ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΕΚΘΕΣΗ σχετικά με την πρόοδο της Ρουμανίας στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου

1.           Εισαγωγή

Η παρούσα έκθεση αποτελεί ενδιάμεση έκθεση στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου («ΜΣΕ»)[1], η οποία παρέχει τεχνική επικαιροποίηση όσον αφορά σημαντικές εξελίξεις που σημειώθηκαν κατά το τελευταίο εξάμηνο στη Ρουμανία μετά την τελευταία έκθεση της Επιτροπής, η οποία εκδόθηκε τον Ιούλιο του 2011. Η επικαιροποίηση επικεντρώνεται στα μέτρα που ολοκληρώθηκαν ή πρόκειται σύντομα να ολοκληρωθούν, ενώ ταυτόχρονα προσδιορίζει τις δράσεις που δεν έχουν ακόμη αναληφθεί.

Οι συστάσεις της τελευταίας έκθεσης προόδου που ενέκρινε η Επιτροπή στις 20 Ιουλίου 2011 παραμένουν το σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση της επιτευχθείσας προόδου με βάση τους στόχους αναφοράς που τέθηκαν και τον προσδιορισμό των προκλήσεων που εναπομένουν. Το καλοκαίρι του 2012, η Επιτροπή θα πραγματοποιήσει συνολική αξιολόγηση της προόδου που επέτυχε η Ρουμανία στο πλαίσιο του ΜΣΕ μετά την προσχώρηση.

2.           δικαστική μεταρρύθμιση και καταπολέμηση της διαφθοράς: συνοψη των εξελίξεων βάσει των συστάσεων της Επιτροπής

Η ανταπόκριση της Ρουμανίας στις συστάσεις της Επιτροπής είχε ως αποτέλεσμα διάφορες εξελίξεις. Ο νέος αστικός κώδικας τέθηκε απρόσκοπτα σε ισχύ τον Οκτώβριο του 2011 και ο κώδικας πολιτικής δικονομίας προβλέπεται να ακολουθήσει τον Ιούνιο του 2012. Η επιτάχυνση της εκδίκασης υποθέσεων για διαφθορά υψηλού επιπέδου από το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο βοήθησε ώστε να δοθεί συνέχεια στις συστάσεις της Επιτροπής όσον αφορά τον κίνδυνο παραγραφής ορισμένων υποθέσεων για διαφθορά υψηλού επιπέδου λόγω παρέλευσης των προθεσμιών. Αυτό θα μπορούσε να έχει μακροπρόθεσμο αντίκτυπο από την άποψη του εξορθολογισμού των δικαστικών διαδικασιών και της έγκαιρης έκδοσης τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων. Οι εργασίες όσον αφορά νομοσχέδιο περί εκτεταμένης δημεύσεως σημείωσαν πρόοδο στο Κοινοβούλιο. Η Εθνική Διεύθυνση Καταπολέμησης της Διαφθοράς (DNA) και η Εθνική Υπηρεσία Ακεραιότητας (ANI) συνέχισαν να προωθούν σειρά σημαντικών υποθέσεων, μεταξύ άλλων και όσον αφορά μεγάλο αριθμό υψηλά ιστάμενων πολιτικών και ανώτερων αξιωματούχων. Οι νέοι νόμοι για τη μεταρρύθμιση των διορισμών στο Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο και την πειθαρχική ευθύνη των δικαστών θέσπισαν πλαίσια που αποσκοπούν σε μεγαλύτερη σαφήνεια και αυστηρότητα. Καταρτίστηκε ολοκληρωμένο σχέδιο νέας εθνικής στρατηγικής για την καταπολέμηση της διαφθοράς.

