ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1.           ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

Το σύνολο των προτάσεων για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» που καταρτιστήκαν ακολουθώντας εξ ολοκλήρου την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Προϋπολογισμός για την Ευρώπη 2020»[1] στηρίζει πλήρως τη στρατηγική «Ευρώπη 2020», η οποία προσδιόρισε την έρευνα και την καινοτομία ως κεντρικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων της έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης. Το σύνολο περιλαμβάνει προτάσεις:

(1) για ένα πρόγραμμα-πλαίσιο για το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 (συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης - «ΣΛΕΕ»)·

(2) για ένα ενιαίο σύνολο κανόνων όσον αφορά τη συμμετοχή και τη διάδοση (ΣΛΕΕ)·

(3) για ένα ενιαίο ειδικό πρόγραμμα όσον αφορά την υλοποίηση του προγράμματος Ορίζοντας 2020 (ΣΛΕΕ) καθώς και

(4) μια ξεχωριστή πρόταση για τα τμήματα του προγράμματος Ορίζοντας 2020 που αντιστοιχούν στη συνθήκη της Ευρατόμ.

Η συνολική πολιτική συζήτηση και το ιστορικό των εν λόγω νομοθετικών προτάσεων περιέχονται σε ανακοίνωση της Επιτροπής που εκδίδεται ταυτόχρονα και καλύπτει σειρά σημαντικών οριζόντιων θεμάτων όπως η απλοποίηση και ο τρόπος που ενισχύθηκε η προσέγγιση όσον αφορά την καινοτομία.

Το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 συμβάλλει άμεσα στην αντιμετώπιση των κύριων κοινωνιακών προκλήσεων που προσδιορίζονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και τις εμβληματικές πρωτοβουλίες της. Θα συμβάλει επίσης στη δημιουργία βιομηχανικής υπεροχής στην Ευρώπη. Ακόμη, θα ενισχύσει την αριστεία της επιστημονικής βάσης, η οποία είναι απαραίτητη για τη μακροπρόθεσμη ευμάρεια και ευημερία της Ευρώπης. Για την επίτευξη των στόχων αυτών, οι προτάσεις περιλαμβάνουν ένα πλήρες φάσμα στήριξης που ενσωματώνεται σε ολόκληρο τον κύκλο έρευνας και καινοτομίας. Κατά συνέπεια, το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 συνδυάζει και ενισχύει δραστηριότητες που επί του παρόντος χρηματοδοτούνται από το 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο, τα τμήματα καινοτομίας του προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας. Με τον τρόπο αυτό, οι προτάσεις έχουν επίσης σχεδιαστεί ώστε να εξασφαλίζουν σημαντική απλοποίηση για τους συμμετέχοντες.

2.           ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

Για την προετοιμασία των τεσσάρων προτάσεων ελήφθησαν πλήρως υπ’ όψιν όλες οι απαντήσεις σε μια εκτεταμένη δημόσια διαβούλευση βάσει της Πράσινης Βίβλου, «Από τις προκλήσεις στις ευκαιρίες: προς ένα κοινό πλαίσιο στρατηγικής για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ», COM(2011)48. Εκφράστηκαν γνώμες από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τα κράτη μέλη και ένα ευρύ φάσμα παραγόντων της βιομηχανίας, της ακαδημαϊκής κοινότητας και της κοινωνίας των πολιτών.

Οι προτάσεις βασίζονται επίσης σε δύο εκ των προτέρων ολοκληρωμένες αξιολογήσεις επιπτώσεων, που στηρίζονται στις διαβουλεύσεις με τους ενδιαφερόμενους, σε εσωτερικές και εξωτερικές εκτιμήσεις, καθώς και σε συνεισφορές διεθνών εμπειρογνωμόνων. Οι αξιολογήσεις κατέδειξαν ότι η επιλογή του προγράμματος Ορίζοντας 2020 θα απέφερε περισσότερη σαφήνεια εστίασης, θα επιτύγχανε καλύτερα την απαραίτητη κρίσιμη μάζα προσπάθειας σε επίπεδο προγράμματος και σε επίπεδο έργου και θα οδηγούσε σε μεγαλύτερο μεταγενέστερο αντίκτυπο όσον αφορά τους στόχους πολιτικής και την οικονομία, την ανταγωνιστικότητα και τις κοινωνικές παροχές. Ταυτόχρονα θα συνέβαλλε στην απλοποίηση ζητημάτων π.χ. στην απλούστευση του διοικητικού φόρτου για τους συμμετέχοντες, στον εξορθολογισμό των ισχυόντων κανόνων και διαδικασιών, στην εξασφάλιση της συνέπειας μεταξύ των μέσων, προμηνύοντας τέλος μια νέα ισόρροπη σχέση μεταξύ κινδύνου και εμπιστοσύνης.

3.           ΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

3.1.        Νομική βάση

Στην πρόταση ενσωματώνονται απρόσκοπτα δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι πολιτικής.

Γενικά, το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 θα βασίζεται στους τίτλους «Βιομηχανία» και «Έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη και διάστημα» της ΣΛΕΕ (Άρθρα 173 και 182). Οι σχετικοί κανόνες συμμετοχής και διάδοσης θα βασίζονται στους ίδιους τίτλους της ΣΛΕΕ (άρθρα 173, 183 και 188). Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, η νομική στήριξη στον τίτλο «Βιομηχανία» θα σχετίζεται κυρίως με το Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EIT), το οποίο θα χρηματοδοτηθεί μέσω οικονομικής συνεισφοράς από το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020. Το ΕΙΤ δεν θα εμφανίζεται στο επίπεδο των ειδικών προγραμμάτων.

Υπενθυμίζεται ότι οι δραστηριότητες καινοτομίας συμπεριελήφθησαν ρητά σε διάφορα προγράμματα-πλαίσια βάσει του τίτλου «Έρευνα» της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι τα υφιστάμενα προγράμματα-πλαίσια περιλαμβάνουν επίσης ποικιλία δραστηριοτήτων καινοτομίας. Συνεπώς, το ειδικό πρόγραμμα με το οποίο θα υλοποιηθεί το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 θα στηριχτεί στον τίτλο «Έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη και διάστημα» της ΣΛΕΕ (άρθρο 182) επειδή οι προβλεπόμενες σε αυτό δραστηριότητες θα εμπίπτουν σε εκείνες που καλύπτονται από τον εν λόγω τίτλο.

Η πρόταση για το πρόγραμμα έρευνας και εκπαίδευσης Ευρατόμ που συμβάλλει στο πρόγραμμα 2020 στηρίζεται στο άρθρο 7 της συνθήκης Ευρατόμ.

3.2.        Αρχές επικουρικότητας και αναλογικότητας

Οι προτάσεις έχουν σχεδιαστεί για τη μεγιστοποίηση της ενωσιακής προστιθέμενης αξίας και του αντίκτυπου, εστιάζοντας στους στόχους και τις δραστηριότητες οι οποίες δεν δύνανται να υλοποιηθούν αποτελεσματικά από τα κράτη μέλη που δρουν αυτόνομα. Η παρέμβαση σε επίπεδο ΕΕ είναι δυνατό να ενισχύσει το συνολικό πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας και να συντονίσει τις ερευνητικές προσπάθειες των κρατών μελών αποφεύγοντας με τον τρόπο αυτό την επανάληψη, διατηρώντας την κρίσιμη μάζα σε βασικούς τομείς και διασφαλίζοντας τη βέλτιστη αξιοποίηση της κρατικής χρηματοδότησης. Η παρέμβαση σε επίπεδο ΕΕ επιτρέπει στον ανταγωνισμό σε πανευρωπαϊκό επίπεδο να επιλέξει τις καλύτερες προτάσεις, αυξάνοντας έτσι τα επίπεδα της αριστείας και παρέχοντας διαφάνεια για κορυφαία έρευνα και καινοτομία. Επίσης, το επίπεδο της ΕΕ μπορεί λόγω θέσης να στηρίξει καλύτερα τη διακρατική κινητικότητα, βελτιώνοντας με τον τρόπο αυτό την κατάρτιση και την ανάπτυξη της σταδιοδρομίας των ερευνητών. Ένα πρόγραμμα σε επίπεδο ΕΕ είναι πιο ικανό να αναλάβει μακροπρόθεσμη έρευνα και ανάπτυξη υψηλού κινδύνου, επιμερίζοντας έτσι τον κίνδυνο και διευρύνοντας το πεδίο εφαρμογής και τις οικονομίες κλίμακας που δεν θα μπορούσαν να έχουν επιτευχθεί διαφορετικά. Η παρέμβαση σε επίπεδο ΕΕ μπορεί να μοχλεύσει πρόσθετες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία, να συμβάλει στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας μέσω του οποίου η γνώση, οι ερευνητές και η τεχνολογία κυκλοφορούν ελεύθερα, και τέλος να επιταχύνει την εμπορευματοποίηση και τη διάχυση των καινοτομιών σε ολόκληρη την Ενιαία Αγορά. Τα προγράμματα σε επίπεδο Ένωσης απαιτούνται επίσης για την υποστήριξη της κατάρτισης πολιτικής καθώς και των στόχων που καθορίζονται από ποικιλία πολιτικών. Λεπτομερείς αποδείξεις παρουσιάζονται στις συνοδευτικές αξιολογήσεις επιπτώσεων.

4.           ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Ο προϋπολογισμός για όλες τις προτάσεις παρουσιάζεται σε τρέχουσες τιμές. Το νομοθετικό δημοσιονομικό δελτίο που επισυνάπτεται στην παρούσα πρόταση ορίζει και τις δημοσιονομικές επιπτώσεις, καθώς και τις επιπτώσεις σε ανθρώπινους και διοικητικούς πόρους. Με βάση ανάλυση της σχέσης κόστους/ωφέλειας, η Επιτροπή δύναται να προσφεύγει σε υφιστάμενους εκτελεστικούς οργανισμούς για την εφαρμογή του προγράμματος Ορίζοντας 2020, όπως ορίζεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 58/2003 του Συμβουλίου, περί θεσπίσεως του καταστατικού των εκτελεστικών οργανισμών που είναι επιφορτισμένοι με ορισμένα καθήκοντα σχετικά με τη διαχείριση κοινοτικών προγραμμάτων.

2011/0402 (CNS)

Πρόταση

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για τον καθορισμό του ειδικού προγράμματος υλοποίησης του προγράμματος Ορίζοντας 2020 – Το πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία (2014 – 2020)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως τα άρθρα 182 παράγραφος 4 αυτής,

Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

Έπειτα από διαβίβαση του σχεδίου νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια,

Έχοντας υπόψη τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου[2],

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής[3],

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών[4],

αποφασίζοντας σύμφωνα με ειδική νομοθετική διαδικασία,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1) Σύμφωνα με το άρθρο 182 παράγραφος 3 της Συνθήκης, τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. [] του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της …, σχετικά με τον Ορίζοντα 2020 – το πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία («Ορίζοντας 2020»)[5] – πρέπει να υλοποιηθεί μέσω ενός ειδικού προγράμματος που ορίζει τους συγκεκριμένους στόχους και τους κανόνες για την υλοποίησή τους, καθορίζει τη διάρκειά του και παρέχει τα μέσα που κρίνονται αναγκαία.

(2) Το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 επιδιώκει τρεις στόχους, ήτοι την ανάπτυξη επιστήμης αριστείας («Επιστήμη αριστείας»), τη δημιουργία βιομηχανικής υπεροχής («Βιομηχανική υπεροχή») και την αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων («Κοινωνιακές προκλήσεις»). Οι εν λόγω προτεραιότητες πρέπει να υλοποιηθούν μέσω τριών ειδικών προγραμμάτων που αποτελούνται από τρία μέρη που αφορούν έμμεσες δράσεις και ένα μέρος που αφορά τις άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ).

(3) Στο πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 καθορίζεται ο γενικός στόχος του εν λόγω προγράμματος-πλαισίου, οι προτεραιότητες και οι αδρές γραμμές των ειδικών στόχων και δραστηριοτήτων που πρέπει να υλοποιηθούν ενώ στα ειδικά προγράμματα καθορίζονται οι ειδικοί στόχοι και οι αδρές γραμμές των δραστηριοτήτων που χαρακτηρίζουν αποκλειστικά τα αντίστοιχα μέρη. Οι διατάξεις που καθορίζονται στο πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 σχετικά με την υλοποίηση συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που αναφέρονται στις αρχές δεοντολογίας, εφαρμόζονται πλήρως στα υπόψη ειδικά προγράμματα.

(4) Κάθε μέρος πρέπει να αλληλοσυμπληρώνει και να υλοποιείται κατά συνεκτικό τρόπο με τα υπόλοιπα μέρη του ειδικού προγράμματος.

(5) Υφίσταται ανάγκη κρίσιμης σημασίας να ενισχυθεί και να επεκταθεί η αριστεία της επιστημονικής βάσης της Ένωσης και να εξασφαλιστεί η διάθεση έρευνας και ταλέντων διεθνών προδιαγραφών προκειμένου να εξασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα και ευημερία της Ευρώπης. Το μέρος Ι «Επιστήμη αριστείας» πρέπει να στηρίζει τις δραστηριότητες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας στους τομείς της έρευνας αιχμής, των μελλοντικών και αναδυόμενων τεχνολογιών, των δράσεων Μαρία Κιουρί και των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών. Οι εν λόγω δραστηριότητες πρέπει να στοχεύουν στη μακροπρόθεσμη αύξηση των ικανοτήτων, εστιάζοντας κυρίως στη επόμενη γενιά της επιστήμης, των συστημάτων και των ερευνητών και στη στήριξη των ανερχόμενων ταλέντων από όλη την Ένωση και από τις συνδεδεμένες χώρες. Οι δραστηριότητες της Ένωσης για την στήριξη της αριστείας στην επιστήμη πρέπει να συμβάλλουν στην παγιοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και να καταστήσουν το επιστημονικό σύστημα της Ένωσης ανταγωνιστικότερο και ελκυστικότερο σε παγκόσμια κλίμακα.

(6) Οι δράσεις έρευνας που διεξάγονται στο πλαίσιο του μέρους Ι «Επιστήμη αριστείας» πρέπει να καθορίζονται σύμφωνα με τις ανάγκες και τις ευκαιρίες της επιστήμης, χωρίς προκαθορισμένες θεματικές προτεραιότητες. Η θεματολογία της έρευνας πρέπει να καθορίζεται σε στενή συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα. Η έρευνα πρέπει να χρηματοδοτείται βάσει της αριστείας.

(7) Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας πρέπει να αντικαταστήσει και να διαδεχθεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας που συστάθηκε με την απόφαση της Επιτροπής 2007/134/ΕΚ[6]. Το εν λόγω συμβούλιο πρέπει να λειτουργεί σύμφωνα με τις αρχές της επιστημονικής αριστείας, της αυτονομίας, της αποτελεσματικότητας και της διαφάνειας.

(8) Προκειμένου να διατηρηθεί και να ενισχυθεί η βιομηχανική υπεροχή της Ένωσης υπάρχει επείγουσα ανάγκη τόνωσης των επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα στην έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία, προώθησης της έρευνας και της καινοτομίας με θεματολόγιο καθοριζόμενο από την επιχειρηματικότητα και επιτάχυνση της ανάπτυξης νέων τεχνολογιών που θα ενισχύσουν τις επιχειρήσεις του μέλλοντος και την οικονομική μεγέθυνση. Στο πλαίσιο του μέρους ΙΙ «Βιομηχανική υπεροχή» πρέπει να υποστηριχτούν επενδύσεις σε έρευνα και καινοτομία αριστείας σε βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και σε άλλες βιομηχανικές τεχνολογίες, να διευκολυνθεί η πρόσβαση καινοτόμων εταιρειών και έργων σε χρηματοδότηση υψηλού κινδύνου και να παρασχεθεί πανευρωπαϊκή υποστήριξη για την καινοτομία σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.

(9) Η διαστημική έρευνα και καινοτομία, που αποτελεί συντρέχουσα αρμοδιότητα της Ένωσης, πρέπει να ενταχθεί ως συγκροτημένο στοιχείο στο μέρος ΙΙ «Βιομηχανική υπεροχή» ώστε να μεγιστοποιηθούν οι επιστημονικές, οικονομικές και κοινωνιακές επιπτώσεις και να εξασφαλιστεί αποτελεσματική και αποδοτική ως προς το κόστος υλοποίηση.

(10) Η αντιμετώπιση των μεγάλων κοινωνιακών προκλήσεων που έχουν εντοπιστεί στο πλαίσιο της στρατηγικής Ευρώπη 2020[7] απαιτεί μεγάλες επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία για την ανάπτυξη και την εγκατάσταση καινοτόμων και πρωτοποριακών λύσεων που να διαθέτουν την αναγκαία κλίμακα και έκταση. Οι εν λόγω προκλήσεις αντιπροσωπεύουν επίσης μείζονες οικονομικές ευκαιρίες για καινοτόμες επιχειρήσεις και συνεπώς συμβάλλουν στην ενωσιακή ανταγωνιστικότητα και απασχόληση.

(11) Το μέρος ΙΙΙ «Κοινωνιακές προκλήσεις» πρέπει να αυξήσει την αποτελεσματικότητα της έρευνας και της καινοτομίας ώστε να ανταποκρίνονται στις βασικές κοινωνιακές προκλήσεις μέσω της στήριξης δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας αριστείας. Οι εν λόγω δραστηριότητες πρέπει να υλοποιηθούν χρησιμοποιώντας μια προσέγγιση με βάση προκλήσεις που να συγκεντρώνει πόρους και γνώση από διάφορους τομείς, τεχνολογίες και επιστημονικούς κλάδους. Η έρευνα στις κοινωνικές και τις ανθρωπιστικές επιστήμες αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την αντιμετώπιση όλων των προκλήσεων. Οι δραστηριότητες πρέπει να καλύπτουν όλο το εύρος της έρευνας και καινοτομίας με έμφαση στις δραστηριότητες που σχετίζονται με την καινοτομία όπως η δοκιμαστική εφαρμογή, η επίδειξη, οι κλίνες δοκιμών και η υποστήριξη των δημόσιων προμηθειών, της προ-τυποποιητικής έρευνας και της δοκιμής προτύπων, καθώς και της διείσδυσης των καινοτομιών στην αγορά. Οι δραστηριότητες πρέπει να στηρίζουν άμεσα τις αντίστοιχες αρμοδιότητες τομεακής πολιτικής σε επίπεδο της Ένωσης. Όλες οι προκλήσεις πρέπει να συμβάλλουν στην επίτευξη του πρωταρχικού στόχου της αειφόρου ανάπτυξης.

(12) Ως ενιαίο μέρος του προγράμματος Ορίζοντας 2020, το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) πρέπει να συνεχίσει να συμβάλει στην παροχή ανεξάρτητης επιστημονικής και τεχνικής υποστήριξης, προσαρμοσμένης στις ανάγκες των πελατών, για τη διατύπωση, την ανάπτυξη, την υλοποίηση και την παρακολούθηση των ενωσιακών πολιτικών. Προκειμένου να ανταποκριθεί στην αποστολή του το Κοινό Κέντρο Ερευνών πρέπει να διεξάγει έρευνα ανώτατης ποιότητας. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών, κατά τη διεξαγωγή των άμεσων δράσεων σύμφωνα με την αποστολή του, πρέπει να δίδει ιδιαίτερη έμφαση στους τομείς που απασχολούν ιδιαιτέρως την Ένωση, ήτοι την έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, την ασφάλεια και την υπηκοότητα και την «Ευρώπη στον κόσμο».

(13) Οι άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών πρέπει να υλοποιούνται με ευελιξία, αποτελεσματικότητα και διαφάνεια, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις σχετικές ανάγκες του χρήστη του ΚΚΕρ και των πολιτικών της Ένωσης, τηρώντας παράλληλα το στόχο της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Αυτές οι ερευνητικές δράσεις πρέπει να προσαρμόζονται, όπου απαιτείται, στις εν λόγω ανάγκες και στις επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις και να αποσκοπούν στην επίτευξη επιστημονικής αριστείας.

(14) Το Κοινό Κέντρο Ερευνών πρέπει να συνεχίσει να αποδίδει πρόσθετους πόρους μέσω ανταγωνιστικών δραστηριοτήτων, στις οποίες περιλαμβάνονται η συμμετοχή σε έμμεσες δράσεις του προγράμματος Ορίζοντας 2020, σε εργασίες για λογαριασμό τρίτων και, σε μικρότερο βαθμό, σε αξιοποίηση της πνευματικής ιδιοκτησίας.

(15) Το ειδικό πρόγραμμα πρέπει να συμπληρώνει τις δράσεις που διεξάγονται στα κράτη μέλη καθώς και άλλες ενωσιακές δράσεις που απαιτούνται στο πλαίσιο της συνολικής στρατηγικής προσπάθειας για την υλοποίηση της στρατηγικής Ευρώπη 2020, ιδίως με δράσεις στους τομείς πολιτικής της συνοχής, της γεωργίας και της ανάπτυξης της υπαίθρου, της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης, της βιομηχανίας, της δημόσιας υγείας, της προστασίας των καταναλωτών, της απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής, της ενέργειας, των μεταφορών, του περιβάλλοντος, της δράσης για το κλίμα, της ασφάλειας, της θαλάσσιας πολιτικής και της αλιείας, της αναπτυξιακής συνεργασίας και της πολιτικής διεύρυνσης και γειτονίας.

(16) Για να διασφαλιστεί ότι οι αξιολογήσεις του προγράμματος Ορίζοντας 2020 αντικατοπτρίζουν σωστά τις τεχνολογικές εξελίξεις, και ότι οι ειδικοί όροι για τη χρήση των διευκολύνσεων χρηματοδότησης αντικατοπτρίζουν τις συνθήκες της αγοράς, η Επιτροπή πρέπει να εξουσιοδοτηθεί να εκδίδει πράξεις σύμφωνα με το άρθρο 290 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ώστε να προσαρμόζει ή να βελτιώνει περαιτέρω τους δείκτες επιδόσεων που αντιστοιχούν στους ειδικούς στόχους του ειδικού προγράμματος και στους ειδικούς όρους για τη χρήση των διευκολύνσεων χρηματοδότησης. Έχει ιδιαίτερη σημασία η Επιτροπή να διεξάγει τις κατάλληλες διαβουλεύσεις στο πλαίσιο των οικείων προπαρασκευαστικών εργασιών, συμπεριλαμβανομένων και των εργασιών σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων.

Κατά την εκπόνηση και την κατάρτιση κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει έγκαιρη και κατάλληλη διαβίβαση των σχετικών εγγράφων στο Συμβούλιο.

(17) Προκειμένου να διασφαλίζονται ενιαίοι όροι για την υλοποίηση του ειδικού προγράμματος, πρέπει να εκχωρηθούν εκτελεστικές αρμοδιότητες στην Επιτροπή για την έγκριση των προγραμμάτων εργασιών όσον αφορά την υλοποίηση του ειδικού προγράμματος.

(18) Οι εκτελεστικές αρμοδιότητες που σχετίζονται με τα προγράμματα εργασιών για τα μέρη Ι, ΙΙ και ΙΙΙ, εξαιρουμένων των δράσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας για τις οποίες η Επιτροπή ακολουθεί τη θέση του επιστημονικού συμβουλίου, πρέπει να ασκούνται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για τη θέσπιση κανόνων και γενικών αρχών σχετικά με τους τρόπους ελέγχου από τα κράτη μέλη της άσκησης των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων από την Επιτροπή[8].

(19) Το Συμβούλιο των Διοικητών του Κοινού Κέντρου Ερευνών, το οποίο έχει συσταθεί με την απόφαση 96/282/Ευρατόμ της Επιτροπής, της 10ης Απριλίου 1996, περί αναδιοργάνωσης του Κοινού Κέντρου Ερευνών[9], έχει κληθεί να υποβάλει γνωμοδότηση σχετικά με το επιστημονικό και τεχνολογικό περιεχόμενο του ειδικού προγράμματος όσον αφορά τις άμεσες δράσεις του ΚΚΕρ.

(20) Για λόγους ασφάλειας δικαίου και σαφήνειας, η απόφαση 2006/971/ΕΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα Συνεργασία για την εκτέλεση του 7ου προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τις δραστηριότητες έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (2007-2013)[10], η απόφαση 2006/972/ΕΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα Ιδέες με το οποίο τίθεται σε εφαρμογή το 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (2007-2013)[11], η απόφαση 2006/973/ΕΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 2006 , σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα Άνθρωποι για την εκτέλεση του 7ου προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τις δραστηριότητες έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (2007-2013)[12], η απόφαση 2006/974/ΕΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 2006 , σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα Ικανότητες με το οποίο τίθεται σε εφαρμογή το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (2007-2013)[13], και η απόφαση 2006/975/ΕΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 2006, περί του ειδικού προγράμματος που θα υλοποιηθεί με άμεσες δράσεις από το Κοινό Κέντρο Ερευνών με το οποίο τίθεται σε εφαρμογή το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (2007-2013)[14] πρέπει να καταργηθούν.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

ΤΙΤΛΟΣ I

ΘΕΣΠΙΣΗ

Άρθρο 1 Αντικείμενο

Με την παρούσα απόφαση θεσπίζεται το ειδικό πρόγραμμα για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ΧΧ/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου[15] και καθορίζονται οι ειδικοί στόχοι για την ενωσιακή στήριξη των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας που καθορίζονται στο άρθρο 1 του εν λόγω κανονισμού καθώς και οι κανόνες υλοποίησης.

Άρθρο 2 Θέσπιση του ειδικού προγράμματος

1.           Το ειδικό πρόγραμμα για την υλοποίηση του προγράμματος Ορίζοντας 2020 – του προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα και την καινοτομία (2014-2020) (εφεξής «το ειδικό πρόγραμμα»), θεσπίζεται διά του παρόντος για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2014 έως την 31η Δεκεμβρίου 2020.

2.           Σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφοι 2 και 3 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ΧΧ/2012 [Ορίζοντας 2020], το ειδικό πρόγραμμα περιλαμβάνει τα ακόλουθα μέρη:

α)      Μέρος Ι «Επιστήμη αριστείας»·

β)      Μέρος ΙΙ «Βιομηχανική υπεροχή»·

γ)      Μέρος ΙΙΙ «Κοινωνιακές προκλήσεις»·

δ)      Μέρος IV «Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ)».

Άρθρο 3 Ειδικοί στόχοι:

1.           Το μέρος Ι «Επιστήμη αριστείας» ενισχύει την αριστεία στην Ευρωπαϊκή έρευνα βάσει της προτεραιότητας «Επιστήμη αριστείας» που καθορίζεται στο άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο α) του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ΧΧ/2012 [Ορίζοντας 2020] επιδιώκοντας την επίτευξη των εξής ειδικών στόχων:

α)      ενίσχυση της έρευνας αιχμής μέσω των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ)·

β)      ενίσχυση της έρευνας σε μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες·

γ)      ενίσχυση των δεξιοτήτων, της κατάρτισης και της ανάπτυξης της σταδιοδρομίας μέσω των δράσεων Μαρία Skłodowska-Κιουρί (εφεξής «δράσεις Μαρία Κιουρί»)·

δ)      ενίσχυση των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών (συμπεριλαμβανομένων των ηλ-υποδομών)·

Οι αδρές γραμμές των δραστηριοτήτων για τους εν λόγω ειδικούς στόχους καθορίζονται στο μέρος Ι του παραρτήματος Ι.

2.           Το μέρος ΙΙ «Βιομηχανική υπεροχή» ενισχύει τη βιομηχανική υπεροχή και την ανταγωνιστικότητα σύμφωνα με την προτεραιότητα «Βιομηχανική υπεροχή» που καθορίζεται στο άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ΧΧ/2012 [Ορίζοντας 2020] επιδιώκοντας την επίτευξη των εξής ειδικών στόχων:

α)      ενίσχυση της βιομηχανικής υπεροχής της Ευρώπης μέσω έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης, επίδειξης και καινοτομίας στους ακόλουθους τομείς τεχνολογιών γενικής εφαρμογής και βιομηχανικών τεχνολογιών:

(i)      τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών·

(ii)      νανοτεχνολογίες·

(iii)     προηγμένα υλικά·

(iv)     βιοτεχνολογία·

(v)     προηγμένη μεταποίηση και κατεργασία·

(vi)     διάστημα·

β)      βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση υψηλού κινδύνου για επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία·

γ)      διεύρυνση της καινοτομίας στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.

Οι αδρές γραμμές των δραστηριοτήτων για τους εν λόγω ειδικούς στόχους καθορίζονται στο μέρος ΙΙ του παραρτήματος Ι. Ισχύουν ειδικοί όροι για την χρήση των διευκολύνσεων χρηματοδότησης στο πλαίσιο του ειδικού στόχου του στοιχείου β). Οι εν λόγω όροι καθορίζονται στο σημείο 2 του μέρους ΙΙ του παραρτήματος Ι.

Η Επιτροπή εξουσιοδοτείται να εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις σύμφωνα με το άρθρο 10 για τον σκοπό της προσαρμογής των εν λόγω ειδικών όρων εάν οι οικονομικές συνθήκες της αγοράς το απαιτούν ή σύμφωνα με τα αποτελέσματα της διευκόλυνσης για την εγγύηση δανείων του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία και του μέσου καταμερισμού κινδύνου της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης καταμερισμού του κινδύνου του 7ου προγράμματος πλαισίου.

3.           Το μέρος ΙΙΙ «Κοινωνιακές προκλήσεις» συμβάλλει στην επίτευξη της προτεραιότητας «Κοινωνιακές προκλήσεις» που καθορίζεται στο άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ΧΧ/2012 [Ορίζοντας 2020] επιδιώκοντας δράσεις έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης, επίδειξης και καινοτομίας που συμβάλλουν στην επίτευξη των εξής ειδικών στόχων:

α)      βελτίωση της διά βίου υγείας και ευημερίας·

β)      εξασφάλιση επαρκών ποσοτήτων ασφαλών και υψηλής ποιότητας τροφίμων και άλλων βιοτεχνολογικών προϊόντων, μέσω της ανάπτυξης παραγωγικών και αποτελεσματικών ως προς τη χρήση των πόρων συστημάτων πρωτογενούς παραγωγής, ενίσχυσης των υπηρεσιών που σχετίζονται με το οικοσύστημα, παράλληλα με ανταγωνιστικές βιομηχανίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα·

γ)      μετάβαση σε ένα αξιόπιστο, βιώσιμο και ανταγωνιστικό ενεργειακό σύστημα, για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης έλλειψης πόρων, των αυξανόμενων ενεργειακών αναγκών και της κλιματικής αλλαγής·

δ)      δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συστήματος μεταφορών που χρησιμοποιεί αποτελεσματικά τους πόρους, είναι φιλικό προς το περιβάλλον, ασφαλές και λειτουργεί απρόσκοπτα για το όφελος των πολιτών, της οικονομίας και της κοινωνίας·

ε)      δημιουργία μιας αποδοτικής ως προς τους πόρους και ανθεκτικής στις κλιματικές αλλαγές οικονομίας και ενός βιώσιμου συστήματος παροχής πρώτων υλών, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες ενός αυξανόμενου παγκόσμιου πληθυσμού εντός των βιώσιμων ορίων των φυσικών πόρων του πλανήτη·

στ)    ενίσχυση των χωρίς αποκλεισμούς, καινοτόμων και ασφαλών ευρωπαϊκών κοινωνιών, σε ένα πλαίσιο πρωτοφανών μετασχηματισμών και αυξανόμενων παγκόσμιων αλληλεξαρτήσεων.

Οι αδρές γραμμές των δραστηριοτήτων για τους εν λόγω ειδικούς στόχους καθορίζονται στο μέρος ΙΙΙ του παραρτήματος Ι.

4.           Το μέρος IV «Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ)» συμβάλλει στην επίτευξη όλων των προτεραιοτήτων που καθορίζονται στο άρθρο 5 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ΧΧ/2012 [Ορίζοντας 2020] συμπεριλαμβανομένου του ειδικού στόχου της παροχής επιστημονικής και τεχνικής υποστήριξης προσαρμοσμένης στις ανάγκες των πελατών, για τις ενωσιακές πολιτικές.

Οι αδρές γραμμές του εν λόγω ειδικού στόχου καθορίζονται στο μέρος IV του παραρτήματος Ι.

5            Το ειδικό πρόγραμμα αξιολογείται σε συνάρτηση με τα αποτελέσματα και τις επιπτώσεις όπως αυτά μετρώνται βάσει δεικτών επιδόσεων, που περιλαμβάνουν, όπου απαιτείται, δημοσιεύσεις σε υψηλού αντίκτυπου περιοδικά, κυκλοφορία των ερευνητών, πρόσβαση σε ερευνητικές υποδομές, επενδύσεις μέσω δανείων και κεφαλαίων υψηλού κινδύνου, ΜΜΕ που εισάγουν νέες καινοτομίες στις αντίστοιχες επιχειρήσεις ή στην αγορά, αναφορές των συναφών ερευνητικών δραστηριοτήτων σε έγγραφα πολιτικής καθώς και συγκεκριμένες επιπτώσεις σε πολιτικές.

Περαιτέρω λεπτομέρειες για τους βασικούς δείκτες επιδόσεων που αντιστοιχούν στους εδικούς στόχους οι οποίοι καθορίζονται στις παραγράφους 1 έως 4 του παρόντος άρθρου καθορίζονται στο παράρτημα ΙΙ.

Η Επιτροπή εξουσιοδοτείται να εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις σύμφωνα με το άρθρο 10 για να προσαρμόζει του εν λόγω δείκτες βάσει νέων εξελίξεων ή προκειμένου να τους βελτιώσει περαιτέρω.

Άρθρο 4 Προϋπολογισμός

1.           Σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ΧΧ/2012 [Ορίζοντας 2020], η χρηματοδότηση για την υλοποίηση του ειδικού προγράμματος είναι 86.198 εκατομμύρια ευρώ.

2.           Το ποσό που αναφέρεται στην παράγραφο 1 κατανέμεται στα τέσσερα μέρη που καθορίζονται στο άρθρο 2 παράγραφος 2 της παρούσας απόφασης σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ΧΧ/2012 [Ορίζοντας 2020]. Η ενδεικτική κατανομή του προϋπολογισμού για τους ειδικούς στόχους που καθορίζονται στο άρθρο 3 της παρούσας απόφασης και το μέγιστο συνολικό ποσό της συμμετοχής στις δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών καθορίζονται στο παράρτημα ΙΙ του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ΧΧ/2012 [Ορίζοντας 2020].

3            Το πολύ 6% των ποσών που αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ΧΧ/2012 [Ορίζοντας 2020] για τα μέρη Ι, ΙΙ και ΙΙΙ των ειδικών προγραμμάτων διατίθεται για διοικητικές δαπάνες της Επιτροπής.

4.           Εάν απαιτείται, μπορούν να εγγραφούν πιστώσεις στον προϋπολογισμό πέρα από το 2020 για την κάλυψη των τεχνικών και διοικητικών δαπανών που απαιτούνται για τη διαχείριση των δραστηριοτήτων που δεν θα έχουν ολοκληρωθεί μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2020.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΙ

ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ

Άρθρο 5 Προγράμματα εργασιών

1.           Τα ειδικά προγράμματα υλοποιούνται μέσω προγραμμάτων εργασιών.

