ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Έβδομη έκθεση  σχετικά με τη διατήρηση από ορισμένες τρίτες χώρες υποχρεώσεων θεώρησης κατά παράβαση της αρχής της αμοιβαιότητας

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1........... Εισαγωγή...................................................................................................................... 4

2........... Αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν μετά την έκδοση της έκτης έκθεσης περί αμοιβαιότητας της επιτροπής...................................................................................................................................... 5

2.1........ Αυστραλία..................................................................................................................... 5

2.2........ Βραζιλία........................................................................................................................ 7

2.3........ Μπρουνέι Νταρουσαλάμ.............................................................................................. 8

2.4........ Καναδάς........................................................................................................................ 9

2.5........ Ιαπωνία....................................................................................................................... 11

2.6........ Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ)....................................................................................... 13

3........... Συμπέρασμα............................................................................................................... 17

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ.......................................................................................................................... 19

1.           Εισαγωγή

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 539/2001 του Συμβουλίου[1], της 15ης Μαρτίου 2001, που περιλαμβάνει κατάλογο των τρίτων χωρών οι υπήκοοι των οποίων υπόκεινται στην υποχρέωση θεώρησης για τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων των κρατών μελών (παράρτημα I του κανονισμού - «αρνητικός κατάλογος»), καθώς και κατάλογο των τρίτων χωρών οι υπήκοοι των οποίων απαλλάσσονται από την υποχρέωση αυτή (παράρτημα II του κανονισμού - «θετικός κατάλογος»), αποτελεί τη βασική πράξη που διέπει την κοινή πολιτική μας σε θέματα θεωρήσεων και παρέχει μηχανισμό αμοιβαιότητας για τις περιπτώσεις που μια τρίτη χώρα ευρισκόμενη στον θετικό κατάλογο διατηρεί ή εισάγει υποχρέωση θεώρησης για τους υπηκόους ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών.

Ο ισχύων μηχανισμός αμοιβαιότητας στον τομέα των θεωρήσεων θεσπίστηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 851/2005 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 2005, που τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 539/2001[2]. Στο πλαίσιο αυτού του μηχανισμού, σε περίπτωση που τρίτη χώρα ευρισκόμενη στον θετικό κατάλογο διατηρεί ή εισάγει υποχρέωση θεώρησης για τους υπηκόους ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών, η Επιτροπή πρέπει να αναλάβει ενέργειες για την άρση της υποχρέωσης από τη συγκεκριμένη τρίτη χώρα και πρέπει να υποβάλει έκθεση προς το Συμβούλιο η οποία μπορεί να συνοδεύεται από πρόταση σχετικά με την προσωρινή επαναφορά της υποχρέωσης θεώρησης για υπηκόους της συγκεκριμένης τρίτης χώρας. Επιπλέον, η Επιτροπή πρέπει να υποβάλλει εξαμηνιαίες εκθέσεις προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την κατάσταση μη αμοιβαιότητας οι οποίες μπορεί να συνοδεύονται από ενδεδειγμένες προτάσεις, εφόσον χρειαστεί.

Οι έξι τακτικές εκθέσεις περί αμοιβαιότητας στον τομέα των θεωρήσεων που έχει εκδώσει η Επιτροπή μέχρι σήμερα[3] δείχνουν ότι ο τρέχων μηχανισμός αμοιβαιότητας έχει αποδειχθεί ικανοποιητικά επαρκής: μέσα από τις προσπάθειες που καταβάλλουν η Επιτροπή και τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, ο αριθμός των περιπτώσεων μη αμοιβαιότητας που υπήρχε την χρονική στιγμή της έναρξης λειτουργίας του ή την χρονική στιγμή της έναρξης ισχύος της Συνθήκης Προχώρησης του 2004[4] - συνολικά, σχεδόν εκατό περιπτώσεις με 18 τρίτες χώρες – μειώθηκε σημαντικά.

Εκτός από τις έξι τακτικές εκθέσεις, η Επιτροπή εξέδωσε ad-hoc έκθεση σχετικά με την επανεισαγωγή από την Καναδά της απαίτησης θεώρησης για τσέχους υπηκόους τον Ιούλιο του 2009[5]. Αυτό αποτελεί τη μόνη περίπτωση μετά τη θέσπιση το 2005 του ισχύοντος μηχανισμού αμοιβαιότατητας στον τομέα των θεωρήσεων όπου τρίτη χώρα ευρισκόμενη στον θετικό κατάλογο επιβάλλει εκ νέου την υποχρέωση θεώρησης για υπηκόους κράτους μέλους.

Οι εκθέσεις αμοιβαιότητας στον τομέα των θεωρήσεων που υπέβαλε η Επιτροπή μέχρι σήμερα δείχνουν ότι μόνο ένας πολύ περιορισμένος αριθμός «περιπτώσεων μη αμοιβαιότητας» εξακολουθεί να υπάρχει. Στην έκτη έκθεσή της περί αμοιβαιότητας η Επιτροπή ανέφερε ότι:

«Η ΕΕ, όταν εξετάζει τις υπόλοιπες περιπτώσεις μη αμοιβαιότητας, π.χ. όσον αφορά τις ΗΠΑ (την υποχρέωση θεώρησης για τη Βουλγαρία, την Κύπρο, τη Ρουμανία και την Πολωνία) και τον Καναδά (υποχρέωση θεώρησης για τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία), έρχεται αντιμέτωπη με τους περιορισμούς του μηχανισμού αμοιβαιότητας βάσει του υφιστάμενου κεκτημένου. Πράγματι σε αυτές τις περιπτώσεις τρίτες χώρες θεωρούν ότι κράτη μέλη δεν πληρούν τα αντικειμενικά κριτήρια για απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης που ορίζονται μονομερώς βάσει της εθνικής νομοθεσίας των συγκεκριμένων τρίτων χωρών (π.χ. μη έκδοση βιομετρικών διαβατηρίων, μη τήρηση των κατώτατων ορίων για την απόρριψη της θεώρησης και/ή για τα ποσοστά που παραβιάζουν τη διάρκεια ισχύος της θεώρησης)».

Συνεπώς, η Επιτροπή κάλεσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη να εξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντιμετωπιστούν περαιτέρω αυτές οι καταστάσεις μη αμοιβαιότητας.

Το Μάρτιο του 2001, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε δήλωση στην οποία, μεταξύ άλλων, ζητεί αναθεώρηση του ισχύοντος μηχανισμού αμοιβαιότητας[6].

Στην πρότασή της, της 24ης Μαϊου 2011, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 539/2001[7], η Επιτροπή πρότεινε την τροποποίηση του ισχύοντος μηχανισμού αμοιβαιότητας υπό το πρίσμα των επιπτώσεων από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβόνας, με την προσθήκη της συναπόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Εκτός από τις προτάσεις που υπέβαλαν ορισμένα κράτη μέλη και λαμβάνοντας υπόψη τα αιτήματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για ένα νέο μηχανισμό αμοιβαιότητας, συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο με σκοπό την αναθεώρηση του ισχύοντος μηχανισμού αμοιβαιότητας προκειμένου να τον καταστήσουν πιο αποτελεσματικό, διασφαλίζοντας παράλληλα την πλήρη τήρηση των διατάξεων των Συνθηκών. Ειδικότερα, ο νέος, αναθεωρημένος μηχανισμός αμοιβαιότητας θα πρέπει να αποσκοπεί σε ταχύτερη και αποτελεσματικότερη αντίδραση σε περίπτωση που τρίτη χώρα ευρισκόμενη στον θετικό κατάλογο εισάγει υποχρέωση θεώρησης για ένα ή περισσότερα κράτη μέλη.

Σύμφωνα με τις διατάξεις του ισχύοντος μηχανισμού αμοιβαιότητας, η παρούσα έβδομη έκθεση περί αμοιβαιότητας στον τομέα των θεωρήσεων προβαίνει σε απολογισμό των προσπαθειών που έχουν καταβληθεί μετά την έκδοση της έκτης έκθεσης στις 5 Νοεμβρίου 2010, με σκοπό την επίτευξη πλήρους αμοιβαιότητας στον τομέα των θεωρήσεων με όλες τις τρίτες χώρες τις ευρισκόμενες στον θετικό κατάλογο.

2.           Αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν μετά την έκδοση της έκτης έκθεσης περί αμοιβαιότητας της επιτροπής

2.1.        Αυστραλία

Κατάσταση κατά την χρονική περίοδο έκδοσης της έκτης έκθεσης περί αμοιβαιότητας

Από τις 27 Οκτωβρίου 2008, οι πολίτες όλων των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών Σένγκεν μπορούν να χρησιμοποιούν το σύστημα eVisitor.[8] Η Επιτροπή εκτίμησε ότι κατ’ αρχήν το eVisitor παρέχει ίση μεταχείριση στους πολίτες όλων των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών Σένγκεν. Ωστόσο, οι τριμηνιαίες εκθέσεις σχετικά με τα στατιστικά στοιχεία εφαρμογής του eVisitor κκατέδειξαν ότι εξαιτίας των ανησυχιών που έχει εκφράσει η Αυστραλία σχετικά με την ακεραιότητα των αιτούντων, οι αιτήσεις από πολίτες ορισμένων κρατών μελών διεκπεραιώνονται με μη αυτοματοποιημένη διαδικασία προκειμένου να υποβάλλονται σε πρόσθετη εξέταση. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεσμεύεται να συνεχίσει να παρακολουθεί στενά την επεξεργασία των αιτήσεων eVisitor. Η Επιτροπή θα υποβάλλει την αξιολόγησή της ως προς το κατά πόσο το eVisitor ισοδυναμεί με τη διαδικασία υποβολής αίτησης για θεώρηση Σένγκεν σε ξεχωριστό έγγραφο.

Η κατάσταση σήμερα

Πολίτες όλων των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών Σένγκεν εξακολουθούν να χρησιμοποιούν το σύστημα eVisitor, αν και οι αιτήσεις από πολίτες ορισμένων κρατών μελών διεκπεραιώνονται με μη αυτοματοποιημένη διαδικασία προκειμένου να υποβάλλονται σε πρόσθετη εξέταση από τις αυστραλιανές αρχές

Επεξεργασία των αιτήσεων για την έκδοση άδειας eVisitor

Η Αυστραλία υπέβαλε στην Επιτροπή τακτικές, τριμηνιαίες εκθέσεις με στατιστικά στοιχεία από όλα τα κράτη μέλη για την εφαρμογή του συστήματος eVisitor που καλύπτουν την περίοδο από 1ης Ιουλίου 2010 έως 30ης Σεπτεμβρίου 2011.

