ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Η διεθνής συμφωνία του 2015 για την κλιματική αλλαγή: Η διαμόρφωση της διεθνούς πολιτικής για το κλίμα μετά το 2020

Γνωμοδοτική ανακοίνωση

Η παρούσα γνωμοδοτική ανακοίνωση αποσκοπεί σε διάλογο μεταξύ των κρατών μελών, των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των ενδιαφερομένων μερών ώστε να διαμορφωθεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το διεθνές καθεστώς για το κλίμα την περίοδο μεταξύ 2020 και 2030. Τοιουτοτρόπως θεσπίζεται πλαίσιο και τίθεται σειρά ερωτημάτων που οροθετούν τον ως άνω διάλογο. Περαιτέρω πληροφορίες παρατίθενται σε χωριστό υπηρεσιακό έγγραφο εργασίας.

1. Επειγουσα αναγκη για περισσοτερη φιλοδοξια

Η πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα ήταν η πιο θερμή στα χρονικά και το καλοκαίρι του 2012 παρατηρήθηκε πρωτοφανής τήξη των πάγων στη θάλασσα της Αρκτικής. Τα σημειωθέντα ακραία καιρικά φαινόμενα κατά το 2012, όπως η μεγάλη ξηρασία και οι δασικές πυρκαγιές στη νότια Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις οποίες ακολούθησαν πρωτοφανείς καταιγίδες και πλημμύρες σε τμήματα της Ασίας, της Καραϊβικής και της Βόρειας Αμερικής, μολονότι δεν αποδίδονται αποκλειστικά στη μεταβολή του κλίματος, συνάδουν με την επιστημονική πρόβλεψη περί έντασης της συχνότητας και του αντικτύπου τους όσο συνεχίζεται η κλιματική αλλαγή. Παρά την επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης, εξακολουθούν να αυξάνονται δραματικά οι ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (GHG-ΑΘ) με αποτέλεσμα την περαιτέρω αύξηση των θερμοκρασιών στον πλανήτη.

Παρά τη σαφήνεια των επιστημονικών γνώσεων όσον αφορά την αλλαγή του κλίματος και τις ολοένα εμφανέστερες επιπτώσεις της, οι δράσεις για την αντιμετώπισή της υστερούν σοβαρά ως προς τις αντίστοιχες ανάγκες. Από την έκθεση σχετικά με τον εντοπισμό των ελλειμμάτων που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του Προγράμματος του ΟΗΕ για το Περιβάλλον (UNEP) προκύπτει ότι ακόμη και αν τηρηθούν στο ακέραιο οι άνευ όρων δεσμεύσεις των επιμέρους χωρών, θα επιτευχθεί κατά μέγιστον μόλις το ένα τρίτο της μείωσης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που θεωρείται αναγκαία για να αντιμετωπισθεί προληπτικά έως το 2020 το ενδεχόμενο της επικίνδυνης ανόδου της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας κατά 2ºC πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Πρόσφατη έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας προβλέπει ότι, ακόμα και εάν τηρηθούν οι εν λόγω δεσμεύσεις, η πιθανότητα ο πλανήτης να οδεύει προς άνοδο της θερμοκρασίας άνω των 4ºC έως το 2100 ανέρχεται σε 20%. Εν τοιαύτη περιπτώσει θα επρόκειτο για υπερπενταπλάσια της ήδη παρατηρούμενης ανόδου των θερμοκρασιών στον πλανήτη, με ιδιαζόντως σοβαρούς κινδύνους για συστήματα που είναι καθοριστικής σημασίας για την επιβίωση του ανθρώπου.

Μόνο αν αναληφθεί επειγόντως συλλογική, και πιο φιλόδοξη δράση ενδέχεται να αποφευχθούν οι δυσμενέστερες των συνεπειών της ταχύρυθμης ανόδου των θερμοκρασιών στον πλανήτη. Πρόσφατες έρευνες και αναλύσεις αποκαλύπτουν ότι η επίλυση του προβλήματος εξακολουθεί να βρίσκεται εντός των δυνατοτήτων μας, ενώ η πορεία προς αυτήν την κατεύθυνση υπόσχεται πολλά επιπλέον οφέλη. Οι χώρες που έχουν δρομολογήσει αναπτυξιακές στρατηγικές χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα καταδεικνύουν ότι είναι εφικτή η περιστολή της εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου με προσιτό κόστος και ποικίλα οφέλη, όπως η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, η εθνική ενεργειακή ασφάλεια, η βελτίωση των αστικών μεταφορών, το χαμηλότερο κόστος ενεργειακής κατανάλωσης (με εξοικονόμηση και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της ενέργειας ) και η βελτίωση της ποιότητας του αέρα. Παρά την ευρέως διαδεδομένη παραδοχή ότι η μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα, πολλές χώρες εξακολουθούν να φοβούνται τις αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις ή στερούνται μέσων και εργαλείων για την ανάληψη περαιτέρω δράσης, ιδίως στο πλαίσιο της τρέχουσας οικονομικής συγκυρίας. Ως αποτέλεσμα, η φιλοδοξία σε παγκόσμιο επίπεδο παραμένει ανεπαρκής.

Το 2011, η διεθνής κοινότητα άρχισε διαπραγματεύσεις με στόχο τη σύναψη νέας διεθνούς συμφωνίας συλλογικής δράσης για την προστασία του κλιματικού συστήματος της Γης. Η εν λόγω συμφωνία, της οποίας η σύνταξη αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2015 και η εφαρμογή να αρχίσει από το 2020, βρίσκεται επί του παρόντος σε στάδιο διαπραγματεύσεων μέσω της διαδικασίας που είναι γνωστή ως «πλατφόρμα ενισχυμένης δράσης του Ντέρμπαν».

Οι διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο της πλατφόρμας του Ντέρμπαν ακολουθούν δύο άξονες εργασίας: στο πλαίσιο του πρώτου άξονα θα εγκριθεί νέα διεθνής συμφωνία έως το 2015, ενώ ο δεύτερος αποσκοπεί στην ενίσχυση της φιλοδοξίας πριν από το 2020, έτος κατά το οποίο θα τεθεί σε ισχύ η συμφωνία του 2015. Παρότι η παρούσα γνωμοδοτική ανακοίνωση επικεντρώνεται στον πρώτο άξονα εργασιών, ήτοι στο σχεδιασμό της συμφωνίας του 2015, τα μέτρα που θα ληφθούν από τώρα έως το 2020 θα είναι καθοριστικής σημασίας για να ακολουθήσουν οι αντίστοιχες πολιτικές ορθή πορεία.