2.           Η Επιτροπή εγκρίνει κοινά ή χωριστά προγράμματα εργασιών για την υλοποίηση των μερών Ι, II και ΙΙΙ του παρόντος ειδικού προγράμματος που αναφέρονται στο άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχεία α), β) και γ), πλην της υλοποίησης των δράσεων στο πλαίσιο του ειδικού στόχου «Ενίσχυση της επιστημονικής βάσης της Ευρώπης στην έρευνα αιχμής». Οι εν λόγω εκτελεστικές πράξεις εκδίδονται σύμφωνα με τη διαδικασία εξέτασης που προβλέπεται στο άρθρο 9 παράγραφος 2.

3.           Τα προγράμματα εργασιών για την υλοποίηση των δράσεων στο πλαίσιο του ειδικού στόχου «Ενίσχυση της επιστημονικής βάσης της Ευρώπης στην έρευνα αιχμής» όπως θεσπίζονται από το επιστημονικό συμβούλιο του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας βάσει του άρθρου 7 παράγραφος 2 στοιχείο β) εγκρίνονται από την Επιτροπή μέσω εκτελεστικής πράξης. Η Επιτροπή δεν ακολουθεί το πρόγραμμα εργασιών που θέσπισε το επιστημονικό συμβούλιο μόνο σε περίπτωση που κρίνει ότι δεν έχουν τηρηθεί οι διατάξεις της παρούσας απόφασης. Στην περίπτωση αυτή η Επιτροπή εγκρίνει το πρόγραμμα εργασιών μέσω εκτελεστικής πράξης που εκδίδεται σύμφωνα με τη διαδικασία εξέτασης που προβλέπεται στο άρθρο 9 παράγραφος 2. Η Επιτροπή αιτιολογεί δεόντως το εν λόγω μέτρο.

4.           Η Επιτροπή εγκρίνει μέσω εκτελεστικής πράξης χωριστό πολυετές πρόγραμμα εργασιών για το μέρος IV του ειδικού προγράμματος σχετικά με τις μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών που αναφέρεται στο άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο δ).

Το εν λόγω πρόγραμμα εργασιών λαμβάνει υπόψη την γνωμοδότηση του Συμβουλίου των Διοικητών του ΚΚΕρ που αναφέρεται στην απόφαση 96/282/Ευρατόμ.

5.           Τα προγράμματα εργασιών λαμβάνουν υπ’ όψιν την κατάσταση της επιστήμης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας σε εθνικό, ενωσιακό και διεθνές επίπεδο, καθώς και τις σχετικές εξελίξεις στους τομείς των πολιτικών, της αγοράς και της κοινωνίας. Περιλαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με το συντονισμό με δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που διεξάγουν τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων σε τομείς στους οποίους υπάρχουν πρωτοβουλίες κοινού προγραμματισμού. Τα προγράμματα επικαιροποιούνται όπου απαιτείται.

6.           Στα προγράμματα εργασιών για την υλοποίηση των μερών Ι, ΙΙ και ΙΙΙ που αναφέρονται στο άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχεία α), β) και γ), καθορίζονται οι προς επίτευξη στόχοι, τα αναμενόμενα αποτελέσματα, η μέθοδος υλοποίησης και ο συνολικός τους προϋπολογισμός, συμπεριλαμβανομένων, όπου απαιτείται, ενδεικτικών πληροφοριών σχετικά με τις δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα. Περιλαμβάνουν επίσης περιγραφή των προς χρηματοδότηση δράσεων, ένδειξη του ποσού που κατανέμεται σε κάθε δράση, ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης, καθώς και πολυετή προσέγγιση και στρατηγικές κατευθύνσεις για τα επόμενα έτη υλοποίησης. Όσον αφορά τις επιχορηγήσεις, τα εν λόγω προγράμματα περιλαμβάνουν τις προτεραιότητες, τα ουσιώδη κριτήρια αξιολόγησης και το μέγιστο ποσοστό συγχρηματοδότησης. Τα προγράμματα εργασιών επιτρέπουν προσεγγίσεις από τη βάση προς την κορυφή που αντιμετωπίζουν τους στόχους με καινοτόμες μεθόδους.

Επιπλέον, τα εν λόγω προγράμματα εργασιών περιλαμβάνουν τμήμα στο οποίο προσδιορίζονται οι οριζόντιες δράσεις, όπως αναφέρονται στο άρθρο 13 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ΧΧ/2012 [Ορίζοντας 2020] και καλύπτουν δύο ή περισσότερους ειδικούς στόχους τόσο στο πλαίσιο της ίδιας προτεραιότητας όσο και γενικά για δύο ή περισσότερες προτεραιότητες. Οι εν λόγω δράσεις υλοποιούνται κατά ενοποιημένο τρόπο.

Άρθρο 6 Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας

1.           Η Επιτροπή προβαίνει στη σύσταση ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ), το οποίο είναι το κύριο όργανο υλοποίησης των δράσεων του μέρους Ι «Επιστήμη αριστείας» οι οποίες σχετίζονται με τον ειδικό στόχο «Ενίσχυση της επιστημονικής βάσης της Ευρώπης στην έρευνα αιχμής». Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας αντικαθιστά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας που συστάθηκε με την απόφαση 2007/134/ΕΚ.

2.           Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας αποτελείται από το ανεξάρτητο Επιστημονικό Συμβούλιο που προβλέπεται στο άρθρο 7 και την ειδική εκτελεστική δομή που προβλέπεται στο άρθρο 8.

3.           Το ΕΣΕ έχει πρόεδρο εκλεγόμενο μεταξύ έμπειρων επιστημόνων διεθνούς κύρους.

Ο πρόεδρος διορίζεται από την Επιτροπή βάσει διαδικασίας πρόσληψης που περιλαμβάνει ειδική επιτροπή αναζήτησης, για τετραετή θητεία η οποία μπορεί να ανανεωθεί άπαξ. Η διαδικασία πρόσληψης και ο επιλεγόμενος υποψήφιος λαμβάνουν την έγκριση του επιστημονικού συμβουλίου.

Ο πρόεδρος προεδρεύει του επιστημονικού συμβουλίου, εξασφαλίζει την ηγεσία του και τη σχέση του με την ειδική εκτελεστική δομή, και το εκπροσωπεί στον κόσμο της επιστήμης.

4.           Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας λειτουργεί σύμφωνα με τις αρχές της επιστημονικής αριστείας, της αυτονομίας, της αποδοτικότητας, της αποτελεσματικότητας, της διαφάνειας και της λογοδοσίας. Εξασφαλίζει τη συνέχεια των δράσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας που διεξήχθηκαν βάσει της απόφασης 2006/972/ΕΚ του Συμβουλίου.

5.           Οι δραστηριότητες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας υποστηρίζουν την έρευνα που διεξάγεται σε όλους τους τομείς από μεμονωμένες και διεθνικές ομάδες που ανταγωνίζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι επιχορηγήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας για την έρευνα αιχμής διατίθενται με μοναδικό κριτήριο την αριστεία.

6.           Η Επιτροπή ενεργεί ως εγγυητής της αυτονομίας και της ακεραιότητας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας και διασφαλίζει την ορθή εκτέλεση των καθηκόντων που του έχουν ανατεθεί.

Η Επιτροπή διασφαλίζει ότι η υλοποίηση των δράσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας συνάδει με τις αρχές που ορίζονται στην παράγραφο 4 του παρόντος άρθρου, καθώς και με τη συνολική στρατηγική του επιστημονικού συμβουλίου που αναφέρεται στο άρθρο 7 παράγραφος 2.

Άρθρο 7 Επιστημονικό Συμβούλιο

1.           Το επιστημονικό συμβούλιο απαρτίζεται από επιστήμονες, μηχανικούς και ακαδημαϊκούς υψίστου κύρους και κατάλληλης εξειδίκευσης οι οποίοι καλύπτουν ευρύ φάσμα ερευνητικών πεδίων και ενεργούν υπό την προσωπική τους ιδιότητα, ανεξάρτητα από ξένα συμφέροντα.

Τα μέλη του επιστημονικού συμβουλίου διορίζονται από την Επιτροπή με ανεξάρτητη και διαφανή διαδικασία επιλογής που συμφωνείται από κοινού με το επιστημονικό συμβούλιο και η οποία περιλαμβάνει διαβουλεύσεις με την επιστημονική κοινότητα και έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Η θητεία τους περιορίζεται σε τέσσερα έτη, με δυνατότητα άπαξ ανανέωσης με εκ περιτροπής σύστημα που εξασφαλίζει τη συνέχεια του έργου του επιστημονικού συμβουλίου.

2.           Το επιστημονικό συμβούλιο:

α)      καθορίζει τη συνολική στρατηγική του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας·

β)      καταρτίζει το πρόγραμμα εργασιών για την υλοποίηση των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας·

γ)      καθορίζει τις μεθόδους και τις διαδικασίες εξέτασης από ομότιμους κριτές και αξιολόγησης των προτάσεων, βάσει των οποίων επιλέγονται οι προτάσεις προς χρηματοδότηση·

δ)      διατυπώνει θέση επί κάθε ζητήματος το οποίο, από επιστημονική άποψη, δύναται να ενισχύσει τα επιτεύγματα και τον αντίκτυπο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας και να βελτιώσει την ποιότητα της διεξαγόμενης έρευνας·

ε)      θεσπίζει κώδικα δεοντολογίας με σκοπό, μεταξύ άλλων, την αποτροπή συγκρούσεων συμφερόντων.

Η Επιτροπή δεν ακολουθεί τις θέσεις που καθορίζει το επιστημονικό συμβούλιο σύμφωνα με τα στοιχεία α), γ), δ) και ε) της παρούσας παραγράφου μόνο σε περίπτωση που κρίνει ότι δεν έχουν τηρηθεί οι διατάξεις της παρούσας απόφασης. Στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή λαμβάνει μέτρα ώστε να διατηρήσει τη συνέχεια της υλοποίησης του ειδικού προγράμματος και της επίτευξης των στόχων του, καθορίζοντας τα σημεία στα οποία δεν ακολουθεί τις θέσεις του επιστημονικού συμβουλίου και αιτιολογώντας δεόντως τα υπόψη μέτρα.

3.           Το επιστημονικό συμβούλιο ενεργεί σύμφωνα με την εντολή που καθορίζεται στο σημείο 1.1, του μέρους Ι του παραρτήματος I.

4.           Το επιστημονικό συμβούλιο ενεργεί αποκλειστικά και μόνο με γνώμονα την επίτευξη των στόχων του μέρους του ειδικού προγράμματος που σχετίζονται με τον ειδικό στόχο «Ενίσχυση της επιστημονικής βάσης της Ευρώπης στην έρευνα αιχμής» σύμφωνα με τις αρχές που καθορίζονται στο άρθρο 6 παράγραφος 4. Ενεργεί με ακεραιότητα και εντιμότητα και εκτελεί το έργο του με αποτελεσματικότητα και τη μεγαλύτερη δυνατή διαφάνεια.

Άρθρο 8 Ειδική εκτελεστική δομή

1.           Η ειδική εκτελεστική δομή ευθύνεται για την διοικητική υλοποίηση και την εκτέλεση του προγράμματος, όπως περιγράφεται στο σημείο 1.2 του μέρους Ι του παραρτήματος Ι και υποστηρίζει το επιστημονικό συμβούλιο στην εκτέλεση όλων των καθηκόντων του.

2.           Η Επιτροπή διασφαλίζει ότι η ειδική εκτελεστική δομή εξυπηρετεί απόλυτα, αποτελεσματικά και με την απαιτούμενη ευελιξία τους στόχους και τις απαιτήσεις αποκλειστικά του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΙΙ

ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

Άρθρο 9 Διαδικασία επιτροπής

1.           Η Επιτροπή επικουρείται από μια επιτροπή. Πρόκειται για επιτροπή κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011[16].

2.           Στις περιπτώσεις που γίνεται μνεία της παρούσας παραγράφου, εφαρμόζεται το άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011.

3.           Στις περιπτώσεις που η επιτροπή η οποία αναφέρεται στην παράγραφο 2 πρέπει να γνωμοδοτήσει με έγγραφη διαδικασία, η εν λόγω διαδικασία λύεται χωρίς αποτέλεσμα, εάν, εντός της προθεσμίας για την παροχή της γνωμοδότησης, ο πρόεδρος της επιτροπής λάβει σχετική απόφαση ή όταν μια απλή πλειοψηφία των μελών της επιτροπής καταθέσει σχετικό αίτημα.

Άρθρο 10 Άσκηση της εξουσιοδότησης

1.           Η αρμοδιότητα για την έκδοση κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων ανατίθεται στην Επιτροπή υπό τις προϋποθέσεις που καθορίζονται στο παρόν άρθρο.

2.           Η αρμοδιότητα για την έκδοση κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων ανατίθεται στην Επιτροπή επ’ αόριστον, αρχής γενομένης από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της παρούσας απόφασης.

3.           Η εξουσιοδότηση μπορεί να ανακληθεί ανά πάσα στιγμή από το Συμβούλιο. Η απόφαση ανάκλησης περατώνει την εξουσιοδότηση που προσδιορίζεται στην εν λόγω απόφαση. Η ανάκληση αρχίζει να εφαρμόζεται την επομένη της δημοσίευσης της απόφασης στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή σε μεταγενέστερη ημερομηνία που καθορίζεται στην απόφαση. Δεν επηρεάζει την εγκυρότητα κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων που έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ.

4.           Μόλις εκδώσει κατ’ εξουσιοδότηση πράξη, η Επιτροπή την κοινοποιεί στο Συμβούλιο.

5.           Κατ’ εξουσιοδότηση πράξη τίθεται σε ισχύ μόνον εάν δεν διατυπωθούν αντιρρήσεις από το Συμβούλιο εντός προθεσμίας 2 μηνών από την κοινοποίηση της συγκεκριμένης πράξης στο Συμβούλιο ή εάν, πριν από τη λήξη της ως άνω προθεσμίας, το Συμβούλιο ενημερώσει την Επιτροπή ότι δεν θα διατυπώσει αντιρρήσεις. Η εν λόγω προθεσμία παρατείνεται κατά έναν μήνα με πρωτοβουλία του Συμβουλίου.

6.           Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενημερώνεται για την έκδοση κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων από την Επιτροπή ή για τυχόν αντιρρήσεις κατ’ αυτών ή για την ανάκληση της εξουσιοδότησης από το Συμβούλιο.

Άρθρο 11 Κατάργηση και μεταβατικές διατάξεις

1.           Οι αποφάσεις 2006/971/ΕΚ, 2006/972/ ΕΚ, 2006/973/ ΕΚ, 2006/974/ ΕΚ και 2006/975/ ΕΚ καταργούνται από την 1η Ιανουαρίου 2014.

2.           Ωστόσο, δράσεις οι οποίες έχουν αρχίσει να υλοποιούνται βάσει των αποφάσεων που αναφέρονται στην παράγραφο 1 και οι οικονομικές υποχρεώσεις που σχετίζονται με αυτές συνεχίζουν να διέπονται από τις εν λόγω αποφάσεις μέχρι την ολοκλήρωσή τους. Εάν απαιτηθεί, τα υπόλοιπα καθήκοντα των επιτροπών που συστάθηκαν βάσει των αποφάσεων της παραγράφου 1 μεταφέρονται στην επιτροπή του άρθρου 9 της παρούσας απόφασης.

3.           Οι πιστώσεις για το ειδικό πρόγραμμα μπορούν επίσης να καλύψουν δαπάνες για τεχνική και διοικητική βοήθεια που είναι αναγκαίες για να εξασφαλιστεί η μετάβαση μεταξύ του ειδικού προγράμματος και των μέτρων που καλύπτονται από τις αποφάσεις αριθ. 2006/971/ΕΚ, 2006/972/ΕΚ, 2006/973/ΕΚ, 2006/974/ΕΚ και 2006/975/ΕΚ.

Άρθρο 12 Έναρξη ισχύος

Η παρούσα απόφαση τίθεται σε ισχύ την τρίτη ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Άρθρο 13

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Βρυξέλλες,

                                                                       Για το Συμβούλιο

                                                                       Ο Πρόεδρος

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I Κατευθυντήριες γραμμές των δραστηριοτήτων

Κοινά στοιχεία για τις έμμεσες δράσεις

1.           Προγραμματισμός

1.1.        Γενικά

Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. XX/2012 (Ορίζοντας 2020) παρέχει ένα σύνολο αρχών για την υποστήριξη μιας προσέγγισης όσον αφορά τον προγραμματισμό με βάση την οποία οι δραστηριότητες συμβάλλουν κατά στρατηγικό και ενοποιημένο τρόπο στην επίτευξη των στόχων του, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται μεγάλου βαθμού συμπληρωματικότητα με άλλες συναφείς πολιτικές και προγράμματα ανά την Ένωση.

Οι έμμεσες δράσεις του προγράμματος Ορίζοντας 2020 θα υλοποιούνται μέσω των μορφών χρηματοδότησης που προβλέπονται στο δημοσιονομικό κανονισμό και ειδικότερα, επιδοτήσεις, βραβεία, δημόσιες συμβάσεις και χρηματοπιστωτικά μέσα. Όλες οι μορφές χρηματοδότησης θα χρησιμοποιούνται με ευελιξία σε όλο το φάσμα των γενικών και συγκεκριμένων στόχων του προγράμματος Ορίζοντας 2020, ενώ η χρήση τους θα καθορίζεται με βάση τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες του συγκεκριμένου στόχου.

Θα δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στη διασφάλιση μιας ευρείας προσέγγισης στην καινοτομία, η οποία δεν θα περιορίζεται μόνο στην ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών βάσει επιστημονικών και τεχνολογικών καινοτομιών, αλλά θα ενσωματώνει και πτυχές όπως η χρήση των υφιστάμενων τεχνολογιών σε νεωτερικές εφαρμογές, η συνεχής βελτίωση, καθώς και η μη τεχνολογική και κοινωνική καινοτομία. Μόνο μια ολιστική προσέγγιση της καινοτομίας μπορεί να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα τις κοινωνιακές προκλήσεις και να δημιουργήσει νέες ανταγωνιστικές επιχειρήσεις και βιομηχανίες.

Ειδικότερα, όσον αφορά τις κοινωνιακές προκλήσεις, τις τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και τις βιομηχανικές τεχνολογίες, θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στις υποστηρικτικές δραστηριότητες που διεξάγονται κοντά στους τελικούς χρήστες και στην αγορά, όπως επίδειξη, δοκιμαστική εφαρμογή ή επικύρωση ιδέας. Επίσης, όπου απαιτείται, θα περιλαμβάνονται δραστηριότητες για τη στήριξη της κοινωνικής καινοτομίας και παράπλευρων πτυχών της ζήτησης όπως τυποποίηση σε προκαταρκτικό στάδιο ή συμβάσεις προ εμπορικής προώθησης, συμβάσεις προμήθειας καινοτόμων λύσεων, τυποποίηση και άλλα μέτρα επικεντρωμένα στο χρήστη που θα συμβάλλουν στην επιτάχυνση της διάθεσης και της διανομής καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών στην αγορά. Επιπροσθέτως, θα υπάρχει επαρκής δυνατότητα για προσεγγίσεις από τη βάση προς την κορυφή και για ανοικτά, ελαφριά και ταχέα συστήματα στο πλαίσιο όλων των προκλήσεων και των τεχνολογιών παρέχοντας την ευκαιρία στους καλύτερους ερευνητές και επιχειρηματίες και στις καλύτερες επιχειρήσεις της Ευρώπης να προβάλουν καινοτόμες λύσεις της δικής τους επιλογής.

Η αναλυτική θέσπιση προτεραιοτήτων κατά την υλοποίηση του προγράμματος Ορίζοντας 2020 θα απαιτήσει στρατηγική προσέγγιση του προγραμματισμού της έρευνας, με τη χρήση τρόπων διακυβέρνησης που να εναρμονίζονται στενά με την ανάπτυξη πολιτικής, καταργώντας ωστόσο τα όρια των παραδοσιακών τομεακών πολιτικών. Αυτό θα βασίζεται σε αξιόπιστα στοιχεία, αναλύσεις και προβλέψεις, ενώ η μέτρηση της προόδου θα βασίζεται σε μια αξιόπιστη δέσμη δεικτών επιδόσεων. Η οριζόντια προσέγγιση του προγραμματισμού και της διακυβέρνησης θα επιτρέψει τον αποτελεσματικό συντονισμό μεταξύ όλων των ειδικών στόχων του προγράμματος Ορίζοντας 2020 και θα επιτρέψει την αντιμετώπιση των οριζόντιων προκλήσεων που ενυπάρχουν σε όλους, όπως για παράδειγμα τη βιωσιμότητα, την κλιματική αλλαγή ή τις επιστήμες και τις τεχνολογίες της θάλασσας.

Επίσης, η θέσπιση προτεραιοτήτων θα βασίζεται σε ένα ευρύ φάσμα πληροφοριών και γνωμοδοτήσεων. Όπου απαιτείται, θα περιλαμβάνει ομάδες ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων που θα συγκροτούνται ειδικά για την παροχή συμβουλών σχετικά με την υλοποίηση του προγράμματος Ορίζοντας 2020 ή οποιουδήποτε από τους ειδικούς του στόχους. Οι εν λόγω ομάδες εμπειρογνωμόνων θα διαθέτουν το κατάλληλο επίπεδο εξειδίκευσης και γνώσης στους τομείς που θα καλύπτουν και ποικιλία επαγγελματικών υποβάθρων, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής τους στη βιομηχανία και στην κοινωνία των πολιτών.

Ο καθορισμός των προτεραιοτήτων μπορεί επίσης να λάβει υπόψη τα στρατηγικά ερευνητικά θεματολόγια από τις ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες ή στοιχεία από τις ευρωπαϊκές συμπράξεις καινοτομίας. Όπου απαιτείται, οι συμπράξεις μεικτής δημόσιας συμμετοχής και οι συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που υποστηρίζονται από το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 θα συμβάλλουν και αυτές στη διαδικασία καθορισμού προτεραιοτήτων και υλοποίησης, σύμφωνα με τις διατάξεις που προβλέπει η απόφαση για το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020. Ακόμη, οι τακτικές αλληλεπιδράσεις με τους τελικούς χρήστες, τους πολίτες και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, με κατάλληλες μεθοδολογίες, όπως διασκέψεις συναίνεσης, συμμετοχικές αξιολογήσεις τεχνολογιών ή άμεση εμπλοκή σε διαδικασίες έρευνας και καινοτομίας, θα αποτελέσουν ακρογωνιαίο λίθο της διαδικασίας θέσπισης προτεραιοτήτων.

Καθώς το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 είναι επταετές, το οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο εντός του οποίου θα λειτουργεί, ενδέχεται να αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια της ζωής του. Το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 πρέπει να μπορεί να προσαρμόζεται στις αλλαγές αυτές. Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο καθενός από τους ειδικούς στόχους, θα υπάρχει η δυνατότητα να περιλαμβάνεται η στήριξη δραστηριοτήτων πέραν των περιγραφών που ορίζονται παρακάτω, όπου αιτιολογείται δεόντως για την αντιμετώπιση σημαντικών εξελίξεων, πολιτικών αναγκών ή απρόβλεπτων γεγονότων.

1.2.        Κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες

Οι έρευνες των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών θα ενσωματωθούν πλήρως σε όλους τους γενικούς στόχους του προγράμματος Ορίζοντας 2020. Θα περιλαμβάνονται άφθονες ευκαιρίες στήριξης αυτού του είδους ερευνών μέσω του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας, των δράσεων «Μαρία Κιουρί» ή του ειδικού στόχου των ερευνητικών υποδομών.

Επίσης, οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες ενσωματώνονται ως βασικό στοιχείο των δραστηριοτήτων που χρειάζονται για την αντιμετώπιση κάθε κοινωνιακής πρόκλησης ώστε να ενισχυθεί ο αντίκτυπός τους. Εδώ περιλαμβάνονται: η κατανόηση των καθοριστικών παραγόντων υγείας και η βελτιστοποίηση της αποτελεσματικότητας των συστημάτων υγείας, η στήριξη πολιτικών ενίσχυσης των αγροτικών περιοχών και προώθησης συνειδητών επιλογών των καταναλωτών, η αξιόπιστη λήψη αποφάσεων σχετικά με την ενεργειακή πολιτική και τη διασφάλιση ενός φιλικού προς τον καταναλωτή ευρωπαϊκού ηλεκτρικού δικτύου, η στήριξη στοιχειοθετημένης και προβλεπτικής πολιτικής μεταφορών, η στήριξη στρατηγικών αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής και μετριασμού των επιπτώσεών της, οι πρωτοβουλίες και τα μέτρα για την αποδοτικότητα των πόρων για τη μετάβαση προς μια πράσινη και βιώσιμη οικονομία.

Επιπροσθέτως, ο ειδικός στόχος «Κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς, καινοτόμες και ασφαλείς» θα υποστηρίξει τις έρευνες των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών σε θέματα οριζόντιας φύσης, όπως η δημιουργία έξυπνης και βιώσιμης ανάπτυξης, οι κοινωνικές μεταβολές στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, η κοινωνική καινοτομία, η καινοτομία στον δημόσιο τομέα ή η θέση της Ευρώπης ως παγκόσμιου παράγοντα.

1.3.        Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)

Το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 θα ενθαρρύνει και θα υποστηρίζει τη συμμετοχή των ΜΜΕ με ενοποιημένο τρόπο σε όλους τους ειδικούς στόχους.

Σύμφωνα με το άρθρο 18 του προγράμματος Ορίζοντας 2020, θα εφαρμοστούν στον ειδικό στόχο «Υπεροχή τεχνολογιών γενικής εφαρμογής και βιομηχανικών τεχνολογιών» και στο μέρος ΙΙΙ «Κοινωνιακές προκλήσεις» ειδικά μέτρα όπως ορίζονται στον ειδικό στόχο «Καινοτομία στις ΜΜΕ» (ειδικό μέσο ΜΜΕ). Αυτή η ενοποιημένη προσέγγιση αναμένεται να έχει ως αποτέλεσμα το 15 % περίπου του συνολικού προϋπολογισμού τους να διατεθεί σε ΜΜΕ.

1.4.        Πρόσβαση σε χρηματοδότηση υψηλού κινδύνου

Το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 θα βοηθήσει εταιρείες και οργανισμούς άλλων τύπων να αποκτήσουν πρόσβαση σε δάνεια, εγγυήσεις και χρηματοδοτήσεις μετοχικού κεφαλαίου μέσω δύο διευκολύνσεων.

Η διευκόλυνση δανείων θα παρέχει δάνεια σε μεμονωμένους δικαιούχους για επενδύσεις σε έρευνα και καινοτομία, εγγυήσεις σε ενδιάμεσους χρηματοοικονομικούς οργανισμούς που χορηγούν δάνεια σε δικαιούχους, συνδυασμούς δανείων και εγγυήσεων και εγγυήσεις ή τριτεγγυήσεις για εθνικά ή περιφερειακά σχέδια χρηματοδότησης δανείων. Θα περιλαμβάνει θυρίδα ΜΜΕ με στόχο την χορήγηση δανείων σε καθοδηγούμενες από έρευνα και καινοτομία ΜΜΕ προκειμένου να συμπληρωθεί η χρηματοδότηση μέσω της διευκόλυνσης για την εγγύηση δανείων του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ.

Η διευκόλυνση κεφαλαίου θα παρέχει κεφάλαια υψηλού κινδύνου ή/και ενδιάμεσα κεφάλαια σε μεμονωμένες επιχειρήσεις σε αρχικό στάδιο (θυρίδα εκκίνησης). Η διευκόλυνση θα έχει επίσης τη δυνατότητα επενδύσεων στη φάση της επέκτασης και της ανάπτυξης σε συνδυασμό με τον μηχανισμό ιδίων κεφαλαίων για την ανάπτυξη του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων και αμοιβαίων κεφαλαίων που επενδύουν σε άλλα κεφάλαια (funds-of-funds).

Οι εν λόγω διευκολύνσεις θα είναι ζωτικής σημασίας για τον ειδικό στόχο «Πρόσβαση στη χρηματοδότηση υψηλού κινδύνου» αλλά μπορούν, όπου απαιτείται, να χρησιμοποιηθούν και σε άλλους ειδικούς στόχους του προγράμματος Ορίζοντας 2020.

Η διευκόλυνση κεφαλαίου και η θυρίδα ΜΜΕ της διευκόλυνσης δανείων θα υλοποιηθούν ως μέρος δύο ενωσιακών χρηματοπιστωτικών μέσων που παρέχουν ίδια κεφάλαια ή δάνεια για την ενίσχυση της έρευνας, της καινοτομία και της ανάπτυξης των ΜΜΕ, σε συνδυασμό με τις διευκολύνσεις ιδίων κεφαλαίων και δανείων στο πλαίσιο του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ.

1.5.        Κοινοποίηση και διάδοση

Μια βασική προστιθέμενη αξία της έρευνας και καινοτομίας που χρηματοδοτείται σε ενωσιακό επίπεδο είναι η δυνατότητα διάδοσης και κοινοποίησης των αποτελεσμάτων σε κλίμακα ηπείρου ώστε να ενισχυθεί ο αντίκτυπός τους. Κατά συνέπεια, το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 θα περιλαμβάνει, σε όλους τους ειδικούς του στόχους, συγκεκριμένη στήριξη σε δράσεις διάδοσης (συμπεριλαμβανομένης της ανοικτής πρόσβασης στα ερευνητικά αποτελέσματα), κοινοποίησης και διαλόγου, με ιδιαίτερη έμφαση στην κοινοποίηση αποτελεσμάτων στους τελικούς χρήστες, τους πολίτες, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τη βιομηχανία και τους φορείς χάραξης πολιτικής. Στο βαθμό αυτό, το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 ενδέχεται να χρησιμοποιεί δίκτυα για μεταφορά πληροφοριών. Οι δραστηριότητες κοινοποίησης στο πλαίσιο του προγράμματος Ορίζοντας 2020 θα επιδιώκουν επίσης την ευαισθητοποίηση του κοινού όσον αφορά τη σημασία της έρευνας και της καινοτομίας μέσω εκδόσεων, εκδηλώσεων, αρχείων καταγραφής γνώσης, βάσεων δεδομένων, διαδικτυακών τόπων ή στοχευμένης χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

2.           Διεθνής συνεργασια

Η διεθνής συνεργασία με εταίρους σε τρίτες χώρες είναι απαραίτητη για την αποτελεσματική αντιμετώπιση πολλών ειδικών στόχων που ορίζονται στο πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 και ειδικότερα, εκείνων που σχετίζονται με τις εξωτερικές πολιτικές και τις διεθνείς δεσμεύσεις της ΕΕ. Αυτό ισχύει για όλες τις παγκόσμιες κοινωνικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020. Η διεθνής συνεργασία είναι επίσης σημαντική για την έρευνα αιχμής και τη βασική έρευνα προκειμένου να αξιοποιηθούν τα οφέλη που προκύπτουν από αναδυόμενες ευκαιρίες στις επιστήμες και την τεχνολογία. Η προώθηση ερευνητών και η κινητικότητα του προσωπικού που ασχολείται με την καινοτομία σε διεθνή κλίμακα είναι, κατά συνέπεια, σημαντική για την ενίσχυση αυτής της παγκόσμιας συνεργασίας. Οι δραστηριότητες σε διεθνές επίπεδο είναι εξίσου σημαντικές για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας με την προώθηση της διείσδυσης και της εμπορίας καινοτόμων τεχνολογιών, για παράδειγμα μέσω της ανάπτυξης προτύπων και κατευθυντηρίων γραμμών σε παγκόσμιο επίπεδο και μέσω της προώθησης της αποδοχής και της εγκατάστασης ευρωπαϊκών λύσεων εκτός Ευρώπης.

Η εστίαση της διεθνούς συνεργασίας στο πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 θα πραγματοποιείται σε συνδυασμό με τρεις μεγάλες ομάδες χωρών:

(1) βιομηχανοποιημένες και αναδυόμενες οικονομίες,

(2) χώρες της διεύρυνσης και γειτονικές χώρες, και

(3) αναπτυσσόμενες χώρες.

Όπου απαιτείται, το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 θα προωθεί τη συνεργασία σε περιφερειακό ή πολυμερές επίπεδο. Η διεθνής συνεργασία στην έρευνα και την καινοτομία αποτελεί βασική πτυχή των παγκόσμιων δεσμεύσεων της ΕΕ και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εταιρική σχέση της ΕΕ με τις αναπτυσσόμενες χώρες, όπως η πρόοδος προς την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας.

Το άρθρο του προγράμματος Ορίζοντας 2020 καθορίζει τις γενικές αρχές για τη συμμετοχή των οργανισμών τρίτων χωρών και διεθνών οργανισμών. Καθώς η έρευνα και η καινοτομία εν γένει επωφελούνται σε μεγάλο βαθμό από ένα άνοιγμα προς τις τρίτες χώρες, στο πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 θα συνεχίσει να ισχύει η αρχή του γενικού ανοίγματος, με ταυτόχρονη ενθάρρυνση της αμοιβαίας πρόσβασης στα προγράμματα των τρίτων χωρών. Για ορισμένους τομείς, ωστόσο, συνιστάται μια πιο συντηρητική προσέγγιση για τη διαφύλαξη του ευρωπαϊκού συμφέροντος.

Επιπροσθέτως, υλοποιείται ποικιλία στοχευμένων δράσεων με την υιοθέτηση στρατηγικής προσέγγισης στη διεθνή συνεργασία βάσει του κοινού συμφέροντος και του αμοιβαίου οφέλους και με την προώθηση της συνεργασίας και των συνεργειών με δραστηριότητες των κρατών μελών. Αυτό θα περιλαμβάνει ένα μηχανισμό στήριξης κοινών προσκλήσεων και τη δυνατότητα συγχρηματοδότησης προγραμμάτων μαζί με τρίτες χώρες ή διεθνείς οργανισμούς.

Παραδείγματα των τομέων όπου ενδέχεται να αναπτυχθεί αυτή η στρατηγική διεθνής συνεργασία είναι τα εξής:

α)           Η συνέχιση της Σύμπραξης Ευρωπαϊκών και Αναπτυσσόμενων Χωρών για τις Κλινικές Δοκιμές (EDCTP2) στον τομέα των κλινικών δοκιμών για ιατρικές παρεμβάσεις κατά του HIV, της ελονοσίας και της φυματίωσης,

β)           Υποστήριξη μέσω ετήσιας συνδρομής του Προγράμματος Αιχμής για τις Επιστήμες του Ανθρώπου (HSFP) για να επιτραπεί στα κράτη μέλη της Ένωσης που δεν είναι μέλη του G7 να επωφεληθούν πλήρως από την χρηματοδότηση που παρέχει το HSFP.

γ)           Διεθνής κοινοπραξία για τις σπάνιες ασθένειες, με ορισμένα κράτη μέλη και τρίτες χώρες. Στόχος αυτής της πρωτοβουλίας είναι η ανάπτυξη έως το 2020 διαγνωστικών δοκιμών για τις περισσότερες σπάνιες ασθένειες και 200 νέων θεραπειών για σπάνιες ασθένειες,

δ)           Υποστήριξη των δραστηριοτήτων του Διεθνούς Φόρουμ για τη Βασισμένη στη Γνώση Βιο-οικονομία και της Ομάδας Δράσης ΕΕ-ΗΠΑ για την έρευνα στη βιοτεχνολογία καθώς και των συνεργασιών με συναφείς διεθνείς οργανισμούς και πρωτοβουλίες (όπως οι παγκόσμιες ερευνητικές συμμαχίες για τα θερμοκηπιακά αέρια της γεωργίας και την υγεία των ζώων).