Οι εξελίξεις των τελευταίων μηνών στη Ρουμανία επισημαίνουν επίσης σειρά τομέων στους οποίους πρέπει να αναληφθεί περαιτέρω δράση σύμφωνα με τις συστάσεις της Επιτροπής. Οι προπαρασκευαστικές εργασίες για την εφαρμογή του ποινικού κώδικα και του κώδικα ποινικής δικονομίας θα πρέπει να συνεχιστούν σε τομείς όπως οι στοχοθετημένες προσλήψεις και η επανεξισορρόπηση των πόρων μεταξύ των δικαστηρίων, και θα πρέπει να τοποθετηθούν στο πλαίσιο ενός σαφούς και συγκροτημένου σχεδίου εφαρμογής. Η ικανότητα της δικαστικής ηγεσίας να ανταποκριθεί με τον δέοντα τρόπο στα προβλήματα που αφορούν την ακεραιότητα και την υπευθυνότητα του δικαστικού σώματος συνεχίζει να αποτελεί θέμα που απασχολεί την κοινή γνώμη. Χρειάζεται να ληφθούν αποφάσεις σε σημαντικές δικαστικές υποθέσεις που θα συμβάλουν περαιτέρω στην αποτροπή της διαφθοράς υψηλού επιπέδου. Η θετική υποδοχή που επιφυλάχθηκε στο σχέδιο εθνικής στρατηγικής για την καταπολέμηση της διαφθοράς θα πρέπει να υποστηριχθεί σαφώς από όλα τα θεσμικά όργανα ώστε να μεγιστοποιηθεί το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα της στρατηγικής αυτής. Χρειάζεται να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για την εξασφάλιση πειστικότερων αποτελεσμάτων όσον αφορά την ανάκτηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.

Για τον λόγο αυτό, κατά τους επόμενους μήνες απαιτούνται αμείωτες προσπάθειες προκειμένου να επιτευχθούν πειστικά αποτελέσματα ενόψει της συνολικής αξιολόγησης που θα πραγματοποιηθεί το καλοκαίρι του 2012 όσον αφορά την πρόοδο που επέτυχε η Ρουμανία βάσει του ΜΣΕ μετά την προσχώρησή της στην ΕΕ. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να υποστηρίζει τις προσπάθειες της Ρουμανίας.

3.           επικαιροποίηση της παρούσασ κατάστασης

Μεταρρύθμιση του δικαστικού σώματος

Προκειμένου να συνεχιστεί η μεταρρύθμιση του δικαστικού σώματος, η Επιτροπή συνέστησε, συγκεκριμένα, στη Ρουμανία να θεσπίσει σχέδιο εφαρμογής για τον κώδικα πολιτικής δικονομίας, τον ποινικό κώδικα και τον κώδικα ποινικής δικονομίας, να διαθέσει επαρκείς πόρους για την απαραίτητη αναδιοργάνωση του δικαστικού σώματος, να βελτιώσει την κατάρτιση και τις προσλήψεις, να ενισχύσει την ικανότητα του Εθνικού Ινστιτούτου για το Δικαστικό Σώμα και να δημιουργήσει ένα πλαίσιο συνεργασίας με το δικαστικό σώμα και την κοινωνία των πολιτών για την παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά τη δικαστική μεταρρύθμιση.

Ο νέος αστικός κώδικας τέθηκε απρόσκοπτα σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου του 2011 και συνοδεύτηκε από διάφορες πρωτοβουλίες κατάρτισης και αύξησης της ευαισθητοποίησης. Βάσει των μελετών επιπτώσεων που ολοκληρώθηκαν τον Νοέμβριο, ανακοινώθηκε πρόσφατα ότι ο κώδικας ποινικής δικονομίας θα τεθεί σε ισχύ τον Ιούνιο του 2012. Οι υπόλοιποι κώδικες θα τεθούν σε ισχύ τον Μάρτιο του 2013, ώστε να υπάρξει χρόνος για την πρόσληψη μεγάλου αριθμού δικαστών και δικαστικών υπαλλήλων και την αναδιάρθρωση του δικαιϊκού συστήματος. Κατά τους τελευταίους μήνες, σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά την εκτελεστική νομοθεσία για τον κώδικα πολιτικής δικονομίας, τον ποινικό κώδικα και τον κώδικα ποινικής δικονομίας, και όλες οι μελέτες επιπτώσεων ολοκληρώθηκαν τον Νοέμβριο. Οι πρόσφατες αναγγελίες όσον αφορά την εφαρμογή θα πρέπει τώρα να συνεχιστούν με την έκδοση της εκτελεστικής νομοθεσίας και την οριστικοποίηση ενός ολοκληρωμένου προγράμματος εφαρμογής, με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων στο Κοινοβούλιο, την κυβέρνηση, το δικαστικό σώμα και την κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των απαραίτητων προπαρασκευαστικών μέτρων, όπως είναι η προτεραιότητα των προσλήψεων, η αναδιοργάνωση του συστήματος των δικαστηρίων και η κατάρτιση.