2. Διεθνησ Πολιτικη Για το Κλιμα: Επικρατουσα Κατασταση, Προκλησεισ και Ευκαιριες Για την Περιοδο 2020-2030

Η συμφωνία του 2015 θα πρέπει να συγκεράσει, έως το 2020, το υφιστάμενο ετερογενές σύνολο δεσμευτικών και μη ρυθμίσεων βάσει της σύμβασης-πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την αλλαγή του κλίματος (εφεξής η Σύμβαση) σε ενιαίο και ολοκληρωμένο καθεστώς. Η ΕΕ, ορισμένες άλλες ευρωπαϊκές χώρες και η Αυστραλία, συμφώνησαν να συμμετέχουν σε μια νομικά δεσμευτική 2η περίοδο υποχρεώσεων στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου του Κιότο ως μεταβατικό μέτρο για την περίοδο μεταξύ 2012 και 2020. Κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου, άλλες εξήντα χώρες, μεταξύ των οποίων οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ), σημαντικές αναδυόμενες οικονομίες, χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος καθώς και λιγότερο αναπτυγμένες χώρες, δεσμεύτηκαν να αναλάβουν διάφορα είδη υποχρεώσεων για τη μείωση και τον περιορισμό των εκπομπών στο πλαίσιο της Σύμβασης. Οι εν λόγω υποχρεώσεις ήταν αποτέλεσμα της διάσκεψης της Κοπεγχάγης για το κλίμα που πραγματοποιήθηκε στο τέλος του 2009 και υποβλήθηκαν επισήμως ως μη νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις δυνάμει της Σύμβασης έναν χρόνο αργότερα στο Κανκούν (για περαιτέρω πληροφορίες, βλέπε το επισυναπτόμενο υπηρεσιακό έγγραφο εργασίας).

Η μονομερής ή «από τη βάση προς την κορυφή» φύση της διαδικασίας Κοπεγχάγης-Κανκούν για την ανάληψη δεσμεύσεων επέτρεψε την πληρέστερη ολοκλήρωση της αντίστοιχης διεθνούς προσέγγισης. Για πρώτη φορά, οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία, η Νότιος Αφρική, η ΕΕ και άλλες χώρες δεσμεύτηκαν σε διεθνές επίπεδο να χαράξουν ειδικές εγχώριες πολιτικές για το κλίμα, ως μέρος της ίδιας πρωτοβουλίας. Ωστόσο, εκτός από τον εθελοντικό χαρακτήρα τους, ορισμένες από τις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν από μεγάλες οικονομίες εξαρτώνται από προϋποθέσεις, όπως για παράδειγμα η ανάληψη περισσότερο φιλόδοξων δράσεων από άλλες χώρες ή η διαθεσιμότητα χρηματοοικονομικών πόρων. Το πιο σημαντικό, όπως ήδη αναφέρθηκε, είναι ότι με τις αναληφθείσες δεσμεύσεις, εφόσον τηρηθούν πλήρως, αναμένεται να επιτευχθεί λιγότερο από το ένα τρίτο των φιλόδοξων στόχων που απαιτούνται για να μην αυξηθεί η θερμοκρασία πάνω από 2°C.

Για την κατάρτιση της συμφωνίας του 2015 θα χρειαστεί να διδαχθούμε από τις επιτυχίες και τις αδυναμίες της Σύμβασης, του πρωτοκόλλου του Κιότο και της διαδικασίας Κοπεγχάγης-Κανκούν. Θα χρειαστεί να υπερβούμε το μοντέλο Βορρά-Νότου που αντικατόπτριζε τον κόσμο κατά τη δεκαετία του 1990 και να κινηθούμε προς ένα μοντέλο που θα βασίζεται στην αμοιβαία αλληλεξάρτηση και την κοινή ευθύνη. Η προσέλκυση όλων των μέχρι σήμερα ανθιστάμενων μεγάλων οικονομιών, περιλαμβανομένων των ΗΠΑ, της Κίνας, της Ινδίας και της Βραζιλίας, ώστε να αναλάβουν νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις για τη μείωση των οικείων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αποτελεί πρόκληση την οποία καλείται να αντιμετωπίσει η συμφωνία του 2015. Θα πρέπει να βασιστεί στο υφιστάμενο πλαίσιο για να στηρίξει τις προσπάθειές προσαρμογής των χωρών, και ιδίως των πλέον ευάλωτων, στην αναπόφευκτη αλλαγή του κλίματος. Το σημαντικότερο είναι ότι πρέπει να αποτελέσει τη γέφυρα για τη μετάβαση από το υφιστάμενο ετερογενές σύνολο δεσμεύσεων και την προσέγγιση «από τη βάση προς την κορυφή», που βασίζονται κυρίως σε μη δεσμευτικές αποφάσεις, σε μια νομικά δεσμευτική συμφωνία, η οποία να συνδυάζει αποτελεσματικά την προσέγγιση «από τη βάση προς την κορυφή» με την προσέγγιση «από την κορυφή προς τη βάση» και η οποία να θέσει τον πλανήτη σε τροχιά εκπομπών που θα διατηρήσει την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας κάτω από τους 2°C.

Η συμφωνία θα πρέπει να αντικατοπτρίζει τις αλλαγές που έχει υποστεί ο πλανήτης από την έναρξη των διαπραγματεύσεων για το κλίμα το 1990 και τον τρόπο με τον οποίο θα συνεχίσει να αλλάζει καθώς πλησιάζουμε στο 2030. Θα εφαρμοσθεί σε ένα πλαίσιο στο οποίο (βλέπε το επισυναπτόμενο υπηρεσιακό έγγραφο εργασίας):

· η επιστημονική πρόοδος έχει άρει κάθε εύλογη αμφιβολία ότι υπερθερμαίνουμε τον πλανήτη·

· οι αναδυόμενες οικονομίες αποτελούν αυξανόμενη πηγή οικονομικής ανάπτυξης και εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου·

· εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές προκλήσεις για τη βιώσιμη ανάπτυξη·

· η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής συνοδεύεται από σημαντικές ευκαιρίες·

· η αύξηση του παγκόσμιου εμπορίου θα συνεχίσει να εγείρει ζητήματα σχετικά με τις εκπομπές που αφορούν την παραγωγή και την αποφυγή διαρροών άνθρακα (δραστηριότητες εντατικής ανάλωσης άνθρακα θα μεταφερθούν από χώρες με πολύ φιλόδοξους στόχους σε χώρες με λιγότερο φιλόδοξους στόχους).

3. Βασεισ της Συμφωνιασ Του 2015

Η διαδικασία κατάρτισης και εφαρμογής της συμφωνίας του 2015 θα πρέπει να ανταποκριθεί σε ορισμένες προκλήσεις:

· Επίδειξη της απαιτούμενης φιλοδοξίας για τη μείωση των εκπομπών παγκοσμίως

Οι παλαιότερες διαπραγματεύσεις κατέληξαν σε υποχρεώσεις και δεσμεύσεις που δεν είναι αρκετά φιλόδοξες. Για την αποτροπή της επικίνδυνης αλλαγής του κλίματος θα είναι καθοριστικής σημασίας να αποφευχθεί ανάλογη κατάσταση με τη συμφωνία του 2015. Είναι πρώτη φορά που οι τρέχουσες διαπραγματεύσεις πρέπει να καθοδηγούνται από τον μακροπρόθεσμο στόχο να τεθεί ο πλανήτης σε πορεία που να διατηρήσει την αύξηση της θερμοκρασίας του κάτω από 2°C σε σύγκριση με τα προβιομηχανικά επίπεδα. Ωστόσο, φαίνεται απίθανο οι κυβερνήσεις να συμφωνήσουν το 2015 ως προς τον ακριβή τρόπο δίκαιου επιμερισμού της εν λόγω πρόκλησης στο σύνολό της. Εκτός από το να βασίζεται σε ένα πνεύμα επιμερισμένης ευθύνης και σε δίκαια επιμέρους σημεία εκκίνησης για την επίτευξη του στόχου αυτού, η νέα συμφωνία πρέπει επίσης να προβλέπει τα μέσα και τις διαδικασίες ώστε να διευκολυνθεί η περαιτέρω ενίσχυση της ατομικής και συλλογικής φιλοδοξίας. Πρέπει να έχει τη δυνατότητα να προσαρμόζεται δυναμικά, να καθιστά δυνατή την τακτική αναθεώρηση και, αναπόφευκτα, να ενισχύει τη φιλοδοξία. Επιπλέον, πρέπει να αποτελέσει μέσο που να αποδεικνύει ότι οι χώρες μπορούν να επιτύχουν συλλογικά περισσότερα από όσα μπορούν να επιτύχουν μεμονωμένα και να αποτρέψει το φαινόμενο οι χώρες να αναμένουν να προηγηθεί η δράση άλλων χωρών προτού αναλάβουν δράση οι ίδιες. Επίσης, πρέπει να προβλέπει κίνητρα για την ενθάρρυνση της φιλοδοξίας και αντικίνητρα για τις χαμηλές προσδοκίες.

Ερώτηση 1: Πώς μπορεί να καταρτιστεί η συμφωνία του 2015 ώστε να διασφαλίζει ότι οι χώρες μπορούν να επιδιώξουν βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη ενθαρρύνοντάς τις παράλληλα να αναλάβουν ισότιμο και δίκαιο μερίδιο στη μείωση των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ώστε οι παγκόσμιες εκπομπές να τεθούν σε πορεία η οποία να μας παράσχει τη δυνατότητα να επιτύχουμε τον στόχο διατήρησης της ανόδου της θερμοκρασίας κάτω από 2°C; Πώς μπορούμε να αποφύγουμε την επανάληψη της σημερινής κατάστασης στην οποία εντοπίζεται χάσμα μεταξύ των εθελοντικών δεσμεύσεων και των μειώσεων που απαιτούνται ώστε η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη να μην υπερβεί τους 2°C;

· Η διευκόλυνση της συμβολής όλων των μεγάλων οικονομιών και όλων των τομέων στην παγκόσμια προσπάθεια μετριασμού

Για την επίτευξη περιβαλλοντικής αποτελεσματικότητας θα απαιτηθεί η συμβολή όλων των μεγάλων οικονομιών και όλων των τομέων με συγκρίσιμο, ισότιμο, διαφανή και υπεύθυνο τρόπο που να ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο διαρροής άνθρακα. Ως εκ τούτου, είναι ουσιώδες να διασφαλιστεί η συμβολή όλων των μεγάλων οικονομιών και όλων των τομέων. Χωρίς την εν λόγω συμφωνία, τα μεμονωμένα κράτη και οι περιφέρειες μπορεί να συνεχίσουν να συγκρατούν τη φιλοδοξία τους όσον αφορά το κλίμα ανάλογα με τις ενέργειες στις οποίες είναι διατεθειμένοι να προβούν οι ανταγωνιστές τους. Για να αποφευχθεί αυτό, η συμφωνία του 2015 θα μπορούσε να ενθαρρύνει και να παρέχει κίνητρα στις χώρες για την ανάληψη φιλόδοξων δεσμεύσεων το ταχύτερο δυνατόν, καθώς και να συμβάλει στην εξασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των χωρών που κατέχουν ηγετική θέση και των ουραγών.

Ερώτηση 2: Πώς μπορεί η συμφωνία του 2015 να διασφαλίσει με τον βέλτιστο τρόπο τη συμβολή όλων των μεγάλων οικονομιών και τομέων και να ελαχιστοποιήσει τον πιθανό κίνδυνο διαρροής άνθρακα μεταξύ έντονα ανταγωνιστικών οικονομιών;

· Ενσωμάτωση της αλλαγής του κλίματος και της αμοιβαίας ενίσχυσης των διαδικασιών και πρωτοβουλιών

Η πολιτική για την αλλαγή του κλίματος είναι εντελώς αδύνατο να εφαρμοστεί μεμονωμένα και, αντιθέτως, οφείλει να στηρίζει την οικονομική ανάπτυξη και το ευρύτερο θεματολόγιο για τη βιώσιμη ανάπτυξη, συμβάλλοντας παράλληλα στη δημιουργία νέων ευκαιριών απασχόλησης. Είτε αφορά τον μετριασμό είτε την προσαρμογή, η πολιτική για το κλίμα πρέπει να είναι πλήρως ενταγμένη ή «ενσωματωμένη» σε όλους τους τομείς πολιτικής και να αποτελεί βασικό στοιχείο της διαμόρφωσης των πολιτικών και των στρατηγικών για την ενέργεια, τις μεταφορές, τη βιομηχανία, τη γεωργία, τη δασοκομία και γενικότερα τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Ως εκ τούτου, η συμφωνία του 2015 πρέπει να αναγνωρίζει και να ενισχύει τους στόχους της γενικότερης βιώσιμης ανάπτυξης και να στηρίζει την πλήρη ενσωμάτωση των στόχων για την αλλαγή του κλίματος στους σχετικούς τομείς πολιτικής. Τούτο περιλαμβάνει τη συνέχεια που δόθηκε στη διάσκεψη του Ρίο+20 και την αναθεώρηση των Αναπτυξιακών Στόχων της Χιλιετίας (ΑΣΧ) έως το 2015, καθώς και την εφαρμογή συμφωνιών, όπως η σύμβαση για τη βιολογική ποικιλότητα. Το έργο αυτό παρέχει ευκαιρία αντιμετώπισης των προκλήσεων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις της στην εξάλειψη της φτώχειας και στους τρεις πυλώνες της βιωσιμότητας (περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη), στις περιπτώσεις στις οποίες είναι δυνατό να παρέχει σημαντικά συνδυαστικά οφέλη. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή πρότεινε κοινή προσέγγιση με τίτλο «Αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης για όλους έως το 2030», η οποία συνδυάζει τις εργασίες για τη συνέχεια του Ρίο+20 με την αναθεώρηση των ΑΣΧ.

Επιπλέον, είναι σημαντικό να προωθηθούν οι διμερείς, πολυμερείς και περιφερειακές πρωτοβουλίες, οι οποίες συμπληρώνουν και επιταχύνουν τις προσπάθειες που καταβάλλονται στο πλαίσιο της Σύμβασης. Οι εν λόγω συμπληρωματικές πρωτοβουλίες θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν τις χώρες, σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα και την κοινωνία των πολιτών, να σημειώσουν πρόοδο όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών μέσω περισσότερο εστιασμένων συλλογικών δράσεων. Σημερινά παραδείγματα αναλόγων πρωτοβουλιών αποτελούν η πρωτοβουλία για τη σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων των ορυκτών καυσίμων βάσει των αποφάσεων της G20, οι πρωτοβουλίες που θεσπίστηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας του Ρίο+20 και οι προσπάθειες για μείωση των εκπομπών βραχύβιων κλιματικών ρύπων, περιλαμβανομένων των υδροφθορανθράκων (HFC).