ε)           Συνεισφορά σε πολυμερείς διαδικασίες και πρωτοβουλίες, όπως η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC), η Διακυβερνητική Πλατφόρμα για τη Βιοποικιλότητα και τις Οικοσυστημικές Υπηρεσίες (IPBES), και η ομάδα γεωεπισκόπησης (GEO),

στ)         Οι Διαστημικοί Διάλογοι ανάμεσα στην ΕΕ και τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, τα δύο κύρια κράτη που δραστηριοποιούνται στο διάστημα, είναι εξαιρετικά πολύτιμοι και διαμορφώνουν τη βάση για την καθιέρωση της στρατηγικής συνεργασίας σε συμπράξεις στο διάστημα όπως ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός ή οι εκτοξεύσεις και η συνεργασία σε διαστημικά προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης αιχμής.

3.           Συμπληρωματικότητες και οριζοντιεσ δρασεισ

Το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 δομείται γύρω από τους στόχους που ορίζονται ως προς τα τρία κύρια μέρη του: ανάπτυξη της επιστήμης αριστείας, δημιουργία βιομηχανικής υπεροχής και αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων. Θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη διασφάλιση επαρκούς συντονισμού μεταξύ των μερών αυτών και της πλήρους αξιοποίησης των συνεργειών μεταξύ όλων των ειδικών στόχων για τη μεγιστοποίηση του συνδυασμένου τους αντίκτυπου στους υψηλότερου επιπέδου στόχους πολιτικής της Ένωσης. Οι στόχοι του προγράμματος Ορίζοντας 2020 θα επιδιωχθούν, επομένως, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην εξεύρεση αποτελεσματικών λύσεων, υπερβαίνοντας κατά πολύ τα όρια μιας προσέγγισης που βασίζεται απλά σε παραδοσιακούς κλάδους της επιστήμης και της τεχνολογίας και σε οικονομικούς τομείς.

Θα προωθηθούν οριζόντιες δράσεις μεταξύ του μέρους «Επιστήμη Αριστείας» και των κοινωνιακών προκλήσεων και των τεχνολογιών γενικής εφαρμογής και των βιομηχανικών τεχνολογιών για την από κοινού ανάπτυξη νέων γνώσεων, μελλοντικών και αναδυόμενων τεχνολογιών, ερευνητικών υποδομών και βασικών δεξιοτήτων. Οι ερευνητικές υποδομές θα αξιοποιηθούν επίσης για ευρύτερη χρήση στην κοινωνία, για παράδειγμα στις δημόσιες υπηρεσίες, για την προώθηση της επιστήμης, της ασφάλειας των πολιτών και του πολιτισμού. Επιπροσθέτως, ο καθορισμός προτεραιοτήτων κατά την υλοποίηση των άμεσων δράσεων του Κοινού Κέντρου Ερευνών και των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EIT) θα συντονίζεται επαρκώς με τα άλλα μέρη του προγράμματος Ορίζοντας 2020.

Επιπλέον, σε πολλές περιπτώσεις, η αποτελεσματική συμβολή στους στόχους της Ευρώπης 2020 και της «Ένωσης καινοτομίας» θα απαιτήσει την ανάπτυξη λύσεων με διεπιστημονικά χαρακτηριστικά, οι οποίες θα καλύπτουν συνεπώς πολλαπλούς ειδικούς στόχους του προγράμματος Ορίζοντας 2020. Ιδιαίτερη προσοχή θα αποδοθεί στην υπεύθυνη έρευνα και καινοτομία. Η ισότητας των φύλων θα αντιμετωπιστεί ως οριζόντιο ζήτημα προκειμένου να διορθωθούν οι ανισορροπίες μεταξύ γυναικών και ανδρών και προκειμένου να ενσωματωθεί η διάσταση της ισότητας των φύλων στον προγραμματισμό και το περιεχόμενο της έρευνας και καινοτομίας. Το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις για την παροχή κινήτρων όσον αφορά τις εν λόγω οριζόντιες δράσεις, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικής ομαδοποίησης προϋπολογισμών. Περιλαμβάνονται επίσης, π.χ. η δυνατότητα χρήσης των διατάξεων για τα χρηματοπιστωτικά μέσα και το ειδικό μέσο ΜΜΕ από τις κοινωνιακές προκλήσεις και τις τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και τις βιομηχανικές τεχνολογίες.

Οι οριζόντιες δράσεις θα είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την προώθηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ των κοινωνιακών προκλήσεων και των τεχνολογιών γενικής εφαρμογής και των βιομηχανικών τεχνολογιών που απαιτούνται για τη δημιουργία σημαντικών τεχνολογικών καινοτομιών. Στα παραδείγματα όπου δύνανται να αναπτυχθούν τέτοιου είδους αλληλεπιδράσεις περιλαμβάνουν: τον τομέα της ηλ-υγείας, τα ευφυή δίκτυα, τα ευφυή συστήματα μεταφορών, την ενσωμάτωση της δράσης για το κλίμα, τη νανοϊατρική, τα προηγμένα υλικά για ελαφρά οχήματα ή την ανάπτυξη βιομηχανικών διαδικασιών και προϊόντων βιολογικής προέλευσης. Κατά συνέπεια, θα αναπτυχθούν έντονες συνέργειες μεταξύ των κοινωνιακών προκλήσεων και της ανάπτυξης τεχνολογιών γενικής εφαρμογής και βιομηχανικών τεχνολογιών. Αυτό θα ληφθεί ρητά υπ' όψιν κατά την ανάπτυξη των πολυετών στρατηγικών και τον καθορισμό προτεραιοτήτων για κάθε έναν από τους ειδικούς αυτούς στόχους. Οι ενδιαφερόμενοι που αντιπροσωπεύουν διαφορετικές απόψεις θα πρέπει να συμμετάσχουν πλήρως στην υλοποίηση και σε πολλές περιπτώσεις, θα χρειαστούν επίσης δράσεις που θα συνδυάζουν τη χρηματοδότηση από τις τεχνολογίες εφαρμογής και τις βιομηχανικές τεχνολογίες και τις σχετικές κοινωνικές προκλήσεις.

Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί επίσης στο συντονισμό των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται μέσω του προγράμματος Ορίζοντας 2020 με τις δραστηριότητες που υποστηρίζονται από άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ, όπως η Κοινή Γεωργική Πολιτική, η Κοινή Αλιευτική Πολιτική ή το πρόγραμμα Erasmus για όλους: το πρόγραμμα της Ένωσης για την εκπαίδευση, την κατάρτιση, τη νεολαία και τον Αθλητισμό ή το πρόγραμμα Υγεία για την Ανάπτυξη. Αυτό περιλαμβάνει την κατάλληλη συνάρθρωση με τα ταμεία της πολιτικής για τη συνοχή, όπου η υποστήριξη στην ανάπτυξη ικανοτήτων για την έρευνα και την καινοτομία σε περιφερειακό επίπεδο δύναται να αποτελέσει ένα «σκαλί προς την αριστεία», η σύσταση περιφερειακών κέντρων αριστείας δύναται να συμβάλλει στη μείωση του χάσματος καινοτομίας στην Ευρώπη ή η υποστήριξη μεγάλης κλίμακας προγραμμάτων επίδειξης και προγραμμάτων δοκιμαστικής εφαρμογής δύναται να συμβάλλει στην επίτευξη του στόχου της δημιουργίας βιομηχανικής υπεροχής στην Ευρώπη.

4.           Συμπράξεις

Προκειμένου να επιτευχθεί αειφόρος ανάπτυξη στην Ευρώπη, πρέπει να βελτιστοποιηθεί η συμβολή των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων. Αυτό είναι απαραίτητο για την ενοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και για την υλοποίηση της Ένωσης καινοτομίας, του Ψηφιακού θεματολογίου και άλλων εμβληματικών πρωτοβουλιών στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Επιπροσθέτως, η υπεύθυνη έρευνα και καινοτομία προϋποθέτουν την εξεύρεση βέλτιστων λύσεων από τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των εταίρων οι οποίοι έχουν διαφορετικές απόψεις, αλλά κοινά συμφέροντα.

Το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 περιλαμβάνει ένα πεδίο εφαρμογής και ένα σαφές σύνολο κριτηρίων για τη σύσταση συμπράξεων μεταξύ δημόσιων φορέων και συμπράξεων μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων. Οι συμπράξεις μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα δύνανται να βασίζονται σε συμβατική συμφωνία μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων και δύνανται, σε λίγες περιπτώσεις, να αποτελέσουν θεσμικές συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (όπως οι Κοινές Τεχνολογικές Πρωτοβουλίες και οι Κοινές Επιχειρήσεις).

Οι υφιστάμενες συμπράξεις μεταξύ δημόσιων φορέων και μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων δύνανται να ενισχυθούν από το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020, υπό την προϋπόθεση ότι συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων του εν λόγω προγράμματος, ότι πληρούν τα κριτήρια που ορίζονται στην απόφαση για το πρόγραμμα και ότι έχουν πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο σε σχέση με το έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα, την τεχνολογική ανάπτυξη και την επίδειξη (ΠΠ7).

Οι πρωτοβουλίες βάσει του άρθρου 185 της Συνθήκης που υποστηρίχτηκαν βάσει του ΠΠ6 και του ΠΠ7 και για τις οποίες δύναται να δοθεί περαιτέρω ενίσχυση βάσει των παραπάνω όρων, είναι οι εξής: η Σύμπραξη Ευρωπαϊκών και Αναπτυσσομένων Χωρών για τις Κλινικές Δοκιμές (EDCTP), η Αυτόνομη Διαβίωση Υποβοηθούμενη από το Περιβάλλον (AAL), το Πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης στη Βαλτική Θάλασσα (BONUS), το Eurostars και το Ευρωπαϊκό Ερευνητικό Πρόγραμμα Μετρολογίας. Περαιτέρω στήριξη ενδέχεται να παρασχεθεί στον Ευρωπαϊκό Συνασπισμό Ενεργειακής Έρευνας (EERA) που συστήθηκε στο πλαίσιο του Στρατηγικού Σχεδίου Ενεργειακών Τεχνολογιών (σχέδιο ΣΕΤ).

Οι Κοινές Επιχειρήσεις που θεσπίστηκαν στο ΠΠ7 βάσει του άρθρου 187 της Συνθήκης και για τις οποίες δύναται να δοθεί περαιτέρω ενίσχυση βάσει των παραπάνω όρων, είναι οι εξής: η Πρωτοβουλία για τα Καινοτόμα Φάρμακα (IMI), το Clean Sky, το ερευνητικό σχέδιο ΑΤΜ του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού (SESAR), οι Κυψέλες καυσίμου και υδρογόνου (FCH) και τα ενσωματωμένα συστήματα υπολογιστών (ARTEMIS) και η νανοηλεκτρονική (ENIAC). Οι δύο τελευταίες μπορούν να συνδυαστούν σε μια ενιαία πρωτοβουλία.

Άλλες συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στις οποίες παρέχεται ενίσχυση από το ΠΠ7 και για τις οποίες δύναται να δοθεί περαιτέρω ενίσχυση βάσει των παραπάνω όρων, είναι οι εξής: Εργοστάσια του Μέλλοντος, Ενεργειακώς αποδοτικά κτίρια, Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πράσινων αυτοκινήτων, Διαδίκτυο του Μέλλοντος. Περαιτέρω ενίσχυση μπορεί επίσης να παρασχεθεί στις Ευρωπαϊκές Βιομηχανικές Πρωτοβουλιών που συγκροτήθηκαν βάσει του σχεδίου SET.

Ακόμη, στο πλαίσιο του προγράμματος Ορίζοντας 2020 μπορούν να ξεκινήσουν και άλλες συμπράξεις μεταξύ δημόσιων φορέων και μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων εφόσον πληρούν τα καθορισμένα κριτήρια. Σε αυτές μπορούν να συμπεριλαμβάνονται συμπράξεις στον τομέα των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών στους κλάδους της φωτονικής και της ρομποτικής, στο τομέα των βιομηχανιών βιώσιμων διεργασιών, στις βιομηχανίες που βασίζονται στη βιοτεχνολογία και στον τομέα των τεχνολογιών ασφαλείας για την επιτήρηση των θαλάσσιων συνόρων.

Μέρος Ι

Επιστήμη αριστείας

1.           Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ) θα προωθήσει την έρευνα αιχμής παγκόσμιου επιπέδου. Η έρευνα στα όρια και πέραν των ορίων της σύγχρονης γνώσης έχει κρίσιμη σημασία για την οικονομική και κοινωνική ευημερία και ταυτόχρονα αποτελεί εγγενώς επικίνδυνο εγχείρημα, δεδομένου ότι προχωρά σε νέους δρόμους γεμάτους προκλήσεις που καταργούν τα σύνορα μεταξύ επιστημονικών κλάδων.

Προκειμένου να δώσει ώθηση σε σημαντικές εξελίξεις στα όρια της γνώσης, το ΕΣΕ θα υποστηρίξει μεμονωμένα έργα σε οποιοδήποτε πεδίο της βασικής επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του προγράμματος Ορίζοντας 2020, συμπεριλαμβανομένων της τεχνολογίας, των κοινωνικών και των ανθρωπιστικών επιστημών. Εάν ωστόσο κριθεί σκόπιμο, είναι δυνατό να ληφθούν υπόψη ειδικά ερευνητικά αντικείμενα ή ειδικές ερευνητικές ομάδες-στόχοι (π.χ. νέα γενιά ερευνητών/νεοεμφανιζόμενες ομάδες) βάσει των στόχων του ΕΣΕ και των επιταγών αποτελεσματικής υλοποίηση. Θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε νέα και ραγδαίως αναπτυσσόμενα πεδία έρευνας που σχηματίζονται στα όρια της γνώσης και στη διεπαφή μεταξύ επιστημονικών ή τεχνολογικών κλάδων.

Θα υποστηριχθούν επίσης ανεξάρτητοι ερευνητές κάθε ηλικίας, συμπεριλαμβανομένων των ερευνητών που ξεκινούν την αυτόνομη πορεία τους ως ανεξάρτητοι επικεφαλείς έρευνας, από οποιαδήποτε χώρα του κόσμου, προκειμένου να διεξάγουν την έρευνά τους στην Ευρώπη.

Θα ακολουθηθεί προσέγγιση με βάση την πρωτοβουλία των ερευνητών. Αυτό σημαίνει ότι το ΕΣΕ θα υποστηρίξει έργα που διεξάγονται από ερευνητές επί ερευνητικών αντικειμένων της επιλογής των ίδιων των ερευνητών, τα οποία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων. Οι προτάσεις θα αξιολογούνται με αποκλειστικό κριτήριο την υψηλή επιστημονική τους ποιότητα («αριστεία») όπως αυτή θα κρίνεται από ομότιμους, ανεξαρτήτως αν πρόκειται για προτάσεις που έχουν υποβληθεί από νέες ερευνητικές ομάδες, ερευνητές της νέας γενεάς ή από ομάδες καθιερωμένες στο χώρο τους. Κατά την αξιολόγηση, θα δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στις προτάσεις έντονα πρωτοποριακού χαρακτήρα και συνεπώς υψηλού επιστημονικού κινδύνου.

Το ΕΣΕ, θα εξακολουθήσει το έργο του ως χρηματοδοτικό όργανο στον τομέα της επιστήμης, και θα απαρτίζεται από ένα Επιστημονικό Συμβούλιο και μια ευέλικτη και αποτελεσματική ως προς το κόστος ειδική εκτελεστική δομή.

Το επιστημονικό συμβούλιο του ΕΣΕ θα διαμορφώνει τη γενική επιστημονική στρατηγική και θα είναι πλήρως υπεύθυνο για τις αποφάσεις ως προς τον τύπο έρευνας που θα χρηματοδοτηθεί.

Το επιστημονικό συμβούλιο θεσπίζει το πρόγραμμα εργασιών για να εκπληρώσει τους στόχους του ΕΣΕ βάσει της επιστημονικής στρατηγικής του, όπως αναφέρεται παρακάτω. Θα ορίσει τις αναγκαίες διεθνείς πρωτοβουλίες συνεργασίας σύμφωνα με την επιστημονική στρατηγική του, συμπεριλαμβανομένων των δραστηριοτήτων προβολής για την προώθηση της εικόνας του ΕΣΕ μεταξύ των καλύτερων ερευνητών από τον υπόλοιπο κόσμο.

Το επιστημονικό συμβούλιο θα παρακολουθεί διαρκώς τη λειτουργία του ΕΣΕ και θα εξετάζει τους καλύτερους τρόπους επίτευξης των ευρύτερων στόχων του. Θα αναπτύξει το μίγμα των μέτρων υποστήριξης του ΕΣΕ προκειμένου να καλυφθούν οι προκύπτουσες ανάγκες.

Το ΕΣΕ θα έχει ως στόχο την αριστεία και για τις δικές του δραστηριότητες. Οι διοικητικές δαπάνες και οι δαπάνες προσωπικού του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας που αφορούν το επιστημονικό συμβούλιο και την ειδική εκτελεστική δομή θα συμβαδίζουν με μια φειδωλή και οικονομικά αποδοτική διαχείριση. Οι διοικητικές δαπάνες θα περιοριστούν στο ελάχιστο, με διασφάλιση των αναγκαίων πόρων για υψηλής ποιότητας εκτέλεση, ώστε να μεγιστοποιείται η χρηματοδότηση για την έρευνα αιχμής.

Θα δίδονται βραβεία ΕΣΕ καθώς και επιχορηγήσεις με βάση απλές διαδικασίες που θα εστιάζονται στην αριστεία, θα ενθαρρύνουν την ανάληψη πρωτοβουλιών και θα συνδυάζουν την ευελιξία με τη λογοδοσία. Το ΕΣΕ θα εξακολουθήσει να αναζητά περαιτέρω τρόπους για την απλοποίηση και βελτίωση των διαδικασιών του προκειμένου να διασφαλίζει την τήρηση των αρχών αυτών.

Δεδομένης της μοναδικής δομής και του ρόλου του ΕΣΕ ως χρηματοδοτικού οργάνου στον τομέα της επιστήμης, η υλοποίηση και η διαχείριση των δραστηριοτήτων του ΕΣΕ θα εξετάζεται και θα αξιολογείται σε συνεχή βάση με την πλήρη συμμετοχή του επιστημονικού συμβουλίου για να αξιολογούνται τα επιτεύγματά του και να προσαρμόζονται και να βελτιώνονται οι διαδικασίες και οι δομές βάσει της εμπειρίας.

1.1.        Το επιστημονικό συμβούλιο

Για τη εκτέλεση των καθηκόντων του, όπως ορίζονται στο άρθρο 7, το επιστημονικό συμβούλιο:

(1)          Επιστημονική στρατηγική:

– θα διαμορφώνει τη γενική επιστημονική στρατηγική του ΕΣΕ, λαμβάνοντας υπόψη τις επιστημονικές προοπτικές και τις ευρωπαϊκές επιστημονικές ανάγκες,

– σε μόνιμη βάση, και σύμφωνα με την επιστημονική στρατηγική, θα εξασφαλίζει την κατάρτιση του προγράμματος εργασιών και τις αναγκαίες τροποποιήσεις, συμπεριλαμβανομένων των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, των κριτηρίων αξιολόγησης των προτάσεων και, κατά περίπτωση, τον ορισμό συγκεκριμένων θεμάτων ή ομάδων-στόχων (π.χ. νέες/αναδυόμενες ομάδες),

(2)          Επιστημονική διαχείριση, παρακολούθηση και έλεγχος ποιότητας:

– όπου κρίνεται σκόπιμο, από επιστημονική άποψη, θα διαμορφώνει θέσεις για την εκτέλεση και διαχείριση των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, των κριτηρίων αξιολόγησης, των διαδικασιών αξιολόγησης από ομότιμους κριτές, όπου συμπεριλαμβάνονται η επιλογή των εμπειρογνωμόνων, οι μέθοδοι αξιολόγησης από ομότιμους κριτές και αξιολόγησης των προτάσεων και οι αναγκαίοι κανόνες και κατευθυντήριες γραμμές εφαρμογής, βάσει των οποίων θα προσδιορίζονται οι προς χρηματοδότηση προτάσεις υπό την επιτήρηση του επιστημονικού συμβουλίου· ταυτόχρονα θα αντιμετωπίζει κάθε άλλο ζήτημα που επηρεάζει τα επιτεύγματα και τον αντίκτυπο των δραστηριοτήτων του ΕΣΕ και την ποιότητα της διεξαγόμενης έρευνας, συμπεριλαμβανομένων των βασικών διατάξεων της πρότυπης συμφωνίας επιχορήγησης του ΕΣΕ·

– θα παρακολουθεί την ποιότητα των δραστηριοτήτων και θα αξιολογεί την υλοποίηση και τα επιτεύγματα του προγράμματος, και θα διατυπώνει συστάσεις για διορθωτικά ή μελλοντικές δράσεις.

(3)          Κοινοποίηση και διάδοση:

– θα εξασφαλίζει την κοινοποίηση στην επιστημονική κοινότητα και σε ενδιαφερόμενους ζωτικής σημασίας των δραστηριοτήτων και των επιτευγμάτων του ΕΣΕ·

– θα υποβάλλει τακτικά στην Επιτροπή εκθέσεις σχετικά με τις δραστηριότητές του.

Το επιστημονικό συμβούλιο είναι, πλήρως υπεύθυνο για τις αποφάσεις ως προς τον επιλέξιμο για χρηματοδότηση τύπο έρευνας και θα εγγυάται την ποιότητα των δραστηριοτήτων από επιστημονικής σκοπιάς.

Κατά περίπτωση, το επιστημονικό συμβούλιο διαβουλεύεται με την κοινότητα των επιστημόνων, μηχανικών και ακαδημαϊκών.

Τα μέλη του επιστημονικού συμβουλίου αποζημιώνονται για τα καθήκοντα που εκτελούν με αμοιβή και όπου απαιτείται με αποζημίωση των εξόδων ταξιδίου και διαμονής.

Ο πρόεδρος του ΕΣΕ εδρεύει στις Βρυξέλλες καθόλη τη διάρκεια της θητείας του και αφιερώνει τον περισσότερο χρόνο του/της στις εργασίες που αφορούν το ΕΣΕ[17]. Η αποζημίωσή του ανέρχεται σε επίπεδα παρόμοια με τα ανώτατα στελέχη της Επιτροπής.

Το επιστημονικό συμβούλιο εκλέγει τρεις αντιπροέδρους από τα μέλη του. Οι εν λόγω αντιπρόεδροι επικουρούν τον πρόεδρο στις εκπροσωπήσεις του και στην οργάνωση της εργασίας. Μπορούν επίσης να κατέχουν και τον τίτλο του αντιπροέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας.

Παρέχεται υποστήριξη στους τρεις αντιπροέδρους για να εξασφαλιστεί επαρκής τοπική διοικητική βοήθεια στα ιδρύματα από τα οποία προέρχονται.

1.2.        Ειδική εκτελεστική δομή

Η ειδική εκτελεστική δομή θα είναι υπεύθυνη για όλες τις πτυχές της διοικητικής εφαρμογής και της εκτέλεσης του προγράμματος, όπως προβλέπεται στο πρόγραμμα εργασιών. Θα είναι ιδίως υπεύθυνη για την εφαρμογή των διαδικασιών αξιολόγησης, εξέτασης από ομότιμους κριτές και επιλογής κατά τρόπο σύμφωνο με τη στρατηγική που θα έχει καθορίσει το επιστημονικό συμβούλιο, καθώς και για τη χρηματοοικονομική και επιστημονική διαχείριση των επιχορηγήσεων.

Η ειδική εκτελεστική δομή θα υποστηρίζει το επιστημονικό συμβούλιο κατά την εκτέλεση όλων των καθηκόντων του όπως ορίζονται παραπάνω, θα παρέχει πρόσβαση στα αναγκαία έγγραφα και δεδομένα που κατέχει και θα τηρεί ενήμερο το επιστημονικό συμβούλιο σχετικά με τις δραστηριότητές της.

Προκειμένου να διασφαλιστεί μια αποτελεσματική σύνδεση με την ειδική εκτελεστική δομή σχετικά με ζητήματα στρατηγικής και λειτουργίας, η προεδρία του επιστημονικού συμβουλίου και ο διευθυντής της ειδικής εκτελεστικής δομής θα πραγματοποιούν τακτικές συναντήσεις συντονισμού.

Η διαχείριση του ΕΣΕ θα διεξάγεται από προσωπικό που θα προσληφθεί για το σκοπό αυτό, εάν απαιτηθεί, ακόμη και μεταξύ των υπαλλήλων των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, και θα καλύπτει μόνον τις πραγματικές διοικητικές ανάγκες για να εξασφαλισθεί η σταθερότητα και συνέχεια που απαιτούνται για μια αποτελεσματική διοίκηση.

1.3.        Ρόλος της Επιτροπής

Για την εκπλήρωση των αρμοδιοτήτων της όπως ορίζονται στα άρθρα 6, 7 και 8, η Επιτροπή:

– θα εξασφαλίζει τη συνέχεια και την ανανέωση του επιστημονικού συμβουλίου και θα παρέχει υποστήριξη σε μια μόνιμη επιτροπή επιλογής για τον εντοπισμό μελλοντικών μελών του επιστημονικού συμβουλίου,

– θα διασφαλίζει τη συνέχεια της ειδικής εκτελεστικής δομής και την εκχώρηση καθηκόντων και αρμοδιοτήτων σε αυτή, λαμβάνοντας υπ' όψιν τις απόψεις του επιστημονικού συμβουλίου,

– θα διορίζει τον διευθυντή και τα ανώτατα στελέχη της ειδικής εκτελεστικής δομής λαμβάνοντας υπόψη την άποψη του επιστημονικού συμβουλίου,

– θα διασφαλίσει την έγκαιρη έγκριση του προγράμματος εργασιών, των θέσεων όσον αφορά τη μεθοδολογία υλοποίησης και τους αναγκαίους κανόνες εφαρμογής όπως προβλέπεται στους κανόνες υποβολής και στο υπόδειγμα της συμφωνίας επιχορήγησης του ΕΣΕ, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις θέσεις του επιστημονικού συμβουλίου,

– θα ενημερώνει τακτικά την επιτροπή προγράμματος σχετικά με την υλοποίηση των δραστηριοτήτων του ΕΣΕ.

2.           Μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες

Οι δραστηριότητες στον τομέα των μελλοντικών και αναδυόμενων τεχνολογιών (FET) θα συγκεκριμενοποιούν διαφορετικές λογικές παρέμβασης, από πλήρως ανοικτές έως διαφορετικούς βαθμούς διάρθρωσης των θεμάτων, των κοινοτήτων και των χρηματοδοτήσεων, βάσει τριών πυλώνων:

2.1.        Ανοικτές FET: προώθηση νέων ιδεών

Για την επιτυχή αξιοποίηση νέων βάσεων για τις ριζικά νέες τεχνολογίες του μέλλοντος είναι απαραίτητη η υποστήριξη ενός μεγάλου συνόλου διορατικών ερευνητικών προγραμμάτων έρευνας και τεχνολογίας συνεργασίας υψηλού κινδύνου σε εμβρυακή κατάσταση. Η δραστηριότητα αυτή η οποία δεν είναι ούτε επίκαιρη ούτε εθιμική, αναγνωρίζει νέες ιδέες, όποτε προκύψουν και από όπου και αν προέρχονται, εντός του ευρύτερου δυνατού φάσματος θεμάτων και επιστημονικών τομέων. Η υποβοήθηση της ανάπτυξης τέτοιων ευαίσθητων ιδεών προϋποθέτει μια ευέλικτη, τολμηρή και σε μεγάλο βαθμό διεπιστημονική ερευνητική προσέγγιση, που υπερβαίνει τα αυστηρά τεχνολογικά όρια. Η προσέλκυση και η προώθηση της συμμετοχής νέων φορέων υψηλού δυναμικού στην έρευνα και την καινοτομία, όπως νέων ερευνητών και ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας, είναι επίσης σημαντική για την ανάδειξη των επιστημονικών και βιομηχανικών ηγετών του μέλλοντος.

2.2.        Προδραστικές FET: μέριμνα για αναδυόμενα θέματα και κοινότητες

Οι καινοτόμοι τομείς και τα θέματα πρέπει να είναι ώριμα, με εστίαση στην οικοδόμηση αναδυόμενων κοινοτήτων και στην υποστήριξη του σχεδιασμού και της ανάπτυξης μετασχηματιστικών ερευνητικών θεμάτων. Τα κύρια οφέλη αυτής της διαρθρωτικής, αλλά και διερευνητικής προσέγγισης είναι η ανάδυση καινοτόμων τομέων που δεν είναι ακόμη έτοιμοι να συμπεριληφθούν στους ερευνητικούς χάρτες πορείας της βιομηχανίας καθώς και η δημιουργία και διάρθρωση σχετικών ερευνητικών κοινοτήτων. Αποτελεί το βήμα από τις συνεργασίες μεταξύ ενός μικρού αριθμού ερευνητών, σε ένα σύνολο έργων που το καθένα καλύπτει πτυχές ενός ερευνητικού θέματος, ανταλλάσσοντας αποτελέσματα.

2.3.        Εμβληματικές FET: αντιμετώπιση μεγαλόπνοων διεπιστημονικών προκλήσεων επιστήμης και τεχνολογίας

Οι ερευνητικές πρωτοβουλίες στο πλαίσιο της πρόκλησης αυτής βασίζονται στην επιστήμη, είναι μεγάλης κλίμακας, διεπιστημονικές και αφορούν ένα ιδεαλιστικό ενιαίο στόχο. Αντιμετωπίζουν μεγαλόπνοες επιστημονικές και τεχνολογικές που απαιτούν συνεργασία μεταξύ διαφόρων επιστημονικών πεδίων, κοινοτήτων και προγραμμάτων. Η επιστημονική πρόοδος πρέπει να παρέχει μια ισχυρή και ευρεία βάση για τη μελλοντική τεχνολογική καινοτομία και την οικονομική αξιοποίηση, καθώς και καινοτόμα οφέλη για την κοινωνία. Η υπερισχύουσα φύση και το μέγεθος υποδηλώνουν ότι μπορούν να επιτευχθούν μόνο μέσω μιας ενωμένης και διαρκούς προσπάθειας (με διάρκεια της τάξης της δεκαετίας).

Οι δραστηριότητες στους τρεις πυλώνες των FET συμπληρώνονται από ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων δικτύωσης και δραστηριοτήτων που βασίζονται σε κοινότητες για τη δημιουργία μιας γόνιμης και εύρωστης ευρωπαϊκής βάσης για την επιστημονικά καθοριζόμενη έρευνα με στόχο τις τεχνολογίες του μέλλοντος. Θα υποστηρίξουν τις μελλοντικές εξελίξεις των δραστηριοτήτων FET, θα ενισχύσουν το διάλογο σχετικά με τις συνέπειες των νέων τεχνολογιών και θα επιταχύνουν τον αντίκτυπο.

2.4.        Ειδικές πτυχές υλοποίησης

Ένα γνωμοδοτικό συμβούλιο FET θα εξασφαλίζει ότι οι ενδιαφερόμενοι θα συμβάλουν στη συνολική επιστημονική στρατηγική και στον καθορισμό του προγράμματος εργασιών.

Οι FET θα εξακολουθήσουν να αποτελούν ένα πρόγραμμα καθοδηγούμενο από την επιστήμη, υποστηριζόμενο από μια ευέλικτη και αποδοτική εκτελεστική δομή. Θα υιοθετηθούν απλές διοικητικές διαδικασίες προκειμένου να διατηρηθεί η εστίαση στην αριστεία όσον αφορά την τεχνολογική καινοτομία που βασίζεται στην επιστήμη, να προωθηθεί η ανάληψη πρωτοβουλίας και να συνδυαστεί η ευελιξία με τη λογοδοσία. Θα χρησιμοποιηθούν οι πλέον κατάλληλες προσεγγίσεις για την διερεύνηση του ερευνητικού τοπίου των FET (π.χ. για την ανάλυση χαρτοφυλακίου) και για τη συμμετοχή κοινοτήτων ενδιαφερόμενων (π.χ. για διαβουλεύσεις). Στόχος θα είναι η διαρκής βελτίωση και η αναζήτηση περαιτέρω τρόπων για την απλούστευση και βελτίωση των διαδικασιών προκειμένου να διασφαλίζεται η τήρηση των αρχών αυτών. Θα διεξάγονται αξιολογήσεις της αποτελεσματικότητας και του αντίκτυπου των δραστηριοτήτων FET, συμπληρωματικά προς τις αξιολογήσεις σε επίπεδο προγράμματος.

Δεδομένης της αποστολής τους για την ανάπτυξη της επιστημονικά καθοδηγούμενης έρευνας για τις τεχνολογίες του μέλλοντος, οι FET προσπαθούν να συνενώσουν φορείς από την επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία. Οι FET πρέπει συνεπώς να διαδραματίσουν έναν ενεργό και καταλυτικό ρόλο για την προώθηση νέων τρόπων σκέψης, νέων πρακτικών και νέων συνεργασιών.

Οι Ανοικτές FET συγκεντρώνουν δραστηριότητες για μια έρευνα αποκλειστικά από τη βάση προς την κορυφή με σκοπό την εξεύρεση πολλά υποσχόμενων νέων ιδεών. Ο υψηλότερος κίνδυνος που προκύπτει από κάθε τέτοια ιδέα αντισταθμίζεται από την αξιοποίηση πολλών εξ αυτών. Η αποδοτικότητα ως προς το χρόνο και τους πόρους, το χαμηλό κόστος ευκαιρίας για τους προτείνοντες και η αδιαμφισβήτητη θετική διάθεση προς μη συμβατικές και διεπιστημονικές ιδέες αποτελούν τα βασικά χαρακτηριστικά για τις δραστηριότητες αυτές. Με μικρά και γρήγορα και διαρκώς ανοιχτά σε υποβολή προτάσεων σχέδια θα αναζητηθούν υψηλού κινδύνου πολλά υποσχόμενες νέες ερευνητικές ιδέες και θα συμπεριληφθούν δυνατότητες για νέους φορείς καινοτομίας υψηλού δυναμικού, όπως νέοι ερευνητές και ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας. Θα συμπληρωθούν με δραστηριότητες για την έγκαιρη προώθηση δημιουργικών και πρωτότυπων ιδεών.

Προδραστικές FET: Η δραστηριότητα αυτή περιλαμβάνει τακτικές προσκλήσεις εκδήλωσης ενδιαφέροντος για υψηλού κινδύνου, υψηλού δυναμικού καινοτόμα θέματα, τα οποία χρηματοδοτούνται σε επίπεδο στο οποίο να είναι δυνατή η επιλογή αρκετών έργων. Τα εν λόγω έργα θα υποστηρίζονται από δράσεις συγκρότησης κοινοτήτων που προωθούν δραστηριότητες όπως κοινές εκδηλώσεις, ανάπτυξη νέων προγραμμάτων σπουδών και χάρτες πορείας για την έρευνα. Η επιλογή των θεμάτων θα λαμβάνει υπ’ όψιν την αριστεία στην καθοδηγούμενη από την επιστήμη έρευνα προς τις τεχνολογίες του μέλλοντος, το δυναμικό για τη δημιουργία μιας κρίσιμης μάζας και τον αντίκτυπο στην επιστήμη και την τεχνολογία.

