ΚΟΙΝΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Ειδική Διοικητική Περιοχή του Μακάο: ετήσια έκθεση 2011

Εισαγωγή

Μετά τη μεταβίβαση της κυριαρχίας του Μακάο στην ηπειρωτική Κίνα πριν από 12 έτη, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς την εξέλιξη της πολιτικής και οικονομικής κατάστασης στην Ειδική Διοικητική Περιοχή του Μακάο (ΕΔΠ). Για την εκπλήρωση της δέσμευσης που ανελήφθη το 1999 έναντι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δημοσιεύεται ετησίως έκθεση σχετικά με την εξέλιξη της κατάστασης στο Μακάο. Η παρούσα, δέκατη, έκθεση αφορά τις εξελίξεις που σημειώθηκαν το 2011.

Οι σχέσεις της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης με το Μακάο βασίζονται σε κοινές αξίες, σε μια ευρωπαϊκή κληρονομιά και σε κοινά συμφέροντα σε τομείς όπως η οικονομία, το περιβάλλον, η παιδεία και ο πολιτισμός. Το 2011, οι διμερείς σχέσεις συνέχισαν να αναπτύσσονται στο πλαίσιο της συμφωνίας εμπορίου και συνεργασίας που υπεγράφη το 1992.

Η ΕΕ αναγνωρίζει ότι η αρχή «μία χώρα, δύο συστήματα» εφαρμόστηκε με ικανοποιητικό τρόπο το 2011 σύμφωνα με τον βασικό νόμο της ΕΔΠ του Μακάο, καθώς και ότι το Μακάο σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες του πληθυσμού. Η ΕΕ ελπίζει ότι το Μακάο θα σημειώσει περαιτέρω πρόοδο προς μεγαλύτερο εκδημοκρατισμό στο πλαίσιο του βασικού νόμου της περιοχής αυτής και σύμφωνα με τις επιθυμίες του λαού του Μακάο.

Πολιτικές εξελίξεις

Το 2011 ήταν το δεύτερο έτος της εντολής του Fernando Chui, του Ανώτατου Διοικητή του Μακάο. Στο ετήσιο πολιτικό διάγγελμά του, που απήγγειλε στις 15 Νοεμβρίου σχετικά με τη γενική πολιτική της κυβέρνησης, ο Fernando Chui επανέλαβαν ότι η βελτίωση των μέσων διαβίωσης του πληθυσμού παραμένει πρώτη προτεραιότητα της διακυβέρνησής του. Υπογράμμισε επίσης τα μέτρα πολιτικής που πρέπει να ληφθούν για τη διαφοροποίηση της οικονομίας του Μακάο. Τέλος, γνωστοποίησε για πρώτη φορά προγράμματα πολιτικής μεταρρύθμισης που θα εφαρμοστούν με σταθερό και ομαλό τρόπο.

Στις 17 Νοεμβρίου, η κυβέρνηση της ΕΔΠ του Μακάο ζήτησε από τη μόνιμη επιτροπή του Εθνικού Λαϊκού Κογκρέσου να ερμηνεύσει τον βασικό νόμο για να επέλθουν τροποποιήσεις στη μέθοδο που θα ακολουθηθεί για τον σχηματισμό της πέμπτης νομοθετικής συνέλευσης το 2013 και τη μέθοδο επιλογής του Ανώτατου Διοικητή το 2014. Έπειτα από διαδικαστικές διευκρινίσεις που παρελήφθησαν στα τέλη του 2011, η υπουργός Διοίκησης και Δικαιοσύνης Florinda Chan, κίνησε τη διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης για τη συγκέντρωση των απόψεων της κοινής γνώμης με σκοπό την τροποποίηση του πολιτικού συστήματος του Μακάο.

Το 2011, εγκαινιάστηκε στην Ταϊβάν το οικονομικό και πολιτιστικό Γραφείο του Μακάο, και ανάλογο γραφείο εγκαινιάστηκε από την Ταϊβάν στο Μακάο. Τα γραφεία αυτά σκοπό έχουν να ενισχύσουν τη συνεργασία και τις ανταλλαγές μεταξύ της Ταϊβάν και του Μακάο στον οικονομικό, εμπορικό, τουριστικό και πολιτισμικό τομέα.