Ερώτηση 3: Πώς μπορεί η συμφωνία του 2015 να ενθαρρύνει με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο την ενσωμάτωση της αλλαγής του κλίματος σε όλους τους σχετικούς τομείς πολιτικής; Πώς μπορεί να ενθαρρύνει συμπληρωματικές διαδικασίες και πρωτοβουλίες, περιλαμβανομένων όσων υλοποιούνται από μη κυβερνητικούς φορείς;

4. Καταρτιση της Συμφωνιασ του 2015

Ο κύκλος των διαπραγματεύσεων που άρχισε το 2011 στο Ντέρμπαν αντικατοπτρίζει μια εύθραυστη αλλά κρίσιμη διεθνή συναίνεση σχετικά με τη φύση της συμφωνίας του 2015. Για να επιτευχθούν περισσότερα από όσα έχουν επιτευχθεί στο Κιότο, στην Κοπεγχάγη και στο Κανκούν, η συμφωνία του 2015 δεν επιτρέπεται να εισάγει διακρίσεις και επιβάλλεται να περιέχει δεσμεύσεις που «ισχύουν για όλες» τις χώρες, τόσο για τις αναπτυγμένες όσο και για τις αναπτυσσόμενες. Πρέπει να είναι φιλόδοξη, περιλαμβάνοντας δεσμεύσεις οι οποίες θα είναι συνεπείς με τον περιορισμό της αύξησης της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη σε 2°C. Πρέπει να είναι αποτελεσματική, παρέχοντας τα κατάλληλα κίνητρα για εφαρμογή και συμμόρφωση. Πρέπει να θεωρείται από το ευρύ κοινό ως δίκαιη και ισότιμη ως προς τον τρόπο που επιμερίζει την προσπάθεια μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και το κόστος προσαρμογής στην αναπόφευκτη κλιματική αλλαγή. Επιπλέον, η συμφωνία του 2015 θα πρέπει να είναι νομικά δεσμευτική. Μόνο με τη μορφή νομικά δεσμευτικής συνθήκης θα εκφράζει τον απαιτούμενο μέγιστο βαθμό πολιτικής βούλησης ώστε να τεθούν φιλόδοξοι στόχοι και να προωθηθεί παγκόσμια η μετάβαση σε μια οικονομία με χαμηλά επίπεδα ανθρακούχων εκπομπών, να διασφαλιστεί η κύρωση και η εφαρμογή των δεσμεύσεων στο εθνικό δίκαιο, να εξασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη μέριμνα των κυβερνήσεων, της κοινωνίας των πολιτών, των επιχειρήσεων και των μέσων μαζικής ενημέρωσης και να διασφαλιστεί το κατάλληλο επίπεδο διαφάνειας και λογοδοσίας για τις ανειλημμένες δεσμεύσεις.

Η συμφωνία του 2015 πρέπει κυρίως να ενθαρρύνει και να διευκολύνει τις επιμέρους χώρες να αναλάβουν νέες και φιλόδοξες δεσμεύσεις μετριασμού. Ταυτόχρονα, πρέπει να αντλεί διδάγματα από το υφιστάμενο διεθνές καθεστώς για το κλίμα και να το ενισχύει. Πολλά από τα θεσμικά όργανα, τα εργαλεία και τις διαδικασίες που περιλαμβάνει, όπως μεταξύ άλλων το Πράσινο Ταμείο για το Κλίμα, η Επιτροπή Προσαρμογής, η διεθνής αξιολόγηση και επισκόπηση και η διαβούλευση και ανάλυση, η Εκτελεστική Επιτροπή Τεχνολογίας, οι αναπτυξιακές στρατηγικές χαμηλών εκπομπών και τα εθνικά σχέδια προσαρμογής, παρότι μόλις έχουν ξεκινήσει τη λειτουργία τους, θα μπορούσαν να συμβάλουν σε σημαντικό βαθμό στην κατάρτιση της συμφωνίας του 2015.

Η συμφωνία του 2015 πρέπει να ανταποκρίνεται στην επιστημονική πρόοδο, περιλαμβανομένης της 5ης έκθεσης αξιολόγησης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή, η περίληψη της οποίας αναμένεται να οριστικοποιηθεί τον Οκτώβριο του 2014, ένα έτος πριν από τη σύναψη της συμφωνίας του 2015. Θα πρέπει επίσης να έχει επαρκώς δυναμικό και ευέλικτο χαρακτήρα ώστε να προσαρμόζεται στην περαιτέρω εξέλιξη της επιστημονικής γνώσης, αλλά και στις μεταβολές του μοναδιαίου κόστους των τεχνολογιών και των εθνικών και περιφερειακών κοινωνικο-οικονομικών συνθηκών. Η δεύτερη περίοδος δεσμεύσεων που συμφωνήθηκε πρόσφατα στο πρωτόκολλο του Κιότο δημιουργεί ενδιαφέρον προηγούμενο για τον δυναμικό σχεδιασμό του καθεστώτος, θεσπίζοντας διαδικασία επανεξέτασης που προωθεί την ενίσχυση της φιλοδοξίας ή τον περιορισμό της έλλειψης φιλοδοξίας κατά τη διάρκεια της περιόδου δεσμεύσεων. Ταυτόχρονα, ο εν λόγω δυναμικός χαρακτήρας θα πρέπει να εξισορροπηθεί με την προσδοκία για προβλεψιμότητα και ασφάλεια, ιδίως από την πλευρά των επιχειρήσεων.

· Μετριασμός

Σύμφωνα με τις επιστημονικές υποδείξεις, προκειμένου να υπάρξει πιθανότητα διατήρησης κάτω από τους 2°C, η αύξηση των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου θα πρέπει να αντιστραφεί πριν από το 2020, ενώ στη συνέχεια οι παγκόσμιες εκπομπές θα πρέπει να μειώνονται σε ετήσια βάση. Αντιστοίχως, η συμφωνία του 2015 πρέπει να ανταποκριθεί στην πρόκληση που θέτει ο στόχος της μείωσης των εκπομπών παγκοσμίως κάτω από τα επίπεδα του 1990 έως το 2030, ήτοι παγκόσμιας μείωσης της τάξεως περίπου του 25%, σε σύγκριση με τις εκπομπές του 2010.

Ενώ οι δεσμεύσεις της διαδικασίας Κοπεγχάγη-Κανκούν, σε συνδυασμό με τη δεύτερη περίοδο δεσμεύσεων του Κιότο, άφησαν ένα σημαντικό κενό ως προς την φιλοδοξία, δημιούργησαν επίσης τεράστια ποικιλία εθνικών πολιτικών και μέτρων, περιλαμβανομένων των αγορών άνθρακα, που σχεδιάστηκαν με σκοπό τη μείωση των εκπομπών σε συγκεκριμένους τομείς.