Επίσης, θα υλοποιηθούν ορισμένες μεγάλης κλίμακας εστιασμένες πρωτοβουλίες (εμβληματικές FET). Αυτές θα βασίζονται σε συμπράξεις που επιτρέπουν το συνδυασμό ενωσιακών, εθνικών και ιδιωτικών συνεισφορών, με ισορροπημένη διακυβέρνηση που θα επιτρέπει στους διαχειριστές του προγράμματος να διαθέτουν την κατάλληλη επιρροή, καθώς και μεγάλο βαθμό αυτονομίας και ευελιξίας κατά την υλοποίηση, επιτρέποντας παράλληλα στην εμβληματική FET να ακολουθεί στενά έναν ευρέως υποστηριζόμενο ερευνητικό χάρτη πορείας. Η επιλογή θα λαμβάνει υπ’ όψιν τον ενιαίο στόχο, τον αντίκτυπο, την ενσωμάτωση των ενδιαφερόμενων και τους πόρους στο πλαίσιο ενός συνεκτικού ερευνητικού χάρτη πορείας καθώς και την υποστήριξη από ενδιαφερόμενους και εθνικά/περιφερειακά ερευνητικά προγράμματα.

3.           Δράσεις Μαρία Κιουρί

3.1.        Προώθηση νέων δεξιοτήτων μέσω της άριστης αρχικής κατάρτισης των ερευνητών

Η Ευρώπη χρειάζεται μια ισχυρή και δημιουργική βάση ανθρώπινων πόρων, με δυνατότητα μετακίνησης μεταξύ χωρών και τομέων, με τον ορθό συνδυασμό δεξιοτήτων για την ανάπτυξη καινοτομίας και τη μετατροπή των γνώσεων και των ιδεών σε νέα προϊόντα και υπηρεσίες προς όφελος της οικονομίας και της κοινωνίας.

Αυτό θα επιτευχθεί ειδικότερα με τη δημιουργία και την υποστήριξη της αριστείας μέσω ενός σημαντικού μεριδίου της υψηλής ποιότητας αρχικής κατάρτισης των νέων ερευνητών και των διδακτορικών φοιτητών σε όλα τα κράτη μέλη και τις συνδεδεμένες χώρες. Εφοδιάζοντας τους νέους ερευνητές με διάφορες δεξιότητες που θα τους επιτρέπουν να αντιμετωπίσουν υφιστάμενες και μελλοντικές προκλήσεις, η νέα γενιά ερευνητών θα επωφεληθεί από βελτιωμένες προοπτικές σταδιοδρομίας τόσο στο δημόσιο, όσο και στον ιδιωτικό τομέα, ενισχύοντας έτσι την προσέλκυση των νέων σε ερευνητικές σταδιοδρομίες.

Η δράση θα υλοποιηθεί μέσω της υποστήριξης ανταγωνιστικών επιλεγμένων προγραμμάτων ερευνητικής κατάρτισης ανά την ΕΕ, τα οποία υλοποιούνται από συμπράξεις πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων, επιχειρήσεων, ΜΜΕ και άλλων κοινωνικοοικονομικών φορέων από διαφορετικές χώρες σε όλη τη Ευρώπη καθώς και σε τρίτες χώρες. Θα υποστηριχθούν επίσης μεμονωμένα ιδρύματα που δύνανται να παράσχουν το ίδιο εμπλουτισμένο περιβάλλον. Θα πρέπει να διασφαλίζεται η ευελιξία στην υλοποίηση των στόχων προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι διάφορες ανάγκες. Συνήθως, οι επιτυχείς συμπράξεις θα έχουν τη μορφή δικτύων ερευνητικής κατάρτισης ή βιομηχανικών διδακτορικών, ενώ τα μεμονωμένα ιδρύματα θα συμμετέχουν συνήθως σε καινοτόμα διδακτορικά προγράμματα. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται η υποστήριξη των καλύτερων νέων ερευνητών από κάθε χώρα ώστε να συμμετάσχουν σε αυτά τα προγράμματα αριστείας.

Τα εν λόγω προγράμματα κατάρτισης θα έχουν ως αντικείμενο την ανάπτυξη και τη διεύρυνση βασικών ερευνητικών ικανοτήτων, εφοδιάζοντας παράλληλα τους ερευνητές με δημιουργική σκέψη, επιχειρηματικό πνεύμα και δεξιότητες καινοτομίας που θα ανταποκρίνονται στις μελλοντικές ανάγκες της αγοράς εργασίας. Τα προγράμματα θα παρέχουν επίσης κατάρτιση σε μεταβιβάσιμες ικανότητες όπως ομαδική εργασία, ανάληψη κινδύνων, διαχείριση έργου, τυποποίηση, επιχειρηματικότητα, δεοντολογία, δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, επικοινωνία και κοινωνιακές προεκτάσεις που είναι απαραίτητες για τη δημιουργία, την ανάπτυξη, την εμπορική διάθεση και τη διάδοση της καινοτομίας.

3.2.        Ανάπτυξη αριστείας μέσω της διασυνοριακής και της διατομεακής κινητικότητας

Η Ευρώπη πρέπει να καταστεί ελκυστική για τους νέους ερευνητές, Ευρωπαίους και μη. Αυτό θα επιτευχθεί ειδικότερα με την υποστήριξη δελεαστικών ευκαιριών σταδιοδρομίας για έμπειρους ερευνητές τόσο στο δημόσιο, όσο και στον ιδιωτικό τομέα και με την ενθάρρυνση της μετακίνησής τους μεταξύ χωρών, τομέων και επιστημονικών πεδίων με σκοπό τη βελτίωση του δυναμικού τους ως προς τη δημιουργικότητα και την καινοτομία.

Θα χρηματοδοτηθούν οι καλύτεροι ερευνητές και οι ερευνητές με την πλέον υποσχόμενη εμπειρία, ανεξαρτήτως της εθνικότητάς τους, οι οποίοι θα θέλουν να αναπτύξουν τις ικανότητές τους μέσω μιας διεθνικής ή διεθνούς εμπειρίας κινητικότητας. Μπορούν να υποστηριχθούν σε όλα τα διαφορετικά στάδια της σταδιοδρομίας τους, συμπεριλαμβανομένων των πιο νέων, ακριβώς μετά την απόκτηση του διδακτορικού τους τίτλου ή ισοδύναμης εμπειρίας. Οι ερευνητές αυτοί θα λάβουν χρηματοδότηση υπό την προϋπόθεση ότι μετακινούνται από μία χώρα σε άλλη με σκοπό τη διεύρυνση ή την εμβάθυνση των ικανοτήτων τους σε πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, επιχειρήσεις, ΜΜΕ ή άλλους κοινωνικοοικονομικούς φορείς της επιλογής τους και εργάζονται σε προγράμματα έρευνας και καινοτομίας που ανταποκρίνονται στις προσωπικές ανάγκες και τα ενδιαφέροντά τους. Θα ενθαρρυνθούν επίσης να μετακινηθούν από το δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα ή αντίστροφα μέσω της υποστήριξης προσωρινών θέσεων εργασίας. Οι ευκαιρίες μερικής απασχόλησης που επιτρέπουν συνδυασμένες θέσεις τόσο στο δημόσιο, όσο και στον ιδιωτικό τομέα, θα υποστηρίζονται επίσης με σκοπό τη βελτίωση της μεταφοράς γνώσεων μεταξύ των τομέων και την προώθηση της δημιουργίας νέων επιχειρήσεων. Αυτές οι εξατομικευμένες ερευνητικές ευκαιρίες θα βοηθήσουν τους υποσχόμενους ερευνητές να καταστούν πλήρως ανεξάρτητοι και θα προωθήσουν την αλλαγή σταδιοδρομίας από το δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα.

Προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως το υφιστάμενο δυναμικό των ερευνητών, θα υποστηριχθούν επίσης ευκαιρίες για την εκ νέου έναρξη μιας σταδιοδρομίας στο χώρο της έρευνας μετά από διακοπή.

3.3.        Τόνωση της καινοτομίας μέσω της σταυρογονιμοποίησης γνώσεων

Οι κοινωνιακές προκλήσεις καθίστανται ολοένα και πιο παγκόσμιες και οι διασυνοριακές και διατομεακές συνεργασίες είναι κρίσιμης σημασίας για την επιτυχή αντιμετώπισή τους. Η ανταλλαγή γνώσεων και ιδεών μεταξύ έρευνας και αγοράς είναι συνεπώς ζωτικής σημασίας και μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της σύνδεσης των ανθρώπων. Αυτό θα προωθηθεί μέσω της υποστήριξης ευέλικτων ανταλλαγών προσωπικού έρευνας και καινοτομίας υψηλής εξειδίκευσης μεταξύ τομέων, χωρών και επιστημονικών κλάδων.

Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση θα υποστηρίξει βραχυπρόθεσμες ανταλλαγές προσωπικού έρευνας και καινοτομίας στο πλαίσιο συνεργασιών με πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, επιχειρήσεις, ΜΜΕ και άλλους κοινωνικοοικονομικούς φορείς στην Ευρώπη καθώς και μεταξύ της Ευρώπης και τρίτων χωρών για την ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας. Θα είναι ανοικτή στο προσωπικό έρευνας και καινοτομίας σε όλα τα επίπεδα σταδιοδρομίας, από τα χαμηλότερα (μετά το πτυχίο) έως τα υψηλότερα (διοίκηση), συμπεριλαμβανομένου επίσης του διοικητικού και του τεχνικού προσωπικού.

3.4.        Αύξηση του διαρθρωτικού αντίκτυπου από τη συγχρηματοδότηση των δραστηριοτήτων

Η τόνωση περιφερειακών, εθνικών ή διεθνών προγραμμάτων για την προώθηση της αριστείας και τη διάδοση βέλτιστων πρακτικών των δράσεων Μαρία Κιουρί ως προς τις πανευρωπαϊκές δυνατότητες κινητικότητας για την κατάρτιση των ερευνητών, την ανάπτυξη σταδιοδρομίας και την ανταλλαγή προσωπικού θα αυξήσει τον αριθμητικό και διαρθρωτικό αντίκτυπο των δράσεων Μαρία Κιουρί. Με τον τρόπο αυτό θα βελτιωθεί επίσης η ελκυστικότητα των κέντρων αριστείας σε όλη την Ευρώπη.

Αυτό θα επιτευχθεί μέσω της συγχρηματοδότησης νέων ή υφιστάμενων περιφερειακών, εθνικών, ιδιωτικών και διεθνών προγραμμάτων για το άνοιγμα και την πρόβλεψη διεθνούς, διατομεακής και διεπιστημονικής ερευνητικής κατάρτισης καθώς και διασυνοριακής και διατομεακής κινητικότητας του προσωπικού έρευνας και καινοτομίας σε όλα τα επίπεδα της σταδιοδρομίας τους.

Με τον τρόπο αυτό θα επιτραπεί η αξιοποίηση των συνεργιών μεταξύ των ενωσιακών δράσεων και των δράσεων σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, καταπολεμώντας τον κατακερματισμό των στόχων, των μεθόδων αξιολόγησης και των εργασιακών συνθηκών των ερευνητών.

3.5.        Ειδικές δράσεις υποστήριξης και πολιτικής

Για την αποτελεσματική κάλυψη της πρόκλησης, θα είναι απαραίτητη η παρακολούθηση της προόδου. Το πρόγραμμα θα υποστηρίξει την ανάπτυξη δεικτών και την ανάλυση δεδομένων σχετικά με την κινητικότητα, τις δεξιότητες και τις σταδιοδρομίες των ερευνητών με σκοπό τον προσδιορισμό του κενών στις δράσεις Μαρία Κιουρί και την αύξηση του αντίκτυπου των εν λόγω δράσεων. Οι δραστηριότητες αυτές θα υλοποιηθούν αναζητώντας συνέργειες και στενή συνεργασία με τις δράσεις υποστήριξης πολιτικών για τους ερευνητές, τους εργοδότες και τους χρηματοδότες τους στο πλαίσιο του στόχου «Χωρίς αποκλεισμούς, καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες». Θα χρηματοδοτηθούν ειδικές δράσεις με σκοπό την υποστήριξη πρωτοβουλιών για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τη σημασία της σταδιοδρομίας στον τομέα της έρευνας και τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας και της καινοτομίας που απορρέουν από εργασίες οι οποίες υποστηρίζονται από δράσεις Μαρία Κιουρί.

Για την περαιτέρω αύξηση του αντίκτυπου των δράσεων Μαρία Κιουρί, η δικτύωση μεταξύ των ερευνητών Μαρία Κιουρί (υφιστάμενων και παλαιών) θα βελτιωθεί μέσω μιας στρατηγικής υπηρεσιών παλαιών αποφοίτων. Οι υπηρεσίες αυτές θα ποικίλλουν από την υποστήριξη ενός φόρουμ για επαφές και ανταλλαγές μεταξύ των ερευνητών, την παροχή δυνατοτήτων για τη διερεύνηση συνεργασιών και ευκαιριών απασχόλησης, έως την οργάνωση κοινών εκδηλώσεων και τη συμμετοχή των εταίρων σε δραστηριότητες προβολής ως πρεσβευτές των δράσεων Μαρία Κιουρί και του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

3.6.        Ειδικές πτυχές υλοποίησης

Οι δράσεις Μαρία Κιουρί θα είναι ανοικτές σε δραστηριότητες κατάρτισης και ανάπτυξης σταδιοδρομίας στο πλαίσιο όλων των τομέων έρευνας και καινοτομίας που καλύπτονται από τη Συνθήκη, από τη βασική έρευνα έως την εμπορική αξιοποίηση και τις υπηρεσίες καινοτομίας. Τα πεδία έρευνας και καινοτομίας όπως επίσης οι τομείς θα επιλέγονται ελεύθερα από τους αιτούντες.

Για να επωφεληθούν από την παγκόσμια βάση γνώσεων, οι δράσεις Μαρία Κιουρί θα είναι ανοικτές σε ερευνητές και προσωπικό καινοτομίας καθώς και σε πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, επιχειρήσεις και άλλους κοινωνικοοικονομικούς φορείς από όλες τις χώρες, συμπεριλαμβανομένων τρίτων χωρών, υπό τους όρους που καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) ΧΧ/2012 (κανόνες συμμετοχής).

Σε όλες τις δραστηριότητες που περιγράφονται παραπάνω, θα δίδεται προσοχή στην ενθάρρυνση της ενεργού συμμετοχής των επιχειρήσεων, ειδικότερα των ΜΜΕ, καθώς και άλλων κοινωνικοοικονομικών φορέων για την επιτυχή υλοποίηση και αντίκτυπο των δράσεων Μαρία Κιουρί. Μέσω όλων των δράσεων Μαρία Κιουρί προωθείται μια μακροπρόθεσμη συνεργασία μεταξύ της ανώτατης εκπαίδευσης, ερευνητικών οργανισμών και του ιδιωτικού τομέα, λαμβάνοντας υπ’ όψιν την προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διατηρείται η δυνατότητα, εάν προκύψουν ιδιαίτερες ανάγκες, να επικεντρωθούν ορισμένες δραστηριότητες του προγράμματος σε συγκεκριμένες κοινωνιακές προκλήσεις, τύπους ιδρυμάτων έρευνας και καινοτομίας ή γεωγραφικές περιοχές ώστε να υπάρξει ανταπόκριση στην εξέλιξη των ευρωπαϊκών απαιτήσεων από πλευράς δεξιοτήτων, ερευνητικής κατάρτισης, ανάπτυξης σταδιοδρομιών και κοινής χρήσης γνώσεων.

Προκειμένου να είναι ανοικτές σε όλες τις πηγές ταλέντων, θα διασφαλίζονται γενικά μέτρα για την αποφυγή τυχόν προβλημάτων στην πρόσβαση των χρηματοδοτήσεων, π.χ. ενθαρρύνοντας τις ίσες ευκαιρίες σε όλες τις δράσεις Μαρία Κιουρί και προχωρώντας σε συγκριτική αξιολόγηση της συμμετοχής των δύο φύλων. Ακόμη, με τις δράσεις Μαρία Κιουρί θα υποστηριχθεί η εγκατάσταση ερευνητών στο πλαίσιο μιας πιο σταθερής σταδιοδρομίας και θα διασφαλιστεί ότι θα πετύχουν μια ορθή ισορροπία εργασίας/προσωπικής ζωής, λαμβάνοντας υπ’ όψιν την οικογενειακή τους κατάσταση και προκειμένου να συμβάλλουν στην προώθηση της εκ νέου έναρξης μιας ερευνητικής σταδιοδρομίας μετά από διακοπή. Θα πρέπει να υιοθετηθούν και να εφαρμοστούν από όλους τους χρηματοδοτούμενους συμμετέχοντες οι αρχές της Ευρωπαϊκής Χάρτας του Ερευνητή και του Κώδικα δεοντολογίας για την πρόσληψη ερευνητών με τις οποίες προωθείται η ανοικτή πρόσληψη και οι ελκυστικές συνθήκες εργασίας.

Για την περαιτέρω βελτίωση της διάδοσης και της συμμετοχής του κοινού, οι δικαιούχοι των δράσεων Μαρία Κιουρί θα απαιτηθεί να σχεδιάζουν κατάλληλες δραστηριότητες προβολής στο ευρύ κοινό. Το σχέδιο αυτό θα αξιολογείται κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αξιολόγησης, καθώς επίσης κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης του έργου.

4.           Ερευνητικές υποδομές

Οι δραστηριότητες θα έχουν ως στόχο την ανάπτυξη ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών για το 2020 και μετά, την προώθηση του δυναμικού τους ως προς την καινοτομία και το ανθρώπινο δυναμικό και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Θα επιδιωχθεί ο συντονισμός με τις χρηματοδοτικές πηγές συνοχής προκειμένου να διασφαλιστούν οι συνέργειες και μια συνεκτική προσέγγιση για την ανάπτυξη των ερευνητικών υποδομών.

4.1.        Ανάπτυξη των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών για το 2020 και μετά

4.1.1.     Ανάπτυξη νέων ερευνητικών υποδομών παγκόσμιας κλάσης[18]

Στόχος είναι η διασφάλιση της υλοποίησης, της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας και της αποτελεσματικής λειτουργίας των ερευνητικών υποδομών όπως προσδιορίζονται από το Ευρωπαϊκό Στρατηγικό Φόρουμ Ερευνητικών Υποδομών (ESFRI) και άλλες παγκόσμιας κλάσης ερευνητικές υποδομές οι οποίες θα βοηθήσουν την Ευρώπη να ανταποκριθεί στις μεγάλες προκλήσεις στην επιστήμη, τη βιομηχανία και την κοινωνία. Ο στόχος αυτός θα καλύψει συγκεκριμένα τις υποδομές εκείνες που διαμορφώνουν ή έχουν ήδη διαμορφώσει τη διαχείρισή τους, π.χ. βάσει της κοινοπραξίας ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής (ERIC) ή άλλης ισοδύναμης δομής σε ευρωπαϊκό ή διεθνές επίπεδο.

Η ενωσιακή χρηματοδότηση θα συμβάλλει, ανάλογα με την περίπτωση στα ακόλουθα:

α)           την προπαρασκευαστική φάση των μελλοντικών υποδομών (π.χ. λεπτομερή σχέδια κατασκευής, νομικές διευθετήσεις, πολυετής προγραμματισμός),

β)           την φάση υλοποίησης (π.χ. εργασίες Ε&Α και τεχνολογικές από κοινού με την βιομηχανία και τους χρήστες, ανάπτυξη περιφερειακών εταιρικών εγκαταστάσεων με στόχο την πιο ισόρροπη ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας), ή/και

γ)           την φάση λειτουργίας (π.χ. δραστηριότητες πρόσβασης, διαχείρισης δεδομένων, προβολής, κατάρτισης και διεθνούς συνεργασίας).

Στο πλαίσιο της εν λόγω δραστηριότητας θα υποστηριχτούν επίσης μελέτες σχεδιασμού για νέες ερευνητικές υποδομές μέσω προσέγγισης από τη βάση προς την κορυφή.

4.1.2.     Ενοποίηση και άνοιγμα υφιστάμενων εθνικών ερευνητικών υποδομών πανευρωπαϊκού ενδιαφέροντος

Στόχος είναι οι εθνικών ερευνητικές υποδομές ζωτικής σημασίας να ανοίξουν σε όλους τους ευρωπαίους ερευνητές, από το ακαδημαϊκό περιβάλλον και από την βιομηχανία, και να εξασφαλιστεί η βέλτιστη χρήση τους και η κοινή τους ανάπτυξη.

Η Ένωση θα υποστηρίξει δίκτυα που συγκεντρώνουν και ενοποιούν, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, εθνικές ερευνητικές υποδομές ζωτικής σημασίας. Θα δοθεί χρηματοδότηση για την υποστήριξη, ειδικότερα, της διεθνικής και εικονικής πρόσβασης των ερευνητών και της εναρμόνισης και της βελτίωσης των υπηρεσιών που παρέχουν οι υποδομές. Περίπου εκατό δίκτυα υποδομών σε όλα τα πεδία της επιστήμης και της τεχνολογίας θα απαιτούσαν την εν λόγω υποστήριξη, ενώ έως είκοσι χιλιάδες ερευνητές θα επωφελούνταν ετησίως από την πρόσβαση στις εν λόγω εγκαταστάσεις.

4.1.3.     Ανάπτυξη, εγκατάσταση και λειτουργία ηλ-υποδομών που βασίζονται στις ΤΠΕ[19]

Στόχος είναι να επιτευχθεί έως το 2020 ένας ενιαίος και ανοικτός ευρωπαϊκός χώρος για την επιγραμμική έρευνα, όπου οι ερευνητές θα απολαμβάνουν κορυφαίες, πανταχού παρούσες και αξιόπιστες υπηρεσίες δικτύωσης και πληροφορικής και απρόσκοπτη και ανοικτή πρόσβαση σε περιβάλλοντα ηλ-επιστήμης και σε παγκόσμιους πόρους δεδομένων.

Για την επίτευξη του εν λόγω στόχου θα υποστηριχτούν τα ακόλουθα: παγκόσμια δίκτυα έρευνας και εκπαίδευσης που παρέχουν προηγμένες, τυποποιημένες και μεταβλητής κλίμακας διατομεακές υπηρεσίες κατ’ απαίτηση, υποδομές δικτύου και νέφους που παρέχουν ουσιαστικά απεριόριστη υπολογιστική ικανότητα και ικανότητα επεξεργασίας δεδομένων, ένα οικοσύστημα εγκαταστάσεων υπερυπολογιστών, που πλησιάζουν την κλίμακα exa, υποδομή λογισμικού και υπηρεσιών, π.χ. για προσομοίωση και οπτικοποίηση, εργαλεία συνεργασίας σε πραγματικό χρόνο και μια διαλειτουργική, ανοικτή και αξιόπιστη υποδομή επιστημονικών δεδομένων.

4.2.        Προώθηση του δυναμικού καινοτομίας των ερευνητικών υποδομών και του ανθρώπινου κεφαλαίου τους

4.2.1.     Αξιοποίηση του δυναμικού καινοτομίας των ερευνητικών υποδομών

Στόχος είναι η τόνωση της καινοτομίας τόσο στις ίδιες τις υποδομές, όσο και στη βιομηχανία που τις τροφοδοτεί και τις χρησιμοποιεί.

Για το σκοπό αυτό θα παρέχεται υποστήριξη σε:

α)           συμπράξεις Ε&Α με τη βιομηχανία για την ανάπτυξη των ικανοτήτων της Ένωσης και τη βιομηχανική παροχή σε τομείς υψηλής τεχνολογίας όπως τα επιστημονικά όργανα ή οι ΤΠΕ,

β)           προ-εμπορική ανάθεση συμβάσεων από φορείς ερευνητικών υποδομών για την προώθηση της καινοτομίας και την πρώιμη υιοθέτηση των τεχνολογιών,

γ)           τόνωση της χρήσης των ερευνητικών υποδομών από τη βιομηχανία, π.χ. ως πειραματικές εγκαταστάσεις δοκιμών ή κέντρα βάσης γνώσεων, και

δ)           προώθηση της ενσωμάτωσης των ερευνητικών υποδομών σε τοπικά, περιφερειακά και παγκόσμια οικοσυστήματα καινοτομίας.

Οι δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα επηρεάσουν επίσης τη χρήση των ερευνητικών υποδομών, ειδικότερα των ηλ-υποδομών, από δημόσιες υπηρεσίες, στην κοινωνική καινοτομία, τον πολιτισμό και την εκπαίδευση.

4.2.2.     Ενίσχυση του ανθρώπινου κεφαλαίου των ερευνητικών υποδομών

Η πολυπλοκότητα των ερευνητικών υποδομών και η αξιοποίηση του πλήρους δυναμικού τους απαιτεί επαρκείς δεξιότητες από τους οικείους διαχειριστές, τους μηχανικούς και τους τεχνικούς, καθώς και από τους χρήστες.

Με την ενωσιακή χρηματοδότηση θα υποστηριχτεί η κατάρτιση του προσωπικού διαχείρισης και η λειτουργία ερευνητικών υποδομών πανευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, η ανταλλαγή προσωπικού και βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των εγκαταστάσεων, και η επαρκής προσφορά ανθρώπινων πόρων σε βασικά επιστημονικά πεδία, συμπεριλαμβανομένης της ανάδυσης ειδικών επιστημονικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

4.3.        Ενίσχυση της ευρωπαϊκής πολιτικής ερευνητικών υποδομών και της διεθνούς συνεργασίας

4.3.1.     Ενίσχυση της ευρωπαϊκής πολιτικής για τις ερευνητικές υποδομές

Στόχος είναι η αξιοποίηση των συνεργιών μεταξύ εθνικών και ενωσιακών πρωτοβουλιών με την συγκρότηση συμπράξεων μεταξύ αρμόδιων χάραξης πολιτικών και χρηματοδοτικών φορέων (π.χ. ESFRI, e-Infrastructure Reflection Group (e-IRG), οργανισμοί EIROforum, εθνικές δημόσιες αρχές), την ανάπτυξη συμπληρωματικότητας και συνεργασίας μεταξύ ερευνητικών υποδομών και δραστηριοτήτων υλοποίησης άλλων πολιτικών της Ένωσης (όπως η περιφερειακή πολιτική, η πολιτική συνοχής, η βιομηχανική πολιτική, η πολιτική υγείας, η πολιτική απασχόλησης ή η αναπτυξιακή πολιτική) και η διασφάλιση του συντονισμού μεταξύ διαφορετικών χρηματοδοτικών πηγών της Ένωσης. Οι δράσεις της Ένωσης θα υποστηρίξουν επίσης την έρευνα, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των ερευνητικών υποδομών σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και σχετικές μελέτες πολιτικής και επικοινωνιακές δράσεις.

4.3.2.     Διευκόλυνση της στρατηγικής διεθνούς συνεργασίας

Στόχος είναι η προώθηση της ανάπτυξης των παγκόσμιων ερευνητικών υποδομών, δηλαδή, ερευνητικών υποδομών που απαιτούν χρηματοδότηση και συμφωνίες σε παγκόσμια κλίμακα. Ακόμη, στόχος είναι η προώθηση της συνεργασίας των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών με τους μη Ευρωπαίους εταίρους τους, διασφαλίζοντας την παγκόσμια διαλειτουργικότητα και εμβέλειά τους και η επιδίωξη σύναψης διεθνών συμφωνιών σχετικά με την αμοιβαία χρήση, το άνοιγμα ή τη συγχρηματοδότηση των υποδομών. Από αυτή την άποψη θα ληφθούν δεόντως υπόψη οι συστάσεις της ομάδας Carnegie των ανώτερων υπαλλήλων για τις παγκόσμιες ερευνητικές υποδομές. Θα δοθεί επίσης προσοχή στη διασφάλιση της επαρκούς συμμετοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο συντονισμό με διεθνείς φορείς όπως τα Ηνωμένα Έθνη ή ο ΟΟΣΑ.

4.4.        Ειδικές πτυχές υλοποίησης

Κατά τη διάρκεια της υλοποίησης, θα ζητηθεί η γνώμη ανεξάρτητων ομάδων εμπειρογνωμόνων, καθώς και ενδιαφερόμενων και συμβουλευτικών οργάνων όπως το ESFRI και το e-IRG.

Η υλοποίηση θα ακολουθήσει μια τρισχιδή προσέγγιση: από τη βάση προς την κορυφή όπου το ακριβές περιεχόμενο και η σύμπραξη έργων δεν είναι γνωστά, στοχευμένη στις περιπτώσεις που οι ειδικές ερευνητικές υποδομές ή/και οι σχετικές κοινότητες έχουν καθοριστεί επακριβώς και επώνυμοι δικαιούχοι, π.χ. όταν στον φορέα των υποδομών (ή την κοινοπραξία των φορέων) παρέχεται συνεισφορά όσον αφορά τις λειτουργικές δαπάνες.

Η επίτευξη των στόχων στο πλαίσιο των δύο τελευταίων δραστηριοτήτων θα επιδιωχθεί μέσω των ίδιων ειδικών δράσεων, και όπου απαιτείται, μέσω δράσεων στο πλαίσιο της πρώτης δραστηριότητας.

Μέρος II

Βιομηχανική υπεροχή

1.           Υπεροχή σε τεχνολογίες γενικης εφαρμογης και βιομηχανικές τεχνολογίες

Γενικά

Η επιτυχημένη τιθάσευση και εγκατάσταση τεχνολογιών γενικής εφαρμογής από την ευρωπαϊκή βιομηχανία αποτελεί βασικό παράγοντα ενίσχυσης της ευρωπαϊκής παραγωγικότητας και της ικανότητας της Ευρώπης στην καινοτομία, καθώς και παράγοντα διασφάλισης της προηγμένης, βιώσιμης και ανταγωνιστικής οικονομίας της Ευρώπης, της παγκόσμιας ηγετικής θέσης σε τομείς εφαρμογής υψηλής τεχνολογίας και της ικανότητας ανάπτυξης μοναδικών λύσεων για την αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων. Οι δραστηριότητες καινοτομίας θα συνδυαστούν με την Ε&Α ως ενιαίο μέρος της χρηματοδότησης.

Ενοποιημένη προσέγγιση των βασικών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής

Μια σημαντική συνιστώσα της «Υπεροχής στις τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και τις βιομηχανικές τεχνολογίες» είναι οι βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής (ΒΤΓΕ), συμπεριλαμβανομένων των εξής: μικρο- και νανοηλεκτρονική, φωτονική, νανοτεχνολογία, βιοτεχνολογία, προηγμένα υλικά και συστήματα προηγμένης μεταποίησης[20]. Πολλά καινοτόμα προϊόντα ενσωματώνουν ταυτόχρονα αρκετές από αυτές τις τεχνολογίες, ως μεμονωμένα ή ενσωματωμένα μέρη. Ενώ κάθε τεχνολογία προσφέρει τεχνολογική καινοτομία, το συσσωρευμένο όφελος από το συνδυασμό πολλών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής είναι επίσης δυνατό να οδηγήσει σε τεχνολογικά άλματα. Η αξιοποίηση οριζόντιων βασικών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα και τον αντίκτυπο των προϊόντων. Συνεπώς θα αξιοποιηθούν οι πολυάριθμες αλληλεπιδράσεις των εν λόγω τεχνολογιών. Θα παρασχεθεί συγκεκριμένη στήριξη για μεγαλύτερης κλίμακας έργα δοκιμαστικής εφαρμογής και επίδειξης.

Θα περιλαμβάνονται οριζόντιες δραστηριότητες που συγκεντρώνουν και ενοποιούν διάφορες μεμονωμένες τεχνολογίες, με αποτέλεσμα την επικύρωση της τεχνολογίας σε βιομηχανικό περιβάλλον με ένα πλήρες και εξειδικευμένο σύστημα, έτοιμο για την αγορά. Η εκτεταμένη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα σε αυτές τις δραστηριότητες θα αποτελεί προαπαιτούμενο και, κατά συνέπεια, οι δραστηριότητες θα υλοποιούνται κυρίως μέσω συμπράξεων μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Προς τούτο και μέσω ειδικής δομής διακυβέρνησης, θα καταρτιστεί κοινό πρόγραμμα εργασιών για οριζόντιες δραστηριότητες όσον αφορά τις βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής. Λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες της αγοράς και τις απαιτήσεις των κοινωνιακών προκλήσεων, το εν λόγω πρόγραμμα θα έχει στόχο να εξασφαλίσει γενικά δομικά στοιχεία βασικών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής για διάφορους τομείς εφαρμογών συμπεριλαμβανομένων και των κοινωνιακών προκλήσεων.

Ειδικές πτυχές υλοποίησης

Οι δραστηριότητες καινοτομίας θα περιλαμβάνουν την ενοποίηση μεμονωμένων τεχνολογιών, επιδείξεις της ικανότητας παραγωγής και παράδοσης καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών, δοκιμαστικές εφαρμογές με χρήστες και πελάτες για να αποδειχτεί η δυνατότητα υλοποίησης και η προστιθέμενη αξία, για επιδείξεις μεγάλης κλίμακας για να διευκολυνθεί η υιοθέτηση των αποτελεσμάτων της έρευνας από την αγορά.

Θα ενοποιηθούν διάφορες μεμονωμένες τεχνολογίες με αποτέλεσμα την επικύρωση της τεχνολογίας σε βιομηχανικό περιβάλλον με ένα πλήρες και εξειδικευμένο σύστημα, έτοιμο για την αγορά. Η εκτεταμένη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα σε αυτές τις δραστηριότητες θα αποτελεί προαπαιτούμενο, κυρίως μέσω συμπράξεων μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Η τεχνολογική ώθηση και οι πρωτοβουλίες καινοτομίας θα συμπληρωθούν από δράσεις στην πλευρά της ζήτησης. Αυτές περιλαμβάνουν την βέλτιστη χρήση της δημόσιας προμήθειας καινοτομίας, την κατάρτιση κατάλληλων τεχνικών προτύπων, την ιδιωτική ζήτηση και την στρατολόγηση των χρηστών για την δημιουργία περισσότερων φιλικών προς την καινοτομία αγορών.

Για την νανοτεχνολογία και την βιοτεχνολογία ειδικότερα, η συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους και το κοινό θα έχει ως στόχο την ευαισθητοποίηση σχετικά με τα οφέλη και τους κινδύνους. Θα αντιμετωπιστούν συστηματικά η αξιολόγηση της ασφάλειας και η διαχείριση του συνολικού κινδύνου κατά την εγκατάσταση των εν λόγω τεχνολογιών.

Οι εν λόγω δραστηριότητες θα συμπληρώσουν την στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας στον τομέα των τεχνολογιών γενικής εφαρμογής που ενδέχεται να διατίθενται από εθνικές ή περιφερειακές αρχές στο πλαίσιο των ταμείων της πολιτικής για τη συνοχή, για στρατηγικές ευφυούς εξειδίκευσης.