Οι τριμηνιαίες εκθέσεις δείχνουν ότι το μέσο το ποσοστό αυτόματης χορήγησης θεώρησης παραμένει πολύ υψηλό (83,36%). Η αυτόματη χορήγηση θεώρησης είναι αυτοματοποιημένη διαδικασία με την οποία ελέγχεται μία αίτηση eVisitor και, εφόσον ικανοποιούνται οι αυτοματοποιημένοι έλεγχοι, χορηγείται η άδεια eVisitor, συνήθως εντός λεπτών μετά την κατάθεση της αίτησης.

Τα ποσοστά αυτόματης χορήγησης θεώρησης για τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία ήταν τα χαμηλότερα μεταξύ των κρατών μελών και κατέγραψαν μείωση κατά την περίοδο υποβολής της έκθεσης (από 37% για εκάστη των δύο χωρών στην τριμηνιαία έκθεση για την περίοδο από 1/07/2010 έως 30/09/2010, υποχώρησαν σε 18% και 23%, αντίστοιχα, στην τριμηνιαία έκθεση για την περίοδο 1/07/2011 έως 30/09/2011). Λόγω των αναφερόμενων ανησυχιών σχετικά με την ακεραιότητα των αιτούντων, αποφασίστηκε να διεκπεραιώνονται οι περισσότερες από αυτές τις αιτήσεις με μη αυτοματοποιημένη διαδικασία. Κατά συνέπεια, οι αιτήσεις εξετάζονται και η άδεια eVisitor χορηγείται/απορρίπτεται εντός 2-10 εργάσιμων ημερών.

Περαιτέρω, οι εκθέσεις κατέδειξαν ότι τα κράτη μέλη με τα υψηλότερα ποσοστά μεταβολής με μη επιστροφή (MNRR) ήταν η Βουλγαρία, η Λετονία, η Λιθουανία και η Ρουμανία. Το ποσοστό μεταβολής με μη επιστροφή (MNRR) υπολογίζεται βάσει του ποσοστού των επισκεπτών που έχουν φθάσει στη χώρα, οι αρχικές θεωρήσεις τους έχουν λήξει κατά την περίοδο που καλύπτει η έκθεση και είτε παραμένουν στην Αυστραλία παράνομα, είτε αναχωρούν από την Αυστραλία μετά τη λήξη ισχύος της θεώρησης, ή έχουν υποβάλλει μεταγενέστερη αίτηση για θεώρηση εκτός από τις θεωρήσεις που χαρακτηρίζονται ως επωφελείς για την Αυστραλία. Τα υψηλότερα ποσοστά MNRR ποίκιλλαν σημαντικά μεταξύ των τριμηνιαίων περιόδων που καλύπτει η έκθεση (από 9,84% για τη Λετονία κατά την τριμηναία περίοδο 1/10/2010 έως 31/12/2010 έως 4,45% για τη Λιθουανία κατά την τριμηνιαία περίοδο 1/04/2011 έως 30/06/2011 και για τη Ρουμανία κατά την τριμηνιαία περίοδο 1/07/2011 έως 30/09/2011, ενώ τα μέσα ποσοστά MNRR ποίκιλλαν μεταξύ 1,69% και 0,62%).

Κατόπιν αιτήματος των αυστραλιανών αρχών κατά το διάλογο ανώτερων υπαλλήλων ΕΕ-Αυστραλίας σχετικά με ζητήματα μετανάστευσης, ασύλου και πολυμορφίας που έλαβε χώρα στις 28 Νοεμβρίου 2011, συμφωνήθηκε ότι η Αυστραλία θα υποβάλλει στο μέλλον ad hoc εκθέσεις όσον αφορά τα στατιστικά στοιχεία εφαρμογής του eVisitor, προκειμένου η Επιτροπή να συνεχίσει να παρακολουθεί την επεξεργασία των αιτήσεων eVisitor.

Όπως έχει ήδη αναφερθεί στην έκτη έκθεση σχετικά με την αμοιβαιότητα στον τομέα των θεωρήσεων, η αξιολόγηση του κατά πόσο το eVisitor ισοδυναμεί με τη διαδικασία υποβολής αίτησης για θεώρηση Σένγκεν θα εκδοθεί σε ξεχωριστό έγγραφο, παράλληλα με την αξιολόγηση της τελικής ρύθμισης («Final Rule») για το ESTA («ηλεκτρονικό σύστημα άδειας ταξιδίου») (βλ. παρακάτω 2.6), λαμβανομένων υπόψη των παρεμφερών χαρακτηριστικών τους.

Αξιολόγηση

Καταρχήν, το σύστημα eVisitor παρέχει ίση μεταχείριση στους πολίτες όλων των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών Σένγκεν. Επιπλέον, το μέσο ποσοστό αυτόματης χορήγησης θεώρησης παραμένει σταθερό και ιδιαίτερα υψηλό. Η τρέχουσα κατάσταση δεν οδηγεί σε προβλήματα για τους πολίτες της ΕΕ. Ωστόσο, η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς την επεξεργασία των αιτήσεων για την έκδοση άδειας eVisitor προκειμένου να ολοκληρώσει την αξιολόγησή της ως προς το κατά πόσο ή όχι το eVisitor ισοδυναμεί με τη διαδικασία υποβολής αίτησης για θεώρηση Σένγκεν.

2.2.        Βραζιλία

Κατάσταση κατά την χρονική περίοδο της υποβολής της έκτης έκθεσης σχετικά με την αμοιβαιότητα

Τον Απρίλιο του 2010 μονογράφηκαν από αμφότερα τα μέρη οι συμφωνίες μεταξύ της ΕΕ και της Βραζιλίας σχετικά με την απαλλαγή των κατόχων διπλωματικών, υπηρεσιακών ή επίσημων διαβατηρίων και των κατόχων κοινών διαβατηρίων από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή. Η Επιτροπή επιδίωξε την έγκαιρη κύρωση των εν λόγω συμφωνιών από την Ευρωπαϊκή Ένωση και δεσμεύτηκε να παρακολουθεί την κύρωση από την πλευρά της Βραζιλίας, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι πολίτες των κρατών μελών θα μπορούν να ταξιδεύουν στη Βραζιλία χωρίς υποχρέωση θεώρησης.

Η κατάσταση σήμερα

Οι συμφωνίες μεταξύ της ΕΕ και της Βραζιλίας σχετικά με την απαλλαγή των κατόχων διπλωματικών, υπηρεσιακών ή επίσημων διαβατηρίων και των κατόχων κοινών διαβατηρίων από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή υπογράφτηκαν επίσημα στις 8 Νοεμβρίου 2010.

Στις 24 Φβρουαρίου 2011, το Συμβούλιο εξέδωσε αποφάσεις για τη σύναψη δύο συμφωνιών για την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή, και η πλευρά της Βραζιλίας ενημερώθηκε άμεσα.

Η κυβέρνηση της Βραζιλίας ενέκρινε τη συμφωνία σχετικά με την απαλλαγή των κατόχων διπλωματικών, υπηρεσιακών ή επίσημων διαβατηρίων από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή στις 7 Δεκεμβρίου 2010. Συνεπώς η συμφωνία τέθηκε σε ισχύ την 1η Απριλίου 2011 και, τοιουτοτρόπως, επιτεύχθηκε πλήρης αμοιβαιότητα στον τομέα των θεωρήσεων για τις συγκεκριμένες κατηγορίες κατόχων διαβατηρίων.

Τον Ιούνιο του 2011, η Επιτροπή απέστειλε επιστολή στον Υπουργό Εξωτερικών της Βραζιλίας, ζητώντας να ενημερωθεί σχετικά με τη σημερινή κατάσταση όσον αφορά τις εσωτερικές διαδικασίες κύρωσης από τη Βραζιλία της συμφωνίας για την απαλλαγή των κατόχων κοινών διαβατηρίων από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή και παροτρύνοντας τις αρχές της Βραζιλίας να καταδείξουν τη δέσμευση της χώρας να χορηγήσει απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης σε όλους τους πολίτες της ΕΕ –συμπεριλαμβανομένων των πολιτών τεσσάρων κρατών μελών (Κύπρος, Εσθονία, Λετονία και Μάλτα) για τους οποίους εξακολουθεί να απαιτείται θεώρηση εισόδου στη Βραζιλία –επικυρώνοντάς την το ταχύτερο δυνατό.

Η συμφωνία για την απαλλαγή των κατόχων κοινών διαβατηρίων από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή υποβλήθηκε προς κύρωση στο Κογκρέσο της Βραζιλίας στις 3 Οκτωβρίου 2011. Στη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ-Βραζιλίας, που πραγματοποιήθηκε στις 4 Οκτωβρίου 2011 στις Βρυξέλλες, αμφότερα τα μέρη τόνισαν τη σημασία της έναρξης ισχύος της συμφωνίας το ταχύτερο δυνατό.

Κατόπιν της έγκρισης της συμφωνίας από τη Βουλή στις 19 Απριλίου 2012 και από τη Γερουσία στις 27 Ιουνίου 2012, ολοκληρώθηκε η διαδικασία κύρωσης από τη Βραζιλία. Πέραν της κοινοποίησης που εστάλη από την πλευρά της Βραζιλίας, η συμφωνία ΕΕ-Βραζιλίας σχετικά την απαλλαγή των κατόχων κοινών διαβατηρίων από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή τέθηκε σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου 2012.

Αξιολόγηση

Η Επιτροπή χαιρετίζει την έναρξη ισχύος της συμφωνίας ΕΕ-Βραζιλίας σχετικά με την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή για τους κατόχους διπλωματικών, υπηρεσιακών ή επίσημων διαβατηρίων. Η Επιτροπή χαιρετίζει την ολοκλήρωση της διαδικασίας κύρωσης από την πλευρά της Βραζιλίας, αν και με σημαντική καθυστέρηση, της συμφωνίας σχετικά με την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή για τους κατόχους κοινών διαβατηρίων, κατόπιν της έγκρισης από τη Βουλή στις 19 Απριλίου 2012 και από τη Γερουσία στις 27 Ιουνίου 2012. Η Επιτροπή χαιρετίζει την πλήρη εφαρμογή της συμφωνίας μετά την 1η Οκτωβρίου 2012, η οποία εξασφαλίζει πλήρη αμοιβαιότητα όσον αφορά την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης με τη Βραζιλία, μεταξύ άλλων για τους πολίτες των τεσσάρων κρατών μελών για τους οποίους εξακολουθούσε να απαιτείται θεώρηση εισόδου στη Βραζιλία για ταξίδια βραχείας διαμονής.

2.3.        Μπρουνέι Νταρουσαλάμ

Κατάσταση κατά την χρονική περίοδο της υποβολής της έκτης έκθεσης σχετικά με την αμοιβαιότητα

Οι πολίτες όλων των κρατών μελών απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης για διαμονή διάρκειας έως 30 ημερών. Η απαλλαγή αυτή μπορεί να παραταθεί επί τόπου για δύο περιόδους 30 ημερών, έως 90 ημέρες συνολικής διαμονής χωρίς υποχρέωση θεώρησης. Στις 24 Ιουνίου 2010, η Επιτροπή υπέβαλε επίσημη αίτηση στις αρχές του Μπρουνέι Νταρουσαλάμ για τη χορήγηση απαλλαγής των πολιτών της ΕΕ από την υποχρέωση θεώρησης για περίοδο 90 ημερών προκειμένου να διασφαλιστεί πλήρης αμοιβαιότητα όσον αφορά την υποχρέωση απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης.