Παράλληλα με τις διαπραγματεύσεις για το 2015, η Σύμβαση και το πρωτόκολλο του Κιότο θα συνεχίσουν να βελτιώνουν τη διαφάνεια και τη λογοδοσία, προσδιορίζοντας κοινά στοιχεία για την υποβολή εκθέσεων, βελτιώνοντας τους υφιστάμενους και τους αναπτυσσόμενους νέους μηχανισμούς της αγοράς και ενθαρρύνοντας νέες διεθνείς συνεργασίες για διάφορους τομείς, τύπους αερίων και πολιτικές, όπως για παράδειγμα η γεωργία και η δασοκομία, η ναυτιλία και οι αεροπορικές μεταφορές ή τα αέρια θερμοκηπίου εκτός από το διοξείδιο του άνθρακα.

Ερώτηση 4: Βάσει ποιων κριτηρίων και αρχών πρέπει να προσδιοριστεί η ισότιμη κατανομή των δεσμεύσεων μετριασμού, τις οποίες θα αναλάβουν τα συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας του 2015, σε συνδυασμό με ένα φάσμα δεσμεύσεων που θα αντικατοπτρίζουν τις εθνικές συνθήκες, θα θεωρούνται ευρέως ως ορθές και δίκαιες και θα είναι συλλογικά επαρκείς αποτρέποντας την πιθανή ύπαρξη μειωμένης φιλοδοξίας; Πώς μπορεί η συμφωνία του 2015 να αποτυπώσει συγκεκριμένες ευκαιρίες όσον αφορά ορισμένους τομείς;

· Προσαρμογή

Οι δυσμενείς επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος θα γίνονται ολοένα περισσότερο αισθητές και οι προκλήσεις προσαρμογής θα αυξάνονται διαρκώς. Οι ειδικές επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος θα ποικίλλουν από χώρα σε χώρα ανάλογα με τη γεωγραφική, πολιτιστική, κοινωνική και οικονομική κατάστασή τους, καθώς και την ανθεκτικότητά τους και την ικανότητα προσαρμογής τους. Θα απαιτηθούν ποικίλα μέτρα, σχεδιασμένα σε τοπικό επίπεδο με στόχο την αντιμετώπιση τοπικών καταστάσεων και ενταγμένα στη συνήθη διαδικασία αναπτυξιακού σχεδιασμού. Η εμπειρία σε εγχώριο και περιφερειακό επίπεδο σχετικά με τις εργασίες προσαρμογής, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της ΕΕ και των κρατών μελών της, αναδεικνύει την ανάγκη για πλήρη ενσωμάτωση των ζητημάτων που άπτονται της προσαρμογής στο ευρύ φάσμα των τομέων πολιτικής, όπως ο περιφερειακός και χωροταξικός σχεδιασμός, η διαχείριση των παράκτιων ζωνών και των υδάτων, η γεωργία και η υγεία. Επίσης, αναδεικνύει την ανάγκη για πλήρη συντονισμό με τις πολιτικές διαχείρισης του κινδύνου καταστροφών και καταδεικνύει τα οφέλη της προσαρμογής που βασίζεται στο οικοσύστημα.

Έως σήμερα, το πλαίσιο προσαρμογής που ορίζει η Σύμβαση επικεντρωνόταν στη βελτίωση της ανθεκτικότητας των κοινωνιών με την κάλυψη των κενών γνώσεων (πρόγραμμα εργασίας του Ναϊρόμπι), με καλύτερο σχεδιασμό (εθνικά προγράμματα προσαρμογής) και με τη βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση (Ταμείο Προσαρμογής, Πράσινο Ταμείο για το Κλίμα). Επιπροσθέτως, η διάσκεψη της Ντόχα για την αλλαγή του κλίματος το 2012 ενίσχυσε περαιτέρω τη διεθνή συνεργασία στο ζήτημα των απωλειών και της ζημίας που σχετίζονται με τις δυσμενείς επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος, περιλαμβανομένου του αντίκτυπου που προκύπτει από ακραία καιρικά φαινόμενα και φαινόμενα που εξελίσσονται με αργούς ρυθμούς. Σημαντικό συμπληρωματικό έργο επιτελείται επίσης και εκτός του πλαισίου της Σύμβασης, όπως, μεταξύ άλλων, εντός του πλαισίου δράσης του Χιόγκο για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών.

Ερώτηση 5: Ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος της συμφωνίας του 2015 στην αντιμετώπιση της πρόκλησης που θέτει η προσαρμογή και με ποιον τρόπο πρέπει αυτή να βασιστεί στις εν εξελίξει εργασίες στο πλαίσιο της Σύμβασης; Πώς μπορεί η συμφωνία του 2015 να παρέχει περαιτέρω κίνητρα για την ενσωμάτωση της προσαρμογής σε όλους τους σχετικούς τομείς πολιτικής;

· Μέσα εφαρμογής

Η ΕΕ πρέπει να προωθήσει μια περιεκτική και ολοκληρωμένη προσέγγιση για τα μέσα εφαρμογής, περιλαμβανομένων των ζητημάτων χρηματοδότησης σε παγκόσμιο επίπεδο. Επί του παρόντος, οι συζητήσεις σχετικά με τη χρηματοδότηση που αφορά το κλίμα, τη βιοποικιλότητα, την ανάπτυξη και τη βιώσιμη ανάπτυξη διεξάγονται σε διάφορα φόρα, παρόλο που οι πιθανές χρηματοδοτικές πηγές παραμένουν οι ίδιες. Αναδεικνύεται έντονα η ανάγκη να διασφαλιστεί η συνοχή και να αποφευχθεί το ενδεχόμενο αλληλεπικάλυψης των προσπαθειών όσον αφορά τη χρηματοδότηση του ΟΗΕ για την αναπτυξιακή διαδικασία. Η Επιτροπή σχεδιάζει να παρουσιάσει πρόταση για ολοκληρωμένη προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά τη χρηματοδότηση και άλλα μέσα εφαρμογής σχετικά με διάφορες διαδικασίες σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι συζητήσεις για τα μέσα εφαρμογής θα πρέπει να περιλαμβάνουν επιλογές κινητοποίησης της απαιτούμενης χρηματοδότησης, τόσο από εγχώριες όσο και από διεθνείς δημόσιες και ιδιωτικές πηγές, καθώς και την ανάπτυξη και αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και τη χρήση μηχανισμών που βασίζονται την αγορά.

Χρηματοδότηση

Οι συζητήσεις σχετικά με την επαρκή χρηματοδότηση που θα παράσχει τη δυνατότητα και τη στήριξη στις φτωχές χώρες να υλοποιήσουν τις δεσμεύσεις τους όσον αφορά τον μετριασμό και να ανταποκριθούν στις προκλήσεις που θέτει η προσαρμογή, θα εξακολουθήσουν να αποτελούν κεντρικό στοιχείο στην κατάρτιση της συμφωνίας του 2015. Οι σκέψεις για το κλίμα όσον αφορά τόσο τον μετριασμό όσο και την προσαρμογή θα πρέπει να ενταχθούν πλήρως σε όλες τις δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στις επόμενες δεκαετίες.