Οικονομικές εξελίξεις

Το 2011, η οικονομία του Μακάο σημείωσε σημαντική ανάπτυξη. Το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 21,8%[1] σε πραγματικούς όρους κατά τα πρώτα τρία τρίμηνα, χάρη στην ταχεία ανάπτυξη του τουρισμού και των τυχερών παιχνιδιών, καθώς και στην αναζωογόνηση των επενδύσεων. Παράλληλα με τη συνεχή εισροή τουριστών, τα έσοδα των τυχερών παιχνιδιών αυξήθηκαν σε νέο πρωτοφανές επίπεδο 269 δισεκατ. patacas[2] το 2011, δηλαδή κατά 42% σε σχέση με το 2010. Ο αριθμός των επισκεπτών αυξήθηκε κατά 12%, φθάνοντας 28 εκατ. ευρώ το 2011 ενώ οι επισκέπτες από την ηπειρωτική Κίνα, που αντιπροσωπεύουν το 58% των τουριστών του Μακάο, αποτελούν τον κυριότερο κινητήριο μοχλό της ταχείας ανάπτυξης της οικονομίας της περιοχής. Το Μακάο συνέχισε να αποτελεί παγκοσμίως τη μεγαλύτερη αγορά καζίνο, η οποία υπερβαίνει αισθητά εκείνη των πλησιέστερων ανταγωνιστών.

Για να επωφεληθούν από την εκρηκτική αυτή ανάπτυξη του τουρισμού, οι αναπτυξιακοί φορείς προγραμμάτισαν την κατασκευή περισσότερων κέντρων αναψυχής με αίθουσες καζίνο στο Μακάο. Από το τρίτο τρίμηνο του 2011, συνολικά 32 νέα ξενοδοχειακά έργα ήταν υπό κατασκευή και/ή αποτελούσαν αντικείμενο διαδικασιών έγκρισης από τις αρμόδιες αρχές[3]. Όταν ολοκληρωθούν τα έργα, πάνω από 24 000 δωμάτια θα προστεθούν στη σημερινή ικανότητα που ανέρχεται σε 22 356 δωμάτια. Για την ανάσχεση της υπέρμετρης αύξησης των καζίνο, η κυβέρνηση της ΕΔΠ του Μακάο δήλωσε ότι ο αριθμός των τραπεζιών τυχερών παιχνιδιών θα περιοριστεί σε 5 500 έως το 2013, και στη συνέχεια θα περιορίζεται σε ετήσια αύξηση 3%.

Λόγω της ταχείας ανάπτυξης του τομέα των υπηρεσιών, το πρόβλημα της έλλειψης εργατικού δυναμικού έχει οξυνθεί ακόμη περισσότερο από ό, τι στο παρελθόν. Το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε στο 2,1% το τέταρτο τρίμηνο του 2011, πέφτοντας στο χαμηλότερο επίπεδο κατά την τελευταία δεκαετία. Το Μακάο αναγκάστηκε σε συνεχώς αυξανόμενο βαθμό να ανατρέξει στην εισαγωγή εργατικού δυναμικού και επαγγελματιών για να ανταποκριθεί στις ανάγκες της αναπτυσσόμενης οικονομίας του. Μέχρι το τέλος του 2011, ο αριθμός των εργαζόμενων κατοίκων αλλοδαπής αυξήθηκε από 75 000 το 2010 σε 94 028, αριθμός που αντιπροσωπεύει το 28% του συνολικού εργατικού δυναμικού. Ο τομέας των επιχειρήσεων απαιτεί περισσότερο δυναμικό και ευέλικτο καθεστώς εισαγωγής εργατικού δυναμικού προκειμένου να μειωθούν οι ελλείψεις τόσο σε ανειδίκευτους εργάτες όσο και σε ειδικευμένο προσωπικό.

Ο ρυθμός πληθωρισμού έχει σημειώσει ταχεία αύξηση, από 2,8% το 2010 σε 5,8% το 2011. Για να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης του πληθυσμού και να συμβάλει στην καταπολέμηση του πληθωρισμού, η κυβέρνηση της ΕΔΠ του Μακάο συνέχισε να παρέχει διάφορες επιχορηγήσεις και άμεσες χρηματικές διευκολύνσεις σε όλους τους κατοίκους. Το μέτρο αυτό ισχύει από το 2008.