Η κατάσταση σήμερα

Απαντώντας στην επιστολή της Επιτροπής της 24ης Ιουνίου 2010, οι αρχές του Μπρουνέι Νταρουσαλάμ ενημέρωσαν την Επιτροπή με επιστολή της 30ης Σεπτεμβρίου 2011 ότι οι πολίτες όλων των κρατών της ΕΕ απολαύουν σήμερα διαμονής 90 ημερών χωρίς υποχρέωση θεώρησης στο Μπρουνέι Νταρουσαλάμ, διασφαλίζοντας τοιουτοτρόπως πλήρη αμοιβαιότητα όσον αφορά την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης.

Στις 5 Ιανουαρίου η Επιτροπή ζήτησε επίσημα από τις αρχές του Μπρουνέι Νταρουσαλάμ να παρατείνουν την περίοδο διαμονής σε 90 ημέρες χωρίς υποχρέωση θεώρησης επίσης για τους πολίτες των συνδεδεμένων χωρών Σένγκεν, που επωφελούνται ήδη απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για περίοδο διαμονής έως 30 ημέρες στην περίπτωση της Ισλανδίας και της Νορβηγίας και για περίοδο διαμονής έως 14 ημέρες στην περίπτωση του Λιχτενστάιν και της Ελβετίας. Με επιστολή της 15ης Οκτωβρίου 2012, οι αρχές του Μπρουνέι Νταρουσαλάμ ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι σήμερα οι πολίτες της Ισλανδίας, της Νορβηγίας και της Ελβετίας απολαύουν επίσης διαμονής 90 ημερών χωρίς υποχρέωση θεώρησης στο Μπρουνέι Νταρουσαλάμ.

Αξιολόγηση

Η Επιτροπή χαιρετίζει την παράταση από το Μπρουνέι Νταρουσαλάμ της περιόδου διαμονής χωρίς υποχρέωση θεώρησης σε 90 ημέρες για τους πολίτες όλων των κρατών μελών από τις 30 Σεπτεμβρίου 2011, διασφαλίζοντας τοιουτοτρόπως πλήρη αμοιβαιότητα όσον αφορά την πλήρη απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης. Επίσης χαιρετίζει την παράταση της περιόδου διαμονής σε 90 ημέρες χωρίς υποχρέωση θεώρησης για τους πολίτες της Ισλανδίας, της Νορβηγίας και της Ελβετίας από την 15η Οκτωβρίου 2012. Η Επιτροπή προτίθεται επί του παρόντος να ζητήσει επίσημα από τις αρχές του Μπρουνέι Νταρουσαλάμ να παρατείνουν την περίοδο διαμονής σε 90 ημέρες χωρίς υποχρέωση θεώρησης επίσης για τους πολίτες του Λιχτενστάιν. .

2.4.        Καναδάς

Κατάσταση κατά την χρονική περίοδο της υποβολής της έκτης έκθεσης σχετικά με την αμοιβαιότητα

Στο πλαίσιο της εφαρμογής της «σειράς μέτρων», που έχει συμφωνηθεί από την Τσεχική Δημοκρατία και την Ομάδα εργασίας εμπειρογνωμόνων (ΟΕΕ) Τσεχικής Δημοκρατίας-Καναδά, ο Καναδάς δεσμεύτηκε να πραγματοποιήσει αποστολή συλλογής δεδομένων στην Τσεχική Δημοκρατία πριν από το τέλος του 2010, κίνηση που ενδεχομένως να διανοίξει συγκεκριμένες προοπτικές που θα οδηγήσουν τον Καναδά στην απόφαση επαναφοράς καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για τους τσέχους πολίτες. Επιπλέον, ο Καναδάς ενημέρωσε ότι οι κανονισμοί εφαρμογής του «Balanced Refugee Reform Act» (ισοσκελισμένη εισδοχή προσφύγων) θα πρέπει να εγκριθούν και ο νόμος θα πρέπει να τεθεί σε ισχύ πριν από το τέλος του 2011.

Η Επιτροπή ανέλαβε να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς την πρόοδο της εφαρμογής των μέτρων και, ειδικότερα, την ταχεία και κατάλληλη συνέχεια της αποστολής του Καναδά για συλλογή δεδομένων στην Τσεχική Δημοκρατία. Σε περίπτωση θετικής αξιολόγησης που προκύψει από την αποστολή, η Επιτροπή αναμένει να προβεί ταχέως ο Καναδάς σε άρση της υποχρέωσης θεώρησης για τσέχους πολίτες σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει στο πλαίσιο της «σειράς μέτρων». Η Επιτροπή επισήμανε ότι, σύμφωνα με τα πρακτικά της δεύτερης συνεδρίασης της Ομάδας εργασίας εμπειρογνωμόνων στις 15 Μαρτίου 2010, η Τσεχική Δημοκρατία, ο Καναδάς και η Επιτροπή συμφώνησαν «ότι η άρση της υποχρέωσης θεώρησης δεν πρέπει να εξαρτάται από τη θέσπιση της νέας καναδικής νομοθεσίας για το άσυλο — η οποία ενδέχεται να μην εφαρμοστεί πριν από το 2013· η εφαρμογή μιας σειράς άλλων μέτρων είναι το στοιχείο που θα δώσει τη δυνατότητα στον Καναδά να προβεί σε άρση της υποχρέωσης θεώρησης πριν από την ημερομηνία εφαρμογή της νέας καναδικής νομοθεσίας για το άσυλο».

Η Βουλγαρία και η Ρουμανία δεν πληρούν ακόμα όλα τα κριτήρια που θέτει ο Καναδάς για απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης. Ωστόσο, η Επιτροπή θα παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς την κατάσταση και θα συνεχίσει τις διαβουλεύσεις με τον Καναδά με σκοπό να υπάρξει πρόοδος όσον αφορά την κατάργηση της υποχρέωσης θεώρησης για τους πολίτες της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας.

Η κατάσταση σήμερα

Ο Καναδάς πραγματοποίσε επίσκεψη συλλογής δεδομένων στην Τσεχική Δημοκρατία το χρονικό διάστημα 31 Ιανουαρίου - 4 Φεβρουαρίου 2011. Η Επιτροπή ζήτησε από τον Καναδά να της υποβάλλει την έκθεση της επίσκεψης συλλογής με κάθε ευκαιρία και σε όλα τα επίπεδα, μεταξύ άλλων κατά τη συνάντηση μεταξύ του Μέλους της Επιτροπής κας Malmström και του αρμόδιου για τη μετανάστευση, ιθαγένεια και πολυπολιτισμικότητα καναδού Υπουργού κ. Kenney στις 30 Αυγούστου 2011, μέσω διαβήματος που υπέβαλε η Αντιπροσωπεία της ΕΕ στον Καναδά στις 23 Νοεμβρίου 2011 και κατά τη συνάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Εξωτερικής Δράσης με τον Αναπληρωτή Υπουργό κ. Yeates στις 17 Ιανουαρίου 2012.

Στις 30 Αυγούστου 2011, οι καναδικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι η εφαρμογή του νόμου "Balanced Refugee Reform Act" αναβλήθηκε από τον Δεκέμβριο του 2011 έως τον Ιούνιο του 2012.

Στις 16 Φεβρουαρίου 2012, η καναδική κυβέρνηση – σήμερα κυβέρνηση πλειοψηφίας μετά τις γενικές εκλογές που διενεργήθηκαν το Μάιο του 2011 - υπέβαλε νέο σχέδιο νόμου "Protecting Canada's Immigration System Act" (νόμος για την προστασία του μεταναστευτικού συστήματος του Καναδά) προκειμένου, μεταξύ άλλων, να εξεταστεί το ζήτημα των αβάσιμων αιτήσεων ασύλου από πολίτες της ΕΕ. Ο στόχος του νέου σχεδίου νόμου είναι να εμποδίσει την καταχρηστική χρήση του συστήματος μετανάστευσης και προσφύγων του Καναδά, να άρει τις πιέσεις που ασκούν στο σύστημα οι εικονικές ή παράνομες αιτήσεις προσφύγων και να μειώσει τον χρόνο και τις καθυστερήσεις στην επεξεργασία. Το σχέδιο νόμου προβλέπει μεταξύ άλλων σημαντική μείωση του χρόνου για εξέταση των αιτήσων ασύλου από Ορισθείσες Χώρες Προέλευσης (ΟΧΠ). Αναμένεται ότι τα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ θα γίνουν ΟΧΠ.

Στις 8 Μαρτίου 2012, ο Καναδάς υπέβαλε στην Επιτροπή έγγραφο προβληματισμού σχετικά με πιθανή συμφωνία ΕΕ-Καναδά για τη διαχείριση ροών αιτούντων άσυλο, τη σύναψη της οποίας ο Καναδάς θεωρεί ως βήμα για την αντιμετώπιση των ανησυχιών του όσον αφορά τον υψηλό αριθμό αβάσιμων αιτήσεων ασύλου από υπηκόους ΕΕ και η οποία θα επιτρέψει την άρση, από πλευράς του Καναδά, της υποχρέωσης θεώρησης για τη Βουλγαρία, την Τσεχική Δημοκρατία και τη Ρουμανία. Έκτοτε, η Επιτροπή προέβη σε προκαταρκτικές διαβουλεύσεις με καναδούς ανώτερους υπάλλήλους σχετικά με το έγγραφο προβληματισμού, καταδεικνύοντας ότι ο μηχανισμός που προτείνει ο Καναδάς δεν είναι εφικτός εξαιτίας ορισμένων νομικών και πολιτικών λόγων. Ειδικότερα, μια τέτοια συμφωνία αντιβαίνει στη θεμελιώδη αρχή που απορρέει από τη Συνθήκη ΕΕ για την αμοιβαία αναγνώριση των κρατών μελών που θεωρούνται ότι συνιστούν έναντι αλλήλων ασφαλείς χώρες προέλευσης, και στην ορθή λειτουργία του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου. Επιπλέον, δεν υπάρχει νομική βάση στις Συνθήκες για τη σύναψη συμφωνιών μεταξύ της ΕΕ και τρίτης χώρας όσον αφορά πολίτες της ΕΕ που ζητούν άσυλο στη συγκεκριμένη τρίτη χώρα.