Το Πράσινο Ταμείο για το Κλίμα βρίσκεται στη διαδικασία να καταστεί πλήρως λειτουργικό. Στην Κοπεγχάγη, οι ανεπτυγμένες χώρες δεσμεύτηκαν για την κινητοποίηση 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ ετησίως για τη χρηματοδότηση του τομέα του κλίματος έως το 2020, ποσό το οποίο θα προέλθει από μεγάλο εύρος πηγών, στον βαθμό που απαιτείται και στο πλαίσιο ουσιώδους δράσης μετριασμού και διαφάνειας κατά την εφαρμογή. Με το βλέμμα στραμμένο στο 2030, λόγω της συνεχούς οικονομικής ανάπτυξης όλες οι μεγάλες και ανερχόμενες οικονομίες αναμένεται να ενισχύσουν περαιτέρω τις ικανότητες ανάληψης δράσης κατά της αλλαγής του κλίματος, ενώνοντας, μεταξύ άλλων, τις δυνάμεις τους για την παροχή στήριξης. Ήδη τώρα, 32 χώρες από εκείνες που θεωρούνται «αναπτυσσόμενες» βάσει της Σύμβασης διαθέτουν υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ από το κράτος μέλος της ΕΕ με το χαμηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ. Έως το 2020 και εξής, ο αριθμός αυτός ενδέχεται να έχει αυξηθεί ακόμα περισσότερο. Οι συζητήσεις σχετικά με τα μέσα εφαρμογής στο πλαίσιο της συμφωνίας του 2015 θα πρέπει να λάβουν υπόψη τη νέα αυτή πραγματικότητα, να απομακρυνθούν από το μοντέλο ανεπτυγμένων/αναπτυσσόμενων χωρών και να κινηθούν προς ένα μοντέλο στο οποίο ένα ευρύτερο φάσμα χωρών θα προβλέπεται να επωμιστεί μερίδιο της ευθύνης για την παροχή των αναγκαίων μέσων.

Η συμφωνία του 2015 θα πρέπει επίσης να βασιστεί στα αποτελέσματα των συνεχών συζητήσεων σχετικά με την κινητοποίηση ιδιωτικής χρηματοδότησης και καινοτόμων πηγών χρηματοδότησης. Η θέσπιση μιας παγκόσμιας τιμής για τις εκπομπές άνθρακα που προέρχονται από τις διεθνείς αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές, θα μπορούσε, εκτός από την επίτευξη του πρωταρχικού στόχου της για τις μειώσεις των εκπομπών, να συμβάλει επίσης στην παροχή των απαραίτητων πόρων για τη στήριξη των μέτρων για τον διεθνή μετριασμό της αλλαγής του κλίματος και των μέτρων προσαρμογής.

Τεχνολογία

Ταυτόχρονα, έως το 2020 οι πολιτικές για το κλίμα θα έχουν ήδη επωφεληθεί από πολλές από τις φθηνότερες επιλογές για τη μείωση των εκπομπών, ιδίως από τις βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης, αλλά και τις πλέον ανταγωνιστικές επιλογές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Συνεπώς, το επίκεντρο θα μετατοπίζεται ολοένα περισσότερο προς νέες και πιο προηγμένες τεχνολογίες. Η μείωση του κόστους των εν λόγω τεχνολογιών και η δημιουργία του ενδεδειγμένου πλαισίου πολιτικής για την αξιοποίησή τους θα αποτελέσει βασικό παράγοντα. Η δημιουργία ενός διεθνούς πλαισίου το οποίο θα είναι σε θέση να συνεισφέρει στην παροχή κινήτρων για την ταχύτερη διάδοση των εν λόγω τεχνολογιών σε διεθνές επίπεδο συνιστά βασική αποστολή της Σύμβασης, γεγονός που αποτελεί τον λόγο για τον οποίο δημιουργήθηκε το Κέντρο και Δίκτυο Τεχνολογίας για το Κλίμα. Στα επόμενα έτη, ο νέος αυτός θεσμός θα πρέπει να αποδείξει την προστιθέμενη αξία του.

Μηχανισμοί που βασίζονται στην αγορά

Ο αγώνας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής θα έχει επιτυχή έκβαση μόνον εάν η συμφωνία του 2015 μπορέσει να εφαρμοστεί με οικονομικά αποδοτικό τρόπο την περίοδο μετά το 2020. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να υπάρξει ενισχυμένη εστίαση στη χρήση μέσων που βασίζονται στην αγορά.

Στην ΕΕ, το επίκεντρο παραμένει στην παροχή κινήτρων στην αγορά για τη μείωση των εκπομπών, μεταξύ άλλων, και με το εμπόριο εκπομπών. Το πρωτόκολλο του Κιότο ενίσχυσε το προφίλ του εν λόγω καινοτόμου ευέλικτου εργαλείου με στόχο να συμβάλει στην επίτευξη των δεσμεύσεων για τη μείωση των εκπομπών. Έκτοτε, το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ έχει εξελιχθεί, καλύπτοντας 30 χώρες και παρέχοντας το βασικό κίνητρο για την ταχεία ανάπτυξη του μηχανισμού καθαρής ανάπτυξης του πρωτοκόλλου του Κιότο. Επιπλέον, η χρήση της τιμολόγησης των ανθρακούχων εκπομπών και των μηχανισμών που βασίζονται στην αγορά σε εγχώριο επίπεδο κερδίζει την υποστήριξη και το ενδιαφέρον σε έναν ολοένα μεγαλύτερο αριθμό χωρών. Σε αυτό περιλαμβάνεται η έναρξη των μηχανισμών τιμολόγησης των ανθρακούχων εκπομπών στην Αυστραλία, οι οποίοι πρέπει να εξελιχθούν σε ένα πλήρες σύστημα εμπορίας εκπομπών έως το 2015, αλλά και οι εξελίξεις στο εσωτερικό της Κορέας και της Κίνας, καθώς και σε πλήθος πολιτειών των ΗΠΑ. Επιπλέον, οι χώρες αρχίζουν να διερευνούν επιλογές διμερούς σύνδεσης των συστημάτων εμπορίας εκπομπών που χρησιμοποιούν, μεταξύ άλλων, μεταξύ της ΕΕ και της Αυστραλίας.

Ωστόσο, κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών έχει ασκηθεί έντονη κριτική στους μηχανισμούς ευελιξίας, και οποιαδήποτε περαιτέρω εξέλιξη ή βελτίωση (περιλαμβανομένης της συμφωνίας για προηγμένους μηχανισμούς ανά τομέα αγοράς) έχει αποδειχθεί δυσχερής. Στη διάρκεια της τελευταίας πενταετίας οι βασικές εξελίξεις των μέσων που βασίζονται στην αγορά έχουν πραγματοποιηθεί σε εγχώριο επίπεδο και εκτός του πλαισίου της Σύμβασης, γεγονός που υποδηλώνει ότι διαφαίνεται μια προτίμηση για διμερείς και πολυμερείς λύσεις.