Η διαφοροποίηση της οικονομίας παραμένει βασική πρόκληση. Ο κλάδος των τυχερών παιχνιδιών συνέχισε να επεκτείνεται ταχύτατα και παρέμεινε ο κυριότερος τομέας απασχόλησης, απορροφώντας το 21% του συνολικού εργατικού δυναμικού του Μακάο. Ο φόρος επί των τυχερών παιχνιδιών συνέβαλε στο 83,5% των φορολογικών εσόδων το 2011, έναντι 72% το 2007[4]. Σε άλλους τομείς πραγματοποιήθηκαν ορισμένες βελτιώσεις, όπως στον τομέα MICE (συνεδριάσεις, κίνητρα, συμβάσεις και εκθέσεις), καθώς και στους κλάδους δημιουργίας και πολιτισμού. Οι περισσότερες προσπάθειες για τη διαφοροποίηση της οικονομίας του Μακάο, συμπεριλαμβανομένης της διοργάνωσης διαφόρων εμπορικών εκθέσεων μεγάλης κλίμακας και φόρουμ, καταβλήθηκαν από τις αρχές. Ο ξενοδοχειακός τομέας και οι τομείς των εστιατορίων και του λιανικού εμπορίου παρουσίασαν επίσης πολύ καλές επιδόσεις το περασμένο έτος.

Η περιφερειακή ολοκλήρωση αποτελεί πρωταρχική προτεραιότητα του Μακάο, το οποίο συνεχίζει να ενθαρρύνει την περαιτέρω ενσωμάτωσή του με την περιοχή του Δέλτα του ποταμού Pearl και επιδιώκει ηγετική θέση ως γέφυρα μεταξύ της Κίνας και των πορτογαλόφωνων χωρών στο πλαίσιο του φόρουμ του Μακάο για την οικονομική και εμπορική συνεργασία. Ο ρόλος του Μακάο υπογραμμίστηκε σε ειδικό κεφάλαιο του 12ου πενταετούς σχεδίου της Κίνας. Η τελευταία έχει δεσμευθεί να υποστηρίξει τη θέση του Μακάο ως διεθνούς κέντρου τουρισμού και ψυχαγωγίας, μια πλατφόρμας για τις επιχειρηματικές και εμπορικές δραστηριότητες μεταξύ της Κίνας και των πορτογαλόφωνων χωρών. Η Κίνα υποστηρίζει επίσης την περιορισμένη διαφοροποίηση της οικονομίας του Μακάο. Η συμφωνία-πλαίσιο για τη συνεργασία Guangdong-Macao υπεγράφη αμέσως μετά την παρουσίαση του 12ου πενταετούς προγράμματος, τον Μάρτιο του 2011. Η συμφωνία αυτή αποβλέπει στην ενίσχυση της κοινωνικοοικονομικής ένταξης του Μακάο και της επαρχίας Guangdong, στη διευκόλυνση της διαφοροποίησης της οικονομίας του Μακάο και στη βελτίωση της εφαρμογής της ρύθμισης στενότερης οικονομικής εταιρικής σχέσης (CEPA) με την Κίνα. Το συμπλήρωμα VIII της CEPA υπεγράφη στις 14 Δεκεμβρίου 2011.

Η νήσος Hengqin (που βρίσκεται στο Zhuhai, στην ηπειρωτική Κίνα) αποτελεί βασικό αναπτυξιακό έργο μεταξύ του Μακάο, της κοινότητας Zhuhai και της επαρχίας Guangdong δυνάμει της συμφωνίας-πλαισίου για τη συνεργασία Guangdong-Macao. Η ζώνη αυτή θεωρείται υποδειγματική για την καθιέρωση νέου τύπου συνεργασίας μεταξύ των επαρχιακών αρχών και της ΕΔΠ του Μακάο. Ένα χλμ.2 του εδάφους που μισθώνει το Μακάο στη νήσο Hengqin θα χρησιμοποιηθεί από το πανεπιστήμιο του Μακάο ενώ τα υπόλοιπα 4χλμ.2 θα χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη νέων βιομηχανιών. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις έχουν εκδηλώσει έντονο ενδιαφέρον για το τμήμα αυτό της νήσου Hengqin. Η εκμισθωθείσα έκταση θα υπαχθεί στη δικαιοδοσία του Μακάο και έχει αρχίσει λεπτομερέστερος προγραμματισμός. Η κυβέρνηση της ΕΔΠ του Μακάο έχει αποκλείσει την κατασκευή νέων καζίνων στη γεωγραφική αυτή επέκταση της ΕΔΠ.