Μετά την τελευταία έκθεση της Επιτροπής, η Ρουμανία δρομολόγησε σχέδιο για την ανάπτυξη βέλτιστων προδιαγραφών φόρτου εργασίας για τα δικαστήρια, και τα πρώτα αποτελέσματα αναμένονται το καλοκαίρι του τρέχοντος έτους. Μία αναθεώρηση της λειτουργίας του δικαστικού συστήματος θα δρομολογηθεί σύντομα και θα ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2012. Το Ανώτατο Συμβούλιο του Δικαστικού Σώματος προέβη σε ανακατανομή ορισμένων κενών θέσεων. Ωστόσο, συνεχίζουν να παρατηρούνται σημαντικές ανισορροπίες όσον αφορά τον φόρτο εργασίας μεταξύ των διαφόρων δικαστηρίων και εισαγγελιών.

Η έγκριση πρότασης για την εναρμόνιση των εισαγωγικών εξετάσεων και την ενίσχυση της αρχικής κατάρτισης των δικαστών εκκρεμεί ενώπιον του Ανώτατου Συμβουλίου του Δικαστικού Σώματος. Έχουν επίσης υποβληθεί προτάσεις για τη χορήγηση πρόσθετων θέσεων στο Εθνικό Ινστιτούτο για το Δικαστικό Σώμα και για τη βελτίωση των δυνατοτήτων κατάρτισης. Το Ινστιτούτο έλαβε επιχορήγηση για 15 πρόσθετους επιμορφωτές.

Προκειμένου να βελτιωθεί η λογοδοσία του δικαστικού συστήματος, η Επιτροπή συνέστησε, συγκεκριμένα, στη Ρουμανία να επιδείξει αποτελέσματα όσον αφορά τη λήψη διαφανών και αντικειμενικών αποφάσεων διαχείρισης, να συνεχίσει τη μεταρρύθμιση της δικαστικής επιθεώρησης και να επιτύχει την ηλεκτρονική δημοσίευση όλης της νομολογίας και την έγκαιρη έκδοση τoυ σκεπτικού των δικαστικών αποφάσεων.

Μετά την τελευταία έκθεση της Επιτροπής, η Ρουμανία εξέδωσε νομοθεσία με στόχο την ενίσχυση της πειθαρχικής ευθύνης του δικαστικού σώματος. Ο νόμος αυτός τροποποιεί το καθεστώς των πειθαρχικών αδικημάτων, αυξάνει τις κυρώσεις και ενισχύει την ανεξαρτησία της δικαστικής επιθεώρησης. Καταργεί επίσης τη δυνατότητα των δικαστικών να συνταξιοδοτούνται, ενώ εκκρεμεί πειθαρχική διαδικασία, προκειμένου να αποφεύγουν πειθαρχικές κυρώσεις Τον Νοέμβριο, το Ανώτατο Συμβούλιο του Δικαστικού Σώματος ενέκρινε στρατηγική και πρόγραμμα δράσης για τη βελτίωση της ακεραιότητας των δικαστικών. Ωστόσο, ορισμένες πρόσφατες ποινικές έρευνες σε σχέση με ανώτερους δικαστικούς προκάλεσαν ανησυχίες στην κοινή γνώμη όσον αφορά την αποφασιστικότητα και την ικανότητα του Συμβουλίου να εγγυηθεί την ακεραιότητα και τη λογοδοσία των δικαστικών. Σε μια σημαντική υπόθεση εικαζόμενης διαφθοράς υψηλού επιπέδου, οι δικαστικές αρχές δεν καθαίρεσαν τον συγκεκριμένο δικαστή από διοικητική θέση. Στην προκειμένη υπόθεση, κινήθηκαν πειθαρχικές έρευνες, που στη συνέχεια όμως ανεστάλησαν λόγω εκκρεμούσας ποινικής έρευνας. Η συγκεκριμένη υπόθεση αποκάλυψε σαφείς ανεπάρκειες στην ικανότητα της δικαστικής ηγεσίας να αναλάβει δράση όταν κινδυνεύει σοβαρά η φήμη του δικαστικού σώματος. Λίγες ήταν οι σημαντικές εξελίξεις σε σχέση με τις συστάσεις της Επιτροπής όσον αφορά την αποτελεσματικότητα της δικαστικής επιθεώρησης.