Ερώτηση 6: Ποιος είναι ο ρόλος που θα πρέπει να διαδραματίζει στο μέλλον η Σύμβαση και ειδικότερα η συμφωνία του 2015 για τη δεκαετία έως το 2030 όσον αφορά τη χρηματοδότηση, τους μηχανισμούς που βασίζονται στην αγορά και την τεχνολογία; Πώς μπορεί να εξελιχθεί η υπάρχουσα εμπειρία και να βελτιωθούν περαιτέρω το πλαίσιο;

· Διαφάνεια και λογοδοσία

Ο προηγούμενος γύρος διαπραγματεύσεων είχε επικεντρωθεί κυρίως στη βελτίωση της διαφάνειας μέσω της πλήρους αποκατάστασης του συστήματος μέτρησης, αναφοράς και εξακρίβωσης. Το βελτιωμένο αυτό σύστημα θα πρέπει να έχει ολοκληρώσει τον πρώτο πλήρη κύκλο του το 2015. Ταυτόχρονα, στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου του Κιότο αποκτήθηκε πλούσια εμπειρία στον τομέα της λογιστικής. Ωστόσο, το υφιστάμενο συνονθύλευμα νόμων δεν παρέχει ένα ισχυρό λογιστικό πλαίσιο για όλους. Ο επόμενος γύρος διαπραγματεύσεων αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία να δημιουργηθεί το εν λόγω πλαίσιο, λαμβάνοντας υπόψη τα διδάγματα που αποκομίσθηκαν από το σύστημα του Κιότο. Η βελτίωση της λογιστικής είναι ιδιαίτερα επιθυμητή, δεδομένων των συνεχών συζητήσεων που διεξάγονται σε εθνικό επίπεδο σχετικά με τη δυνατότητα σύγκρισης των εγχώριων προσπαθειών με προσπάθειες που υλοποιούνται σε άλλες χώρες και καταλήγουν σε φιλόδοξες αποφάσεις. Η αβεβαιότητα και η καχυποψία σχετικά με τα επίπεδα φιλοδοξίας άλλων χωρών εξακολουθούν να υπονομεύουν την εμπιστοσύνη.

Μια διεθνής συμφωνία με ισχυρό νομικό χαρακτήρα προϋποθέτει ένα σθεναρό σύστημα συμμόρφωσης και επιβολής, ικανό να καθορίζει εάν ένα συμβαλλόμενο μέρος συμμορφώνεται με τις δεσμεύσεις του, να διευκολύνει τη συμμόρφωση ενός συμβαλλόμενου μέρους και να υποχρεώνει σε λογοδοσία τα συμβαλλόμενα μέρη που δεν συμμορφώνονται. Το τμήμα επιβολής του πρωτοκόλλου του Κιότο δύναται, για παράδειγμα, να αποκλείσει από το διεθνές εμπόριο εκπομπών ένα συμβαλλόμενο μέρος που δεν κατόρθωσε να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του για υποβολή αναφορών. Παρότι το σύστημα συμμόρφωσης του πρωτοκόλλου του Κιότου έχει επιφέρει ανάμεικτα αποτελέσματα, οι επιτυχίες του έχουν εξαρτηθεί από την προσαρμογή των διαδικασιών συμμόρφωσης και των συνεπειών στην ιδιαίτερη φύση των δεσμεύσεων που αναλαμβάνουν τα συμβαλλόμενα μέρη.

Ερώτηση 7: Με ποιον τρόπο θα μπορούσε η συμφωνία του 2015 να βελτιώσει περαιτέρω τη διαφάνεια και τη λογοδοσία των χωρών σε διεθνές επίπεδο; Σε ποιον βαθμό θα πρέπει να τυποποιηθεί παγκοσμίως ένα λογιστικό σύστημα; Με ποιον τρόπο πρέπει να λογοδοτούν οι χώρες όταν δεν κατορθώνουν να ανταποκριθούν στις δεσμεύσεις τους;

5. Προετοιμαζοντασ την πορεια προς τη Συμφωνια του 2015

Η διαδικασία διαπραγματεύσεων του ΟΗΕ κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών έχει καταστεί πολυπλοκότερη με διαρκώς πιο μακροσκελείς ημερήσιες διατάξεις για τις συνεδριάσεις και ετήσιες διασκέψεις των συμβαλλομένων μερών με έντονο πολιτικό χαρακτήρα. Οι εν λόγω διασκέψεις αφενός δεν κατορθώνουν να ανταποκριθούν στις συχνά ουτοπικές προσδοκίες του κοινού και αφετέρου δεν ανταποκρίνονται σε επιστημονικά στοιχεία, υπονομεύουν την αξιοπιστία των διεθνών οργανισμών και διαβρώνουν την εγχώρια στήριξη για την δράση για το κλίμα. Η ανοιχτή συμμετοχή σε αυτές και η λήψη αποφάσεων με συναίνεση έχουν συχνά ως αποτέλεσμα τη συμφωνία βάσει αποκλειστικά του χαμηλότερου κοινού παρονομαστή. Επιπλέον, το κόστος της εν λόγω διαδικασίας διαπραγματεύσεων είναι σημαντικό.

Πρέπει να προσδιοριστούν οι ευκαιρίες για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας των διαπραγματεύσεων του ΟΗΕ. Τούτο θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

· την κατάρτιση εσωτερικού κανονισμού για τη διευκόλυνση της λήψης αποφάσεων αντί του κανόνα της συναίνεσης που εφαρμόζεται βάσει της Σύμβασης·

· την αναθεώρηση της συχνότητας των ετήσιων διασκέψεις των συμβαλλομένων μερών, όπου η Σύμβαση είναι μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις που προβλέπεται μία ετήσια διάσκεψη. Προς τούτο, θα ήταν σημαντικό να βρεθεί μία ισορροπία μεταξύ της συνεχούς ανάγκης για πολιτική προσοχή όσον αφορά την αλλαγή του κλίματος και της αποφυγής της προσδοκίας για ρηξικέλευθη νέα πρόοδο σε κάθε συνεδρίαση·

· την αντικατάσταση των εργασιών των διασκέψεων των συμβαλλομένων μερών υπό ενιαία προεδρία, η οποία εναλλάσσεται σε ετήσια βάση, με επιλογές όπως η ομαδοποίηση χωρών σε κοινές προεδρίες για διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους ή με την καθιέρωση διετών προεδριών·

· τη διατήρηση της υφιστάμενης συχνότητας επίσημων συνεδριάσεων για τεχνικές εργασίες, η ένταση των οποίων είναι πιθανό να αυξηθεί τα επόμενα έτη·

· την ενσωμάτωση και ενοποίηση του μεγάλου αριθμού ειδικών θεμάτων στην ημερήσια διάταξη, περισσότερο ανεπίσημες ανταλλαγές πριν από επίσημες συνεδριάσεις τεχνικού χαρακτήρα καθώς και τον καθορισμό σαφών προτεραιοτήτων προκειμένου να περιορίσουν το συνολικό κόστος των συνεδριάσεων·

· ευκαιρίες για την περαιτέρω ενίσχυση των συνεισφορών από ενδιαφερόμενα μέρη, περιλαμβανομένων των απόψεων εμπειρογνωμόνων από επιχειρήσεις και μη κυβερνητικές οργανώσεις·

· έναν πιο ενισχυμένο ρόλο για τη γραμματεία της Σύμβασης.