Ο νόμος "Protecting Canada's Immigration System Act" εκδόθηκε στις 28 Ιουνίου 2012. Θα εφαρμοστεί πλήρως αφότου εκπονηθούν συμπληρωματικοί κανονισμοί και επιχειρησιακές κατευθυντήριες γραμμές και ολοκληρωθεί η πρόσληψη και κατάρτιση επιπλέον προσωπικού. Ορισμένα μέτρα του νέου νόμου τέθηκαν σε ισχύ αμέσως μετά την έκδοσή του, ενώ άλλα θα τεθούν σε ισχύ αργότερα στη διάρκεια του έτους σε ημερομηνία που θα καθορίσει η καναδική κυβέρνηση[9]. Ο νόμος "Balanced Refugee Reform Act", που προγραμματιζόταν να τεθεί σε ισχύ στις 29 Ιουνίου 2012, εγκαταλείφθηκε.

Οι καναδικές αρχές υπογράμμισαν ότι ο νέος νόμος θα συνδράμει στη μείωση των παραγόντων προσέλκυσης, ενώ παραμένουν οι παράγοντες παρώθησης που οδηγούν στην παρούσα μη ικανοποιητική κατάσταση. Επομένως, θεωρούν ότι τα πρόσθετα μέτρα που θα ληφθούν από κοινού με την ΕΕ είναι απαραίτητα για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Η Επιτροπή και ο Καναδάς αποφάσισαν να διατηρήσουν άτυπες διαβουλεύσεις τεχνικού χαρακτήρα σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων για να διερευνήσουν εναλλακτικές λύσεις που θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην επίλυση του ζητήματος των αβάσιμων αιτήσεων ασύλου από την ΕΕ. Οι πρώτες διαβουλεύσεις τεχνικού χαρακτήρα έλαβαν χώρα στις 25 Ιουνίου 2012. Η Επιτροπή προσκόμισε στις καναδικές αρχές λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις βασικές αρχές που διέπουν τις σχετικές πολιτικές της ΕΕ, με σκοπό τον εντοπισμό πιθανών ιδεών για περαιτέρω παρακολούθηση. Οι καναδικές αρχές ενημέρωσαν ότι η διαδικασία εφαρμογής του "Protecting Canada's Immigration System Act" θα ολοκληρωθεί πριν το τέλος του 2012.

Αξιολόγηση

Όσον αφορά το ζητήμα των θεωρήσεων μεταξύ Τσεχικής Δημοκρατίας-Καναδά, η Επιτροπή εκφράζει τη δυσαρέσκειά της για το γεγονός ότι ο Καναδάς δεν έχει υποβάλλει μέχρι σήμερα στην Επιτροπή την έκθεσή του σχετικά με την επίσκεψη συλλογής δεδομένων στην Τσεχική Δημοκρατία ούτε και καμία άλλη επαρκή βάση συνεργασίας μεταξύ της Τσεχικής Δημοκρατίας, του Καναδά και της Επιτροπής στο πλαίσιο της συμφωνηθείσας «σειράς μέτρων»

Το γεγονός ότι το θέμα αυτό δεν έχει ακόμη επιλυθεί θα μπορούσε επίσης να έχει δυσμενή αντίκτυπο στη διαδικασία έγκρισης και κύρωσης ορισμένων σημαντικών συμφωνιών ΕΕ-Καναδά, που βρίσκονται στο στάδιο της διαπραγμάτευσης. Εν προκειμένω, η Επιτροπή επισημαίνει τη δήλωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 8ης Μαρτίου 2011 σχετικά με την «Αποκατάσταση της αμοιβαιότητας στο καθεστώς θεώρησης - αλληλεγγύη με την άνιση κατάσταση των Τσέχων πολιτών μετά τη μονομερή καθιέρωση από την πλευρά του Καναδά» του Μαρτίου 2011[10] όπου το ΕΚ ζητά την άρση από τον Καναδά της υποχρέωσης θεώρησης για τα τρία συγκεριμένα κράτη το συντομότερο δυνατό και – εκτός εάν επιλυθεί άμεσα αυτή η παράβαση της αμοιβαιότητας - τη λήψη ισοδύναμων μέτρων αντιποίνων που θα εγκρίνει η ΕΕ, αναφέροντας τους κινδύνους για τη μελλοντική κύρωση της Συνολικής Οικονομικής και Εμπορικής Συμφωνίας (CETA) ΕΕ-Καναδά.

Η Επιτροπή εκτιμά ότι οι διατάξεις του νέου καναδικού νόμου "Protecting Canada's Immigration System Act", που εκδόθηκε στις 28 Ιουνίου 2012, και ειδικότερα η απόφαση περί καθορισμού κρατών μελών της ΕΕ ως ασφαλών χωρών προέλευσης και επεξεργασίας των αιτήσεων που υπέβαλαν υπήκοοί τους με επισπευσμένη διαδικασία, θα πρέπει να λειτουργήσουν ως παράγοντας αποτροπής σε μελλοντικές αβάσιμες αιτήσεις ασύλου από την ΕΕ. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή αναμένει από τον Καναδά να προβεί σε άρση της υποχρέωσης θεώρησης για τσέχους πολίτες αφότου τεθούν σε ισχύ οι σχετικές διατάξεις του νέου νόμου.

Στο πλαίσιο των άτυπων διαβουλεύσεων τεχνικού χαρακτήρα σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων μεταξύ της Επιτροπής και του Καναδαά που πραγματοποιήθηκαν στις 25 Ιουνίου 2012, η Επιτροπή δεσμεύτηκε να αναζητήσει τρόπους στενότερης συνεργασίας και να διερευνήσει πιθανές εναλλακτικές προτάσεις από κοινού με τον Καναδά και σε πλήρη συντονισμό με τα άλλα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, με σκοπό την αντιμετώπιση του ζητήματος των αυξανόμενων αριθμών αιτούντων άσυλο στον Καναδά που προέρχονται από την ΕΕ. Ωστόσο, τα εν λόγω μέτρα στενότερης συνεργασίας δεν θα πρέπει να αποτελέσουν προϋποθέσεις για την άρση της υποχρέωσης θεώρησης από τον Καναδά.

Η Επιροπή θα εξακολουθήσει να εγείρει το ζήτημα της μη αμοιβαιότητας κατά τις επαφές της με τον Καναδά προκειμένου να υπάρξει πλήρης αμοιβαιότητα στον τομέα των θεωρήσεων το συντομότερο δυνατό.

2.5.        Ιαπωνία

Κατάσταση κατά την χρονική περίοδο της υποβολής της έκτης έκθεσης σχετικά με την αμοιβαιότητα

Για όλους τους πολίτες των κρατών μελών που ταξιδεύουν στην Ιαπωνία ισχύει καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. Ωστόσο, η απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης χορηγήθηκε στους πολίτες της Ρουμανίας μόνο προσωρινά, για το διάστημα από την 1η Σεπτεμβρίου 2009 έως την 31η Δεκεμβρίου 2011.

Η Επιτροπή εξέφρασε την ελπίδα ότι η αξιολόγηση του πρώτου έτους της προσωρινής απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για τους πολίτες της Ρουμανίας, που διενήργησε το Γραφείο Μετανάστευσης την περίοδο Σεπτέμβριος 2009-Αύγουστος 2010, θα μπορούσε να οδηγήσει την Ιαπωνία στη μετατροπή της προσωρινής απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης σε μόνιμη.

Η κατάσταση σήμερα

Για όλους τους πολίτες των κρατών μελών που ταξιδεύουν στην Ιαπωνία ισχύει καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης. Ωστόσο, οι πολίτες της Ρουμανίας επωφελούνται μόνο από προσωρινή απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης. Με βάση τα αποτελέσματα της αξιολόγησης της πρώτης περιόδου της προσωρινής απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για ρουμάνους πολίτες (Σεπτέμβριος 2009-Αύγουστος 2010), η Ιαπωνία αποφάσισε να συνεχίσει την εφαρμογή της προσωρινής απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης για δεύτερη περίοδο (Σεπτέμβριος 2010-Δεκέμβριος 2011). Η Ιαπωνία επισήμανε ορισμένες ανησυχίες όσον αφορά την εκπλήρωση των όρων εισόδου ή/και παραμονής Ρουμάνων πολιτών.

Ανταποκρινόμενο στις ανησυχίες που εξέφρασε η Ιαπωνία, το Υπουργείο Διοίκησης και Εσωτερικών της Ρουμανίας απέστειλε ακόλουθο στην Πρεσβεία της Ρουμανίας στη Ιαπωνία και οι ρουμανικές αρχές πραγματοποίησαν εκστρατεία ενημέρωσης του κοινού όσον αφορά τους όρους εισόδου και διαμονής στην Ιαπωνία σύμφωνα με τους όρους της προσωρινής άρσης της απαίτησης θεώρησης.

Η Επιτροπή πραγματοποίησε διμερείς συναντήσεις με τις ιαπωνικές αρχές στις 26 Ιουλίου 2011 και στις 7 Δεκεμβρίου 2011, καθώς και τριμερή συνάντηση τεχνικού χαρακτήρα με τις ρουμανικές και τις ιαπωνικές αρχές στις 10 Νοεμβρίου 2011, προκειμένου να συζητήσει τις ανησυχίες της ιαπωνικής πλευράς όσον αφορά τον αριθμό παράνομων εισόδων ή/και διαμονών ρουμάνων πολιτών στην Ιαπωνία. Η Επιτροπή ζήτησε από τις ιαπωνικές αρχές, όταν θα προβούν σε αξιολόγηση της προσωρινής άρσης της απαίτησης θεώρησης, να συνεκτιμήσουν τον ιδιαίτερα περιορισμένο αριθμό παράνομων εισόδων ή/και διαμονών ρουμάνων πολιτών στην Ιαπωνία. Η Επιτροπή πρότεινε την οργάνωση περαιτέρω τριμερούς συνάντησης με τις ρουμανικές και τις ιαπωνικές αρχές προκειμένου να καθοριστούν ειδικά μέτρα που θα περιορίσουν τον αριθμό των παράνομων διαμονών.

Στις 28 Δεκεμβρίου 2011, η Ιαπωνία αποφάσισε να παρατείνει την εφαρμογή της προσωρινής άρσης της απαίτησης θεώρησης μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2012, υπό τον όρο ότι θα συνεχιστεί η αποστολή ακόλουθου του Υπουργείου Διοίκησης και Εσωτερικών στην Πρεσβεία της Ρουμανίας στην Ιαπωνία και ότι οι ρουμανικές αρχές θα συνεχίσουν να πραγματοποιούν εκστρατείες ενημέρωσης του κοινού όσον αφορά τους όρους εισόδου και διαμονής στην Ιαπωνία και τους κινδύνους της εμπορίας ανθρώπων.