Οι διορισμοί στο Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο τον Αύγουστο επέσυραν αρνητικά σχόλια λόγω της έλλειψης διαφάνειας και αντικειμενικότητας. Ωστόσο, η Ρουμανία ενέκρινε τον Δεκέμβριο νέο νόμο, τον οποίο επανέφερε η κυβέρνηση, με σκοπό τη μεταρρύθμιση των διορισμών στο Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο. Ο νόμος εισάγει σημαντικές βελτιώσεις στις διαδικασίες διορισμού και μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη μεταρρύθμιση του Ανώτατου Δικαστηρίου. Ο αντίκτυπος του εν λόγω νόμου θα εξαρτηθεί από το πόσο θα δεσμευθούν τα αρμόδια θεσμικά όργανα να εξασφαλίσουν την εφαρμογή του. Θα πρέπει να επακολουθήσει μια ταχεία πλήρωση των κενών θέσεων, ιδίως στο ποινικό τμήμα, μέσω μιας διαφανούς και αξιοκρατικής διαδικασίας προσλήψεων. Η περαιτέρω αναδιοργάνωση του Ανώτατου Δικαστηρίου θα συνέβαλε στην ενίσχυση της ικανότητας του Δικαστηρίου όσον αφορά τον αποτελεσματικό χειρισμό της διαδικασίας προδικαστικής απόφασης, που θα θεσπιστεί από τους νέους κώδικες ως κύριο μέσο νομικής ενοποίησης.

Δεν υπάρχει ακόμη ολοκληρωμένη και ενημερωμένη ηλεκτρονική δημοσίευση αιτιολογημένων δικαστικών αποφάσεων. Η δημοσίευση του σκεπτικού των δικαστικών αποφάσεων εντός των νομικών προθεσμιών πρέπει γενικά να επιβληθεί, ιδίως, διότι σε ορισμένες υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου υπάρχει ο κίνδυνος η καθυστερημένη δημοσίευση του σκεπτικού τους να οδηγήσει σε παραγραφή με την καθυστέρηση ενδεχόμενων προσφυγών.

Καταπολέμηση της διαφθοράς

Για να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα της δικαστικής δράσης όσον αφορά τη διαφθορά υψηλού επιπέδου, η Επιτροπή συνέστησε, συγκεκριμένα, στη Ρουμανία να βελτιώσει τη διαχείριση υποθέσεων και τη δικαστική πρακτική στις υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου και να βελτιώσει το αποτρεπτικό αποτέλεσμα και τη συνέπεια των δικαστικών κυρώσεων στον τομέα αυτόν. Η Επιτροπή συνέστησε επίσης στη Ρουμανία να συνεχίσει τη μεταρρύθμιση του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, να επιδείξει καλύτερα αποτελέσματα όσον αφορά την απάτη στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων και να θεσπίσει διαδικαστικούς κανόνες για την άρση της κοινοβουλευτικής ασυλίας.