Θα επιδιώκονται στρατηγικές πρωτοβουλίες διεθνούς συνεργασίας με τις ηγετικές χώρες εταίρους σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος και οφέλους. Ειδικού, αλλά όχι αποκλειστικού, ενδιαφέροντος για τις τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και τις βιομηχανικές τεχνολογίες είναι τα εξής:

– η ανάπτυξη παγκόσμιων προτύπων,

– η άρση των σημείων συμφόρησης όσον αφορά την βιομηχανική εκμετάλλευση και τους όρους εμπορίας,

– η ασφάλεια των προϊόντων που βασίζονται στη νανοτεχνολογία και στη βιοτεχνολογία,

– η ανάπτυξη υλικών και μεθόδων για τον περιορισμό της κατανάλωσης ενέργειας και πόρων,

– οι διεθνείς πρωτοβουλίες συνεργασίας της βιομηχανίας εντός του κατασκευαστικού κλάδου, και

– η διαλειτουργικότητα των συστημάτων.

1.1.        Τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ)

Ορισμένοι τομείς δραστηριοτήτων θα επικεντρώνονται στις προκλήσεις της βιομηχανικής και τεχνολογικής υπεροχής στον τομέα των ΤΠΕ και θα καλύπτουν τις γενικές θεματολογίες έρευνας και καινοτομίας στον τομέα των ΤΠΕ, συμπεριλαμβανομένων κυρίως των παρακάτω:

1.1.1.     Μια νέα γενιά επιμέρους στοιχείων και συστημάτων: τεχνολογία προηγμένων και ευφυών ενσωματωμένων επί μέρους στοιχείων και συστημάτων

Στόχος είναι η διατήρηση και ενίσχυση της ευρωπαϊκής υπεροχής στις τεχνολογίες που σχετίζονται με ενσωματωμένα επιμέρους στοιχεία και συστήματα. Περιλαμβάνει επίσης μικρο- νανο- βιο- συστήματα, οργανικά ηλεκτρονικά, μεγάλης κλίμακας ενοποίηση, βασικές τεχνολογίες για το Διαδίκτυο των πραγμάτων (ΔτΠ)[21] συμπεριλαμβανομένων και υποδομών υποστήριξης της παροχής προηγμένων υπηρεσιών, ευφυών ενοποιημένων συστημάτων, υπερσυστημάτων (systems of systems) και τεχνολογιών πολύπλοκων συστημάτων.

1.1.2.     Υπολογιστές επόμενης γενιάς: προηγμένα υπολογιστικά συστήματα και τεχνολογίες

Στόχος είναι η μόχλευση των ευρωπαϊκών πλεονεκτημάτων στους τομείς της αρχιτεκτονικής επεξεργαστών και συστημάτων, των τεχνολογιών διασύνδεσης και εντοπισμού δεδομένων, του υπολογιστικού νέφους, της παράλληλης σύνδεσης υπολογιστών και του λογισμικού προσομοίωσης για όλα τα τμήματα της αγοράς υπολογιστών.

1.1.3.     Διαδίκτυο του Μέλλοντος: υποδομές, τεχνολογίες και υπηρεσίες

Στόχος είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στην ανάπτυξη, τιθάσευση και διαμόρφωση του Διαδικτύου νέας γενιάς που θα αντικαταστήσει βαθμιαία τον υπάρχοντα Ιστό, τις υποδομές σταθερών και κινητών δικτύων και υπηρεσιών, καθώς και η εξασφάλιση της διασύνδεσης τρισεκατομμυρίων συσκευών (ΔτΠ) μεταξύ διαφόρων φορέων εκμετάλλευσης και τομέων που θα αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε, έχουμε πρόσβαση και χρησιμοποιούμε τη γνώση. Περιλαμβάνονται Ε&Κ σε δίκτυα, λογισμικό και υπηρεσίες, ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, ιδιωτικότητα και εμπιστοσύνη, ασύρματη[22] επικοινωνία και όλα τα οπτικά δίκτυα, παρεμβατικά διαδραστικά πολυμέσα και όσον αφορά την συνδεδεμένη επιχείρηση του μέλλοντος.

1.1.4.     Τεχνολογίες περιεχομένου και διαχείριση πληροφοριών: ΤΠΕ για το ψηφιακό περιεχόμενο και τη δημιουργικότητα

Στόχος είναι η παροχή νέων εργαλείων σε επαγγελματίες και πολίτες για τη δημιουργία, εκμετάλλευση και διατήρηση όλων των μορφών ψηφιακού περιεχομένου σε όλες τις γλώσσες και η διαμόρφωση, ανάλυση και οπτικοποίηση μεγάλων ποσοτήτων δεδομένων, συμπεριλαμβανομένων των συνδεδεμένων δεδομένων. Συμπεριλαμβάνονται νέες τεχνολογίες για τη γλώσσα, τη μάθηση, τη διάδραση, την ψηφιακή διατήρηση, την πρόσβαση σε περιεχόμενο και αναλύσεις, έξυπνα συστήματα διαχείρισης πληροφοριών που βασίζονται σε τεχνολογίες προηγμένης εξαγωγής δεδομένων, νοημοσύνης των μηχανών, στατιστικής ανάλυσης και οπτικών υπολογισμών.

1.1.5.     Προηγμένες διεπαφές και ρομπότ: ρομποτική και έξυπνοι χώροι

Στόχος είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής επιστημονικής και βιομηχανικής υπεροχής στη ρομποτική στους τομείς της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, τα γνωστικά συστήματα, τις προηγμένες διεπαφές και τους έξυπνους χώρους και τις μηχανές με δυνατότητα αντίληψης, με βάση βελτιώσεις της απόδοσης και της προόδου υπολογιστών και δικτύων όσον αφορά την ικανότητα κατασκευής συστημάτων που να μπορούν να μαθαίνουν, να προσαρμόζονται και να αντιδρούν.

1.1.6.     Μικρο- και νάνο-ηλεκτρονική και φωτονική

Στόχος είναι η εκμετάλλευση της ευρωπαϊκής αριστείας σε αυτή την βασική τεχνολογία γενικής εφαρμογής και η υποστήριξη της ανταγωνιστικότητας και της ηγετικής θέσης στην αγορά της οικείας βιομηχανίας. Οι δραστηριότητες θα περιλαμβάνουν επίσης έρευνα και καινοτομία στον σχεδιασμό, τις προηγμένες διεργασίες, τις πιλοτικές γραμμές παραγωγής, τις συναφείς τεχνολογίες παραγωγής και δράσεις επίδειξης για την επικύρωση των τεχνολογικών εξελίξεων και των καινοτόμων επιχειρηματικών μοντέλων.

Οι παραπάνω έξη μείζονες τομείς δραστηριοτήτων αναμένεται ότι θα καλύψουν ολόκληρο το φάσμα των αναγκών. Θα περιλαμβάνουν βιομηχανική ηγετική θέση στις γενικές λύσεις, τα προϊόντα και τις υπηρεσίες με βάση ΤΠΕ που απαιτούνται για την αντιμετώπιση μεγάλων κοινωνιακών προκλήσεων καθώς και κατευθυνόμενα από τις εφαρμογές θεματολόγια έρευνας και καινοτομίας στον τομέα των ΤΠΕ που θα υποστηριχτούν σε συνδυασμό με την συναφή κοινωνιακή πρόκληση.

Επίσης, σε καθέναν από τους έξι μείζονες τομείς δραστηριοτήτων περιλαμβάνονται ερευνητικές υποδομές που αφορούν ειδικά της ΤΠΕ, όπως τα ζωντανά εργαστήρια για μεγάλης κλίμακας πειραματισμούς και οι υποδομές για βασικές καίριας σημασίας τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και η ενσωμάτωσή τους σε προηγμένα προϊόντα και καινοτόμα έξυπνα συστήματα, που περιλαμβάνουν εξοπλισμό, εργαλεία, υπηρεσίες υποστήριξης, καθαρά δωμάτια και πρόσβαση σε χυτήρια κατασκευής πρωτοτύπων.

1.2.        Νανοτεχνολογίες

1.2.1.     Ανάπτυξη νανοϋλικών, νανοσυσκευών και νανοσυστημάτων επόμενης γενιάς

Η ανάπτυξη και η ενσωμάτωση της γνώσης στο σημείο τομής διαφορετικών επιστημονικών κλάδων με στόχο ουσιαστικά νέα προϊόντα που θα επιτρέπουν βιώσιμες λύσεις γενικής εφαρμογής για ένα ευρύ φάσμα τομέων.

1.2.2.     Διασφάλιση της ασφαλούς ανάπτυξης και εφαρμογής νανοτεχνολογιών

Προώθηση της επιστημονικής γνώσης σχετικά με τον δυνητικό αντίκτυπο στην υγεία ή στο περιβάλλον για προληπτική, βασισμένη στην επιστήμη διαχείριση των νανοτεχνολογιών και παροχή επικυρωμένων επιστημονικών εργαλείων και πλατφορμών για την αξιολόγηση και διαχείριση απειλών, έκθεσης και κινδύνων κατά τη διάρκεια ολόκληρου του κύκλου ζωής των νανοϋλικών και των νανοσυστημάτων.

1.2.3.     Ανάπτυξη της κοινωνιακής διάστασης της νανοτεχνολογίας

Αντιμετώπιση των αναγκών για ανθρώπινες και φυσικές υποδομές όσον αφορά την εγκατάσταση της νανοτεχνολογίας και εστίαση στη διαχείριση της νανοτεχνολογίας προς όφελος της κοινωνίας.

1.2.4.     Αποτελεσματική σύνθεση και κατασκευή νανοϋλικών, επιμέρους στοιχείων και συστημάτων

Εστίαση σε νέες, ευέλικτες, μεταβλητής κλίμακας και αναπαραγώγιμες επιμέρους λειτουργίες, έξυπνη ενσωμάτωση νέων και υφιστάμενων διαδικασιών, καθώς και αναβάθμιση για να επιτευχθεί η μαζική παραγωγή προϊόντων και εργοστασιακές μονάδες πολλαπλών χρήσεων που θα διασφαλίζουν την αποτελεσματική μεταφορά γνώσης στη βιομηχανική καινοτομία.

1.2.5.     Ανάπτυξη τεχνικών ενίσχυσης ικανοτήτων, μεθόδων μέτρησης και εξοπλισμού

Εστίαση στις τεχνολογίες υποστήριξης, στήριξη της ανάπτυξης και της διάθεσης στην αγορά σύνθετων νανοϋλικών και νανοσυστημάτων, συμπεριλαμβανομένου του χαρακτηρισμού και της διαχείρισης της ύλης στη νανοκλίμακα, της ανάπτυξης μοντέλων, της υπολογιστικής σχεδίασης και της προηγμένης τεχνολογίας σε ατομική κλίμακα.

1.3.        Προηγμένα υλικά

1.3.1      Οριζόντιες τεχνολογίες και τεχνολογίες υλικών γενικής εφαρμογής

Έρευνα σε λειτουργικά υλικά, πολυλειτουργικά υλικά, όπως αυτοεπισκευαζόμενα ή βιοσυμβατά υλικά και δομικά υλικά, για καινοτομία σε όλους τους τομείς της βιομηχανίας και ειδικότερα για αγορές υψηλής αξίας.

1.3.2.     Ανάπτυξη και μετασχηματισμός υλικών

Έρευνα και ανάπτυξη για τη διασφάλιση αποτελεσματικής και βιώσιμης αναβάθμισης για τη βιομηχανική κατασκευή μελλοντικών προϊόντων, π.χ. στη μεταλλουργία ή τη χημική βιομηχανία.

1.3.3.     Διαχείριση επιμέρους στοιχείων υλικών

Έρευνα και ανάπτυξη για νέες και καινοτόμες τεχνικές και συστήματα, ένωση, συγκόλληση, διαχωρισμό, συναρμολόγηση, αυτοσυναρμολόγηση και αποσυναρμολόγηση, αποσύνθεση και αποδόμηση.

1.3.4.     Υλικά για μια βιώσιμη βιομηχανία

Ανάπτυξη νέων προϊόντων και εφαρμογών και καταναλωτικής συμπεριφοράς που μειώνει τις ενεργειακές απαιτήσεις και διευκολύνει τον περιορισμό των εκπομπών άνθρακα, καθώς και εντατικοποίηση διαδικασιών, ανακύκλωση, απορρύπανση και υλικά υψηλής προστιθέμενης αξίας από απόβλητα και ανακατασκευή.

1.3.5.     Υλικά για δημιουργικές βιομηχανίες

Εφαρμογή σχεδίασης και ανάπτυξη συγκλινουσών τεχνολογιών για τη δημιουργία νέων επιχειρηματικών ευκαιριών, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης των υλικών της Ευρώπης με ιστορική ή πολιτιστική αξία.

1.3.6.     Μετρολογία, χαρακτηρισμός, τυποποίηση και έλεγχος ποιότητας

Προώθηση τεχνολογιών, όπως ο χαρακτηρισμός, η μη καταστροφική αξιολόγηση και η ανάπτυξη μοντέλων πρόγνωσης των επιδόσεων για επίτευξη προόδου στην επιστήμη και την τεχνολογία των υλικών.

1.3.7.     Βελτιστοποίηση της χρήσης υλικών

Έρευνα και ανάπτυξη για τη διερεύνηση εναλλακτικών λύσεων όσον αφορά τη χρήση υλικών και καινοτόμες προσεγγίσεις για επιχειρηματικά μοντέλα.

1.4.        Βιοτεχνολογία

1.4.1.     Τόνωση βιοτεχνολογιών αιχμής ως μελλοντικών κινητήριων δυνάμεων καινοτομίας

Στόχος είναι να τεθούν οι βάσεις για να παραμείνει η ευρωπαϊκή βιομηχανία στην πρώτη γραμμή της καινοτομίας, τόσο μεσοπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Επίσης, εμπεριέχει την ανάπτυξη αναδυόμενων εργαλείων, όπως συνθετική βιολογία, βιοπληροφορική, συστημική βιολογία και εκμετάλλευση της σύγκλισης με άλλες τεχνολογίες γενικής εφαρμογής, όπως η νανοτεχνολογία (π.χ. βιονανοτεχνολογία) και οι ΤΠΕ (π.χ. βιοηλεκτρονική). Σε αυτά και άλλα πεδία αιχμής αξίζει να ληφθούν κατάλληλα μέτρα από την άποψη της έρευνας και ανάπτυξης για τη διευκόλυνση της αποτελεσματικής μεταβίβασης και υλοποίησης σε νέες εφαρμογές (συστήματα χορήγησης φαρμάκων, βιοαισθητήρες, βιομικροκυκλώματα κ.λπ.).

1.4.2.     Βιομηχανικές διαδικασίες βασισμένες στη βιοτεχνολογία

Ο στόχος είναι διττός: αφενός να δοθεί η δυνατότητα στην ευρωπαϊκή βιομηχανία (π.χ. στους κλάδους της χημείας, της υγείας, της εξόρυξης, της ενέργειας, του χαρτοπολτού και του χάρτου, της κλωστοϋφαντουργίας, της παραγωγής αμύλου, της επεξεργασίας τροφίμων) να αναπτύξει νέα προϊόντα και διαδικασίες που να ανταποκρίνονται τις απαιτήσεις της βιομηχανίας και της κοινωνίας και να είναι ανταγωνιστικές και βελτιωμένες εναλλακτικές λύσεις βασισμένες στη βιοτεχνολογία για την αντικατάσταση των καθιερωμένων. Αφετέρου, τιθάσευση του δυναμικού της βιοτεχνολογίας για ανίχνευση, παρακολούθηση, πρόληψη και εξάλειψη της ρύπανσης. Περιλαμβάνονται Ε&Κ σε ενζυμικές και μεταβολικές οδούς, σχεδίαση βιοδιεργασιών, προηγμένη ζύμωση, πρωτογενή και δευτερογενή επεξεργασία, κατανόηση της δυναμικής των μικροβιακών κοινοτήτων. Θα εμπεριέχει επίσης την ανάπτυξη πρωτότυπων για την αξιολόγηση της τεχνοοικονομικής εφικτότητας των προϊόντων και διαδικασιών που θα αναπτυχθούν.

1.4.3.     Καινοτόμες και ανταγωνιστικές τεχνολογίες πλατφορμών

Στόχος είναι η ανάπτυξη τεχνολογιών πλατφορμών (π.χ. γονιδιωματική, μετα-γονιδιωματική, πρωτεϊνωματική, μοριακά εργαλεία) που εξασφαλίζουν υπεροχή και ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε έναν ευρύ αριθμό τομέων της οικονομίας. Περιλαμβάνονται πτυχές, όπως η υποστήριξη της ανάπτυξης βιο-πόρων με βελτιστοποιημένες ιδιότητες και εφαρμογών πέρα από τις συμβατικές εναλλακτικές λύσεις, η δυνατότητα διερεύνησης, κατανόησης και εκμετάλλευσης με βιώσιμο τρόπο της επίγειας και θαλάσσιας βιοποικιλότητας για νεωτερικές εφαρμογές και η υποστήριξη της ανάπτυξης των βασισμένων στη βιοτεχνολογία λύσεων στον τομέα της περίθαλψης (π.χ. διαγνωστική, βιολογικά προϊόντα, βιοϊατρικές συσκευές).

1.5.        Προηγμένη μεταποίηση και κατεργασία

1.5.1.     Τεχνολογίες για τα εργοστάσια του μέλλοντος

Προώθηση βιώσιμης, βιομηχανικής ανάπτυξης διευκολύνοντας μια στρατηγική αλλαγή στην Ευρώπη από τη βασισμένη στο κόστος κατασκευή σε μία προσέγγιση βασισμένη στη δημιουργία υψηλής προστιθέμενης αξίας. Απαιτείται αντιμετώπιση της πρόκλησης της αύξησης της παραγωγής, με κατανάλωση λιγότερων υλικών, με χρήση λιγότερης ενέργειας και με τη δημιουργία λιγότερων αποβλήτων και ρύπανσης. Θα υπάρξει εστίαση στην ανάπτυξη και ενσωμάτωση των προσαρμοστικών συστημάτων παραγωγής του μέλλοντος, με ιδιαίτερη έμφαση στις ανάγκες των ευρωπαϊκών ΜΜΕ, προκειμένου να επιτευχθούν προηγμένα και βιώσιμα συστήματα και διαδικασίες κατασκευής.

1.5.2.     Τεχνολογίες για την κατασκευή ενεργειακώς αποδοτικών κτιρίων

Μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα με την ανάπτυξη και εγκατάσταση τεχνολογιών βιώσιμων κατασκευών, την εφαρμογή και αναπαραγωγή μέτρων για αυξημένη διείσδυση ενεργειακώς αποδοτικών συστημάτων και υλικών σε νέα, ανακαινισμένα και μετασκευασμένα κτίρια. Οι εκτιμήσεις για τον κύκλο ζωής και η αυξανόμενη σημασία των εννοιών σχεδίαση-κατασκευή-λειτουργία θα είναι βασικές για την αντιμετώπιση της πρόκλησης της μετάβασης σε κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας στην Ευρώπη έως το 2020 και την υλοποίηση ενεργειακώς αποδοτικών περιφερειών μέσω της εμπλοκής σε μια ευρεία κοινότητα ενδιαφερόμενων.

1.5.3.     Βιώσιμες τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα σε ενεργοβόρες βιομηχανίες μεταποίησης

Αύξηση της ανταγωνιστικότητας των μεταποιητικών βιομηχανιών, όπως αυτές των χημικών, του χαρτοπολτού και χάρτου, του γυαλιού ή των μη σιδηρούχων μετάλλων και χάλυβα, με δραστική βελτίωση της αποδοτικότητας των πόρων και της ενέργειας και μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυτών των βιομηχανικών δραστηριοτήτων. Εστίαση στην ανάπτυξη και επικύρωση των τεχνολογιών γενικής εφαρμογής για καινοτόμες ουσίες, υλικά και τεχνολογικές λύσεις για προϊόντα χαμηλών εκπομπών άνθρακα και λιγότερο ενεργοβόρες διαδικασίες και υπηρεσίες σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα, καθώς και στην υιοθέτηση τεχνολογιών παραγωγής εξαιρετικά χαμηλών εκπομπών άνθρακα και τεχνικών για την επίτευξη συγκεκριμένων μειώσεων της έντασης των εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων.

1.5.4.     Νέα, βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα

Η διατομεακή συνεργασία σε έννοιες και μεθοδολογίες για «βασισμένη στη γνώση» και εξειδικευμένη παραγωγή δύναται να τονώσει τη δημιουργικότητα και την καινοτομία εστιάζοντας σε επιχειρηματικά μοντέλα με προσαρμοσμένες προσεγγίσεις, των οποίων είναι εφικτή η προσαρμογή στις απαιτήσεις των παγκοσμιοποιημένων αξιακών αλυσίδων και δικτύων, στην αλλαγή αγορών και τις αναδυόμενες και μελλοντικές βιομηχανίες

1.6.        Διάστημα

1.6.1.     Ανάπτυξη ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, μη εξάρτηση και καινοτομία στις διαστημικές δραστηριότητες

Στόχος είναι η διατήρηση παγκόσμιου ηγετικού ρόλου στο διάστημα διασφαλίζοντας και αναπτύσσοντας ανταγωνιστική διαστημική βιομηχανία και ερευνητική κοινότητα και ενισχύοντας την καινοτομία στον τομέα του διαστήματος.

1.6.1.1.  Διασφάλιση ανταγωνιστικής διαστημικής βιομηχανίας και ερευνητικής κοινότητας

Η Ευρώπη διαδραματίζει ηγετικό ρόλο στη διαστημική έρευνα και την ανάπτυξη διαστημικών τεχνολογιών και έχει αναπτύξει δικές της διαστημικές υποδομές (π.χ. Galileo). Στην πραγματικότητα, η ευρωπαϊκή βιομηχανία έχει καθιερωθεί ως εξαγωγέας δορυφόρων έξοχης ποιότητας. Σημαντικές προκλήσεις αποτελούν εντούτοις, ο κατακερματισμένος χαρακτήρας των ευρωπαϊκών αγορών και των ερευνητικών ιδρυμάτων, ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων που δραστηριοποιούνται στο διάστημα, οι οποίες επωφελούνται από τις μεγάλες εγχώριες αγορές και οι περιορισμένες συστηματικές επενδύσεις στη διαστημική έρευνα και τεχνολογία καθώς και η ανάπτυξη ικανοτήτων στην Ευρώπη. Η ανάπτυξη μιας ερευνητικής βάσης με την εξασφάλιση συνέχειας στα διαστημικά ερευνητικά προγράμματα, π.χ. με μια σειρά μικρότερων και συχνότερων διαστημικών προγραμμάτων επίδειξης. Αυτό θα δώσει στην Ευρώπη τη δυνατότητα να αναπτύξει τη δική της βιομηχανική βάση και διαστημική κοινότητα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, συμβάλλοντας στη μη εξάρτησή της από εισαγωγές τεχνολογιών κρίσιμης σημασίας.

1.6.1.2.  Τόνωση καινοτομίας ανάμεσα στους διαστημικούς και μη διαστημικούς τομείς

Ορισμένες προκλήσεις των διαστημικών τεχνολογιών είναι παράλληλες προς τις επίγειες προκλήσεις, για παράδειγμα στα πεδία της ενέργειας, των τηλεπικοινωνιών, της εκμετάλλευσης φυσικών πόρων, της ρομποτικής, της ασφάλειας και της υγείας. Οι ομοιότητες αυτές προσφέρουν ευκαιρίες για έγκαιρη από κοινού ανάπτυξη και ειδικότερα από τις ΜΜΕ, τεχνολογιών σε όλες τις διαστημικές και μη διαστημικές κοινότητες, οι οποίες δυνητικά θα οδηγήσουν σε επαναστατικές καινοτομίες πιο γρήγορα σε σχέση με τα αναμενόμενα αποτελέσματα σε μεταγενέστερα στάδια. Η αξιοποίηση των υφιστάμενων ευρωπαϊκών διαστημικών υποδομών πρέπει να τονωθεί μέσω της προώθησης της ανάπτυξης καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών βασισμένων στην τηλεπισκόπηση και τον γεωεντοπισμό. Η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει περαιτέρω τη διαφαινόμενη ανάπτυξη του επιχειρηματικού διαστημικού τομέα με προσεκτικά στοχευμένα μέτρα.

1.6.2.     Πρόοδος στις διαστημικές τεχνολογίες

Στόχος είναι η διασφάλιση της ικανότητας πρόσβασης στο διάστημα και χειρισμού διαστημικών συστημάτων προς όφελος της ευρωπαϊκής κοινωνίας στις επόμενες δεκαετίες.

Η ικανότητα πρόσβασης στο διάστημα και διατήρησης και χειρισμού ευρωπαϊκών ή διεθνών διαστημικών συστημάτων σε γήινη τροχιά και πέρα από αυτή είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ευρωπαϊκής κοινωνίας. Οι απαραίτητες ικανότητες απαιτούν σταθερές επενδύσεις σε πληθώρα διαστημικών τεχνολογιών (π.χ. εκτοξευτήρες, δορυφόροι, ρομποτική, όργανα και αισθητήρες) και σε επιχειρησιακές έννοιες από την αρχική ιδέα έως την επίδειξη στο διάστημα. Επί του παρόντος, η Ευρώπη είναι μία από τις τρεις ηγετικές δυνάμεις που δραστηριοποιούνται στο διάστημα, αλλά σε σχέση με το επίπεδο επενδύσεων στις διαστημική Ε&Α στις ΗΠΑ (π.χ. περίπου 20 % του συνολικού προϋπολογισμού της NASA), το ευρωπαϊκό επίπεδο επενδύσεων σε μελλοντικές διαστημικές τεχνολογίες είναι ανεπαρκές (λιγότερο του 10 % των συνολικών δαπανών στον τομέα του διαστήματος) και πρέπει να ενισχυθεί κατά μήκος ολόκληρης της αλυσίδας:

α)           θεμελιώδης τεχνολογική έρευνα, συχνά στηριζόμενη σε μεγάλο βαθμό σε βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής, με τη δυνατότητα ανάπτυξης καινοτόμων τεχνολογιών με επίγειες εφαρμογές,

β)           βελτίωση υφιστάμενων τεχνολογιών, π.χ. μέσω μικροτεχνίας, μεγαλύτερης ενεργειακής αποδοτικότητας και μεγαλύτερης ευαισθησίας των αισθητήρων,

γ)           επίδειξη και επικύρωση νέων τεχνολογιών και εννοιών στο διάστημα και σε επίγεια αναλογικά περιβάλλοντα,

δ)           πλαίσιο αποστολής, π.χ. ανάλυση διαστημικού περιβάλλοντος, επίγειοι σταθμοί, προστασία διαστημικών συστημάτων από συγκρούσεις με συντρίμμια και τις συνέπειες ηλιακών εκρήξεων (Επαγρύπνηση για την κατάσταση που επικρατεί στο διάστημα, SSA), ανάπτυξη καινοτόμων δεδομένων και υποδομής αρχειοθέτησης δειγμάτων,

ε)           Προηγμένες τεχνολογίες πλοήγησης και τηλεπισκόπησης, οι οποίες καλύπτουν την έρευνα που είναι σημαντική για τις μελλοντικές γενιές διαστημικών συστημάτων της ΕΕ (π.χ. Galileo).

1.6.3.     Ανάπτυξη αξιοποίησης διαστημικών δεδομένων

Στόχος είναι η διασφάλιση πιο εκτεταμένης χρήσης στον επιστημονικό, δημόσιο και εμπορικό τομέα των διαστημικών δεδομένων από υφιστάμενες και μελλοντικές ευρωπαϊκές διαστημικές αποστολές.

Τα διαστημικά συστήματα παράγουν πληροφορίες, οι οποίες συχνά δεν είναι δυνατό να αποκτηθούν με κανένα άλλο τρόπο. Παρά τις ευρωπαϊκές διαστημικές αποστολές παγκόσμιας κλάσης, οι αριθμοί δημοσιεύσεων αποδεικνύουν ότι η χρήση των δεδομένων από ευρωπαϊκές αποστολές είναι λιγότερο διαδεδομένη σε σχέση με τη χρήση δεδομένων από αμερικανικές αποστολές. Σημαντική αύξηση της εκμετάλλευσης δεδομένων θα μπορούσε να επιτευχθεί με εναρμονισμένες προσπάθειες συντονισμού και οργάνωσης της επεξεργασίας, επικύρωσης και τυποποίησης των διαστημικών δεδομένων από ευρωπαϊκές αποστολές. Οι καινοτομίες στην απόκτηση και επεξεργασία δεδομένων, τη συγχώνευση και τη διάδοση δεδομένων, αξιοποιώντας επίσης καινοτόμες μορφές συνεργασίας ΤΠΕ μπορούν να διασφαλίσουν υψηλότερη απόδοση των επενδύσεων σε διαστημικές υποδομές. Η βαθμονόμηση και επικύρωση διαστημικών δεδομένων (για μεμονωμένα όργανα, ανάμεσα σε όργανα και αποστολές και σε σχέση με επιτόπου αντικείμενα) είναι καίριας σημασίας για την αποτελεσματική χρήση των διαστημικών δεδομένων σε όλους τους τομείς, αλλά έχουν επηρεαστεί από την έλλειψη φορέων ή ιδρυμάτων σε επίπεδο ΕΕ εξουσιοδοτημένων να διασφαλίσουν την τυποποίηση των δεδομένων που προέρχονται από το διάστημα και τα πλαίσια αναφοράς. Η πρόσβαση σε δεδομένα και η εκμετάλλευση των διαστημικών αποστολών είναι ζήτημα που απαιτεί παγκόσμια συνεργασία. Για τα δεδομένα γεωεπισκόπησης, εναρμονισμένες προσεγγίσεις και ορθές πρακτικές επιτυγχάνονται εν μέρει σε συνεργασία με τη διακυβερνητική οργάνωση Ομάδα γεωεπισκόπησης, στόχος της οποίας είναι ένα παγκόσμιο δίκτυο συστημάτων γεωεπισκόπησης, στο οποίο συμμετέχει η ΕΕ.

1.6.4.     Ανάπτυξη ευρωπαϊκής έρευνας για την υποστήριξη διεθνών συμπράξεων στο διάστημα

Στόχος είναι η υποστήριξη της συνεισφοράς της ευρωπαϊκής έρευνας και καινοτομίας σε μακροπρόθεσμες διεθνείς συμπράξεις στο διάστημα.

Αν και οι πληροφορίες που προέρχονται από το διάστημα παρέχουν μεγάλα τοπικά οφέλη, οι διαστημικοί οργανισμοί έχουν βασικά παγκόσμιο χαρακτήρα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σαφές για τις κοσμικές απειλές προς τη γη και τα διαστημικά συστήματα. Η απώλεια δορυφόρων λόγω των καιρικών συνθηκών στο διάστημα και των διαστημικών συντριμμιών εκτιμάται ότι είναι της τάξης των 100 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως. Παγκόσμιες δραστηριότητες είναι επίσης και ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός (ΔΔΣ), τον οποίο έχουν κατασκευάσει και λειτουργούν η Ευρώπη, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, η Ιαπωνία και η Ρωσία, καθώς και η ρομποτική επιστήμη του διαστήματος και οι δραστηριότητες εξερεύνησης. Η διαστημική τεχνολογία αιχμής αναπτύσσεται ολοένα και περισσότερο εντός τέτοιων διεθνών πλαισίων, καθιστώντας την πρόσβαση σε τέτοια διεθνή προγράμματα σημαντικό παράγοντα επιτυχίας για τους Ευρωπαίους ερευνητές και την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Η συμβολή της Ένωσης σε τέτοιες παγκόσμιες διαστημικές προσπάθειες χρειάζεται να οριστεί σε μακροπρόθεσμους στρατηγικούς χάρτες πορείας (10 έτη και παραπάνω), σε εναρμόνιση με τις προτεραιότητες των διαστημικών πολιτικών της ΕΕ και σε συντονισμό με τους εσωτερικούς Ευρωπαίους εταίρους, όπως η ESA, με διεθνείς εταίρους, όπως η COSPAR, η UNOOSA και με τις διαστημικές υπηρεσίες κρατών που δραστηριοποιούνται στο διάστημα, όπως η NASA και η ROSCOSMOS.

1.6.5.     Ειδικές πτυχές υλοποίησης

Οι προτεραιότητες υλοποίησης της διαστημικής έρευνας και καινοτομίας βάσει του προγράμματος Ορίζοντας 2020 ευθυγραμμίζονται με τις προτεραιότητες της διαστημικής πολιτικής της Ένωσης όπως αυτές καθορίζονται από το Συμβούλιο Διαστήματος και την ανακοίνωση με τίτλο «Προς μια διαστημική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην υπηρεσία του πολίτη»[23]. Η υλοποίηση θα προχωρήσει σε συνεργασία με ενδιαφερόμενους από την ευρωπαϊκή διαστημική βιομηχανία, τις ΜΜΕ, την πανεπιστημιακή κοινότητα και τα τεχνολογικά ιδρύματα, που εκπροσωπούνται από την συμβουλευτική ομάδα διαστήματος και με σημαντικούς εταίρους όπως η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (ESA) και οι εθνικές υπηρεσίες διαστήματος. Όσον αφορά τη συμμετοχή σε διεθνείς επιχειρήσεις, το θεματολόγιο έρευνας και καινοτομίας θα καθοριστεί σε συνεργασία με διεθνείς εταίρους (π.χ. NASA, ROSCOSMOS, JAXA).

2.           Πρόσβαση στη χρηματοδότηση υψηλού κινδύνου

Το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 θα δημιουργήσει δύο διευκολύνσεις (την «διευκόλυνση κεφαλαίου» και την «διευκόλυνση δανείων») που αποτελούνται από διάφορες θυρίδες. Η διευκόλυνση κεφαλαίου και η θυρίδα ΜΜΕ της διευκόλυνσης δανείων θα υλοποιηθούν ως δύο ενωσιακά χρηματοδοτικά μέσα που θα παρέχουν κεφάλαια ή δάνεια για την υποστήριξη της έρευνας και της καινοτομίας και της μεγέθυνσης των ΜΜΕ.

Η διευκόλυνση κεφαλαίου και η διευκόλυνση δανείων μπορούν, όπου απαιτείται, να επιτρέψουν την ομαδοποίηση οικονομικών πόρων με τα κράτη μέλη τα οποία επιθυμούν να συνεισφέρουν μέρος των διαρθρωτικών ταμείων που τους έχουν διατεθεί, σύμφωνα με το άρθρο 31 παράγραφος 1 στοιχείο α) του κανονισμού του Συμβουλίου για τα διαρθρωτικά ταμεία.

Η Επιτροπή, αντί να παρέχει δάνεια, εγγυήσεις ή κεφάλαιο κ.λπ. κατευθείαν στους τελικούς δικαιούχους, θα αναθέσει σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα την παροχή στήριξης και ειδικότερα μέσω επιμερισμού των κινδύνων, συστημάτων εγγύησης και επενδύσεων ιδίων κεφαλαίων και οιονεί ιδίων κεφαλαίων.