Το Μακάο έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά την επέκταση του πλέγματος συμφωνιών σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών για φορολογικούς σκοπούς. Το 2011, το Μακάο συνήψε 8 τέτοιες συμφωνίες και ένα πρωτόκολλο συμφωνίας για τη διπλή φορολόγηση που προβλέπει την ανταλλαγή πληροφοριών με τους εμπορικούς εταίρους του. Προηγουμένως το Μακάο είχε ήδη συνάψει πέντε συμφωνίες σχετικά με τη διπλή φορολογία και, ως εκ τούτου, έχει πλέον υπερβεί το όριο των 12 φορολογικών συμφωνιών που καθορίστηκε από την ομάδα G-20 (6 με τα κράτη μέλη της ΕΕ). Οι προσπάθειες του Μακάο να συνάπτει συμφωνίες με βάση τους διεθνώς συμφωνημένους κανόνες έχουν αναγνωριστεί δεόντως από το Παγκόσμιο φόρουμ του ΟΟΣΑ για τη διαφάνεια και την ανταλλαγή πληροφοριών στην έκθεσή αξιολόγησης ομοτίμων - φάση I.

Όσον αφορά το εμπόριο μεταξύ της ΕΕ και του Μακάο, οι διμερείς ροές των εμπορευματικών συναλλαγών έχουν αντιστραφεί από το 2008, δεδομένου ότι η ΕΕ πραγματοποιεί περισσότερες εξαγωγές προς το Μακάο. Η τάση αυτή προέκυψε από τη συρρίκνωση της βιομηχανικής βάσης του Μακάο και μια ισχυρή ζήτηση για εισαγόμενα εμπορεύματα. Κατά τους πρώτους εννέα μήνες του 2011, οι εξαγωγές της ΕΕ στο Μακάο αυξήθηκαν κατά 68% για να ανέλθουν σε 247 εκατ. ευρώ, ενώ οι εισαγωγές της ΕΕ από το Μακάο ανήλθαν σε 60 εκατ. ευρώ[5]. Η ΕΕ ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος προμηθευτής εισαγωγών μετά την Κίνα και αντιπροσώπευε το 24% των συνολικών εισαγωγών το 2011[6]. Όσον αφορά τις επενδύσεις, εγκαταστάθηκαν 54 εταιρείες της ΕΕ στο Μακάο[7]· πάνω από το ήμισυ εξ αυτών λειτουργούσαν στον τομέα του χονδρικού και λιανικού εμπορίου, ενώ οι υπόλοιπες αποτελούσαν χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και εταιρείες στον τομέα των μεταφορών, των επικοινωνιών και της βιομηχανικής παραγωγής. Τα εμπορικά επιμελητήρια της ΕΕ στο Μακάο αναπτύσσουν ολοένα και περισσότερες δραστηριότητες.

Συνεργασία ΕΕ – Μακάο

Κατά το 2011, οι διμερείς σχέσεις και η συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και του Μακάο συνέχισε να αναπτύσσεται στη στέρεη βάση που είχε ήδη δημιουργηθεί. Η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και του Μακάο, σε νέους επίσης ουσιαστικούς τομείς κοινού ενδιαφέροντος, παραμένει βασικός στόχος για αμφότερα τα μέρη. Αυτό επιβεβαιώθηκε για άλλη μια φορά στις εποικοδομητικές συζητήσεις που διεξήχθησαν κατά την ετήσια συνεδρίαση της μεικτής επιτροπής ΕΕ-Μακάο, που πραγματοποιήθηκε στις 29 Ιουνίου 2011 στο Μακάο.