Μετά την τελευταία έκθεση της Επιτροπής, το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο έλαβε σειρά διαχειριστικών και διοικητικών μέτρων με σκοπό να βελτιώσει την ταχύτητα των δικών για διαφθορά υψηλού επιπέδου, ιδίως αυτών που κινδυνεύουν να παραγραφούν λόγω παρέλευσης των προθεσμιών. Τα μέτρα αυτά περιελάμβαναν την προτεραιότητα των υποθέσεων που κινδυνεύουν περισσότερο να παραγραφούν λόγω παρέλευσης των προθεσμιών, και την προσωρινή χρήση αχρησιμοποίητων δικαστικών αιθουσών σε άλλα δικαστήρια ώστε να υπάρχει η δυνατότητα για συχνότερες ακροάσεις. Τον Νοέμβριο του 2011 χορηγήθηκε στο Ανώτατο Δικαστήριο πρόσθετο κτήριο. Τα μέτρα αυτά οδήγησαν στην επιτάχυνση ορισμένων υποθέσεων που εκκρεμούσαν ενώπιον του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, και είχαν επίσης ως αποτέλεσμα να αυξηθεί ο αριθμός των δικαστικών αποφάσεων. Το 2011, 15 υποθέσεις εκδικάστηκαν πρωτοβάθμια στο επίπεδο του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, σε σύγκριση με δύο υποθέσεις το 2010. Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο εξέδωσε τελεσίδικες αποφάσεις σε εννέα υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου.

Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο δημοσίευσε κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις καταδίκες για ορισμένα αδικήματα διαφθοράς βάσει ανάλυσης τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων. Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές κρίνονται χρήσιμες από τους δικαστικούς και θα μπορούσαν να επεκταθούν, να διαδοθούν ευρύτερα και να ενταχθούν σε προγράμματα κατάρτισης, με παρακολούθηση της εφαρμογής τους. Από την ανάλυση των δικαστικών ποινών για διαφθορά υψηλού επιπέδου προκύπτει ότι οι αποφάσεις συχνά παραμένουν κοντά στο ελάχιστα προβλεπόμενο από το νόμο και ότι περισσότερο από το 60% των ποινών χορηγείται με αναστολή.

Tο DNA συνέχισε να λειτουργεί ως αποτελεσματική εισαγγελική υπηρεσία σε υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου. Το 2011 παρατηρήθηκε αύξηση του αριθμού των κατηγοριών που απαγγέλθηκαν, των δικαστικών αποφάσεων και των καταδικών. Με την επιτάχυνση ορισμένων υποθέσεων στο Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, αυτό κατέστη, ιδίως, σαφές στον αριθμό των τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων. Το 2011, το DNA έλαβε τελεσίδικες αποφάσεις, σε σύγκριση με 85 το 2010. Στη δραστηριότητα αυτή συνέχισαν να εμπλέκονται πολυάριθμοι υψηλά ιστάμενοι πολιτικοί και ανώτεροι αξιωματούχοι. Η Γενική Διεύθυνση Καταπολέμησης της Διαφθοράς του Υπουργείου Διοίκησης και Εσωτερικών έλαβε μέτρα για να παγιώσει το έργο της όσον αφορά την αντιμετώπιση της διαφθοράς.

Μετά τον Ιούλιο, το Πρωτοδικείο απήγγειλε 5 καταδικαστικές αποφάσεις κατά 13 εναγομένων σε υποθέσεις δημόσιων συμβάσεων. Όσον αφορά τα αδικήματα που διαπράχθηκαν κατά των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από τον Ιούλιο επιβλήθηκαν 5 οριστικές και 4 μη οριστικές καταδίκες. Η σημασία των δημόσιων συμβάσεων στην οικονομία της Ρουμανίας υποδηλώνει ότι χρειάζεται να καταβληθεί ειδική προσπάθεια για να εξασφαλιστεί ότι οι υποθέσεις προωθούνται αποτελεσματικά και χωρίς χρονοτριβή. Η βελτίωση της χρηματοοικονομικής και λογιστικής εμπειρογνωμοσύνης μεταξύ των δικαστικών και η αύξηση της διαθεσιμότητας ειδικευμένων εξωτερικών πραγματογνωμόνων παραμένει απαραίτητη για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα των δικαστικών διαδικασιών. Μια δυναμική προσέγγιση όσον αφορά την ανάπτυξη συνεπούς νομολογίας στις δίκες δημόσιων συμβάσεων θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει στην επιτυχή παραπομπή υποθέσεων στο δικαστήριο.