2.1.        Διευκόλυνση δανείων

Η διευκόλυνση δανείων θα χορηγεί δάνεια σε μεμονωμένους δικαιούχους για επενδύσεις σε έρευνα και καινοτομία, εγγυήσεις σε χρηματοπιστωτικούς ενδιάμεσους που χορηγούν δάνεια σε δικαιούχους, συνδυασμούς δανείων και εγγυήσεων, και εγγυήσεις ή/και τριτεγγυήσεις για εθνικά ή περιφερειακά συστήματα δανειοδότησης. Η διευκόλυνση δανείων θα αναλαμβάνει δραστηριότητες ενίσχυσης της ωριμότητας και θα στηρίζει το ειδικό μέσο ΜΜΕ (βλέπε μέρος ΙΙ, τμήμα «3. Καινοτομία στις ΜΜΕ» του παρόντος παραρτήματος). Επιτρέπεται ο συνδυασμός παροχών από τη διευκόλυνση δανείων, με πιθανή προσθήκη επιχορηγήσεων (συμπεριλαμβανομένων κατ’ αποκοπή ποσών), με παροχές του χρηματοπιστωτικού μέσου κεφαλαίων σε ένα ή περισσότερα ολοκληρωμένα σχήματα. Επίσης, ενδέχεται να χορηγούνται δάνεια με ευνοϊκό επιτόκιο και μετατρέψιμα δάνεια.

Εκτός από την παροχή δανείων και εγγυήσεων σύμφωνα με την αρχή της προτεραιότητας που υπαγορεύει η αγορά, η διευκόλυνση δανείων θα επικεντρώνεται, βάσει μίας σειράς τμημάτων, σε συγκεκριμένες πολιτικές και τομείς. Οι οριοθετημένες εισφορές από τον προϋπολογισμό για το σκοπό αυτό είναι δυνατό να προέρχονται από:

α)           άλλα μέρη του προγράμματος Ορίζοντας 2020, κυρίως από το μέρος ΙΙΙ «Κοινωνιακές προκλήσεις»,

β)           άλλα πλαίσια, προγράμματα και γραμμές του ενωσιακού προϋπολογισμού,

γ)           συγκεκριμένες περιφέρειες και κράτη μέλη που επιθυμούν να συνεισφέρουν με διαθέσιμους πόρους από τα ταμεία της πολιτικής για τη συνοχή,

δ)           συγκεκριμένους φορείς (όπως το Eureka ή οι Κοινές Τεχνολογικές Πρωτοβουλίες) ή πρωτοβουλίες.

Αυτές οι πιστώσεις ενδέχεται να καταβάλλονται ή να συμπληρώνονται ανά πάσα στιγμή κατά τη διάρκεια του προγράμματος Ορίζοντας 2020.

Ο επιμερισμός των κινδύνων και άλλες παράμετροι ενδέχεται να ποικίλουν εντός των τμημάτων της πολιτικής ή του τομέα, υπό την προϋπόθεση ότι οι αξίες ή οι καταστάσεις τους συμμορφώνονται με τους κοινούς κανόνες για τα μέσα δανειοδότησης. Επιπροσθέτως, τα τμήματα ενδέχεται να έχουν συγκεκριμένες στρατηγικές επικοινωνίας στα πλαίσια της συνολικής εκστρατείας προώθησης για τη διευκόλυνση δανείων. Ακόμη, ενδέχεται να χρησιμοποιούνται εξειδικευμένοι μεσάζοντες σε εθνικό επίπεδο, αν απαιτείται συγκεκριμένη εξειδίκευση για την αξιολόγηση υποψήφιων δανείων στον τομέα ενός συγκεκριμένου τμήματος.

Η θυρίδα ΜΜΕ της διευκόλυνσης δανείων επικεντρώνεται σε καθοδηγούμενες από έρευνα και καινοτομία ΜΜΕ και μεσαίες επιχειρήσεις για τη χορήγηση δανείων που δεν υπερβαίνουν τα 150.000 ευρώ, συμπληρώνοντας έτσι τη χρηματοδότηση της ΜΜΕ μέσω της διευκόλυνσης για την εγγύηση δανείων του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ.

Ο συντελεστής μόχλευσης της διευκόλυνσης δανείων — ορίζεται ως η συνολική χρηματοδότηση (δηλαδή η χρηματοδότηση της ΕΕ συν τη συνεισφορά άλλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων) διαιρούμενη με τη χρηματοδοτική συνεισφορά της ΕΕ — αναμένεται να ποικίλει κατά μέσο όρο από 1,5 έως 6,5, ανάλογα με τον τύπο των διαδικασιών (επίπεδο κινδύνου, δικαιούχοι-στόχοι και το συγκεκριμένο χρηματοπιστωτικό μέσο της διευκόλυνσης δανείων). Το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα — ορίζεται ως το σύνολο των επενδύσεων που πραγματοποιούνται από τους υποστηριζόμενους δικαιούχους, διαιρούμενο με την χρηματοδοτική συνεισφορά της ΕΕ — αναμένεται να είναι από 5 έως 20 και εξαρτάται από τον τύπο των σχετικών διαδικασιών.

2.2.        Διευκόλυνση κεφαλαίου

Η διευκόλυνση κεφαλαίου θα εστιάζεται σε πιστώσεις για κεφάλαια υψηλού κινδύνου αρχικού σταδίου που θα παρέχουν κεφάλαια υψηλού κινδύνου ή/και ενδιάμεσα κεφάλαια σε μεμονωμένες επιχειρήσεις χαρτοφυλακίου. Επιπλέον, οι εν λόγω επιχειρήσεις ενδέχεται να επιδιώκουν χρηματοδότηση μέσω δανείων από ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που υλοποιούν την διευκόλυνση δανείων.

Η διευκόλυνση θα έχει επίσης τη δυνατότητα να πραγματοποιεί επενδύσεις κατά τη φάση επέκτασης ή ανάπτυξης σε συνδυασμό με τον μηχανισμό ιδίων κεφαλαίων για την ανάπτυξη του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ, (περιλαμβάνει επενδύσεις σε αμοιβαία κεφάλαια που επενδύουν σε άλλα κεφάλαια (funds-of-funds) με ευρεία βάση επενδυτών και περιλαμβάνει ιδιώτες, θεσμικούς και στρατηγικούς επενδυτές καθώς και εθνικά δημόσια και ημικρατικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα). Στην δεύτερη περίπτωση οι επενδύσεις από τη διευκόλυνση κεφαλαίου του προγράμματος Ορίζοντας 2020 δεν υπερβαίνει το 20% της συνολικής επένδυσης της ΕΕ πλην περιπτώσεων κεφαλαίων πολλαπλών σταδίων όπου η χρηματοδότηση από τον μηχανισμό ιδίων κεφαλαίων για την ανάπτυξη και την διευκόλυνση κεφαλαίου για έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία παρέχεται κατ' αναλογία βάσει της επενδυτικής πολιτικής των κεφαλαίων. Η διευκόλυνση κεφαλαίου, όπως και ο μηχανισμός ιδίων κεφαλαίων για την ανάπτυξη αποφεύγουν της εξαγορά ή την αντικατάσταση κεφαλαίων που προορίζονται για την διάλυση εξαγορασμένης επιχείρησης. Η Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει να τροποποιήσει το ανώτατο όριο του 20% βάσει των αλλαγών στις συνθήκες που επικρατούν στην αγορά.

Οι παράμετροι επενδύσεων θα καθορίζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι δυνατό να επιτευχθούν συγκεκριμένοι στόχοι πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της στοχοποίησης ειδικών ομάδων υποψήφιων δικαιούχων, με παράλληλη διατήρηση της προσέγγιση του υπόψη μέσου με βάση την αγορά και τη ζήτηση.

Η διευκόλυνση κεφαλαίου μπορεί να υποστηρίζεται από πιστώσεις από άλλα μέρη του προγράμματος Ορίζοντας 2020, άλλα πλαίσια, προγράμματα και γραμμές του προϋπολογισμού της ΕΕ, συγκεκριμένες περιφέρειες και κράτη μέλη και συγκεκριμένες οντότητες ή πρωτοβουλίες.

Ο συντελεστής μόχλευσης της διευκόλυνσης κεφαλαίου — ορίζεται ως η συνολική χρηματοδότηση (δηλαδή η χρηματοδότηση της ΕΕ συν τη συνεισφορά άλλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων) διαιρούμενη με την χρηματοδοτική συνεισφορά της ΕΕ — αναμένεται να είναι 6 περίπου, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες της αγοράς, με αναμενόμενο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα — ορίζεται ως το σύνολο των επενδύσεων που πραγματοποιούνται από τους υποστηριζόμενους δικαιούχους, διαιρούμενο με τη χρηματοδοτική συνεισφορά της ΕΕ — κατά μέσο όρο 18.

2.3.        Ειδικές πτυχές υλοποίησης

Η υλοποίηση των δύο διευκολύνσεων θα ανατεθεί στον όμιλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ, ΕΤΑΕ) ή/και σε άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στα οποία μπορεί να ανατεθεί η υλοποίηση χρηματοπιστωτικών μέσων σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό. Η σχεδίαση και η εφαρμογή τους θα εναρμονίζεται με τις γενικές διατάξεις για τα χρηματοπιστωτικά μέσα που καθορίζονται στον δημοσιονομικό κανονισμό και με τις ιδιαίτερες απαιτήσεις λειτουργίας που θα καθοριστούν σε οδηγίες της Επιτροπής.

Επιτρέπεται ο συνδυασμός των στοιχείων τους, με πιθανή προσθήκη επιχορηγήσεων (συμπεριλαμβανομένων κατ’ αποκοπή ποσών), σε ένα ή περισσότερα ολοκληρωμένα σχήματα που στηρίζουν ειδικές κατηγορίες δικαιούχων ή σχέδια ειδικού στόχου, όπως ΜΜΕ και μεσαίες επιχειρήσεις με δυνατότητες ανάπτυξης ή μεγάλης κλίμακας επίδειξη καινοτόμων τεχνολογιών.

Η υλοποίησή τους θα υποστηρίζεται από ένα σύνολο συνοδευτικών μέτρων. Αυτά ενδέχεται να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων μέτρων, τεχνική βοήθεια για ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που εμπλέκονται στην αξιολόγηση της επιλεξιμότητας των αιτήσεων δανειοδότησης ή της αξίας του πνευματικού κεφαλαίου, προγράμματα επενδυτικής ετοιμότητας που καλύπτουν την επώαση, την καθοδήγηση και την εποπτεία των ΜΜΕ και την υποστήριξη της αλληλεπίδρασής με υποψήφιους επενδυτές, μέτρα για την ευαισθητοποίηση εταιρειών κεφαλαίων υψηλού κινδύνου και επιχειρηματικών αγγέλων σχετικά με το δυναμικό ανάπτυξης καινοτόμων ΜΜΕ που συμμετέχουν σε προγράμματα που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ, προγράμματα προσέλκυσης ιδιωτών επενδυτών για την υποστήριξη της ανάπτυξης καινοτόμων ΜΜΕ και μεσαίων επιχειρήσεων, προγράμματα ενθάρρυνσης φιλανθρωπικών ιδρυμάτων και ατόμων να υποστηρίξουν την έρευνα και την καινοτομία, και προγράμματα υποστήριξης εταιρικών επιχειρηματικών κεφαλαίων και ενθάρρυνσης δραστηριοτήτων οικογενειακών επιχειρήσεων και επιχειρηματικών αγγέλων.

Θα εξασφαλιστεί η συμπληρωματικότητα με τις διευκολύνσεις του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ.

3.           Καινοτομία στις ΜΜΕ

3.1.        Ενσωμάτωση υποστήριξης ΜΜΕ

Οι ΜΜΕ θα υποστηρίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος Ορίζοντας 2020. Για το σκοπό αυτό, ένα ειδικό μέσο ΜΜΕ επικεντρώνεται σε όλους τους τύπους καινοτόμων ΜΜΕ που επιδεικνύουν ισχυρή φιλοδοξία για ανάπτυξη, εξέλιξη και διεθνοποίηση. Το μέσο αυτό θα διατίθεται για όλους τους τύπους καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένων των μη τεχνολογικών καινοτομιών και των καινοτομιών υπηρεσιών. Στόχος είναι να ενισχυθεί η συμπλήρωση του κενού στη χρηματοδότηση για έρευνα και καινοτομία υψηλού κινδύνου στα πρώιμα στάδια, η προώθηση επαναστατικών καινοτομιών και η αύξηση της εμπορευματοποίησης των αποτελεσμάτων της έρευνας από τον ιδιωτικό τομέα.

Όλες οι κοινωνιακές προκλήσεις και οι τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και οι βιομηχανικές τεχνολογίες θα εφαρμόσουν το ειδικό μέσο ΜΜΕ και θα διαθέσουν ένα ποσό σε αυτό.

Μόνο οι ΜΜΕ επιτρέπεται να υποβάλλουν αίτηση για χρηματοδότηση και στήριξη. Μπορούν να διαμορφώσουν συνεργασίες σύμφωνα με τις ανάγκες τους, συμπεριλαμβανομένης της υπεργολαβίας εργασιών έρευνας και ανάπτυξης. Τα σχέδια πρέπει να έχουν σαφές ενδιαφέρον και δυνητικό όφελος για τις ΜΜΕ και να διαθέτουν διακριτή ευρωπαϊκή διάσταση.

Το μέσο ΜΜΕ καλύπτει όλα τα πεδία της επιστήμης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας με προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή στο πλαίσιο συγκεκριμένης κοινωνιακής πρόκλησης ή τεχνολογίας γενικής εφαρμογής έτσι ώστε να υπάρχει δυνατότητα χρηματοδότησης κάθε είδους φιλόδοξων ιδεών, κυρίως διατομεακών και διακλαδικών σχεδίων.

Το μέσο για τις ΜΜΕ παρέχει απλοποιημένη και σταδιακή υποστήριξη. Οι τρεις φάσεις του καλύπτουν ολόκληρο τον κύκλο καινοτομίας. Η μετάβαση από τη μία φάση στην επόμενη θα είναι απρόσκοπτη, υπό την προϋπόθεση ότι το έργο της ΜΜΕ έχει αποδείξει ότι αξίζει περαιτέρω χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της προηγούμενης φάσης. Ταυτόχρονα, κάθε φάση θα είναι ανοικτή σε όλες τις ΜΜΕ:

– Φάση 1: Αξιολόγηση έννοιας και εφικτότητας:

Οι ΜΜΕ λαμβάνουν χρηματοδότηση για τη διερεύνηση της επιστημονικής ή τεχνικής εφικτότητας και του εμπορικού δυναμικού μιας νέας ιδέας (επικύρωση της ιδέας) προκειμένου να αναπτύξουν ένα έργο καινοτομίας. Ένα θετικό αποτέλεσμα αυτής της αξιολόγησης επιτρέπει τη χρηματοδότηση της επόμενης φάσης (ή φάσεων).

– Φάση 2: Ε&Α, επίδειξη, εμπορική αξιοποίηση:

Η έρευνα και η ανάπτυξη υποστηρίζονται με ιδιαίτερη εστίαση σε δραστηριότητες επίδειξης (δοκιμή, πρωτότυπο, μελέτες κλιμάκωσης, σχεδίαση, δοκιμαστικές καινοτόμες διαδικασίες, προϊόντα και υπηρεσίες, επαλήθευση επιδόσεων κ.λπ.) και εμπορική αξιοποίηση.

– Φάση 3: Εμπορευματοποίηση:

Η φάση αυτή δεν παρέχει άμεση χρηματοδότηση, παρά μόνο υποστηρικτικές δραστηριότητες, αλλά επιδιώκει τη διευκόλυνση της πρόσβασης στο ιδιωτικό κεφάλαιο και σε περιβάλλοντα που ευνοούν την καινοτομία. Προβλέπονται δεσμοί με τα χρηματοπιστωτικά μέσα (βλέπε μέρος ΙΙ τμήμα 2 «Πρόσβαση στη χρηματοδότηση υψηλού κινδύνου» του παρόντος παραρτήματος), για παράδειγμα δίνοντας προτεραιότητα στις ΜΜΕ που έχουν ολοκληρώσει επιτυχώς τις φάσεις 1 ή/και 2 χωρίς να ξεπεράσουν συγκεκριμένο ύψος οικονομικών πόρων. Οι ΜΜΕ θα επωφεληθούν επίσης από μέτρα υποστήριξης, όπως δικτύωση, εκπαίδευση, καθοδήγηση και συμβουλευτική. Επιπλέον, το μέρος αυτό ενδέχεται να συνδέεται με μέτρα προώθησης προ-εμπορικής ανάθεσης συμβάσεων και συμβάσεων προμήθειας καινοτόμων λύσεων.

Η ενιαία προώθηση, υλοποίηση και παρακολούθηση του μέσου ΜΜΕ κατά τη διάρκεια του προγράμματος Ορίζοντας 2020 θα διασφαλίζει στις ΜΜΕ εύκολη πρόσβαση. Με βάση υφιστάμενα δίκτυα υποστήριξης ΜΜΕ θα δημιουργηθεί ένα πρόγραμμα συνοδευτικής εποπτείας για τις δικαιούχους ΜΜΕ για να επιταχυνθούν οι θετικές επιπτώσεις από την παρεχόμενη υποστήριξη.

Θα συγκροτηθεί ένας ειδικός φορέας ενδιαφερόμενων και εμπειρογνωμόνων σε θέματα έρευνας και καινοτομίας των ΜΜΕ με σκοπό να προωθήσει και να συνοδεύσει τα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ του προγράμματος Ορίζοντας 2020.

3.2.        Ειδική στήριξη

3.2.1.     Υποστήριξη ΜΜΕ έντασης έρευνας

Μια ειδική δράση θα προωθήσει την καινοτομία με επίκεντρο την αγορά των ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται στην Ε&A. Στοχεύει ΜΜΕ έντασης έρευνας σε τομείς υψηλής τεχνολογίας που επίσης πρέπει να επιδείξουν την ικανότητά τους να εκμεταλλευτούν εμπορικά τα αποτελέσματα των έργων.

Η δράση θα καλύπτει όλα τα πεδία της επιστήμης και της τεχνολογίας με προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή για να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται στην Ε&A.

Η δράση θα υλοποιηθεί με πρωτοβουλία του άρθρου 185 της ΣΛΕΕ αξιοποιώντας το κοινό πρόγραμμα Eurostars και επαναπροσανατολίζοντάς το με βάση τα όσα αναφέρονται στην ενδιάμεση αξιολόγησή του.

3.2.2.     Ενίσχυση της ικανότητας καινοτομίας των ΜΜΕ

Θα υποστηριχτούν οι δραστηριότητες που βοηθούν την υλοποίηση και συμπληρώνουν τα ειδικά μέτρα για ΜΜΕ σε όλο το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020, κυρίως για την ενίσχυση της ικανότητας καινοτομίας των ΜΜΕ. Οι δραστηριότητες ενδέχεται να περιλαμβάνουν ευαισθητοποίηση, πληροφόρηση και διάδοση, δραστηριότητες εκπαίδευσης και κινητικότητας, δικτύωση και ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, ανάπτυξη μηχανισμών υποστήριξης καινοτομίας υψηλής ποιότητας με υψηλή ενωσιακή προστιθέμενη αξία (π.χ. διαχείριση διανοητικής ιδιοκτησίας και καινοτομίας, μεταφορά γνώσεων, καινοτόμος χρήση ΤΠΕ και ηλε-δεξιότητες σε ΜΜΕ), καθώς και παροχή βοήθειας στις ΜΜΕ για να συνδεθούν με εταίρους έρευνας και καινοτομίας ανά την ΕΕ, επιτρέποντάς τους να αξιοποιήσουν την τεχνολογία και να αναπτύξουν τη δική τους ικανότητα καινοτομίας. Ενδιάμεσοι οργανισμοί που εκπροσωπούν ομάδες καινοτόμων ΜΜΕ θα κληθούν να διεξάγουν διατομεακές και διαπεριφερειακές δραστηριότητες καινοτομίας με ΜΜΕ που διαθέτουν αλληλοενισχυόμενες ικανότητες ώστε να αναπτυχθούν νέες βιομηχανικές αξιακές αλυσίδες.

Θα επιδιώκονται συνέργειες με την πολιτική συνοχής της ΕΕ στο πλαίσιο των εθνικών και περιφερειακών στρατηγικών καινοτομίας για έξυπνη εξειδίκευση.

Προβλέπεται η δημιουργία ενισχυμένου δεσμού με το ευρωπαϊκό επιχειρηματικό δίκτυο (στο πλαίσιο του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ). Η υποστήριξη είναι δυνατό να ποικίλει από υπηρεσίες βελτιωμένης πληροφόρησης και συμβουλευτικής μέσω εποπτείας, καθοδήγησης και εταιρικών δραστηριοτήτων έρευνας για ΜΜΕ που επιθυμούν την ανάπτυξη διασυνοριακών έργων καινοτομίας, μέχρι την παροχή υπηρεσιών υποστήριξης καινοτομίας. Με τις παραπάνω δράσεις θα παγιωθεί η προσέγγιση «υπηρεσίας μίας στάσης» του ευρωπαϊκού επιχειρηματικού δικτύου για την υποστήριξη των ΜΜΕ, μαζί με ισχυρή περιφερειακή και τοπική παρουσία του δικτύου.

3.2.3.     Υποστήριξη καινοτομίας που υπαγορεύει η αγορά

Θα υποστηριχτεί καινοτομία που υπαγορεύεται από την αγορά με στόχο την ενίσχυση της ικανότητας καινοτομίας των επιχειρήσεων μέσω της βελτίωσης των όρων πλαισίωσης της καινοτομίας, καθώς και μέσω της αντιμετώπισης των συγκεκριμένων φραγμών που εμποδίζουν την ανάπτυξη των καινοτόμων επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ και των επιχειρήσεων μεσαίου μεγέθους με δυνατότητες ταχείας ανάπτυξης. Θα υποστηριχτεί η εξειδικευμένη υποστήριξη της καινοτομίας (σχετικά με π.χ. την εκμετάλλευση της διανοητικής ιδιοκτησίας, τα δίκτυα παραγωγών, την υποστήριξη γραφείων μεταφοράς τεχνολογίας, τον στρατηγικό σχεδιασμό) και η αναθεώρηση των δημόσιων πολιτικών που σχετίζονται με την καινοτομία.

Μέρος III

Κοινωνιακές προκλήσεις

1.           Υγεία, δημογραφική μεταβολή και ευημερία

Η αποτελεσματική προαγωγή της υγείας, η οποία υποστηρίζεται από μια αξιόπιστη βάση τεκμηρίωσης, προλαμβάνει τις νόσους, βελτιώνει την ευημερία και είναι αποτελεσματική από πλευράς κόστους. Η προαγωγή της υγείας και η πρόληψη των νόσων εξαρτώνται επίσης από την κατανόηση των καθοριστικών παραγόντων της υγείας, τα αποτελεσματικά εργαλεία πρόληψης, όπως είναι τα εμβόλια, την αποτελεσματική επιτήρηση της υγείας και των νόσων και την ετοιμότητα, καθώς και από τα αποτελεσματικά προγράμματα διαγνωστικών εξετάσεων.

Επιτυχημένες προσπάθειες για πρόληψη, διαχείριση, αντιμετώπιση και θεραπεία νόσων, αναπηρίας και μειωμένης κινητικότητας ενισχύονται από τη βασική κατανόηση των αιτίων, διαδικασιών και επιπτώσεών τους, καθώς και των παραγόντων βασικής καλής υγείας και ευημερίας. Η αποτελεσματική ανταλλαγή δεδομένων και η σύνδεση των δεδομένων αυτών με μεγάλης κλίμακας μελέτες κοόρτης του πραγματικού κόσμου είναι επίσης σημαντική, όπως και η μετάφραση των ευρημάτων της έρευνας στην κλινική πρακτική ιδίως μέσω της διεξαγωγής κλινικών δοκιμών.

Η αυξανόμενη επιβάρυνση των νόσων και της αναπηρίας στο πλαίσιο της γήρανσης του πληθυσμού θέτει περαιτέρω απαιτήσεις στους τομείς υγείας και φροντίδας. Για να διατηρηθεί η αποτελεσματική υγεία και φροντίδα σε όλες τις ηλικίες, απαιτούνται προσπάθειες για τη βελτίωση της λήψης αποφάσεων στην πρόληψη και την θεραπευτική αντιμετώπιση, τον προσδιορισμό και την υποστήριξη της διάδοσης βέλτιστων πρακτικών στον τομέα της περίθαλψης και την υποστήριξη ολοκληρωμένης φροντίδας και την διείσδυση τεχνολογικών, οργανωτικών και κοινωνικών καινοτομιών που παρέχουν δυνατότητες ιδίως στα μεγαλύτερα σε ηλικία άτομα να παραμείνουν ενεργά και ανεξάρτητα. Οι προσπάθειες αυτές θα συμβάλλουν στην αύξηση και επιμήκυνση της διάρκειας της σωματικής, κοινωνικής και πνευματικής ευημερίας τους.

Όλες αυτές οι δραστηριότητες θα αναληφθούν με τέτοιο τρόπο ώστε να παρέχουν υποστήριξη καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου έρευνας και καινοτομίας, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών με βάση την ΕΕ και την ανάπτυξη νέων ευκαιριών στην αγορά.

Οι ειδικές δραστηριότητες περιγράφονται κατωτέρω.

1.1.        Κατανόηση των καθοριστικών παραγόντων της υγείας, βελτίωση της προαγωγής της υγείας και πρόληψη νόσων

Για την παροχή τεκμηρίων όσον αφορά την αποτελεσματική προαγωγή της υγείας και την πρόληψη νόσων απαιτείται καλύτερη κατανόηση των καθοριστικών για την υγεία παραγόντων, η οποία θα επιτρέψει και την ανάπτυξη ολοκληρωμένων δεικτών υγείας και ευημερίας στην ΕΕ. Θα μελετηθούν περιβαλλοντικοί, συμπεριφορικοί (συμπεριλαμβανομένου και του τρόπου ζωής), κοινωνικοοικονομικοί και γενετικοί παράγοντες, υπό τις ευρύτερες έννοιές τους. Οι προσεγγίσεις θα περιλαμβάνουν τη μακροπρόθεσμη μελέτη κοορτών και τη σύνδεσή τους με δεδομένα που αντλούνται από την έρευνα σε τομείς «-ωματικής» και άλλες μεθόδους.

Ειδικότερα, για την καλύτερη κατανόηση του περιβάλλοντος ως καθοριστικού παράγοντα της υγείας θα απαιτηθούν ολοκληρωμένες μοριακές βιολογικές, επιδημιολογικές και τοξικολογικές προσεγγίσεις για τη διερεύνηση των σχέσεων υγείας-περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένων μελετών των τρόπων δράσης των χημικών ουσιών, των συνδυασμένων εκθέσεων στη ρύπανση και άλλων περιβαλλοντικών και σχετικών με το κλίμα παραγόντων καταπόνησης, ολοκληρωμένες τοξικολογικές δοκιμές, καθώς και εναλλακτικές λύσεις για τις δοκιμές σε ζώα. Χρειάζονται καινοτόμες προσεγγίσεις της αξιολόγησης της έκθεσης με τη χρήση νέας γενιάς βιοδεικτών βασισμένων σε κλάδους «-ωματικής» και επιγενετική, ανθρώπινη βιοπαρακολούθηση, αξιολογήσεις προσωπικής έκθεσης και ανάπτυξη μοντέλων για την κατανόηση συνδυασμένων, σωρευτικών και αναδυόμενων εκθέσεων, με την ενσωμάτωση κοινωνικοοικονομικών και συμπεριφορικών παραγόντων. Θα υποστηριχτούν βελτιωμένοι σύνδεσμοι με τα περιβαλλοντικά δεδομένα χρησιμοποιώντας προηγμένα συστήματα πληροφοριών.

Με τον τρόπο αυτό, είναι δυνατή η αξιολόγηση των υφιστάμενων και σχεδιασμένων πολιτικών και προγραμμάτων και η παροχή υποστήριξης στις πολιτικές. Παρομοίως, είναι δυνατή η ανάπτυξη βελτιωμένων συμπεριφορικών παρεμβάσεων, προγραμμάτων πρόληψης και εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν τις στοιχειώδεις γνώσεις περί υγείας στους τομείς της διατροφής, του εμβολιασμού και άλλων παρεμβάσεων πρωτοβάθμιας φροντίδας.

1.2.        Ανάπτυξη αποτελεσματικών προγραμμάτων διαγνωστικών εξετάσεων και βελτίωση της αξιολόγησης της προδιάθεσης σε νόσους

Η ανάπτυξη των προγραμμάτων διαγνωστικών εξετάσεων εξαρτάται από τον εντοπισμό πρώιμων βιοδεικτών εκδήλωσης κινδύνου και νόσου και η διάθεση τους εξαρτάται από τη δοκιμή και επικύρωση των μεθόδων και των προγραμμάτων διαγνωστικών εξετάσεων. Ο εντοπισμός ατόμων και πληθυσμών υψηλού κινδύνου προσβολής από νόσους θα επιτρέψει εξατομικευμένες, στρωματοποιημένες και συλλογικές στρατηγικές για την αποτελεσματική και την αποδοτική από οικονομικής άποψης πρόληψη των νόσων.

1.3.        Βελτίωση εποπτείας και ετοιμότητας

Οι ανθρώπινοι πληθυσμοί απειλούνται από νέες και αναδυόμενες μολύνσεις (συμπεριλαμβανομένων αυτών που προκύπτουν από την κλιματική αλλαγή), από την ανθεκτικότητα των υφιστάμενων παθογόνων στα φάρμακα και από άλλες άμεσες και έμμεσες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Για την ανάπτυξη μοντέλων των επιδημιών, την αποτελεσματική αντιμετώπιση των πανδημιών, την αντιμετώπιση των μη λοιμωδών νόσων που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή, απαιτούνται βελτιωμένες μέθοδοι επιτήρησης, δίκτυα έγκαιρης προειδοποίησης, οργανισμοί υπηρεσιών υγείας και εκστρατείες ετοιμότητας, καθώς επίσης προσπάθειες για τη διατήρηση και βελτίωση των ικανοτήτων καταπολέμησης των λοιμωδών ασθενειών με ανθεκτικότητα στα φάρμακα.

1.4.        Κατανόηση της νόσου

Υπάρχει ανάγκη για βελτιωμένη κατανόηση της υγείας και της νόσου, σε άτομα όλων των ηλικιών, προκειμένου να καταστεί δυνατή η ανάπτυξη νέων και καλύτερων μέτρων πρόληψης, διάγνωσης και θεραπείας. Η διεπιστημονική, μεταγραφική έρευνα σχετικά με την παθοφυσιολογία των ασθενειών είναι απαραίτητη για τη βελτίωση της κατανόησης όλων των πτυχών των διεργασιών των νόσων, συμπεριλαμβανομένης μιας εκ νέου ταξινόμησης των φυσιολογικών παραλλαγών και των νόσων βάσει μοριακών δεδομένων και για την αξιολόγηση και χρήση των αποτελεσμάτων της έρευνας σε κλινικές εφαρμογές.

Η έρευνα υποστήριξης θα περιλαμβάνει και θα ενθαρρύνει την ανάπτυξη και τη χρήση νέων εργαλείων και προσεγγίσεων για την παραγωγή βιοϊατρικών δεδομένων και θα περιλαμβάνει διάφορους κλάδους «-ωματικής», προσεγγίσεις υψηλής απόδοσης και ιατρικών συστημάτων. Οι δραστηριότητες αυτές θα απαιτήσουν στενή σύνδεση μεταξύ θεμελιώδους και κλινικής έρευνας και με μακροπρόθεσμες μελέτες κοόρτης (και των αντίστοιχων ερευνητικών τομέων), όπως περιγράφηκε παραπάνω. Θα απαιτηθούν επίσης στενοί δεσμοί με τις ερευνητικές και ιατρικές υποδομές (βάσεις δεδομένων, βιοτράπεζες κ.λπ.) για την τυποποίηση, τη φύλαξη, την κοινή χρήση και την πρόσβαση στα δεδομένα, τα οποία είναι όλα απαραίτητα για τη μεγιστοποίηση της χρησιμότητας των δεδομένων και την προώθηση πιο καινοτόμων και αποτελεσματικών τρόπων ανάλυσης και συνδυασμού των συνόλων δεδομένων.

1.5.        Ανάπτυξη καλύτερων προληπτικών εμβολίων

Υπάρχει ανάγκη για πιο αποτελεσματικά προληπτικά εμβόλια (ή εναλλακτικές προληπτικές επεμβάσεις) και προγράμματα εμβολιασμών βάσει αποδείξεων για ένα μεγάλο φάσμα νόσων. Η ανάγκη αυτή εξαρτάται από την καλύτερη κατανόηση των νόσων και των διαδικασιών που σχετίζονται με αυτές και των επακόλουθων επιδημιών και από το γεγονός ότι πρέπει να ξεκινήσουν κλινικές δοκιμές και σχετικές μελέτες.

1.6.        Βελτίωση διάγνωσης

Για την ανάπτυξη νέων και αποτελεσματικότερων διαγνώσεων απαιτείται βελτιωμένη κατανόηση της υγείας, των νόσων και των διεργασιών που συνδέονται με αυτές σε όλες τις ηλικίες. Θα αναπτυχθούν καινοτόμες και υφιστάμενες τεχνολογίες με στόχο τη σημαντική βελτίωση της έκβασης της νόσου, μέσω εγκαιρότερης, ακριβέστερης διάγνωσης και προβλέποντας μια πιο προσαρμοσμένη στον ασθενή θεραπεία.

1.7.        Χρήση υπολογιστικής (in-silico) ιατρικής για τη βελτίωση της διαχείρισης και της πρόβλεψης των νόσων

Η προσομοίωση σε υπολογιστή με χρήση συγκεκριμένων δεδομένων των ασθενών και η αξιοποίηση συστημικών ιατρικών προσεγγίσεων καθώς και η ανάπτυξη μοντέλων φυσιολογίας μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πρόβλεψη των κινδύνων προσβολής από μια νόσο, την εξέλιξη της νόσου και την πιθανή επιτυχία των ιατρικών θεραπειών. Η προσομοίωση βάσει μοντέλων μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την υποστήριξη κλινικών δοκιμών, προβλεψιμότητας της ανταπόκρισης στη θεραπεία και βελτιστοποίηση της θεραπείας.

1.8.        Θεραπεία νόσων

Υπάρχει ανάγκη υποστήριξης της βελτίωσης τεχνολογιών οριζόντιας υποστήριξης για τα φάρμακα, τα εμβόλια και άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις, συμπεριλαμβανομένων της μεταμόσχευσης και της γονιδιακής και κυτταρικής θεραπείας, για την αύξηση της επιτυχίας της διαδικασίας ανάπτυξης φαρμάκων και εμβολίων (συμπεριλαμβανομένων εναλλακτικών μεθόδων για την αντικατάσταση των κλασικών δοκιμών ασφάλειας και αποτελεσματικότητας, π.χ. την ανάπτυξη νέων μεθόδων), για την ανάπτυξη προσεγγίσεων αναγεννητικής ιατρικής, συμπεριλαμβανομένων προσεγγίσεων βάσει βλαστοκυττάρων, για την ανάπτυξη βελτιωμένων ιατρικών και βοηθητικών συσκευών και συστημάτων, για την διατήρηση και βελτίωση της ικανότητάς μας για την καταπολέμηση των μεταδοτικών, σπάνιων, σημαντικών και χρόνιων ασθενειών και την ανάληψη ιατρικών παρεμβάσεων που εξαρτώνται από τη διαθεσιμότητα αποτελεσματικών αντιμικροβιακών φαρμάκων, και για την ανάπτυξη συνολικών προσεγγίσεων αντιμετώπισης των συνοδών νοσηροτήτων σε όλες τις ηλικίες. Οι βελτιώσεις αυτές θα διευκολύνουν την ανάπτυξη νέων, αποδοτικότερων, αποτελεσματικότερων και πιο βιώσιμων θεραπειών και τη διαχείριση των αναπηριών.