Αξιολόγηση

Η Επιτροπή χαιρετίζει την απόφαση των ιαπωνικών αρχών να παρατείνουν την προσωρινή άρση της απαίτησης θεώρησης μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2012. Η Επιτροπή δεσμεύεται να προσδιορίσει, σε στενή συνεργασία με τις ρουμανικές αρχές, τις ενδεδειγμένες λύσεις προκειμένου να εξετάσει τις ανησυχίες που εξέφρασαν οι ιαπωνικές αρχές. Η Επιτροπή ελπίζει η εφαρμογή κατάλληλων μέτρων από τη Ρουμανία να οδηγήσει την Ιαπωνία στη μετατροπή της προσωρινής απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης σε μόνιμη.

2.6.        Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ)

Κατάσταση κατά την χρονική περίοδο της υποβολής της έκτης έκθεσης σχετικά με την αμοιβαιότηταΗ Επιτροπή εξέφρασε την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Ελλάδα η εντάχθηκε στο «Πρόγραμμα απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης» (Visa Waiver Program - «VWP») στις 5 Απριλίου 2010, και δεσμεύτηκε να συνεχίσει να εγείρει στις επαφές της με τις ΗΠΑ το ζήτημα της μη αμοιβαιότητας για πολίτες Βουλγαρίας, Κύπρου, Πολωνίας και Ρουμανίας, προκειμένου, να αποκτήσουν πλήρη αμοιβαιότητα στον τομέα των θεωρήσεων το ταχύτερο δυνατό.

Η Επιτροπή εξέφρασε τη δυσαρέσκειά της για την έγκριση από τις ΗΠΑ της ενδιάμεσης τελικής ρύθμισης για την καταβολή του τέλους ESTA (ηλεκτρονικό σύστημα άδειας ταξιδίου), κατανοώντας παράλληλα ότι η απόφαση ελήφθη σύμφωνα με τις υποχρεώσεις του νόμου «Travel Promotion Act» του 2009 (νόμος για την προώθηση των ταξιδιών - TPA). Η Επιτροπή απέστειλε γραπτές παρατηρήσεις σχετικά με την ενδιάμεση τελική ρύθμιση για την καταβολή του τέλους ESTA στις ΗΠΑ στις 7 Οκτωβρίου 2010 στο πλαίσιο της διαδικασίας δημόσιας διαβούλευσης που όρισαν οι ΗΠΑ.

Η Επιτροπή ανέμενε τη δημοσίευση από τις αμερικανικές αρχές της τελικής ρύθμισης για το ESTA για να ολοκληρώσει την αξιολόγησή της για το ESTA με σκοπό να καθορίσει κατά πόσο ή όχι ισοδυναμεί με τη διαδικασία υποβολής αίτησης για θεώρηση Σένγκεν· δεν υπήρχε αμφιβολία ότι η καταβολή τέλους θα αποτελέσει σημαντικό στοιχείο αυτής της αξιολόγησης.

Η Επιτροπή δεσμεύθηκε επίσης να εξετάσει εκ του σύνεγγυς τη «διττή προσέγγιση», όπως συμφωνήθηκε στην Επιτροπή Μόνιμων Αντιπροσώπων (Coreper) στις 12 Μαρτίου 2008, σχετικά με την εκτέλεση των εξωτερικών αρμοδιοτήτων μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβόνας.

Η κατάσταση σήμερα

Οι αμερικανικές αρχές δεν έχουν ακόμα δημοσιεύσει την τελική ρύθμιση για το ESTA, ούτε έχουν απαντήσει στις παρατηρήσεις της Επιτροπής σχετικά με την ενδιάμεση τελική ρύθμιση για την καταβολή του τέλους ESTA.

Μετά τη δημοσιεύση της τελικής ρύθμισης για την καταβολή του τέλους ESTA, η Επιτροπή θα εκδώσει τελική αξιολόγηση που θα λαμβάνει υπόψη τυχόν δυνατές αλλαγές, συμπεριλαμβανομένης της επιβολής τέλους για το ESTA.

Η Επιτροπή συνέχισε να εγείρει το ζήτημα της μη αμοιβαιότητας και τις ανησυχίες σχετικά με την επιβολή του τέλους για το ESTA στις αμερικανικές αρχές σε πολιτικό και σε τεχνικό επίπεδο.[11]

Σε ανακοινωθέν που εκδόθηκε κατά την επίσκεψη του πολωνού προέδερου Komorowski τον Δεκέμβριο του 2010 στην Ουάσινγκτον, ο πρόεδρος Ομπάμα δεσμεύτηκε να καταστήσει την ένταξη των κρατών μελών στο VWP προτεραιότητα, την οποία θα επέλυε στη διάρκεια της θητείας του.

Το Μάρτιο του 2011, νέο σχέδιο νόμου "Secure Travel and Counterterrorism Partnership Program Act of 2011" (Νόμος για ασφαλή ταξίδια και πρόγραμμα συνεργασίας κατά της τρομοκρατίας του 2011) (S. 497 και H.R. 959) υποβλήθηκε στο Κογκρέσο και υποστηρίχθηκε από τον πρόεδρο Ομπάμα. Μεταξύ άλλων, αποσκοπούσε στην επικαιροποίηση των κριτηρίων επιλεξιμότητας για ένταξη στο VWP αντικαθιστώντας το ποσοστό απόρριψης των αιτήσεων για χορήγηση θεώρησης με το ποσοστό παραβίασης της μέγιστης επιτρεπόμενης διάρκειας παραμονής, το οποίο δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το τρία τοις εκατό. Το σχέδιο νόμου προέβλεπε επίσης τη δυνατότητα άρσης της απαίτησης όσον αφορά τη μέγιστη επιτρεπόμενη διάρκεια παραμονής υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

Τον Ιανουάριο του 2012, ένα νέο σχέδιο νόμου "Visa Waiver Program Enhanced Security and Reform Act" (Νόμος για τη μεταρρύθμιση και τη βελτιωμένη ασφάλεια του προγράμματος για την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης) (S. 2046 και H.R. 3855) υποβλήθηκε στο Κογκρέσο, το οποίο υποκαθιστά το προηγούμενο σχέδιο νόμου "Secure Travel and Counterterrorism Partnership Program Act of 2011". Το νέο σχέδιο νομοθεσίας απαιτεί από τις υποψήφιες χώρες να διατηρούν το ποσοστό παραβίασης της μέγιστης επιτρεπόμενης διάρκειας παραμονής χαμηλότερο του τρία τοις εκατό, εκτός από την ισχύουσα απαίτηση να διατηρούν μέσο ποσό απόρριψης των αιτήσεων για χορήγηση θεώρησης μικρότερο του τρία τοις εκατό. Επιπλέον, καθιστά εκ νέου το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας αρχή αρμόδια για την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης προκειμένου να επιτραπεί σε μια χώρα να ενταχθεί στο VWP υπό ορισμένες προϋποθέσεις, μεταξύ άλλων να έχει ποσοστό απόρριψης των αιτήσεων για χορήγηση θεώρησης χαμηλότερο του 10%, και δημιουργεί δοκιμαστική περίοδο για χώρες VWP εάν δεν διατηρούν ποσοστό παραβίασης της μέγιστης επιτρεπόμενης διάρκειας παραμονής κάτω του 3% ή παρέβησαν τυχόν άλλες απαιτήσεις του VWP. Επιπλέον, το νέο σχέδιο νομοθεσίας αλλάζει τη μέθοδο υπολογισμού των ποσοστών απόρριψης των αιτήσεων για χορήγηση θεώρησης.

Τον Ιανουάριο του 2012, ο πρόεδρος Ομπάμα εξέδωσε εκτελεστικό διάταγμα για τη βελτίωση της επεξεργασίας θεωρήσεων και ξένων επισκεπτών και την προώθηση των ταξιδιών προκειμένου να δημιουργηθούν θέσεις απασχόλησης και να τονωθεί η οικονομική ανάπτυξη στις ΗΠΑ, συνεχίζοντας παράλληλα την προστασία της εθνικής ασφάλειας. Μεταξύ άλλων, απαιτεί αυξημένες προσπάθειας για επέκταση τουVWP.

Ένα άλλο σχέδιο νομοθεσίας "Jobs Originated through Launching Travel Act" (νόμος JOLT) (S. 2233) υποβλήθηκε από δικομματική επιτροπή στη Γερουσία τον Μάρτιο του 2012, το οποίο αποσκοπεί στην επέκταση του VWP και περιλαμβάνει ορισμένα στοιχεία από το "Visa Waiver Program Enhanced Security and Reform Act". Το σχέδιο νόμου JOLT αντικατοπτρίζει την προσέγγιση που ακολουθήθηκε στο χρονικό διάστημα εφαρμογής με σκοπό τη βελτίωση της επεξεργασίας θεωρήσεων και ξένων επισκεπτών και την προώθηση των ταξιδιών.

Το νέο σχέδιο νομοθεσίας για το VWP βρίσκεται ακόμα υπό εξέταση στο αμερικανικό Κογκρέσο.[12].

Στις 13 Απριλίου 2012, το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών αύξησε τα τέλη επεξεργασίας θεώρησης για τις περισσότερες αιτήσεις χορήγησης θεώρησης εκτός των μεταναστευτικών, συμπεριλαμβανομένης αύξησης για τις επιχειρηματικές ή τουριστικές θεωρήσεις από 140 δολ. ΗΠΑ σε 160 δολ. ΗΠΑ.

Η Επιτροπή προέβη σε νομική ανάλυση των συνεπειών της έναρξης ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβόνας στη «διττή προσέγγιση», που εγκρίθηκε από το Coreper στις 12 Μαρτίου 2008 για τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων VWP[13]. Ως αποτέλεσμα της έναρξης ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβόνας τα κράτη μέλη μπορούν, κατ’ αρχήν, να συνεχίζουν να διαπραγματεύονται και να συνάπτουν συμφωνίες με τρίτες χώρες στον τομέα της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις – στο βαθμό που η ΕΕ δεν έχει συνάψει τέτοιες συμφωνίες με τις συγκεκριμένες τρίτες χώρες. Ωστόσο, αυτή η αρμοδιότητα των κρατών μελών δεν είναι απεριόριστη: τα κράτη μέλη δεν μπορούν να συνάπτουν συμφωνίες που είτε επηρεάζουν το ενωσιακό κεκτημένο, συμπεριλαμβανομένων μηχανισμών στον τομέα της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις, είτε αλλοιώνουν το πεδίο εφαρμογής του.