Το Εθνικό Ινστιτούτο για το Δικαστικό Σώμα και το Ανώτατο Δικαστήριο, με τη στήριξη του DNA, οργάνωσαν διάφορα σεμινάρια, συναντήσεις και τμήματα κατάρτισης για να εξετάσουν τις ελλείψεις της δικαστικής πρακτικής στις δίκες για διαφθορά υψηλού επιπέδου. Τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να αποδειχτούν χρήσιμα εάν εφαρμοστούν με πιο συστηματικό τρόπο και συγκροτηθούν σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα δράσης, προκειμένου να βελτιωθεί γενικά η δικαστική πρακτική στις δίκες για διαφθορά υψηλού επιπέδου. Ιδιαίτερη προσοχή θα μπορούσε να δοθεί στην αναβάθμιση των προδιαγραφών για την έγκριση και τη χρηματοδότηση των καταθέσεων πραγματογνωμόνων στο δικαστήριο και τις αιτιολογήσεις που χρησιμοποιούνται για την αναβολή δικαστικών ακροάσεων.

Η Ρουμανία έχει συντάξει συγκριτική ανάλυση των πρακτικών σε άλλα κράτη μέλη όσον αφορά τη διαδικασία άρσης της ασυλίας των μελών του Κοινοβουλίου, και συμπεριέλαβε το θέμα στο σχέδιο νέας εθνικής στρατηγικής για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Το Κοινοβούλιο, ως αρμόδια αρχή έγκρισης νέων κανόνων, πρέπει τώρα να προωθήσει το εν λόγω θέμα.

Προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα της εφαρμογής των πολιτικών περί ακεραιότητας, η Επιτροπή συνέστησε στη Ρουμανία να επιδείξει αποτελέσματα όσον αφορά την επιβολή κυρώσεων βάσει αποφάσεων της Εθνικής Υπηρεσίας Ακεραιότητας (ANI), να βελτιώσει και να ενοποιήσει την πρακτική των Επιτροπών Διερεύνησης Πλούτου, και να βελτιώσει την ερευνητική ικανότητα της ΑΝΙ καθώς και τη συνεργασία της με άλλα όργανα.

Μετά την τελευταία έκθεση της Επιτροπής, ο προϋπολογισμός της Εθνικής Υπηρεσίας Ακεραιότητας (ANI) αυξήθηκε ουσιαστικά και διατέθηκαν σημαντικά κονδύλια της ΕΕ για τη βελτίωση του συστήματος πληροφοριών και των διαδικασιών της εν λόγω υπηρεσίας. Η ΑΝΙ συνήψε σειρά συμφωνιών συνεργασίας με άλλα θεσμικά όργανα και διεξήγαγε μια πρώτη στοχοθετημένη εκτίμηση κινδύνων και μεγάλης κλίμακας ελέγχους όσον αφορά τη σύγκρουση συμφερόντων στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

Κατά τους τελευταίους μήνες η ΑΝΙ επέτυχε περαιτέρω αποτελέσματα. Βάσει της νέας νομικής βάσης της, από το 2010, η ΑΝΙ προσδιόρισε 18 υποθέσεις όσον αφορά περιουσιακά στοιχεία δυνητικά ανεξήγητης προέλευσης συνολικού ποσού ύψους 5,7 εκατ. ευρώ, 23 υποθέσεις διοικητικής σύγκρουσης συμφερόντων και 118 υποθέσεις ασυμβατότητας. Η δικαστική και διοικητική συνέχεια των υποθέσεων αυτών ήταν μεικτή. Στις δύο πρώτες υποθέσεις που υπέβαλε η ΑΝΙ βάσει του παλαιού νόμου της, το Ανώτατο Δικαστήριο επιβεβαίωσε με τελεσίδικες αποφάσεις την ύπαρξη αδικαιολόγητων περιουσιακών στοιχείων και διέταξε την κατάσχεσή τους. Ως αποτέλεσμα των διαπιστώσεων ασυμβατότητας βάσει του νέου νόμου, ένας δημόσιος λειτουργός απολύθηκε, ενώ κυρώσεις επιβλήθηκαν σε δύο άλλες υποθέσεις και έξι άλλοι δημόσιοι λειτουργοί παραιτήθηκαν.