Κατά τη συνεδρίαση της μεικτής επιτροπής, αμφότερα τα μέρη επανεξέτασαν τις τελευταίες εξελίξεις στις σχέσεις τους, μεταξύ άλλων και στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων. Αμφότερες οι πλευρές προέβησαν σε απολογισμό των υφιστάμενων δραστηριοτήτων συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένων του νομικού προγράμματος συνεργασίας και του συνεχιζόμενου προγράμματος κατάρτισης για τους διερμηνείς του Μακάο, καθώς και των διαφόρων άλλων δραστηριοτήτων στο Μακάο στο πλαίσιο του προγράμματος της ΕΕ για την ενημέρωση των επιχειρήσεων σχετικά με το Χονγκ Κονγκ και το Μακάο (EUBIP). Αμφότερα τα συμβαλλόμενα μέρη ενημερώθηκαν αμοιβαία σχετικά με την πορεία της συνεργασίας σε φορολογικά ζητήματα και τις αντίστοιχες θέσεις τους όσον αφορά τις δυνατότητες ενίσχυσης της συνεργασίας στον τομέα της φορολόγησης των αποταμιεύσεων.

Επίσης υπήρξε εποικοδομητική ανταλλαγή απόψεων σχετικά με άλλα σημαντικά ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η εκπαίδευση, οι πολιτιστικές ανταλλαγές και η προστασία του περιβάλλοντος, και εκφράστηκε η επιθυμία να εξεταστούν οι τομείς αυτοί ως πιθανά πλαίσια μελλοντικής συνεργασίας. Η ΕΕ ενθάρρυνε το Μακάο να προσχωρήσει στη συμφωνία του ΠΟΕ για τις δημόσιες συμβάσεις. Η πρόοδος που έχει σημειωθεί σε αυτούς τους νέους τομείς καταδεικνύει τη διεύρυνση των διμερών σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και του Μακάο.

Στις 29 Ιουνίου, στο περιθώριο της συνεδρίασης της μεικτής επιτροπής, μονογραφήθηκε η οριζόντια συμφωνία μεταξύ του Μακάο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με ορισμένες πτυχές των αεροπορικών υπηρεσιών, γεγονός που ενισχύει τις διμερείς σχέσεις στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών.

Οι δραστηριότητες στο πλαίσιο του προγράμματος EUBIP στο Μακάο, που συγχρηματοδοτήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις οποίες διαχειρίζεται το Ευρωπαϊκό Εμπορικό Επιμελητήριο (ΕΚΚ) στο Χονγκ Κονγκ, συνέχισαν να αυξάνονται και διαφοροποιήθηκαν. Η EUBIP εξακολουθεί να αποτελεί επιτυχημένο μέσο για την καλύτερη κατανόηση μεταξύ των επιχειρηματικών κύκλων της ΕΕ και του Μακάο. Κατά το 2011, δόθηκε προτεραιότητα στην κρίση του δημόσιου χρέους στην Ευρώπη, στη συμφωνία CEPA και στις εμπορικές σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της ευρύτερης περιφέρειας της Κίνας, καθώς και στη συμμετοχή σε δύο σημαντικές ετήσιες εκδηλώσεις στο Μακάο (MIF και MIECF). Η συμμετοχή της ΕΕ μαζί με τα κράτη μέλη της και ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στο πλαίσιο κοινού περίπτερου της ΕΕ στις δύο αυτές εκδηλώσεις είχε ως αποτέλεσμα ακόμη μεγαλύτερη προβολή της ΕΕ, και παρέσχε επίσης στους επισκέπτες του Μακάο και της ηπειρωτικής Κίνας, καθώς και στις επιχειρήσεις της ΕΕ μια καλή ευκαιρία δημιουργίας επαφών. Το πρόγραμμα EUBIP έχει προσελκύσει μεγάλη στήριξη και συμμετοχή από τα εμπορικά επιμελητήρια των κρατών μελών της ΕΕ για τις δραστηριότητες του στο Μακάο. Ωστόσο, μια πιο άμεση συμμετοχή της βιομηχανίας του Μακάο στα συμβούλια του προγράμματος EUBIP που συγκεντρώνουν τις επιχειρήσεις διαφόρων βιομηχανικών κλάδων, θα μπορούσε να συμβάλει στον καλύτερο προσδιορισμό και κατανόηση των συγκεκριμένων ανησυχιών και ενδιαφερόντων των επιχειρήσεων.