Δεδομένης της διεξοδικής άσκησης από την Ένωση της αρμοδιότητάς της στο πεδίο της πολιτικής για τις θεωρήσεις, και του γεγονότος ότι οι διμερείς συμφωνίες αποτελούν de facto προϋπόθεση για την απόκτηση πρόσβασης στο VWP, κατ’ αρχήν, θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης και σύναψης μία συνολική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ η οποία θα καλύπει όλους τους όρους σχετικά με την πρόσβαση στο VWP. Ωστόσο, λαμβανομένης υπόψη της παρούσας κατάστασης, κατά την οποία πολλά κράτη μέλη έχουν συνάψει συμφωνίες με τις ΗΠΑ σχετικά με την εξέταση δεδομένων που αφορούν τρομοκράτες και συμφωνίες για τη βελτίωση της συνεργασίας όσον αφορά την πρόληψη και την καταπολέμηση σοβαρών εγκλημάτων, τα κράτη μέλη μπορούν να συνεχίσουν να διαπραγματεύονται και να εφαρμόζουν τέτοιες διμερείς συμφωνίες, υπό τον όρο ότι αυτές οι συμφωνίες δεν επηρεάζουν ούτε αλλοιώνουν το πεδίο εφαρμογής των κοινών κανόνων της Ένωσης στο πεδίο της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις, ειδικότερα όσον αφορά την ανταλλαγή πληροφοριών για την επιβολή του νόμου, και στον τομέα της προστασίας δεδομένων στο πλαίσιο αυτό.

Η Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη μέλη να προσκομίσουν τα κείμενα των διμερών συμφωνιών που έχουν συνάψει με τις ΗΠΑ στο πλαίσιο του VWP, ή να παράσχουν πληροφορίες σχετικά με τις τρέχουσες διαπραγματεύσεις, προκειμένου να ελεγχθεί η συμμόρφωση προς τους κοινούς κανόνες της Ένωσης.

Σύμφωνα με το αποτέλεσμα του ελέγχου της Επιτροπής όσον αφορά τη συνεργασία για την επιβολή του νόμου, οι διμερώς συναφθείσες «Συμφωνίες για τη βελτίωση της συνεργασίας όσον αφορά την πρόληψη και καταπολέμηση σοβαρών εγκλημάτων» και «Συμφωνίες για την ανταλλαγή πληροφοριών ελέγχου για γνωστούς τρομοκράτες ή ύποπτους για τρομοκρατικές ενέργειες» τις οποίες προσκόμισαν τα κράτη μέλη, είναι συμβατές με τους κοινούς κανόνες της Ένωσης στον τομέα της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις και δεν αλλοιώνουν το πεδίο εφαρμογής τους (βλ. παράρτημα για επισκόπηση των κοινοποιήσεων των κρατών μελών και λεπτομερή αξιολόγηση).

Όσον αφορά τη συμμόρφωση με το ενωσιακό κεκτημένο στον τομέα της προστασίας δεδομένων, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η γενική αναφορά στην εφαρμοσιμότητα της εθνικής νομοθεσίας κάθε Μέρους, πράγμα που συναντάται στις περισσότερες διμερείς συμφωνίες που έχουν συναφθεί βάσει του VWP, μπορεί να μην είναι επαρκής για να διασφαλιστεί το επίπεδο προστασίας που απαιτεί η οδηγία πλαίσιο 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου της 27ης Νοεμβρίου 2008 για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που τυγχάνουν επεξεργασίας στο πλαίσιο της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις[14] («οδηγία πλαίσιο»). Επιπλέον, ορισμένες από τις διμερείς συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών και των ΗΠΑ στερούνται σαφούς οριοθέτησης του σκοπού και αυστηρών κριτηρίων που καθορίζουν τις περιπτώσεις για περαιτέρω επεξεργασία των διαβιβασθέντων δεδομένων. Αυτό μπορεί να εγείρει ζητήματα συμμόρφωσης των συγκεκριμένων συμφωνιών με το ενωσιακό κεκτημένο και, ειδικότερα, με τους κανόνες που οριοθετούν την περαιτέρω επεξεργασία για σκοπούς άλλους από εκείνους για τους οποίους έχουν συλλεχθεί τα δεδομένα[15].

Η Επιτροπή διαπραγματεύεται σήμερα με τις ΗΠΑ συμφωνία για την ανταλλαγή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που υποβάλλονται σε επεξεργασία στο πλαίσιο της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις. Η συμφωνία αυτή θα συμπληρώσει ενδεχομένως τις ισχύουσες και μελλοντικές συμφωνίες στον τομέα της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις με τις απαραίτητες διασφαλίσεις από την άποψη της προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Αξιολόγηση

Η Επιτροπή εκφράζει τη δυσαρέσκειά της για το γεγονός ότι οι αμερικανικές αρχές δεν απάντησαν στις γραπτές παρατηρήσεις της σχετικά με την ενδιάμεση τελική ρύθμιση για την επιβολή του τέλους ESTA, τις οποίες απέστειλε τον Οκτώβριο του 2010.

Η Επιτροπή δεν έχει ολοκληρώσει ακόμα την αξιολόγησή της για το ESTA ώστε να καθορίσει κατά πόσο ισοδυναμεί ή όχι με τη διαδικασία υποβολής αίτησης για θεώρηση Σένγκεν, καθώς η τελική ρύθμιση για το ESTA δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στο U.S. Federal Register (Εφημερίδα της Κυβερνήσεως των ΗΠΑ).

H Eπιτροπή θα συνεχίσει να εγείρει το ζήτημα της μη αμοιβαιότητας στις επαφές της με τις ΗΠΑ προκειμένου να εφαρμόσει την πλήρη αμοιβαιότητα στον τομέα των θεωρήσεων το ταχύτερο δυνατό.

Επί του παρόντος, το ανώτατο όριο ποσοστού απόρριψης των αιτήσεων για χορήγηση θεώρησης που επιτρέπεται σε υποψήφιες για ένταξη στο VWP χώρες είναι τρία τοις εκατό. Με βάση τα στοιχεία για το 2011, από τα τέσσερα κράτη μέλη που δεν συμμετέχουν στο VWP, μόνον η Κύπρος πληροί αυτό το όριο· τα ποσοστά απόρριψης των αιτήσεων για χορήγηση θεώρησης το 2011 ανήλθαν σε 15,7% για τη Βουλγαρία, 10,2% για την Πολωνία και 22,4% για τη Ρουμανία. Η εφαρμογή από τις αμερικανικές αρχές βιομετρικού συστήματος ελέγχου της εξόδου από τη χώρα διά αέρος θα τους επιτρέψει, σύμφωνα με την αμερικανική νομοθεσία, να αυξήσουν το μέγιστο ποσοστό απόρριψης των αιτήσεων θεώρησης σε 10%.

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις σχετικά με την εφαρμογή από τις αμερικανικές αρχές του συστήματος ελέγχου της εξόδου από τη χώρα διά αέρος, προκειμένου να διασφαλιστεί, μεταξύ άλλων, ότι τα ποσοστά που παραβιάζουν τη διάρκεια ισχύος της θεώρησης παρακολουθούνται και υπολογίζονται ακριβώς και να καταστεί δυνατή η αύξηση του ποσοστού απόρριψης των αιτήσεων για χορήγηση θεώρησης σε 10%.

Η Επιτροπή εκφράζει τη δυσαρέσκειά της για την αύξηση των τελών για την επεξεργασία θεωρήσεων που επέβαλαν οι αμερικανικές αρχές, πράγμα που έχει περαιτέρω αρνητικές συνέπειες, ειδικότερα, για τους πολίτες των τεσσάρων κρατών μελών που δεν συμμετέχουν ακόμα στο VWP και οι οποίοι επιθυμούν να ταξιδεύσουν στις ΗΠΑ.

Η Επιτροπή επιδοκιμάζει το υποστηριζόμενο από τις αρμόδιες αμερικανικές αρχές νέο σχέδιο νομοθεσίας για το VWP. Η Επιτροπή εκτιμά ότι το νέο σχέδιο μπορεί να ανοίξει το δρόμο για την προσχώρηση περισσότερων κρατών μελών στο VWP και αναμένει την έγκρισή του το ταχύτερο δυνατό.

3.           Συμπέρασμα

Η Επιτροπή δηλώνει ικανοποιημένη για το γεγονός ότι ότι στο πλαίσιο της εφαρμογής του ισχύοντος μηχανισμού αμοιβαιότητας στον τομέα των θεωρήσεων, επιτεύχθηκε ή πρόκειται να επιτευχθεί πλήρης αμοιβαιότητα στον τομέα των θεωρήσεων με περαιτέρω τρίτες χώρες:

– πλήρης αμοιβαιότητα στον τομέα των θεωρήσεων έχει επιτευχθεί για όλα τα κράτη μέλη με το Μπρουνέι Νταρουσαλάμ, μετά την απόφαση του Μπρουνέι Νταρουσαλάμ να παρατείνει την περίοδο διαμονής χωρίς υποχρέωση θεώρησης σε 90 ημέρες· από τις 15 Οκτωβρίου 2012, οι πολίτες της Ισλανδίας, της Νορβηγίας και της Ελβετίας απολαύουν επίσης διαμονής 90 ημερών χωρίς υποχρέωση θεώρησης στο Μπρουνέι Νταρουσαλάμ. Η Επιτροπή θα ζητήσει επί του παρόντος από τις αρχές του Μπρουνέι Νταρουσαλάμ να παρατείνουν την περίοδο διαμονής χωρίς υποχρέωση θεώρησης σε 90 ημέρες επίσης για τους πολίτες του Λιχτενστάιν·

– η συμφωνία για την απαλλαγή των κατόχων κοινών διαβατηρίων από την υποχρέωση θεώρησης για βραχεία διαμονή τέθηκε σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου 2012, επιτρέποντας στους πολίτες όλων των κρατών να ταξιδεύουν χωρίς υποχρέωση θεώρησης στη Βραζιλία·

– η Επιτροπή χαιρετίζει την απόφαση των ιαπωνικών αρχών να παρατείνουν την εφαρμογή της προσωρινής άρσης της απαίτησης θεώρησης για ευρωπαίους πολίτες μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2012 και αναμένει ότι, μετά την εφαρμογή των ειδικών μέτρων που συμφωνήθηκαν μεταξύ Ρουμανίας και Ιαπωνίας, η προσωρινή απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης θα μετατραπεί σε μόνιμη.

Όσον αφορά τις ΗΠΑ, το προτεινόμενο νέο σχέδιο νομοθεσίας για το VWP, εφόσον εγκριθεί, μπορεί να ανοίξει το δρόμο σε επιπλέον κράτη μέλη να προσχωρήσουν στο VWP και, τοιουτοτρόπως, να επιτευχθεί περαιτέρω ουσιαστική πρόοδος προς την πλήρη αμοιβαιότητα στον τομέα των θεωρήσεων με τις ΗΠΑ.