Σειρά άλλων υποθέσεων, ειδικά υποθέσεων που αφορούν σύγκρουση συμφερόντων, εκκρεμούν ενώπιον των δικαστικών αρχών. Η διαδικασία περιπλέχθηκε από τη σύσταση των Επιτροπών Διερεύνησης Πλούτου, που δημιουργήθηκαν τον Αύγουστο του 2010 ως ενδιάμεσοι φορείς μεταξύ της ΑΝΙ και των δικαστηρίων. Κοινές κατευθυντήριες γραμμές ή διαδικαστικοί κανόνες με σκοπό τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών και την ενοποίηση της πρακτικής είναι υπό εξέλιξη. Κατά τους τελευταίους μήνες πραγματοποιήθηκαν σεμινάρια κατάρτισης για την προώθηση της βέλτιστης πρακτικής. Χρειάζεται όμως ακόμη μία υπόθεση δοκιμής που θα αποφασιστεί από τα δικαστήρια, για να διαπιστωθεί εάν η ΑΝΙ έχει όντως την εξουσία να προσφεύγει κατά των διαταγμάτων απόλυσης που εκδίδουν οι Επιτροπές.

Οι υποθέσεις ΑΝΙ δεν έχουν το αποτρεπτικό αποτέλεσμα που θα μπορούσαν να έχουν λόγω των καθυστερήσεων και της έλλειψης συνέπειας όσον αφορά τη δικαστική και διοικητική συνέχεια που δίνεται στις υποθέσεις ΑΝΙ. Οι προσπάθειες για την επαναφορά του θέματος της νομικής και θεσμικής ανεξαρτησίας της ΑΝΙ έχουν επίσης αποστρέψει την προσοχή από την εδραίωση των αποτελεσμάτων της ΑΝΙ. Ο επικείμενος διορισμός νέου προέδρου της ΑΝΙ παρέχει την ευκαιρία να υπογραμμιστεί η θεσμική σταθερότητα και η ακεραιότητά της.

Για την επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων όσον αφορά την καταπολέμηση της διαφθοράς, η Επιτροπή συνέστησε στη Ρουμανία να βελτιώσει τον συντονισμό στο ανώτατο επίπεδο, να καταστρώσει μια νέα πολυετή στρατηγική κατά της διαφθοράς και να συστήσει ομάδα παρακολούθησης για τον σκοπό αυτό. Η Επιτροπή συνέστησε επίσης στη Ρουμανία να επιδείξει πειστικά αποτελέσματα όσον αφορά την ανάκτηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες και ξέπλυμα χρημάτων, να εγκρίνει νέο νόμο για τη διεύρυνση των δυνατοτήτων δήμευσης, να αναπτύξει κανόνες για την πρόληψη της σύγκρουσης συμφερόντων στη διαχείριση δημόσιων πόρων και να ενισχύσει τις διαδικασίες και την ικανότητα των αρμόδιων αρχών στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων.