1.9.        Μετάδοση γνώσεων στην κλινική πρακτική και κλιμακούμενες δράσεις καινοτομίας

Οι κλινικές δοκιμές είναι το μέσο μεταφοράς βιοϊατρικής γνώσης στην πράξη σε ασθενείς, και πρόκειται να δοθεί υποστήριξη τόσο στις δοκιμές αυτές, όσο και για τη βελτίωση της πρακτικής εφαρμογής τους. Ως παραδείγματα αναφέρονται η ανάπτυξη καλύτερων μεθοδολογιών που θα επιτρέψουν στις δοκιμές να εστιαστούν σε σχετικές πληθυσμιακές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των ασθενών άλλων συνακόλουθων νόσων οι οποίοι βρίσκονται ήδη σε θεραπεία, στον καθορισμό της συγκριτικής αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων και των λύσεων, καθώς και στη βελτίωση της χρήσης των βάσεων δεδομένων και των ηλεκτρονικών μητρώων υγείας ως πηγών δεδομένων για δοκιμές και μεταφορά γνώσεων. Ομοίως, θα δοθεί υποστήριξη για τη μεταφορά άλλων τύπων παρεμβάσεων όπως αυτών που σχετίζονται με την ανεξάρτητη διαβίωση σε πραγματικά περιβάλλοντα.

1.10.      Καλύτερη χρήση των δεδομένων υγείας

Η ενσωμάτωση υποδομών και δομών και πηγών πληροφόρησης (συμπεριλαμβανομένων όσων προκύπτουν από μελέτες κοόρτης, πρωτόκολλα, συλλογές δεδομένων, δείκτες, κ.λπ.) καθώς και η τυποποίηση, η διαλειτουργικότητα, η φύλαξη, η κοινή χρήση και η πρόσβαση σε δεδομένα θα υποστηριχθούν για την καταλληλότερη αξιοποίηση των δεδομένων αυτών. Πρέπει να δοθεί προσοχή στην επεξεργασία των δεδομένων, στη διαχείριση των γνώσεων, στην ανάπτυξη μοντέλων και στην οπτικοποίηση.

1.11.      Βελτίωση επιστημονικών εργαλείων και μεθόδων για την υποστήριξη της χάραξης πολιτικών και των ρυθμιστικών αναγκών

Υπάρχει ανάγκη ανάπτυξης επιστημονικών εργαλείων, μεθόδων και στατιστικών για γρήγορη, ακριβή και προληπτική αξιολόγηση της ασφάλειας, της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας των τεχνολογιών υγείας, συμπεριλαμβανομένων των νέων φαρμάκων, των βιολογικών, των προηγμένων θεραπειών και των ιατρικών συσκευών. Αυτό αφορά ειδικότερα τις νέες εξελίξεις σε τομείς όπως τα εμβόλια, οι θεραπείες βάσει κυττάρων/ιστών και γονιδίων, τα όργανα και οι μεταμοσχεύσεις, οι ειδικές κατασκευές, οι βιοτράπεζες, οι νέες ιατρικές συσκευές, οι διαδικασίες διάγνωσης/θεραπείας, οι γενετικές δοκιμές, η διαλειτουργικότητα και ηλ-υγεία, συμπεριλαμβανομένων των πτυχών της ιδιωτικότητας. Ομοίως, απαιτείται υποστήριξη των βελτιωμένων μεθοδολογιών εκτίμησης κινδύνων, καθώς και των δοκιμών και των στρατηγικών που σχετίζονται με το περιβάλλον και την υγεία. Υπάρχει επίσης ανάγκη υποστήριξης της ανάπτυξης των σχετικών μεθόδων για την ενίσχυση της αξιολόγησης των θεμάτων δεοντολογίας στους παραπάνω τομείς.

1.12.      Ενεργός γήρανση, ανεξάρτητη και υποβοηθούμενη διαβίωση

Η διεπιστημονική προηγμένη και εφαρμοσμένη έρευνα και καινοτομία με επιστήμες της συμπεριφοράς, του γήρατος, ψηφιακές και άλλες επιστήμες είναι απαραίτητες για την εξεύρεση αποδοτικών ως προς το κόστος και φιλικών προς το χρήστη λύσεων για την ενεργή, ανεξάρτητη και υποβοηθούμενη καθημερινή διαβίωση (στο σπίτι, στο χώρο εργασίας κλπ) του γηράσκοντος πληθυσμού και των ατόμων με αναπηρίες. Αυτό ισχύει για διάφορες συνθήκες και για τεχνολογίες, συστήματα και υπηρεσίες που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής και τις ανθρώπινες λειτουργίες, συμπεριλαμβανομένης της κινητικότητας, των έξυπνων εξατομικευμένων τεχνολογιών υποβοήθησης, της ρομποτικής υπηρεσιών και της κοινωνικής ρομποτικής και των περιβαλλόντων υποβοηθούμενης διαβίωσης. Θα υποστηριχθούν πιλοτικά προγράμματα έρευνας και καινοτομίας για την αξιολόγηση της υλοποίησης και της ευρείας διείσδυσης λύσεων.

1.13.      Ατομική ενδυνάμωση για την αυτοδιαχείριση της υγείας

Η ενδυνάμωση των ατόμων προκειμένου να βελτιώσουν και να διαχειριστούν την υγεία τους καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους θα έχει ως αποτέλεσμα οικονομίες στα συστήματα υγείας, επιτρέποντας τη διαχείριση των χρόνιων νόσων εκτός νοσοκομείων και τη βελτίωση της έκβασης της υγείας. Για το λόγο αυτό απαιτείται έρευνα σε συμπεριφορικά και κοινωνικά μοντέλα, κοινωνικές στάσεις και φιλοδοξίες σε σχέση με εξατομικευμένες τεχνολογίες υγείας, κινητά ή/και φορητά εργαλεία, νέους διαγνωστικούς ελέγχους και εξατομικευμένες υπηρεσίες που προωθούν τον υγιεινό τρόπο ζωής, την ευημερία, την αυτοεξυπηρέτηση, τη βελτιωμένη επαγγελματική διάδραση πολιτών/επαγγελματιών της υγείας, τα εξατομικευμένα προγράμματα διαχείρισης των νόσων και των αναπηριών καθώς και την υποστήριξη για τις υποδομές γνώσεων.

1.14.      Προώθηση ολοκληρωμένης φροντίδας

Η υποστήριξη της εξωνοσοκομειακής διαχείρισης χρόνιων νόσων εξαρτάται επίσης από τη βελτιωμένη συνεργασία μεταξύ των παρόχων υπηρεσιών υγείας και κοινωνικών υπηρεσιών ή ανεπίσημης φροντίδας. Θα υποστηρίζονται εφαρμογές έρευνας και καινοτομίας για τη λήψη αποφάσεων βάσει των κατανεμημένων πληροφοριών και για την παροχή αποδείξεων για μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις και την εμπορική αξιοποίηση καινοτόμων λύσεων, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών τηλε-υγείας και τηλε-φροντίδας. Θα υποστηριχτεί επίσης η έρευνα και καινοτομία για την βελτίωση της παροχής μακροχρόνιας περίθαλψης.

1.15.      Βελτιστοποίηση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας των συστημάτων περίθαλψης και μείωση των ανισοτήτων βάσει λήψης αποφάσεων και διάδοσης βέλτιστων πρακτικών που στηρίζονται σε δεδομένα και βάσει καινοτόμων τεχνολογιών και προσεγγίσεων.

Υπάρχει ανάγκη υποστήριξης της ανάπτυξης της αξιολόγησης της τεχνολογίας και των οικονομικών της υγείας, καθώς και συγκέντρωσης αποδείξεων και διάδοσης βέλτιστων πρακτικών και καινοτόμων τεχνολογιών και προσεγγίσεων στον τομέα της περίθαλψης, συμπεριλαμβανομένων των ΤΠΕ και των εφαρμογών της ηλ-υγείας. Θα υποστηριχθούν συγκριτικές αναλύσεις της μεταρρύθμισης των συστημάτων δημόσιας υγείας στην Ευρώπη και σε τρίτες χώρες και αξιολογήσεις των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων οικονομικών και κοινωνικών τους επιπτώσεων. Ακόμη, χρειάζονται αναλύσεις του μελλοντικού εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας ως προς τους αριθμούς και τις απαιτούμενες δεξιότητες σε σχέση με τις νέες μορφές περίθαλψης. Τέλος, θα υποστηριχθεί η έρευνα όσον αφορά την εξέλιξη των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας, της αλληλεπίδρασής τους με άλλες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες και όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των πολιτικών με στόχο τη μείωσή τους στην Ευρώπη και εκτός αυτής. Τέλος, υφίσταται ανάγκη υποστήριξης της αξιολόγησης των λύσεων σχετικά με την ασφάλεια των ασθενών και τα συστήματα διασφάλισης ποιότητας, συμπεριλαμβανομένου του ρόλο των ασθενών όσον αφορά την ασφάλεια και την ποιότητα της περίθαλψης.

1.16.      Ειδικές πτυχές υλοποίησης

Η παρεχόμενη υποστήριξη θα καλύψει όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων από την μεταφορά γνώσεων και τεχνολογίας μέχρι δράσεις επίδειξης μεγάλης κλίμακας που θα οδηγήσουν σε μεταβλητής κλίμακας λύσεις για την Ευρώπη και περάν αυτής.

2.           Ασφάλεια τρόφίμων, αειφόρος γεωργία, θαλάσσια και ναυτιλιακή έρευνα και βιο-οικονομία

2.1.        Αειφόρος γεωργία και δασοκομία

Οι κατάλληλες γνώσεις, τα εργαλεία, οι υπηρεσίες και οι καινοτομίες είναι απαραίτητα για την υποστήριξη παραγωγικότερων, αποδοτικότερων ως προς τους πόρους και ανθεκτικότερων γεωργικών και δασικών συστημάτων που παρέχουν επαρκή τρόφιμα, ζωοτροφές, βιομάζα και άλλες πρώτες ύλες και παρέχουν υπηρεσίες οικοσυστημάτων και ταυτόχρονα υποστηρίζουν την ανάπτυξη ευνοϊκών συνθηκών ζωής των αγροτών. Η έρευνα και η καινοτομία θα παράσχουν επιλογές για την ενσωμάτωση των αγρονομικών και περιβαλλοντικών στόχων σε βιώσιμη παραγωγή ήτοι: αυξάνοντας την παραγωγικότητα και την αποδοτικότητα των πόρων της γεωργίας, μειώνοντας τις εκπομπές θερμοκηπιακών αερίων της γεωργίας, μειώνοντας την έκπλυση των θρεπτικών ουσιών από τις καλλιεργήσιμες γαίες σε εδαφικά και υδάτινα περιβάλλοντα, περιορίζοντας την εξάρτηση από διεθνείς εισαγωγές φυτικής πρωτεΐνης στην Ευρώπη, αυξάνοντας το επίπεδο της βιοποικιλότητας στα συστήματα πρωτογενούς παραγωγής.

2.1.1.     Αύξηση αποδοτικότητας παραγωγής και αντιμετώπιση κλιματικής αλλαγής, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα βιωσιμότητα και ανθεκτικότητα

Οι δραστηριότητες θα βελτιώσουν την παραγωγικότητα, καθώς και την προσαρμοστική ικανότητα των φυτών, των ζώων και των συστημάτων παραγωγής για να αντιμετωπίσουν τις ταχύτατα μεταβαλλόμενες περιβαλλοντικές/κλιματικές συνθήκες και τους ολοένα και πιο σπάνιους φυσικούς πόρους. Οι απορρέουσες καινοτομίες θα συμβάλλουν στην μετακίνηση προς μια οικονομία χαμηλής κατανάλωσης ενέργειας, χαμηλών εκπομπών και χαμηλών αποβλήτων, κατά μήκος όλης της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων και ζωοτροφών. Πέραν της συμβολής στην επισιτιστική ασφάλεια, θα δημιουργηθούν νέες ευκαιρίες για την χρήση βιομάζας και υποπροϊόντων από τη γεωργία και τη δασοκομία για ένα μεγάλο εύρος μη διατροφικών εφαρμογών.

Με τις διεπιστημονικές προσεγγίσεις θα επιχειρηθεί η βελτίωση της απόδοσης των φυτών, των ζώων, των μικροοργανισμών, διασφαλίζοντας παράλληλα την αποτελεσματική χρήση των πόρων (νερό, θρεπτικές ουσίες, ενέργεια) και την οικολογική ακεραιότητα των αγροτικών περιοχών. Θα δοθεί έμφαση σε ολοκληρωμένα και ποικίλα συστήματα παραγωγής και γεωπονικές πρακτικές, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης τεχνολογιών ακριβείας και προσεγγίσεων οικολογικής εντατικοποίησης προς όφελος τόσο της συμβατικής, όσο και της βιολογικής γεωργίας. Για την γενετική βελτίωση φυτών και ζώων ως προς τα χαρακτηριστικά προσαρμογής και παραγωγικότητας θα απαιτηθούν όλες οι συμβατικές και σύγχρονες προσεγγίσεις εκτροφής και η βέλτιστη χρήση των γενετικών πόρων. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στην αγροτική διαχείριση του εδάφους για την αύξηση της γονιμότητας του εδάφους ως βάση για την παραγωγικότητα των καλλιεργειών. Θα προωθηθεί η υγεία των ζώων και των φυτών και θα αναπτυχθούν περαιτέρω τα ολοκληρωμένα μέτρα καταπολέμησης ασθενειών/παρασίτων. Θα εφαρμοστούν στρατηγικές για την εξάλειψη των ασθενειών των ζώων συμπεριλαμβανομένων των ζωονόσων καθώς και έρευνα για την αντιμικροβιακή αντοχή. Η μελέτη των αποτελεσμάτων των πρακτικών ευημερίας των ζώων θα συμβάλλει στην αντιμετώπιση των κοινωνικών ανησυχιών. Οι τομείς που αναφέρθηκαν παραπάνω θα υποστηριχτούν από πιο θεμελιώδη έρευνα για την αντιμετώπιση συναφών βιολογικών θεμάτων καθώς και για να υποστηριχτεί η ανάπτυξη και εφαρμογή ενωσιακών πολιτικών.

2.1.2.     Παροχή υπηρεσιών οικοσυστήματος και δημόσιων αγαθών

Η γεωργία και η δασοκομία είναι μοναδικά συστήματα που παρέχουν εμπορικά προϊόντα, καθώς επίσης και ευρύτερα κοινωνικά δημόσια αγαθά (με πολιτιστική και ψυχαγωγική αξίας) και σημαντικές οικολογικές υπηρεσίες όπως λειτουργική και επιτόπια βιοποικιλότητα, επικονίαση, ρύθμιση του νερού, τοπία, μείωση της διάβρωσης και παγίδευση του άνθρακα / μετριασμός των επιπτώσεων των θερμοκηπιακών αερίων. Οι ερευνητικές δραστηριότητες θα υποστηρίξουν τις παροχές αυτών των δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών, μέσω της απόδοσης λύσεων διαχείρισης, εργαλείων υποστήριξης της λήψης αποφάσεων και εκτίμησης της μη αγοραίας αξίας τους. Ειδικά ζητήματα προς αντιμετώπιση είναι μεταξύ άλλων ο καθορισμός των αγροτικών/δασικών συστημάτων και των μορφών τοπίου που πιθανώς θα επιτύχουν τους στόχους αυτούς. Οι μετακινήσεις όσον αφορά την ενεργό διαχείριση των γεωργικών συστημάτων – συμπεριλαμβανομένης της χρήσης τεχνολογιών και της αλλαγής των πρακτικών – θα αυξήσουν τον μετριασμό των επιπτώσεων των θερμοκηπιακών αερίων και την ικανότητα προσαρμογής του γεωργικού τομέα στις δυσμενείς επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

2.1.3.     Ενδυνάμωση αγροτικών περιοχών, υποστήριξη πολιτικών και αγροτικής καινοτομίας

Οι ευκαιρίες ανάπτυξης για τις αγροτικές κοινότητες θα κινητοποιηθούν με την ενίσχυση της ικανότητάς τους για πρωτογενή παραγωγή και τη διάθεση υπηρεσιών οικοσυστήματος καθώς και με το άνοιγμα διόδων για την παραγωγή νέων και διαφοροποιημένων προϊόντων (τρόφιμα, ζωοτροφές, υλικά, ενέργεια), τα οποία ανταποκρίνονται στην αυξανόμενη ζήτηση για συστήματα διάθεσης χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα βραχείας αλυσίδας. Η κοινωνικοοικονομική έρευνα σε συνδυασμό με την ανάπτυξη νέων εννοιών και θεσμικών καινοτομιών είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της συνοχής των αγροτικών περιοχών και την πρόληψη της οικονομικής και κοινωνικής περιθωριοποίησης, την προώθηση της διαφοροποίησης των οικονομικών δραστηριοτήτων (συμπεριλαμβανομένου του τομέα των υπηρεσιών), τη διασφάλιση των κατάλληλων σχέσεων μεταξύ αγροτικών και αστικών περιοχών, καθώς και τη διευκόλυνση των ανταλλαγών γνώσεων, της επίδειξης, της καινοτομίας και της διάδοσης καθώς και της ενίσχυσης της συμμετοχικής διαχείρισης των πόρων. Επίσης, υπάρχει ανάγκη αναζήτησης τρόπων με τους οποίους τα δημόσια αγαθά στις αγροτικές περιοχές μπορούν να μετατραπούν σε τοπικά/περιφερειακά κοινωνικοοικονομικά οφέλη. Οι ανάγκες καινοτομίας που έχουν οριστεί στα περιφερειακά και τοπικά επίπεδα θα συμπληρωθούν από τις οριζόντιες ερευνητικές δράσεις σε διαπεριφερειακό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Παρέχοντας τα αναγκαία αναλυτικά εργαλεία, δείκτες, μοντέλα και προβλέψεις, οι ερευνητικές δραστηριότητες θα παράσχουν υποστήριξη στους υπευθύνους χάραξης πολιτικής και σε άλλους παράγοντες όσον αφορά την υλοποίηση, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση σχετικών στρατηγικών, πολιτικών και νομοθεσιών, όχι μόνο για τις αγροτικές περιοχές αλλά και για το σύνολο της βιο-οικονομίας.. Είναι επίσης απαραίτητα εργαλεία και δεδομένα για την πρόβλεψη τα ορθής αξιολόγησης δυνητικών συμβιβασμών μεταξύ διαφόρων τύπων χρήσης πόρων (γη, νερό κ.ά.) και βιο-οικονομικών προϊόντων. Θα πραγματοποιηθεί κοινωνικοοικονομική και συγκριτική αξιολόγηση των αγροτικών/δασικών συστημάτων και των επιδόσεών τους ως προς τη βιωσιμότητα.

2.2.        Βιώσιμος και ανταγωνιστικός τομέας γεωργικών προϊόντων διατροφής για ασφαλή και υγιεινή διατροφή

Οι ανάγκες των καταναλωτών για ασφαλή, υγιή και οικονομικά τρόφιμα πρέπει να καλυφθούν, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις της συμπεριφοράς όσον αφορά την κατανάλωση τροφίμων και της παραγωγής τροφίμων και ζωοτροφών στην υγεία του ανθρώπου και στο συνολικό οικοσύστημα. Θα καλυφθούν επίσης η ασφάλεια τροφίμων και ζωοτροφών, η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας γεωργικών προϊόντων διατροφής και η βιωσιμότητα της παραγωγής τροφίμων και της προμήθειας, καλύπτοντας όλη την αλυσίδα συμβατικών ή βιολογικών τροφίμων και τις συναφείς υπηρεσίες, από την πρωτογενή παραγωγή έως την κατανάλωση. Η προσέγγιση αυτή θα συμβάλει (α) στην επίτευξη επισιτιστικής ασφάλειας για όλους τους Ευρωπαίους και την εξάλειψη της πείνας στον κόσμο (β) στη μείωση της επιβάρυνσης που οφείλεται στις ασθενειών που σχετίζονται με τα τρόφιμα και τη διατροφή με την προώθηση της μετάβαση προς πιο υγιή και βιώσιμη διατροφή, μέσω της εκπαίδευσης των καταναλωτών και των καινοτομιών στη βιομηχανία τροφίμων (γ) στη μείωση της κατανάλωσης νερού και ενέργειας κατά την μεταποίηση, τη μεταφορά και τη διανομή των τροφίμων και (δ) στον περιορισμό των αποβλήτων των τροφίμων κατά 50 % έως το 2030.

2.2.1.     Ενημερωμένες επιλογές καταναλωτών

Οι προτιμήσεις των καταναλωτών, οι στάσεις , οι ανάγκες, η συμπεριφορά, ο τρόπος ζωής και η εκπαίδευση θα ληφθούν υπόψη, ενώ θα ενισχυθούν η επικοινωνία μεταξύ των καταναλωτών και της ερευνητικής κοινότητας της διατροφικής αλυσίδας και των φορέων της προκειμένου να βελτιωθεί η ενημερωμένη επιλογή, η βιώσιμη κατανάλωση και οι επιπτώσεις τους στην παραγωγή, στη χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη και στην ποιότητα ζωής, ιδίως για τις ευπαθείς ομάδες. Η κοινωνική καινοτομία θα ανταποκριθεί στις κοινωνικές προκλήσεις, ενώ τα μοντέλα καινοτομίας και οι μεθοδολογίες της επιστήμης του καταναλωτή θα αποφέρουν συγκρίσιμα δεδομένα και θα αποτελέσουν τη βάση για την αντιμετώπιση των αναγκών των τομέων πολιτικής της ΕΕ.

2.2.2.     Υγιεινά και ασφαλή τρόφιμα και διατροφή για όλους

Θα εξεταστούν οι διατροφικές ανάγκες και οι επιπτώσεις των τροφίμων στις φυσιολογικές λειτουργίες, στη σωματική και διανοητική απόδοση καθώς και η σχέση μεταξύ της διατροφής, της γήρανσης, των χρόνιων νόσων και διαταραχών και των διατροφικών προτύπων. Θα προσδιοριστούν διατροφικές λύσεις και καινοτομίες που οδηγούν σε βελτιώσεις της υγείας και της ευημερίας. Η χημική και μικροβιακή μόλυνση των τροφίμων και των ζωοτροφών, οι κίνδυνοι και οι εκθέσεις θα αξιολογούνται, θα παρακολουθούνται, θα ελέγχονται και θα εντοπίζονται σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού των τροφίμων και του πόσιμου ύδατος από την παραγωγή και τη φύλαξη έως την μεταποίηση, τη συσκευασία, τη διανομή, την τροφοδοσία και την προετοιμασία στο σπίτι. Οι καινοτομίες ως προς την ασφάλεια των τροφίμων, τα βελτιωμένα εργαλεία ενημέρωσης σχετικά με τον κίνδυνο και τα βελτιωμένα πρότυπα επισιτιστικής ασφάλειας θα οδηγήσουν σε βελτιωμένη εμπιστοσύνη και προστασία του καταναλωτή στην Ευρώπη. Τα παγκόσμια βελτιωμένα πρότυπα επισιτιστικής ασφάλειας θα συμβάλουν επίσης στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας τροφίμων.

2.2.3.     Μια βιώσιμη και ανταγωνιστική βιομηχανία γεωργικών προϊόντων διατροφής

Οι ανάγκες της βιομηχανίας τροφίμων και ζωοτροφών να ανταποκριθεί στις κοινωνικές, περιβαλλοντικές, κλιματικές και οικονομικές αλλαγές από το τοπικό στο παγκόσμιο επίπεδο θα αντιμετωπιστούν σε όλα τα στάδια της αλυσίδας παραγωγής τροφίμων και ζωοτροφών, συμπεριλαμβανομένου του σχεδιασμού, της μεταποίησης, της συσκευασίας, του ελέγχου των τροφίμων, της μείωσης των αποβλήτων, της αξιοποίησης των υποπροϊόντων και της ασφαλούς απόρριψης των ζωικών υποπροϊόντων. Θα δημιουργηθούν καινοτόμες και βιώσιμες αποδοτικές ως προς τους πόρους διαδικασίες, και διαφοροποιημένα, ασφαλή, οικονομικά και υψηλής ποιότητας προϊόντα. Με τον τρόπο αυτό θα ενισχυθεί το δυναμικό καινοτομίας της ευρωπαϊκής αλυσίδας διάθεσης τροφίμων, θα ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητά της, θα δημιουργηθεί οικονομική ανάπτυξη και θέσεις απασχόλησης και θα μπορέσει η ευρωπαϊκή βιομηχανία τροφίμων να ανταποκριθεί στις αλλαγές. Άλλες πτυχές που πρέπει να εξεταστούν είναι η ιχνηλασιμότητα, η εφοδιαστική και οι υπηρεσίες, οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες, η ανθεκτικότητα της επισιτιστικής αλυσίδας έναντι των περιβαλλοντικών και κλιματικών αλλαγών και ο περιορισμός του αρνητικού αντίκτυπου των δραστηριοτήτων της επισιτιστικής αλυσίδας και της μεταβαλλόμενης διατροφής και των συστημάτων παραγωγής στο περιβάλλον.

2.3.        Απελευθέρωση του δυναμικού των ζώντων υδρόβιων πόρων

Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά των ζώντων υδρόβιων πόρων είναι ότι είναι ανανεώσιμοι και ότι η βιώσιμη εκμετάλλευσή τους έγκειται στην εις βάθος κατανόηση και σε ένα υψηλό βαθμό ποιότητας και παραγωγικότητας των υδάτινων οικοσυστημάτων. Ο συνολικός στόχος είναι η βιώσιμη εκμετάλλευση των ζώντων υδρόβιων πόρων για τη μεγιστοποίηση των κοινωνικών και οικονομικών ωφελειών/αποδόσεων από τους ωκεανούς και τις θάλασσες της Ευρώπης. Συμπεριλαμβάνεται η ανάγκη βελτιστοποίησης της βιώσιμης συνεισφοράς της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας στην επισιτιστική ασφάλεια στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομίας και μείωσης της ισχυρής εξάρτησης της Ένωσης από τις εισαγωγές αλιευτικών προϊόντων διατροφής (περίπου 60 % της συνολικής ευρωπαϊκής κατανάλωσης αλιευτικών προϊόντων διατροφής εξαρτάται από την εισαγωγή και η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας αλιευτικών προϊόντων) καθώς και η ανάγκη προώθησης των θαλάσσιων βιοτεχνολογιών για την ενίσχυση της «μπλε» ανάπτυξης. Σύμφωνα με το υφιστάμενο πλαίσιο πολιτικής, οι ερευνητικές δραστηριότητες θα υποστηρίξουν την προσέγγιση με βάση το οικοσύστημα για την διαχείριση και την αξιοποίηση των φυσικών πόρων και τον «οικολογικό προσανατολισμό» των εμπλεκόμενων τομέων.

2.3.1.     Ανάπτυξη βιώσιμης και φιλικής προς το περιβάλλον αλιείας

Η νέα Κοινή Αλιευτική Πολιτική, η οδηγία πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική και η στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα προβλέπουν πιο βιώσιμη, ανταγωνιστικότερη και φιλικότερη προς το περιβάλλον ευρωπαϊκή αλιεία. Η κατεύθυνση προς μια προσέγγιση με βάση το οικοσύστημα για τη διαχείριση της αλιείας θα καταστήσει απαραίτητη την σε βάθος κατανόηση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Θα αναπτυχθούν νέες απόψεις, νέα εργαλεία και μοντέλα προκειμένου να βελτιωθεί η κατανόηση του τι καθιστά τα θαλάσσια οικοσυστήματα υγιέστερα και παραγωγικότερα και να εκτιμηθεί, να αξιολογηθεί και να μετριαστεί ο αντίκτυπος της αλιείας στα θαλάσσια οικοσυστήματα (συμπεριλαμβανομένων των βαθέων υδάτων). Θα αναπτυχθούν νέες στρατηγικές αλίευσης που θα εξυπηρετούν την κοινωνία διατηρώντας ταυτόχρονα υγιή θαλάσσια οικοσυστήματα. Θα μετρηθούν οι κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις των εναλλακτικών τρόπων διαχείρισης. Θα διερευνηθούν επίσης οι επιπτώσεις και η προσαρμογή στις περιβαλλοντικές αλλαγές, συμπεριλαμβανομένης της κλιματικής αλλαγής, από κοινού με τα νέα εργαλεία διαχείρισης για την αντιμετώπιση του κινδύνου και της αβεβαιότητας. Οι δραστηριότητες θα υποστηρίξουν την έρευνα όσον αφορά τη βιολογία, τη γενετική και τη δυναμική των ιχθυοπληθυσμών, το ρόλο των βασικών ειδών στα οικοσυστήματα, τις αλιευτικές δραστηριότητες και την παρακολούθησή τους, τις συμπεριφορές στον αλιευτικό τομέα και την προσαρμογή στις νέες αγορές, π.χ. οικολογική σήμανση και συμμετοχή του αλιευτικού κλάδου στη λήψη αποφάσεων. Θα ληφθούν επίσης υπόψη η κοινή χρήση του θαλάσσιου χώρου με άλλες δραστηριότητες, ειδικότερα στην παράκτια ζώνη, και ο κοινωνικοοικονομικός της αντίκτυπος.

2.3.2.     Ανάπτυξη ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής υδατοκαλλιέργειας

Η υδατοκαλλιέργεια διαθέτει μεγάλο δυναμικό για την ανάπτυξη υγιεινών, ασφαλών και ανταγωνιστικών προϊόντων προσαρμοσμένων στις καταναλωτικές ανάγκες και προτιμήσεις, καθώς και για περιβαλλοντικές υπηρεσίες (βιοαποκατάσταση, διαχείριση γης και υδάτων κ.λπ.) και παραγωγή ενέργειας, αλλά χρειάζεται να αξιοποιηθεί πλήρως στην Ευρώπη. Κατά συνέπεια, η γνώση και οι τεχνολογίες θα ενισχύονται σε όλες τις πτυχές της εξημέρωσης καθιερωμένων ειδών και της διαφοροποίησης νέων ειδών, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στην υδατοκαλλιέργεια και τα υδάτινα οικοσυστήματα και τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και πως μπορεί ο κλάδος να προσαρμοστεί σε αυτές. Θα προαχθεί επίσης η καινοτομία για βιώσιμα συστήματα παραγωγής στην ενδοχώρα, την παράκτια ζώνη και στην ανοικτή θάλασσα. Έμφαση θα δίνεται και στην κατανόηση των κοινωνικών και οικονομικών διαστάσεων του τομέα για να ενισχυθεί η αντιστοίχιση της οικονομικής και της ενεργειακώς αποδοτικής παραγωγής με τις απαιτήσεις των καταναλωτών και της αγοράς, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ανταγωνιστικότητα και ελκυστικές προοπτικές για επενδυτές και παραγωγούς.

2.3.3.     Τόνωση θαλάσσιας καινοτομίας μέσω της βιοτεχνολογίας

Περισσότερο από 90 % της θαλάσσιας βιοποικιλότητας παραμένει ανεξερεύνητο, προσφέροντας τεράστιο δυναμικό για την ανακάλυψη νέων ειδών και εφαρμογών στο πεδίο των θαλάσσιων βιοτεχνολογιών, το οποίο προβλέπεται να δημιουργήσει 10 % της ετήσιας ανάπτυξης στον εν λόγω τομέα. Θα παρέχεται υποστήριξη για την περαιτέρω εξερεύνηση και αξιοποίηση του μεγάλου δυναμικού που προσφέρει η θαλάσσια βιοποικιλότητα και η υδάτινη βιομάζα με σκοπό την εισαγωγή νέων καινοτόμων διαδικασιών, προϊόντων και υπηρεσιών στις αγορές με δυνητικές εφαρμογές σε τομείς, συμπεριλαμβανομένων της χημικής βιομηχανίας και της βιομηχανίας υλικών, της φαρμακευτικής βιομηχανίας, της αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, της προμήθειας ενέργειας και των καλλυντικών.

2.4.        Βιώσιμες και ανταγωνιστικές βιομηχανίες που βασίζονται στη βιοτεχνολογία

Συνολικός στόχος είναι η επιτάχυνση της μετατροπής των ευρωπαϊκών βιομηχανιών που βασίζονται στα ορυκτά καύσιμα σε χαμηλών εκπομπών άνθρακα, βιώσιμες βιομηχανίες, οι οποίες χρησιμοποιούν αποτελεσματικά τους πόρους. Η έρευνα και η καινοτομία θα παρέχουν τα μέσα μείωσης της εξάρτησης της Ένωσης από τα ορυκτά καύσιμα και θα συμβάλλουν στην εκπλήρωση των στόχων πολιτικής της στους τομείς της ενέργειας και της κλιματικής αλλαγής για το 2020 (10 % των καυσίμων για τις μεταφορές από ανανεώσιμες πηγές και 20 % μείωση των εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων). Οι εκτιμήσεις καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι με η μετακίνηση σε βιολογικές πρώτες ύλες και μεθόδους βιολογικής επεξεργασίας είναι δυνατόν να εξοικονομηθούν έως 2,5 δισεκατομμύρια τόνοι ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα ετησίως έως το 2030, αυξάνοντας αρκετές φορές τις αγορές πρώτων υλών βιολογικής προέλευσης και νέων καταναλωτικών προϊόντων. Τα αποτελέσματα των εν λόγω δυνατοτήτων καθιστούν αναγκαία τη δημιουργία μιας ευρείας γνωσιακής βάσης και την ανάπτυξη σχετικών (βιο)τεχνολογιών, που θα εστιάζονται κυρίως σε τρία βασικά στοιχεία: α) μετασχηματισμός υφιστάμενων διαδικασιών που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα σε διαδικασίες που βασίζονται στην ενεργειακώς αποδοτική βιοτεχνολογία που χρησιμοποιεί αποτελεσματικά τους πόρους, β) καθορισμός αξιόπιστων και κατάλληλων αλυσίδων προμήθειας βιομάζας και ροών αποβλήτων και ευρέος δικτύου βιοδιυλιστηρίων σε ολόκληρη την Ευρώπη, και γ) ) υποστήριξη ανάπτυξης της αγοράς προϊόντων και διαδικασιών βιολογικής προέλευσης. Θα επιδιώκονται συνέργειες με το ειδικό στόχο «Υπεροχή στις τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και τις βιομηχανικές τεχνολογίες».

2.4.1.     Προώθηση της βιοοικονομίας για βιομηχανίες που βασίζονται στη βιοτεχνολογία

Η σημαντική πρόοδος προς τις χαμηλών εκπομπών άνθρακα, βιώσιμες βιομηχανίες που χρησιμοποιούν αποτελεσματικά τους πόρους θα υποστηριχτεί μέσω της ανακάλυψης και αξιοποίησης επίγειων και υδάτινων πόρων βιολογικής προέλευσης, μειώνοντας ταυτόχρονα τις αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Θα εξεταστούν επίσης οι δυνητικοί συμβιβασμοί ανάμεσα στις διάφορες χρήσεις της βιομάζας. Στόχος θα είναι η ανάπτυξη προϊόντων βιολογικής προέλευσης και βιολογικά ενεργών συνδυασμών για βιομηχανίες και καταναλωτές με καινοτόμες ιδιότητες, λειτουργικότητες και βελτιωμένη βιωσιμότητα. Η οικονομική αξία ανανεώσιμων πόρων, των βιολογικών αποβλήτων και των υποπροϊόντων θα μεγιστοποιηθεί μέσω νέων διαδικασιών που χρησιμοποιούν αποτελεσματικά τους πόρους.