Όσον αφορά την επαναφορά από τον Καναδά απαίτησης θεώρησης βίζας για τσέχους πολίτες, η Επιτροπή εκφράζει τη δυσαρέσκειά της για το γεγονός ότι ο Καναδάς δεν έχει υποβάλλει μέχρι σήμερα στην Επιτροπή την έκθεσή του σχετικά με την επίσκεψη συλλογής δεδομένων στην Τσεχική Δημοκρατία και, τοιουτοτρόπως, έχει de facto παρεμποδίσει τη συνεργασία στο πλαίσιο της Ομάδας εργασίας εμπειρογνωμόνων Τσεχικής Δημοκρατίας-Καναδά. Η Επιτροπή αναμένει την πλήρη εφαρμογή πριν από το τέλος του 2012 της νέας νομοθεσίας περί ασύλου του Καναδά η οποία θα πρέπει να εξαλείψει σημαντικούς παράγοντες προσέλκυσης και, επομένως, να μειώσει σημαντικά τις αβάσιμες αιτήσεις χορήγησης ασύλου από την ΕΕ. Αφότου οι διατάξεις αυτές τεθούν σε ισχύ, θα επιτρέψουν στις καναδικές αρχές να αποφασίσουν για την εκ νέου άρση της απαίτησης θεώρησης για τσέχους πολίτες. Η Επιτροπή δεσμεύεται να διερευνήσει από κοινού με τον Καναδά και σε πλήρη συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα κράτη εφικτούς σε πολιτικό και σε νομικό επίπεδο τρόπους συνεργασίας όσον αφορά το ζήτημα των αβάσιμων αιτήσεων ασύλου που προέρχονται από την ΕΕ· οι εν λόγω μορφές συνεργασίας δεν θα πρέπει, όμως, να αποτελούν προϋπόθεση για την άρση από τον Καναδά της υποχρέωσης θεώρησης για τους πολίτες των τριών ενδιαφερόμενων κρατών μελών.

Η Επιτροπή αναμένει την έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και από το Συμβούλιο του σχεδίου κανονισμού που τροποποιεί τον κανονισμό 539/2001, που αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, να εφαρμόσει ένα νέο, πιο αποτελεσματικό μηχανισμό αμοιβαιότητας. Αφότου εγκριθεί, οι λιγοστές εναπομείνασες και τυχόν νέες περιπτώσεις μη αμοιβαιότητας θα εξεταστούν και θα διεκπεραιωθούν από την Επιτροπή σύμφωνα με τον αναθεωρημένο μηχανισμό αμοιβαιότητας.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Επισκόπηση και αξιολόγηση των διμερών συμφωνιών των κρατών μελών με τις ΗΠΑ στο πλαίσιο της νομικής ανάλυσης των συνεπειών της έναρξης ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβόνας για τη «διττή προσέγγιση» των διαπραγματεύσεων VWP με τις ΗΠΑ

– Επισκόπηση των διμερών συμφωνιών

Η Επιτροπή έχει ζητήσει από τα κράτη μέλη να προσκομίσουν τα κείμενα των «Συμφωνιών για τη βελτίωση της συνεργασίας όσον αφορά την πρόληψη και καταπολέμηση σοβαρών εγκλημάτων» και των «Συμφωνιών για την ανταλλαγή πληροφοριών ελέγχου για γνωστούς τρομοκράτες ή ύποπτους για τρομοκρατικές ενέργειες» που έχουν συνάψει με τις ΗΠΑ στο πλαίσιο του προγράμματος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης (VWP), ή να παράσχουν πληροφορίες σχετικά με τις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις προκειμένου να αξιολογηθεί κατά πόσο οι εν λόγω συμφωνίες επηρεάζουν το ενωσιακό κεκτημένο ή αλλοιώνουν το πεδίο εφαρμογής του.

Δεκαπέντε κράτη μέλη (Τσεχική Δημοκρατία, Δανία, Γερμανία, Εσθονία, Ελλάδα, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Αυστρία, Πορτογαλία, Σλοβακία και Φινλανδία) υπέβαλαν κείμενα διμερών συμφωνιών τους με τις ΗΠΑ σχετικά με τις Συμφωνίες για τη βελτίωση της συνεργασίας όσον αφορά την πρόληψη και καταπολέμηση σοβαρών εγκλημάτων. Όσον αφορά τις Συμφωνίες για την ανταλλαγή πληροφοριών ελέγχου για γνωστούς τρομοκράτες ή ύποπτους για τρομοκρατικές ενέργειες, έξι κράτη μέλη (Εσθονία, Ελλάδα, Λετονία, Ουγγαρία, Σλοβακία και Σλοβενία) προσκόμισαν κείμενα αυτών των διμερών συμφωνιών με τις ΗΠΑ. Ο παρακάτω πίνακας παρέχει επισκόπηση των απαντήσεων που έδωσαν τα κράτη μέλη[16]:

ΚΜ || ΜΣ[17] || Δήλωση[18] || Συμφωνία TSC[19] || Συμφωνία τύπου Prüm (συμφωνία PCSC)[20]

BE || || || - || εν εξελίξει διαπραγματεύσεις

BG || - || X || - (αρχικές παρατηρήσεις επί του σχεδίου συμφωνίας που εστάλησαν στις ΗΠΑ) || - (αρχικές παρατηρήσεις επί του σχεδίου συμφωνίας που εστάλησαν στις ΗΠΑ)

CZ || X || || X (ταξινομημένο κείμενο: δεν έχει παρασχεθεί) || X

DK || - || || - (εν αναμονή του σχεδίου συμφωνίας από τις ΗΠΑ) || X

DE || - || || - || X

EE || X || || X || X

EL || X || || X || X

ES || || || καμία πληροφορία δεν έχει παρασχεθεί || καμία πληροφορία δεν έχει παρασχεθεί

FR || || || Σε διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ (κείμενο δεν έχει παρασχεθεί) || Σε διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ (κείμενο δεν έχει παρασχεθεί)

IT || || || Μνημόνιο ανταλλαγής πληροφοριών με το αμερικανικό TSC του 2007 και το κείμενο των ρυθμίσεων εφαρμογής από το 2009 δεν έχει παρασχεθεί· η διμερής συμφωνία 1986 έχει παρασχεθεί || X

CY || - || || - (οι διαπραγματεύσεις δεν άρχισαν ακόμα· οι αρχές εξετάζουν το κείμενο της συμφωνίας) || - (οι διαπραγματεύσεις δεν άρχισαν ακόμα· οι αρχές εξετάζουν το κείμενο της συμφωνίας)

LV || X || || X || X

LT || Καμία πληροφορία δεν έχει παρασχεθεί || || Καμία πληροφορία δεν έχει παρασχεθεί || X

LU || || || Καμία πληροφορία δεν έχει παρασχεθεί || Καμία πληροφορία δεν έχει παρασχεθεί

HU || Καμία πληροφορία δεν έχει παρασχεθεί. || || X || X

MT || X || || - || X[21]

NL || Καμία πληροφορία δεν έχει παρασχεθεί. || || Καμία πληροφορία δεν έχει παρασχεθεί || X

AT || - || || - || X

PL || || || X (ταξινομημένο κείμενο: δεν έχει παρασχεθεί) || -

PT || - || || εν εξελίξει διαπραγματεύσεις || X[22]

RO || || X || Αρχικό στάδιο διαβουλεύσεων με τις ΗΠΑ || Αρχικό στάδιο διαβουλεύσεων με τις ΗΠΑ

SI || - || || X || Προετοιμασία για την έναρξη των διαπραγματεύσεων

SK || X || || X || X

FI || || || - || X[23]

SE || - || || - || -

– Αποτελέσματα της εξέτασης από την Επιτροπή των διμερών συμφωνιών που έχουν συνάψει τα κράτη μέλη με τις ΗΠΑ βάσει του VWP

Σκοπός του αιτήματος της Επιτροπής ήταν να ελέγξει ότι οι διμερείς συμφωνίες που σύναψαν τα κράτη μέλη με τις ΗΠΑ βάσει του VWP συνάδουν με τους ισχύοντες ενωσιακούς κανόνες στους τομείς της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε εγκληματικές υποθέσεις, ιδίως όσον αφορά την ανταλλαγή πληροφοριών για την επιβολή του νόμου, μεταξύ άλλων:

– Απόφαση 2005/671/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 20ής Σεπτεμβρίου 2005, σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών και τη συνεργασία όσον αφορά τα τρομοκρατικά αδικήματα·

– Απόφαση-πλαίσιο 2006/960/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, για την απλούστευση της ανταλλαγής πληροφοριών και στοιχείων μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (η «σουηδική πρωτοβουλία»)·

– Απόφαση 2008/615/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 23ης Ιουνίου 2008, σχετικά με την αναβάθμιση της διασυνοριακής συνεργασίας, ιδίως όσον αφορά την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του διασυνοριακού εγκλήματος (η απόφαση "Prüm")·

– Απόφαση πλαίσιο 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2008, για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που τυγχάνουν επεξεργασίας στο πλαίσιο της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της εξέτασης της Επιτροπής, οι διμερώς συναφθείσες «Συμφωνίες για τη βελτίωση της συνεργασίας όσον αφορά την πρόληψη και καταπολέμηση σοβαρών εγκλημάτων» και οι «Συμφωνίες για την ανταλλαγή πληροφοριών ελέγχου για γνωστούς τρομοκράτες ή ύποπτους για τρομοκρατικές ενέργειες» είναι συμβατές με το ενωσιακό κεκτημένο στον τομέα της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις και δεν αλλοιώνουν το πεδίο εφαρμογής του. Η απόφαση «Prüm» (απόφαση 2008/615/ΔΕΥ του Συμβουλίου) δεν επηρεάζει διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών, όπως ορίζεται στο άρθρο 35 παράγραφος 6 της απόφασης. Ομοίως, η λεγόμενη «σουηδική πρωτοβουλία» (απόφαση πλαίσιο 2006/960/ΔΕΥ του Συμβουλίου) δεν θίγει τις διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών, όπως ορίζεται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 της απόφασης πλαισίου. Οι συμφωνίες είναι επίσης συμβατές με την απόφαση 2005/671/ΔΕΥ του Συμβουλίου και δεν αλλοιώνουν το πεδίο εφαρμογής της, καθώς η απόφαση του Συμβουλίου περιορίζεται στη διαβίβαση πληροφοριών από κράτη μέλη στην Ευρωπόλ, την Eurojust και σε άλλα κράτη μέλη. Επακριβέστερα, η απόφαση του Συμβουλίου περιορίζεται στη διαβίβαση στην Ευρωπόλ και στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη όλων των σχετικών πληροφοριών που αφορούν και προκύπτουν από ποινικές έρευνες για τρομοκρατικά αδικήματα, όπως ορίζεται στο άρθρο 2 παράγραφοι 1 και 6 της απόφασης του Συμβουλίου, και στη διαβίβαση στη Eurojust και στα ενδιαφερόμενα κράτη όλων των σχετικών πληροφοριών που αφορούν διώξεις και καταδίκες για τρομοκρατικά αδικήματα, όπως ορίζεται στο άρθρο 2 παράγραφοι 2 και 6 της απόφασης του Συμβουλίου. Η απόφαση 2005/671/ΔΕΥ του Συμβουλίου δεν διέπει τη διαβίβαση πληροφοριών σε τρίτες χώρες.