Μετά την τελευταία έκθεση της Επιτροπής, η Ρουμανία ανέπτυξε ένα νέο σχέδιο στρατηγικής κατά της διαφθοράς που έγινε ευνοϊκά δεκτό από εμπειρογνώμονες και επαγγελματίες. Η αποτελεσματική εφαρμογή και ο αντίκτυπος της στρατηγικής θα εξαρτηθούν από την ευρύτητα της πολιτικής στήριξης και έγκρισης. Η υιοθέτηση της στρατηγικής από το Κοινοβούλιο θα αποτελούσε σημαντική θετική ένδειξη. Η θέσπιση εμφανούς μηχανισμού παρακολούθησης θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω τον αντίκτυπο της εν λόγω στρατηγικής, καθώς και η επιβολή σε όλα τα μέρη της κυβέρνησης της απαίτησης να εφαρμόσουν τη στρατηγική στους δικούς τους τομείς και να αναφέρουν τα αποτελέσματα. Μετά το καλοκαίρι, ελήφθη επίσης χρηματοδότηση από κονδύλια της ΕΕ για σειρά σχεδίων καταπολέμησης της διαφθοράς, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο των υπουργείων Εκπαίδευσης, Υγείας και Διοίκησης και Εσωτερικών. Η εφαρμογή έχει αρχίσει και τώρα αναμένονται τα αποτελέσματα. Από άποψη αποτρεπτικού αποτελέσματος, ο αποκλεισμός ενός πολιτικού από το κόμμα του κατά την έναρξη των ερευνών για διαφθορά υψηλού επιπέδου, τον Νοέμβριο, αναγνωρίστηκε ως καλό παράδειγμα αποτελεσματικής δημόσιας λογοδοσίας. Ωστόσο, έξι άλλοι βουλευτές που έχουν καταδικαστεί για διαφθορά παραμένουν στο Κοινοβούλιο.

Εάν το νομοσχέδιο για την εκτεταμένη δήμευση, που είναι υπό συζήτηση στο Κοινοβούλιο εγκριθεί όπως έχει προταθεί, θα αυξήσει σημαντικά το αποτρεπτικό αποτέλεσμα των ποινών. Το νομοσχέδιο πρέπει να συνοδευτεί από μέτρα που θα εξασφαλίσουν ότι τα πρόστιμα που επιβάλλονται με δικαστικές ποινές, όντως εισπράττονται. Μέχρι στιγμής, δεν έχουν επιτευχθεί πειστικά αποτελέσματα όσον αφορά την ανάκτηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες. Τα διαβήματα στα οποία προέβη ο γενικός εισαγγελέας οδήγησαν σε σημαντική αύξηση του αριθμού των κεφαλαίων που δεσμεύτηκαν το 2011. Έχει σταλεί επεξηγηματικό σημείωμα στις εισαγγελίες για την προώθηση της δίωξης του ξεπλύματος χρημάτων ως αυτόνομου αδικήματος στο πλαίσιο της ισχύουσας νομοθεσίας.

Τον Δεκέμβριο, η Ρουμανία εξέδωσε κώδικα συμπεριφοράς όσον αφορά την ασυμβατότητα και τη σύγκρουση συμφερόντων στη διαχείριση των κεφαλαίων της ΕΕ. Έχει ανατεθεί σε ομάδα εργασίας να αναπτύξει μηχανισμούς παρακολούθησης για την ενίσχυση των διατάξεων του εν λόγω νέου κώδικα συμπεριφοράς.

Μετά την τελευταία έκθεση της Επιτροπής, η Ρουμανία πραγματοποίησε νομικές τροποποιήσεις και έλαβε διοικητικά μέτρα για να ενισχύσει την προστασία κατά των παρατυπιών και της σύγκρουσης συμφερόντων στη διαχείριση δημόσιων πόρων. Τα μέτρα περιλαμβάνουν τη σύνταξη τυποποιημένων τευχών δημοπράτησης και την ενίσχυση της ικανότητας της Δημόσιας Αρχής για τη Ρύθμιση και την Παρακολούθηση των Δημόσιων Συμβάσεων (ANRMAP) να προβαίνει σε εκ των προτέρων εξακριβώσεις. Η ANRMAP συνήψε συμφωνίες συνεργασίας με άλλα θεσμικά όργανα. Επί του παρόντος, εξετάζονται και άλλα μέτρα τα οποία θα μπορούσαν να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις.

[1]               Απόφαση της Επιτροπής 2006/928/EΚ, της 13ης Δεκεμβρίου 2006, για τη θέσπιση μηχανισμού για τη συνεργασία και τον έλεγχο της προόδου στη Ρουμανία όσον αφορά την επίτευξη των ειδικών στόχων αναφοράς στους τομείς της δικαστικής μεταρρύθμισης και της καταπολέμησης της διαφθοράς (EE L 354 της 14.12.2006, σ.56).