Εκτός από την ενίσχυση της ίδιας της διαδικασίας του ΟΗΕ, θα μπορούσαν να διερευνηθούν τρόποι με στόχο την προώθηση και την καλύτερη συνεργασία με πρωτοβουλίες που εστιάζουν σε συγκεκριμένα θέματα, οι οποίες επιδιώκουν να προάγουν τις φιλόδοξες δράσεις για το κλίμα. Ενόψει του εντεινόμενου επιτακτικού χαρακτήρα του ζητήματος για το κλίμα, οι πιο φιλόδοξες και αποτελεσματικές διαδικασίες είναι πιθανότερο να προσελκύσουν τη στήριξη των κυβερνήσεων και του κοινού, συνολικά.

Ερώτηση 8: Με ποιον τρόπο θα μπορούσε να βελτιωθεί η διαδικασία διεξαγωγής διαπραγματεύσεων του ΟΗΕ για να συνεισφέρει καλύτερα στην επίτευξη μιας φιλόδοξης, αποτελεσματικής δίκαιης και χωρίς αποκλεισμούς συμφωνίας του 2015 καθώς και στη διασφάλιση της εφαρμογής της;

Μια επιτυχία το 2015 θα είναι εφικτή μόνο με την ευρεία στήριξη από έναν σημαντικό αριθμό πολιτικών ηγετών, περιλαμβανομένων των ηγετών των μεγάλων οικονομιών του πλανήτη. Οι διαδικασίες του Κιότο και της Κοπεγχάγης, αλλά και του Κανκούν και του Ντέρμπαν ανέδειξαν το παραπάνω ως ουσιώδες συστατικό της επιτυχίας. Η ανακοίνωση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Ban Ki-moon στη διάσκεψη της Ντόχα για το κλίμα σχετικά με την πρόθεσή του να οργανώσει μία σύνοδο κορυφής των παγκόσμιων ηγετών για το κλίμα το 2014 με σκοπό τη στήριξη της συμφωνίας του 2015 θέτει ένα σημαντικό ορόσημο για την ενίσχυση της πολιτικής ορμής. Οι χώρες της G20 ή οι χώρες που συμμετέχουν σε πολυμερείς πρωτοβουλίες, όπως το φόρουμ των μεγάλων οικονομιών, θα μπορούσαν να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στην προετοιμασία για τη συμφωνία του 2015, εφόσον τύγχαναν της υποστήριξης μίας ισχυρότερης ηγεσίας στο θέμα της κλιματικής αλλαγής από όλες τις μεγάλες οικονομίες. Επίσης, η ΕΕ θα συνεχίσει να ενισχύει τη συνεργασία της με άλλες χώρες, εκτός αυτών της G20, που έχουν δεσμευτεί να αναλάβουν φιλόδοξες δράσεις στο ζήτημα της αλλαγής του κλίματος. Η δημιουργία πολιτικής ώθησης, ωστόσο, είναι πιθανή μόνον εάν υπάρξει ευρεία στήριξη από την κοινωνία των πολιτών, τις επιχειρήσεις και άλλες πολιτικές ομάδες. Για τον σκοπό αυτόν θα απαιτηθεί η ενεργός συνεισφορά και στήριξη από βουλευτές, επιχειρήσεις, την κοινωνία των πολιτών, πόλεις και περιφέρειες και άλλους μη κρατικούς φορείς, σε συνεργασία με τους ομότιμούς τους σε άλλες χώρες.

Ένα ακόμη αναγκαίο στοιχείο για να επιτευχθεί η συμφωνία του 2015 είναι ο παραδειγματικός ηγετικός ρόλος. Η απόδειξη στην πράξη των πολλαπλών οφελών, περιλαμβανομένων των οικονομικών οφελών, που απορρέουν από τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας με τεχνολογίες που μειώνουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, σε προηγμένες, αναδυόμενες ή αναπτυσσόμενες χώρες, αλλά και η κατάδειξη ότι είναι εφικτή η αποσύνδεση της οικονομικής ανάπτυξης από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, εξακολουθούν να αποτελούν τον πλέον ενδεδειγμένο τρόπο ώστε να πεισθούν όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς ότι η οικονομική ανάπτυξη, η μείωση της φτώχειας, η βιώσιμη ανάπτυξη και η καταπολέμηση της αλλαγής του κλίματος αποτελούν συμβατούς μεταξύ τους και όντως ισχυρούς πολιτικούς στόχους. Κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών, η ΕΕ ακολουθεί αυτό το ηγετικό πρότυπο, ακόμα και με το μειούμενο ποσοστό παγκόσμιων εκπομπών της, το οποίο ανέρχεται πλέον σε λιγότερο από 11 %. Η ΕΕ αποσυνέδεσε τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που παρήγαγε από την οικονομική ανάπτυξη: οι εκπομπές αερίων της ΕΕ μειώθηκαν κατά 18 % από το 1990, ενώ η οικονομία της συνολικά σημείωσε άνοδο κατά 48 % και αυξήθηκε αισθητά η προστιθέμενη αξία των μεταποιητικών βιομηχανιών της.

Ερώτηση 9: Με ποιον τρόπο μπορεί η ΕΕ να επενδύσει καλύτερα και να στηρίξει διαδικασίες και πρωτοβουλίες που δεν εμπίπτουν στο πλαίσιο της Σύμβασης με στόχο να προετοιμάσει το έδαφος για μία φιλόδοξη και αποτελεσματική συμφωνία του 2015;

6. Διαβουλευση με τα Ενδιαφερομενα μερη

Στόχος της παρούσας γνωμοδοτικής ανακοίνωσης είναι να ανοίξει μία ευρεία συζήτηση με τα κράτη μέλη, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα ενδιαφερόμενα μέρη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και εκτός αυτής σχετικά με την κατάρτιση της συμφωνίας του 2015 για την αλλαγή του κλίματος για την περίοδο μετά το 2020. Οι απόψεις των ενδιαφερομένων μερών θα παρουσιαστούν τόσο στο πλαίσιο μιας ειδικής διάσκεψης των ενδιαφερομένων μερών την άνοιξη του 2013 όσο και μέσω δημόσιας διαβούλευσης στο διαδίκτυο[1].

Επιπλέον, η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη για να διοργανώσει δραστηριότητες προβολής και δημόσιες συζητήσεις σε κράτη μέλη. Επιπροσθέτως, με σκοπό να ζητήσει τις απόψεις συμβαλλομένων μερών εκτός ΕΕ, η Επιτροπή θα παρουσιάσει και θα συζητήσει τη γνωμοδοτική ανακοίνωση σε διεθνείς συνεδριάσεις.

[1]               http://ec.europa.eu/clima/consultations/0016/index_en.htm.