Όσον αφορά την ανταλλαγή δεδομένων για το φάκελο στοιχείων επιβάτη (PNR), η Επιτροπή διασφάλισε ήδη κατά την έναρξη της «διττής προσέγγισης» ότι οι διμερείς συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών και ΗΠΑ δεν περιλαμβάνουν δεδομένα PNR. Καμία από τις διμερείς συμφωνίες που κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή δεν προβλέπει την ανταλλαγή δεδομένων για το PNR.

Η στενότερη αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις πρέπει να πραγματοποιείται με σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ιδίως του δικαιώματος προστασίας της ιδιωτικής ζωής και προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Το δικαίωμα πρέπει να διασφαλίζεται μέσω ειδικών ρυθμίσεων για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα[24]. Η βελτιωμένη ανταλλαγή πληροφοριών στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνεπάγεται συνήθως συνεργασία μεταξύ κρατών μελών, δεδομένου του διασυνοριακού χαρακτήρα των σχετικών με την καταπολέμηση του εγκλήματος και την ασφάλεια ζητημάτων. Σε περιπτώσεις όπου δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα διαβιβάζονται ή διατίθενται μεταξύ αρχών των κρατών μελών ή από τις εν λόγω αρχές σε αρχές ή συστήματα πληροφόρησης που θεσπίστηκαν βάσει του Τίτλου VI της πριν από τη Συνθήκη της Λισσαβόνας νομοθεσίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση (όπως Eurojust, Eυρωπόλ κλπ), εφαρμόζεται η απόφαση πλαίσιο 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2008, για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που τυγχάνουν επεξεργασίας στο πλαίσιο της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις[25]. Η οδηγία πλαίσιο εφαρμόζεται επίσης όταν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα διαβιβάζονται ή διατίθενται στις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών από αρχές ή συστήματα πληροφοριών που έχουν συσταθεί δυνάμει του Τίτλου VI της (προ της Συνθήκης της Λισσαβόνας) συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση[26].

Το άρθρο 13 της απόφασης πλαισίου 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου ορίζει τους εφαρμοστέους κανόνες όταν οι αρμόδιες αρχές διαβιβάζουν προσωπικά δεδομένα σε τρίτες χώρες, μεταξύ των οποίων είναι η απαίτηση το τρίτο κράτος να εξασφαλίζει κατάλληλο επίπεδο προστασίας για την επιδιωκόμενη επεξεργασία των δεδομένων[27]. Σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 4, της οδηγίας πλαισίου, η επάρκεια του βαθμού προστασίας που προβλέπεται αξιολογείται με γνώμονα το σύνολο των περιστάσεων που περιβάλλουν την πράξη διαβίβασης δεδομένων ή μια σειρά πράξεων διαβίβασης δεδομένων. Κατά παρέκκλιση από αυτή την απαίτηση, προσωπικά δεδομένα μπορούν να διαβιβάζονται μόνο υπό αυστηρούς όρους όπως, μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι η τρίτη χώρα προσφέρει ενδεδειγμένες και επαρκείς διασφαλίσεις[28].

Οι διμερείς συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών και των ΗΠΑ όσον αφορά μεταβιβάσεις δεδομένων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας πλαισίου θα πρέπει συνεπώς να πληρούν αυτά τα κριτήρια.

Σε αυτό το πλαίσιο, γενική αναφορά στην εφαρμοσιμότητα της εθνικής νομοθεσίας κάθε μέρους, πράγμα που συναντάται στις περισσότερες διμερείς συμφωνίες που έχουν συναφθεί βάσει του VWP, μπορεί να μην είναι επαρκής για να διασφαλιστεί το επίπεδο προστασίας που η απαιτεί η οδηγία πλαίσιο. Επιπλέον, ορισμένες από τις διμερείς συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών και των ΗΠΑ στερούνται σαφούς οριοθέτησης του σκοπού και αυστηρών κριτηρίων που καθορίζουν τις περιπτώσεις για περαιτέρω επεξεργασία των διαβιβασθέντων δεδομένων. Αυτό μπορεί να εγείρει ζητήματα συμμόρφωσης των συγκεκριμένων συμφωνιών με το ενωσιακό κεκτημένο και, ειδικότερα, με τους κανόνες που οριοθετούν την περαιτέρω επεξεργασία για σκοπούς άλλους από εκείνους για τους οποίους έχουν συλλεχθεί τα δεδομένα[29].

Η Επιτροπή διαπραγματεύεται σήμερα με τις ΗΠΑ συμφωνία για την ανταλλαγή δεδομένων προσωπικού χαρακτήραστο πλαίσιο της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις. Η συμφωνία αυτή θα συμπληρώσει ενδεχομένως τις ισχύουσες και μελλοντικές συμφωνίες στον τομέα της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις με τις απαραίτητες διασφαλίσεις από την άποψη της προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

[1]               ΕΕ L 81 της 21.3.2001.

[2]               ΕΕ L 141 της 4.6. 2005.

[3]               COM(2006) 3 τελικό της 10.1.2006, COM(2006) 568 τελικό της 2.10.2006, COM(2007) 533 τελικό της 13.9.2007, COM(2008) 486 τελικό/2 της 9.9.2008, COM(2009) 560 τελικό της 19.10.2009, COM (2010) 620 τελικό της 5.11.2010.

[4]               ΕΕ L 157 της 21.6.2005.

[5]               COM(2009) 562 τελικό της 19.10.2009.

[6]               Γραπτή Δήλωση 0089/2010 "Αποκατάσταση της αμοιβαιότητας στο καθεστώς θεώρησης – αλληλεγγύης με την άνιση κατάσταση των Τσέχων πολιτών μετά τη μονομερή καθιέρωση από την πλευρά του Καναδά", 8 Μαρτίου 2011.

[7]               COM (2011) 290 τελικό.

[8]               Το «eVisitor» αποτελεί άδεια επίσκεψης στην Αυστραλία για τουρισμό ή επαγγελματικούς λόγους για ανώτατη περίοδο 3 μηνών ανά είσοδο στη χώρα και ισχύει για 12 μήνες από την ημερομηνία έκδοσής του.

[9]               Ορισμένα νέα μέτρα σχετικά με τα βιομετρικά δεδομένα θα τεθούν σε ισχύ το 2013.

[10]             ΕΕ C 199 E της 7.7.2012, σ. 89.

[11]             Ιδίως στις Συνόδους Κορυφής της 20ης Νοεμβρίου 2010 και της 28ης Νοεμβρίου 2011, κατά την επίσκεψη του Γενικού Διευθυντή της Γενικής Διεύθυνσης Εσωτερικών Υποθέσεων στην Ουάσιγκτον, τον Νοέμβριο του 2010, στις συνόδους των Υπουργών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΕΕ-ΗΠΑ, τον Απρίλιο του 2011, τον Νοέμβριο του 2011, και τον Ιούνιο του 2012, και στις συνεδριάσεις σε ανώτερο επίπεδο στον τομέα της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών Υποθέσεων τον Ιανουάριο του 2011, τον Ιανουάριο του 2012 και τον Ιούλιο του 2012.

[12]             Κατά την τελευταία συνεδρίαση σε ανώτερο επίπεδο ΕΕ-ΗΠΑ στον τομέα της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών Υποθέσεων (25-26 Ιουλίου 2012) το αμερικανικό Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας (ΥΕΑ) τόνισε ότι το Κογκρέσο συνέδεσε τα νέα κριτήρια επιλεξιμότητας με την εφαρμογή αποτελεσματικού «συστήματος εσόδου-εξόδου» – απαραίτητου για τον υπολογισμό αξιόπιστου ποσοστού παραβίασης της μέγιστης επιτρεπόμενης διάρκειας παραμονής ανά χώρα προέλευσης. Παρά τις σημαντικές προσπάθειες, το ΥΕΑ αντιμετώπισε δυσκολίες στην εφαρμογή ενός αξιόπιστου «συστήματος εξόδου» και προβλέπει ότι η επίτευξη αυτού του στόχου απαιτεί μήνες.

[13]             Για περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τη «διττή προσέγγιση», βλ. την τέταρτη έκθεση της Επιτροπής περί αμοιβαιότητας (COM(2008) 486 τελικό/2 της 9.9.2008) και την πέμπτη έκθεση περί αμοιβαιότητας (COM(2009)560 τελικό). Οι διαπραγματεύσεις σχετικά με την ανταλλαγή επιστολών μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ όσον αφορά ορισμένους όρους πρόσβασης στο VWP που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Επιτροπής για την έναρξη ισχύος ή τη συνεχιζόμενη συμμετοχή στο VWP δεν συνεχίστηκαν ενεργά με τις ΗΠΑ από το 2009 και εξής: οι ΗΠΑ δεν απαιτούν τα κράτη μέλη να συνάπτουν διμερείς συμφωνίες με τις ΗΠΑ όσον αφορά αυτές τις απαιτήσεις.

[14]             ΕΕ L 350 της 30.12.2008

[15]             Άρθρο 3, παρ. 2, της απόφασης πλαισίου.

[16]             Επεξηγηματική σημείωση: "X" σημαίνει "συναφθείσα συμφωνία" και "-" σημαίνει "μη συναφθείσα συμφωνία".

[17]             Μνημόνιο συμφωνίας όσον αφορά το Πρόγραμμα απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης (VWP) των ΗΠΑ και τα σχετικά βελτιωμένα μέτρα ασφάλειας.

[18]             Δήλωση όσον αφορά τις αρχές συνεργασίας για βελτιωμένα μέτρα διμερούς συνεργασίας για διεθνή ταξίδια και τις απαιτήσεις του VWP των ΗΠΑ.

[19]             Συμφωνία για την ανταλλαγή πληροφοριών ελέγχου για γνωστούς τρομοκράτες ή ύποπτους για τρομοκρατικές ενέργειες

[20]             Συμφωνία για τη βελτίωση της συνεργασίας όσον αφορά την πρόληψη και καταπολέμηση σοβαρών εγκλημάτων

[21]             Δεν έχει ακόμα επικυρωθεί.

[22]             Στο στάδιο της διαδικασίας κύρωσης.

[23]             Εκκρεμεί διαδικασία έγκρισης από το Κοινοβούλιο.

[24]             Αιτιολογική σκέψη 17 της απόφασης 2008/615/ΔΕΥ του Συμβουλίου της 23ης Ιουνίου 2008 σχετικά με την αναβάθμιση της διασυνοριακής συνεργασίας, ιδίως όσον αφορά την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του διασυνοριακού εγκλήματος.

[25]             ΕΕ L 350, 30.12.2008

[26]             Άρθρο 1, παρ. 2, της απόφασης πλαισίου.

[27]             Άρθρο 13, παρ. 1 εδάφιο δ, της απόφασης πλαισίου. Άρθρο 13, παρ. 2, της απόφασης πλαισίου.

[28]             Άρθρο 13, παρ. 3, της απόφασης πλαισίου.

[29]             Άρθρο 3, παρ. 2, της απόφασης πλαισίου.