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της που είναι διαπιστευμένα στην περιοχή ενέτειναν τις προσπάθειες δημόσιας διπλωματίας για να συσφίξουν περαιτέρω τους δεσμούς με το Μακάο, να ενισχύσουν τις διαπροσωπικές επαφές και να προωθήσουν τις εκπαιδευτικές ανταλλαγές μεταξύ των σχολών και των φοιτητών, ιδίως στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus Mundus. Η ΕΕ εξακολούθησε να υποστηρίζει την έδρα Jean Monnet στο Πανεπιστήμιο του Μακάο, στο πλαίσιο της οποίας συνέχισαν να διοργανώνονται πολλές επιτυχείς διαλέξεις Jean Monnet καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Ο διαπολιτισμικός διάλογος διευρύνθηκε περαιτέρω με την κοινή έκθεση φωτογραφίας των ευρωπαϊκών τοποθεσιών που έχουν χαρακτηριστεί από την UNESCO ως παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά.

Στα τέλη του 2011, η ΕΕ δημοσίευσε πρόσκληση υποβολής προτάσεων για ένα ακαδημαϊκό πρόγραμμα της ΕΕ στο Μακάο, το οποίο θα διεξαχθεί κατά την περίοδο 2010-2015. Ο κύριος στόχος του προγράμματος αυτού είναι να αναπτυχθούν δραστηριότητες ευαισθητοποίησης, ώστε να ενισχυθεί η προβολή της ΕΕ και η πανεπιστημιακή συνεργασία με τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της ΕΕ, ιδίως με την ενθάρρυνση περισσότερων πανεπιστημίων και επιστημόνων να αναλάβουν έρευνες και μελέτες για θέματα που συνδέονται με την ΕΕ.

Το 2011 ενισχύθηκε η συνεργασία για την αύξηση του αριθμού κατάλληλα κατηρτισμένων διερμηνέων στη διάθεση των αρχών του Μακάο για την αντιμετώπιση των αναγκών της δίγλωσσης, κινεζικής και πορτογαλικής, διοίκησής τους. Στο πλαίσιο του προγράμματος, η κατάρτιση διερμηνέων διοργανώνεται στο Μακάο και τις Βρυξέλλες για περίοδο πέντε μηνών.

Η ΕΕ θα συνεχίσει να καλλιεργεί τις σχέσεις της με την ΕΔΠ του Μακάο, να συσφίγγει τους οικονομικούς και εμπορικούς δεσμούς, να ενισχύσει τη συνεργασία με τις επιχειρήσεις και την κοινωνία των πολιτών και να προωθεί την κινητικότητα και τις ανταλλαγές με τους πολίτες του Μακάο. Οι διάφορες ανταλλαγές και διάλογοι μεταξύ της ΕΕ και του Μακάο θα συνεχιστούν το 2012. Ειδικότερα, η ΕΕ αναμένει να αυξηθούν οι δραστηριότητες που συνδέονται με την πολιτιστική ανταλλαγή και τα πανεπιστημιακά θέματα.

[1]               Εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά, όλα τα οικονομικά στοιχεία που αφορούν το Μακάο προέρχονται από επίσημες στατιστικές της υπηρεσίας στατιστικών και απογραφής της κυβέρνησης της ΕΔΠ του Μακάο.

[2]               Πηγή: Γραφείο επιθεώρησης και συντονισμού της κυβέρνησης της ΕΔΠ του Μακάο.

[3]               Πηγή: Γραφείο Χωροταξίας, Δημοσίων Έργων και Μεταφορών της κυβέρνηση της ΕΔΠ του Μακάο.

[4]               Πηγή: Γραφείο χρηματοοικονομικών υπηρεσιών της κυβέρνησης της ΕΔΠ του Μακάο.

[5]               Πηγή: Eurostat, στις 12 Ιανουαρίου 2012.

[6]               Πηγή: Στατιστικές σχετικά με τις εμπορευματικές συναλλαγές με το εξωτερικό, υπηρεσία στατιστικών και απογραφής της κυβέρνησης της ΕΔΠ του Μακάο

[7]               Πηγή: Στατιστικές 2010 σχετικά με τις άμεσες επενδύσεις, υπηρεσία στατιστικών και απογραφής της κυβέρνησης της ΕΔΠ του Μακάο