2.4.2.     Ανάπτυξη ολοκληρωμένων βιοδιυλιστηρίων

Θα υποστηριχτούν δραστηριότητες για την τόνωση βιώσιμων βιολογικών προϊόντων, ενδιάμεσων και βιοενέργεια/βιοκαύσιμα, εστιάζοντας κατά κύριο λόγο στην κλιμακωτή προσέγγιση, δίνοντας προτεραιότητα στη δημιουργία προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας. Θα αναπτυχθούν τεχνολογίες και στρατηγικές για τη διασφάλιση της προμήθειας πρώτων υλών. Η ενίσχυση του εύρους των τύπων βιομάζας για χρήση σε δεύτερης και τρίτης γενιάς βιοδιυλιστήρια, συμπεριλαμβανομένης της δασοκομίας, των βιολογικών αποβλήτων και των βιομηχανικών υποπροϊόντων, θα συμβάλλει στην αποφυγή συγκρούσεων μεταξύ τροφίμων και καυσίμων και θα στηρίξει την οικονομική ανάπτυξη αγροτικών και παράκτιων περιοχών στην Ένωση.

2.4.3.     Υποστήριξη ανάπτυξης της αγοράς προϊόντων και διαδικασιών βιολογικής προέλευσης

Μέτρα από την πλευρά της ζήτησης θα ανοίξουν νέες αγορές για καινοτομίες στον τομέα της βιοτεχνολογίας. Η τυποποίηση σε ενωσιακό και διεθνές επίπεδο είναι αναγκαία, μεταξύ άλλων, για τον καθορισμό του περιεχομένου βιολογικής προέλευσης, των λειτουργικοτήτων του προϊόντος και της βιοαποδομησιμότητας. Οι μεθοδολογίες και οι προσεγγίσεις της ανάλυσης του κύκλου ζωής πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω και να προσαρμόζονται διαρκώς στις επιστημονικές και βιομηχανικές εξελίξεις. Οι δραστηριότητες έρευνας που υποστηρίζουν την τυποποίηση του προϊόντος και της διαδικασίας και οι ρυθμιστικές δραστηριότητες στο πεδίο της βιοτεχνολογίας θεωρούνται σημαντικές για την υποστήριξη της δημιουργίας νέων αγορών και την αξιοποίηση των εμπορικών ευκαιριών.

2.5.        Ειδικές πτυχές υλοποίησης

Εκτός από τις εξωτερικές πηγές γνωμοδοτήσεων θα πραγματοποιηθούν ειδικές διαβουλεύσεις με την Μόνιμη επιτροπή γεωργικής έρευνας (ΜΕΓΕ) επί σειράς θεμάτων, που περιλαμβάνουν στρατηγικές πτυχές μέσω της δραστηριότητας πρόβλεψης και συντονισμό της γεωργικής έρευνας μεταξύ εθνικού και ενωσιακού επιπέδου. Θα δημιουργηθούν ειδικοί δεσμοί με τις δράσεις με την ευρωπαϊκή σύμπραξη καινοτομίας με τίτλο «παραγωγικότητα και βιωσιμότητα του γεωργικού τομέα».

Οι επιπτώσεις και η διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας θα υποστηριχτούν ενεργά μέσω ειδικών δράσεων στους τομείς της επικοινωνίας, της ανταλλαγής γνώσεων και με τη συμμετοχή διάφορων φορέων καθόλη τη διάρκεια των έργων. Η υλοποίηση θα περιλαμβάνει σειρά δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένων ουσιαστικών δραστηριοτήτων επίδειξης και δοκιμαστικής εφαρμογής. Θα ενισχυθεί η εύκολη και ανοικτή πρόσβαση στα ερευνητικά αποτελέσματα και στις βέλτιστες πρακτικές, όπου απαιτείται, μέσω βάσεων δεδομένων.

Η ειδική στήριξη των ΜΜΕ θα επιτρέψει την αυξημένη συμμετοχή γεωργικών εκμεταλλεύσεων, αλιέων και άλλων τύπων μικρών επιχειρήσεων στις δραστηριότητες έρευνας και επίδειξης. Θα ληφθούν υπόψη, οι ιδιαίτερες ανάγκες για υπηρεσίες υποστήριξης της καινοτομίας και για δομές προσέγγισης του τομέα της πρωτογενούς παραγωγής. Η υλοποίηση θα συνδυάσει μεγάλη ποικιλία δραστηριοτήτων που θα περιλαμβάνουν δράσεις ανταλλαγής γνώσεων όπου η συμμετοχή των αγροτών και των ενδιάμεσων θα επιδιωχθεί ενεργά προκειμένου να συνοψιστούν οι ερευνητικές ανάγκες των τελικών χρηστών. Θα ενισχυθεί η εύκολη και ανοικτή πρόσβαση στα ερευνητικά αποτελέσματα και στις βέλτιστες πρακτικές.

Θα χρησιμοποιηθούν η ενίσχυση και η τυποποίηση για την επιτάχυνση της διάθεσης στην αγορά για καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες με βάση τη βιοτεχνολογία.

Θα εξεταστεί το ενδεχόμενο να δοθεί στήριξη στις κοινές προγραμματικές πρωτοβουλίες κ συμπεριλαμβανομένης και εκείνων με τίτλο: «Γεωργία, επισιτιστική ασφάλεια και κλιματική αλλαγή», «Υγιεινή διατροφή για υγιεινή ζωή», και «Υγιείς και παραγωγικές θάλασσες και ωκεανοί» και στην υλοποίηση ενδεχόμενων συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα στον τομέα των βιομηχανιών με βάση τη βιοτεχνολογία.

Θα επιδιωχθούν συνέργειες με την περαιτέρω εγκατάσταση από άλλα ενωσιακά ταμεία που σχετίζονται με την παρούσα κοινωνιακή πρόκληση όπως τα Ταμεία Αγροτικής Ανάπτυξης κι τα ταμεία αλιείας.

Θα αναληφθούν δραστηριότητες πρόβλεψης σε όλους τους τομείς της βιο-οικονομίας, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης βάσεων δεδομένων, δεικτών, και μοντέλων που θα καλύπτουν παγκόσμιες, ενωσιακές, εθνικές και περιφερειακές διαστάσεις. Θα δημιουργηθεί ένα ευρωπαϊκό παρατηρητήριο για την βιο-οικονομία ώστε να χαρτογραφήσει και να παρακολουθεί τις παγκόσμιες δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας, να αναπτύσσει βασικούς δείκτες επιδόσεων και να παρακολουθεί τις πολιτικές καινοτομίας στην βιο-οικονομία.

3.           Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια

3.1.        Μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και του αποτυπώματος άνθρακα μέσω της έξυπνης και βιώσιμης χρήσης

Οι πηγές ενέργειας και τα πρότυπα κατανάλωσης των βιομηχανιών, των συστημάτων μεταφορών, των κτιρίων, των μικρών και μεγάλων πόλεων της Ευρώπης είναι σε μεγάλο βαθμό μη βιώσιμα και οδηγούν σε σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή. Η ανάπτυξη κτιρίων με σχεδόν μηδενικές εκπομπές άνθρακα, βιομηχανιών υψηλής αποδοτικότητας και η μαζική υιοθέτηση ενεργειακώς αποδοτικών προσεγγίσεων από εταιρείες, άτομα, κοινότητες και πόλεις θα απαιτήσουν όχι μόνο τεχνολογικές εξελίξεις, αλλά και μη τεχνολογικές λύσεις, όπως νέες υπηρεσίες συμβουλευτικής, χρηματοδότησης και διαχείρισης της ζήτησης. Με τον τρόπο αυτό, η ενεργειακή αποδοτικότητα ενδέχεται να παρέχει έναν από τους πιο οικονομικούς τρόπους μείωσης της ενεργειακής ζήτησης, ενισχύοντας την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, μειώνοντας τις περιβαλλοντικές και κλιματικές επιπτώσεις και τονώνοντας την ανταγωνιστικότητα.

3.1.1.     Εισαγωγή στη μαζική αγορά τεχνολογιών και υπηρεσιών για έξυπνη και αποδοτική χρήση ενέργειας

Η μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και η εξάλειψη των ενεργειακών αποβλήτων, καθώς και η παροχή αναγκαίων για την κοινωνία και την οικονομία υπηρεσιών, απαιτεί όχι μόνο την εισαγωγή στη μαζική αγορά περισσότερων, αποδοτικών, ανταγωνιστικών σε σχέση με το κόστος, φιλικών προς το περιβάλλον και πιο έξυπνων προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά και την ενσωμάτωση στοιχείων και συσκευών με τέτοιο τρόπο ώστε να συνεργάζονται για τη βελτιστοποίηση της συνολικής χρήσης της ενέργειας κτιρίων, υπηρεσιών και βιομηχανιών.

Για να διασφαλιστεί ότι οι καταναλωτές θα υιοθετήσουν και θα επωφεληθούν πλήρως (συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας να παρακολουθήσουν τη δική τους κατανάλωση), οι ενεργειακές επιδόσεις των εν λόγω τεχνολογιών και υπηρεσιών πρέπει να προσαρμόζονται και να βελτιστοποιούνται για τα περιβάλλοντα εφαρμογής τους και μέσα σε αυτά. Αυτό απαιτεί όχι μόνο έρευνα, ανάπτυξη και δοκιμή καινοτόμων τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) και τεχνικών παρακολούθησης και ελέγχου, αλλά και μεγάλης κλίμακας προγράμματα επίδειξης και προ-εμπορικές δραστηριότητες ανάπτυξης για τη διασφάλιση διαλειτουργικότητας και κλιμάκωσης. Τα προγράμματα αυτά πρέπει να επιδιώκουν την ανάπτυξη κοινών διαδικασιών για τη συλλογή, αντιπαραβολή και ανάλυση της ενεργειακής κατανάλωσης και των δεδομένων για τις εκπομπές ώστε να βελτιωθεί η μετρησιμότητα, η διαφάνεια, η κοινωνική αποδοχή, ο προγραμματισμός και η ορατότητα της χρήσης της ενέργειας και των περιβαλλοντικών επιπτώσεών της.

3.1.2.     Αποδέσμευση του δυναμικού για αποδοτικά και ανανεώσιμα συστήματα θέρμανσης-ψύξης

Ένα σημαντικό μερίδιο ενέργειας καταναλώνεται για σκοπούς θέρμανσης ή ψύξης σε ολόκληρη την Ένωση και η ανάπτυξη οικονομικών και αποδοτικών τεχνολογιών, τεχνικών ενσωμάτωσης συστημάτων, π.χ. συνδεσιμότητα δικτύου με τυποποιημένες γλώσσες και υπηρεσίες στο συγκεκριμένο τομέα θα είχε σημαντικό αντίκτυπο στη μείωση της ενεργειακής ζήτησης. Αυτό απαιτεί έρευνα και επίδειξη νέων συστημάτων και στοιχείων τόσο για βιομηχανικές όσο και για οικιακές εφαρμογές, π.χ. στην αποκεντρωμένη και περιφερειακή παροχή ζεστού νερού, θέρμανσης και ψύξη χώρων. Τα παραπάνω πρέπει να περιλαμβάνουν διαφορετικές τεχνολογίες: ηλιακή θερμική, γεωθερμική, βιομάζα, αντλίες θερμότητας, συμπαραγωγή θέρμανσης και ηλεκτρισμού κ.λπ. και να πληρούν τις απαιτήσεις για κτήρια και περιοχές με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας. Χρειάζονται περισσότερες καινοτομίες και ειδικότερα στην αποθήκευση θερμότητας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και προώθηση της ανάπτυξης και εγκατάστασης αποδοτικών συνδυασμών υβριδικών συστημάτων θέρμανσης και ψύξης, για κεντρικές και αποκεντρωμένες εφαρμογές.

3.1.3.     Ενίσχυση των ευρωπαϊκών έξυπνων πόλεων και κοινοτήτων

Οι αστικές περιοχές είναι ένας από τους μεγαλύτερους καταναλωτές ενέργειας στην Ένωση και αντίστοιχα εκπέμπουν μεγάλο μερίδιο αερίων θερμοκηπίου, ενώ παράγουν σημαντική ποσότητα αέριων ρύπων. Ταυτόχρονα, οι αστικές περιοχές επηρεάζονται από τη υποβάθμιση της ποιότητας του αέρα και την κλιματική αλλαγή και πρέπει να αναπτύξουν τις δικές τους στρατηγικές αντιμετώπισης και μετριασμού των επιπτώσεων της. Η εξεύρεση καινοτόμων ενεργειακών λύσεων (ενεργειακή αποδοτικότητα, συστήματα παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, θέρμανσης και ψύξης), ενσωματωμένων στις μεταφορές, στην επεξεργασία των αποβλήτων και των υδάτων, καθώς και η εξεύρεση λύσεων ΤΠΕ για το αστικό περιβάλλον είναι, κατά συνέπεια, σημαντικές για τη μετάβαση προς μία κοινωνία χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Πρέπει να προβλεφθούν επικεντρωμένες πρωτοβουλίες υποστήριξης της σύγκλισης σε βιομηχανικές αξιακές αλυσίδες των κλάδων της ενέργειας, των μεταφορών και των ΤΠΕ για έξυπνες εφαρμογές αστικών περιοχών. Ταυτόχρονα, πρέπει να αναπτυχθούν και να δοκιμαστούν σε πλήρη κλίμακα νέα τεχνολογικά, οργανωτικά, προγραμματικά και επιχειρηματικά μοντέλα ανάλογα με τις ανάγκες και τα μέσα των πόλεων και των κοινοτήτων. Επίσης, χρειάζεται έρευνα για την κατανόηση των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτιστικών ζητημάτων που εμπλέκονται στον εν λόγω μετασχηματισμό.

3.2.        Παροχή ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλού κόστους και χαμηλών εκπομπών άνθρακα

Η ηλεκτρική ενέργεια θα διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην καθιέρωση περιβαλλοντικά βιώσιμης οικονομίας χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Η διείσδυση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλών εκπομπών άνθρακα προχωρά με πολύ αργούς ρυθμούς λόγω του υψηλού σχετικού κόστους. Υπάρχει πιεστική ανάγκη εξεύρεσης λύσεων σημαντικής μείωσης του κόστους, με βελτιωμένες επιδόσεις και βιωσιμότητα, για την επιτάχυνση της διάθεσης στην αγορά της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Ειδικότερα:

3.2.1.     Ανάπτυξη του πλήρους δυναμικού της αιολικής ενέργειας

Στόχος της αιολικής ενέργειας είναι η μείωση του κόστους παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από επάκτιο και υπεράκτιο άνεμο κατά το πολύ 20 % περίπου έως το 2020 σε σχέση με το 2010, η αυξανόμενη υπεράκτια μετακίνηση και η διευκόλυνση της σωστής ενσωμάτωσης στο ηλεκτρικό δίκτυο. Θα δοθεί έμφαση στην ανάπτυξη, τη δοκιμή και την επίδειξη συστημάτων μετατροπής αιολικής ενέργειας νέας γενιάς με αποδοτικότητα μετατροπής μεγαλύτερης κλίμακας, υψηλότερης αποδοτικότητας και διαθεσιμότητας τόσο για την ξηρά όσο και για τη θάλασσα (συμπεριλαμβανομένων απομακρυσμένων περιοχών και δυσμενών από άποψη καιρού περιβαλλόντων), καθώς και σε διαδικασίες νέων σειρών παραγωγής.

3.2.2.     Ανάπτυξη αποδοτικών, αξιόπιστων και οικονομικών συστημάτων ηλιακής ενέργειας

Το κόστος της ηλιακής ενέργειας, των φωτοβολταϊκών (Φ/Β) και των συστημάτων συγκέντρωσης ηλιακής ενέργειας (ΣΗΕ) πρέπει να μειωθεί κατά το ήμισυ έως το 2020 σε σχέση με το 2010, προκειμένου να κερδίσει μερίδιο στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Όσον αφορά τα φωτοβολταϊκά, θα χρειαστεί μακροπρόθεσμη έρευνα σε καινοτόμες έννοιες και συστήματα, επίδειξη και δοκιμή μαζικής παραγωγής με στόχο την εγκατάσταση μεγάλης κλίμακας.

Όσον αφορά τα συστήματα συγκέντρωσης ηλιακής ενέργειας, θα δοθεί έμφαση σε τρόπους ανάπτυξης για την αύξηση της αποδοτικότητας, με παράλληλη μείωση του κόστους και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, επιτρέποντας τη βιομηχανική αναβάθμιση των τεχνολογιών που έχουν επιδειχθεί με την κατασκευή πρώτων στο είδος τους μονάδων ηλεκτροπαραγωγής. Θα δοκιμαστούν λύσεις για τον αποτελεσματικό συνδυασμό της παραγωγής ηλιακής ηλεκτρικής ενέργειας με την αφαλάτωση ύδατος.

3.2.3.     Ανάπτυξη ανταγωνιστικών και περιβαλλοντικά ασφαλών τεχνολογιών για δέσμευση, μεταφορά και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα

Η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα (ΔΑΑ) αποτελεί βασική επιλογή που πρέπει να αναπτυχθεί ευρέως σε εμπορική κλίμακα σε παγκόσμιο επίπεδο για να αντιμετωπιστεί η πρόκληση της απαλλαγμένης από άνθρακα παραγωγής ενέργειας και της βιομηχανίας χαμηλών εκπομπών άνθρακα έως το 2050. Στόχος είναι η μείωση του επιπλέον κόστους της ΔΑΑ στον τομέα της ενέργειας για μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που λειτουργούν με άνθρακα και μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που λειτουργούν με αέριο σε σχέση με ισοδύναμες μονάδες χωρίς ΔΑΑ και ενεργοβόρες βιομηχανικές εγκαταστάσεις.

Ειδικότερα, θα υποστηριχτεί η επίδειξη ολόκληρης της αλυσίδας ΔΑΑ για ένα αντιπροσωπευτικό συνδυασμό διαφορετικών τεχνολογικών επιλογών δέσμευσης, μεταφοράς και αποθήκευσης. Η επίδειξη θα συνοδεύεται από έρευνα για περαιτέρω ανάπτυξη των εν λόγω τεχνολογιών και παραγωγή ανταγωνιστικότερων τεχνολογιών δέσμευσης, βελτιωμένων επιμέρους στοιχείων, ενσωματωμένων συστημάτων και διαδικασιών, ασφαλούς γεωλογικής αποθήκευσης και ορθολογικών λύσεων για τη μεγάλης κλίμακας επαναχρησιμοποίηση δεσμευμένου διοξειδίου του άνθρακα, ώστε να είναι εφικτή η εμπορική ανάπτυξη τεχνολογιών ΔΑΑ για μονάδες ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσιμα και άλλες βιομηχανίες υψηλών εκπομπών άνθρακα που θα τεθούν σε λειτουργία μετά το 2020.

3.2.4.     Ανάπτυξη γεωθερμικής, υδραυλικής, θαλάσσιας και άλλων τύπων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

Η γεωθερμική, η υδραυλική και η θαλάσσια ενέργεια, καθώς και άλλες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δύνανται να συμβάλλουν στην απαλλαγή από άνθρακα της ευρωπαϊκής παροχής ενέργειας, ενισχύοντας ταυτόχρονα την ευελιξία της σε μεταβλητή παραγωγή και χρήση ενέργειας. Στόχος είναι να αποκτήσουν οι οικονομικές και βιώσιμες τεχνολογίες εμπορική ωριμότητα που να επιτρέπει μεγάλης κλίμακας διάθεση σε βιομηχανικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της ενσωμάτωσης στο δίκτυο. Η ενέργεια από τους ωκεανούς όπως η ενέργεια από τις παλίρροιες και τα κύματα αποτελεί πράγματι προβλέψιμη ενέργεια μηδενικών εκπομπών. Οι ερευνητικές δραστηριότητες πρέπει να περιλαμβάνουν καινοτόμο εργαστηριακή έρευνα για αξιόπιστα επιμέρους στοιχεία και υλικά χαμηλού κόστους σε περιβάλλοντα υψηλής διάβρωσης και βιολογικών εναποθέσεων καθώς και επιδείξεις υπό τις διάφορες συνθήκες που απαντώνται στα ευρωπαϊκά ύδατα.

3.3.        Εναλλακτικά καύσιμα και κινητές πηγές ενέργειας

Η επίτευξη των στόχων μείωσης της ενέργειας και του διοξειδίου του άνθρακα στην Ευρώπη απαιτεί επίσης την ανάπτυξη νέων καυσίμων και κινητών πηγών ενέργειας. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την αντιμετώπιση της πρόκλησης που θέτουν τα έξυπνα, οικολογικά και ενοποιημένα συστήματα μεταφοράς. Οι αξιακές αλυσίδες για τις τεχνολογίες αυτές και τα εναλλακτικά καύσιμα δεν έχουν αναπτυχθεί επαρκώς και πρέπει να επιταχυνθούν ως την κλίμακα επίδειξης.

3.3.1.     Παραγωγή ανταγωνιστικής και βιώσιμης βιοενέργειας

Στόχος της βιοενέργειας είναι να αποκτήσουν εμπορική ωριμότητα οι πλέον ελπιδοφόρες τεχνολογίες, για να επιτραπεί η μεγάλης κλίμακας, βιώσιμη παραγωγή προηγμένων βιοκαυσίμων δεύτερης γενιάς διαφορετικών αξιακών αλυσίδων για τις μεταφορές και την υψηλής αποδοτικότητας συνδυασμένη παραγωγή θέρμανσης και ηλεκτρισμού από βιομάζα, συμπεριλαμβανομένης της ΔΑΑ. Στόχος είναι η ανάπτυξη και επίδειξη της τεχνολογίας για διαφορετικές μορφές βιοενέργειας σε διαφορετικές κλίμακες, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές γεωγραφικές και κλιματικές συνθήκες και τους υλικοτεχνικούς περιορισμούς. Η μακροπρόθεσμη έρευνα θα υποστηρίζει την ανάπτυξη βιώσιμης βιομηχανίας παραγωγής βιοενέργειας μετά το 2020. Οι εν λόγω δραστηριότητες θα συμπληρώνουν ερευνητικές δραστηριότητες στον εφοδιασμό (πρώτες ύλες, βιο-πόροι) και στην χρησιμοποίηση (ενσωμάτωση σε στόλους οχημάτων) που διεξάγονται στο πλαίσιο άλλων συναφών κοινωνιακών προκλήσεων.

3.3.2.     Μείωση του χρόνου διάθεσης στην αγορά των τεχνολογιών κυψελών καυσίμου και υδρογόνου

Οι κυψέλες καυσίμου και το υδρογόνο έχουν μεγάλη δυνατότητα συνεισφοράς στην αντιμετώπιση των ενεργειακών προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Ευρώπη. Προκειμένου οι εν λόγω τεχνολογίες να διατεθούν ανταγωνιστικά στην αγορά, πρέπει να μειωθεί σημαντικά το κόστος. Ενδεικτικά, το κόστος των συστημάτων κυψέλης καυσίμου για τις μεταφορές θα πρέπει να υποδεκαπλασιαστεί κατά την επόμενη δεκαετία. Για να γίνει αυτό, θα υποστηριχθούν μεγάλης κλίμακας επιδείξεις και προ-εμπορικές δραστηριότητες ανάπτυξης για φορητές, μόνιμες και εφαρμογές στις μεταφορές και συναφείς υπηρεσίες, καθώς και για μακροπρόθεσμη έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη, ώστε να συγκροτηθεί ανταγωνιστική αλυσίδα κυψέλης καυσίμου και βιώσιμη παραγωγή και υποδομή για το υδρογόνο σε ολόκληρη την Ένωση. Χρειάζεται έντονη εθνική και διεθνής συνεργασία για να αναπτυχθούν εμπορικές καινοτομίες επαρκούς κλίμακας, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης κατάλληλων προτύπων.

3.3.3.     Νέα εναλλακτικά καύσιμα

Υπάρχει ποικιλία νέων επιλογών με μακροπρόθεσμες δυνατότητες, όπως μεταλλικό καύσιμο σε σκόνη, καύσιμο από φωτοσυνθετικούς μικροοργανισμούς (σε υδάτινα και επίγεια περιβάλλοντα) και από τεχνητές απομιμήσεις φωτοσύνθεσης. Οι νέες αυτές ατραποί ενδέχεται να προσφέρουν δυνατότητες αποδοτικότερης μετατροπής ενέργειας, οικονομικότερων και πιο βιώσιμων τεχνολογιών και σχεδόν ουδέτερων διαδικασιών εκπομπής «αερίων θερμοκηπίου» μη ανταγωνιστικών ως προς τις γεωργικές εκτάσεις. Θα υποστηριχτεί κυρίως η μεταφορά αυτών των νέων αλλά και άλλων πιθανών τεχνολογιών από τα εργαστήρια σε κλίμακα μεγέθους επίδειξης, με στόχο την προ-εμπορική επίδειξη έως το 2020.

3.4.        Ενιαίο, έξυπνο ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο

Τα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας πρέπει να ανταποκρίνονται σε τρεις αλληλένδετες προκλήσεις για τη δημιουργία ενός φιλικού προς τον καταναλωτή, ολοένα και πιο απαλλαγμένου από το διοξείδιο του άνθρακα συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας: δημιουργία πανευρωπαϊκής αγοράς, ενσωμάτωση μαζικής αύξησης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, και διαχείριση των αλληλεπιδράσεων ανάμεσα σε εκατομμύρια προμηθευτές και πελάτες (όπου τα νοικοκυριά θα αντιστοιχούν ολοένα και περισσότερο και στους δύο χαρακτηρισμούς), συμπεριλαμβανομένων των ιδιοκτητών ηλεκτρικών οχημάτων. Τα μελλοντικά ηλεκτρικά δίκτυα θα διαδραματίσουν βασικό ρόλο στη μετάβαση σε ένα πλήρως απαλλαγμένο από το διοξείδιο του άνθρακα σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας, παρέχοντας ταυτόχρονα πρόσθετη ευελιξία και οικονομικά οφέλη στους καταναλωτές. Επιτακτικός στόχος έως το 2020 είναι η μεταφορά και διανομή 35 % περίπου της ηλεκτρικής ενέργειας από κατανεμημένες και συγκεντρωμένες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Μια ιδιαίτερα ολοκληρωμένη προσπάθεια έρευνας και επίδειξης θα υποστηρίξει την ανάπτυξη νέων επιμέρους στοιχείων και τεχνολογιών, οι οποίες θα ανταποκρίνονται στις ιδιαιτερότητες από την πλευρά τόσο της μεταφοράς όσο και της διανομής του δικτύου, καθώς και όσον αφορά την αποθήκευση.

Πρέπει να ληφθούν υπόψη όλες οι εναλλακτικές επιλογές για επιτυχημένη εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης ενέργειας, ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι εκπομπές και το κόστος. Πρέπει να διερευνηθούν και να ενσωματωθούν στο δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας νέες τεχνολογίες συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας και υποδομές αμφίδρομης ψηφιακής επικοινωνίας. Αυτό θα συμβάλλει στη βελτίωση του σχεδιασμού, της παρακολούθησης, του ελέγχου και της ασφαλούς λειτουργίας των δικτύων σε κανονικές και έκτακτες συνθήκες, καθώς και στη διαχείριση των αλληλεπιδράσεων ανάμεσα σε προμηθευτές και πελάτες και στη μεταφορά, διαχείριση και εμπορία της ροής ενέργειας Για την εγκατάσταση μελλοντικών υποδομών, οι δείκτες και οι αναλύσεις κόστους-ωφέλειας, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ζητήματα που αφορούν όλο το ενεργειακό σύστημα. Επιπροσθέτως, θα μεγιστοποιηθούν οι συνέργειες ανάμεσα σε έξυπνα δίκτυα και τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, προκειμένου να αποφευχθεί η επανάληψη επενδύσεων και να επιταχυνθεί η διείσδυση έξυπνων ενεργειακών υπηρεσιών.

Καινοτόμα μέσα αποθήκευσης ενέργειας (συμπεριλαμβανομένων τόσο των μέσων μεγάλης κλίμακας, όσο και των μπαταριών) και συστήματα οχημάτων θα παρέχουν την απαιτούμενη ευελιξία ανάμεσα στην παραγωγή και τη ζήτηση. Οι βελτιωμένες τεχνολογίες ΤΠΕ θα αυξήσουν περαιτέρω την ευελιξία της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας παρέχοντας στους πελάτες (βιομηχανικούς, εμπορικούς και οικιακούς) τα απαραίτητα εργαλεία αυτοματοποίησης.

Νέα σχέδια όσον αφορά τον προγραμματισμό, τις αγορές και τη ρύθμιση πρέπει να ωθήσουν τη συνολική απόδοση και αποδοτικότητα ως προς το κόστος της αλυσίδας παροχής ηλεκτρικής ενέργειας και της διαλειτουργικότητας των υποδομών, καθώς και της ανάδυσης μιας ανοικτής και ανταγωνιστικής αγοράς για τεχνολογίες, προϊόντα και υπηρεσίες έξυπνου δικτύου. Χρειάζονται μεγάλης κλίμακας προγράμματα επίδειξης για δοκιμή και επικύρωση λύσεων και αξιολόγηση των ωφελειών για το σύστημα και για τους μεμονωμένους ενδιαφερόμενους, πριν από την εγκατάστασή τους σε ολόκληρη την Ευρώπη. Οι εν λόγω λύσεις πρέπει να συνοδεύονται από έρευνα για την κατανόηση του τρόπου αντίδρασης πελατών και επιχειρήσεων σε οικονομικά κίνητρα, μεταβολές συμπεριφοράς, υπηρεσίες πληροφόρησης και άλλες καινοτόμες ευκαιρίες που παρέχονται από τα έξυπνα δίκτυα.

3.5.        Νέες γνώσεις και τεχνολογίες

Μακροπρόθεσμα θα απαιτούνται καινοτόμες, πιο αποδοτικές και ανταγωνιστικές ως προς το κόστος τεχνολογίες. Θα πρέπει να επιταχυνθεί η πρόοδος μέσω διεπιστημονικής έρευνας για την επίτευξη επιστημονικών καινοτομιών σε έννοιες που σχετίζονται με την ενέργεια και με τεχνολογίες γενικής εφαρμογής (π.χ. νανοεπιστήμη, επιστήμη υλικών, φυσική στερεάς φύσης, ΤΠΕ, βιοεπιστήμη, πληροφορική, διάστημα), καθώς και η ανάπτυξη καινοτομιών σε μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες.

Θα χρειαστεί επίσης προηγμένη έρευνα για την παροχή λύσεων για την προσαρμογή των ενεργειακών συστημάτων στις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες. Οι προτεραιότητες ενδέχεται να προσαρμόζονται σε νέες επιστημονικές και τεχνολογικές ανάγκες και ευκαιρίες ή σε φαινόμενα που παρατηρούνται για πρώτη φορά και που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν υποσχόμενες εξελίξεις ή κινδύνους για την κοινωνία και που ενδέχεται να αναδυθούν κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του προγράμματος Ορίζοντας 2020.

3.6.        Έγκυρες διαδικασίες λήψης αποφάσεων και συμμετοχή του κοινού

Η έρευνα στον τομέα της ενέργειας πρέπει να υποστηρίζει την ενεργειακή πολιτική και να εναρμονίζεται πλήρως μαζί της. Η εκτεταμένη γνώση τεχνολογιών και υπηρεσιών ενέργειας, οι υποδομές, οι αγορές (συμπεριλαμβανομένων των κανονιστικών πλαισίων) και η καταναλωτική συμπεριφορά απαιτείται να παρέχουν αξιόπιστες αναλύσεις στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Θα παρασχεθεί ενίσχυση, ιδίως στο πλαίσιο του πληροφορικού συστήματος για το σχέδιο SET της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανάπτυξη έγκυρων και διαφανών εργαλείων, μεθόδων και μοντέλων για την αξιολόγηση των κύριων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων που σχετίζονται με την ενέργεια, για την κατασκευή βάσεων δεδομένων και σεναρίων για μια διευρυμένη Ένωση και την εκτίμηση των επιπτώσεων της ενεργειακής πολιτικής και τον συναφών προς την ενέργεια πολιτικών στην ασφάλεια του εφοδιασμού, το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή, την κοινωνία και την ανταγωνιστικότητα του ενεργειακού κλάδου, και για την διεξαγωγή κοινωνικοοικονομικών ερευνών.

Αξιοποιώντας τις δυνατότητες που προσφέρει το διαδίκτυο και οι τεχνολογίες κοινωνικής δικτύωσης, θα μελετηθούν η συμπεριφορά των καταναλωτών συμπεριλαμβανομένων και ευάλωτων καταναλωτών όπως τα άτομα με αναπηρία και οι αλλαγές συμπεριφοράς σε ανοικτές καινοτόμες πλατφόρμες όπως τα ζωντανά εργαστήρια και τα συστήματα επίδειξης μεγάλης κλίμακας για καινοτόμες υπηρεσίες.

3.7.        Διείσδυση ενεργειακών καινοτομιών στην αγορά που παρέχουν νέες δυνατότητες στις αγορές και στους καταναλωτές

Η καινοτόμος διείσδυση στην αγορά και οι λύσεις αναπαραγωγής είναι ουσιαστικής σημασίας για την έγκαιρη εγκατάσταση νέων ενεργειακών τεχνολογιών μέσω υλοποίηση που είναι αποδοτικής ως προς το κόστος. Εκτός από την έρευνα και την επίδειξη που βασίζονται στην τεχνολογία, απαιτούνται δράσεις με καθαρή προστιθέμενη ενωσιακή αξία με στόχο την ανάπτυξη, εφαρμογή, κοινή χρήση και αξιοποίηση μη τεχνολογικών καινοτομιών με υψηλό συντελεστή μόχλευσης στις ενωσιακές αγορές βιώσιμης ενέργειας που να καλύπτουν όλους τους επιστημονικούς κλάδους και τα επίπεδα διακυβέρνησης.

Τέτοιες καινοτομίες θα εστιάζονται στη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών στην αγορά σε κανονιστικό, διοικητικό και οικονομικό επίπεδο για ανανεώσιμες και ενεργειακώς αποδοτικές τεχνολογίες και λύσεις με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Θα υποστηρίζονται μέτρα που διευκολύνουν την εφαρμογή της ενεργειακής πολιτικής, προετοιμάζοντας το έδαφος για την πραγματοποίηση επενδύσεων, υποστηρίζοντας την ανάπτυξη ικανοτήτων και τη δράση με δημόσια αποδοχή.

Η έρευνα και η ανάλυση επιβεβαιώνουν κατ’ επανάληψη το σημαντικό ρόλο του ανθρώπινου παράγοντα στην επιτυχία ή την αποτυχία των πολιτικών βιώσιμης ενέργειας. Θα ενθαρρύνονται οι καινοτόμες οργανωτικές δομές, η διάδοση και η ανταλλαγή ορθών πρακτικών και ειδικές δράσεις εκπαίδευσης και ανάπτυξης ικανοτήτων.

3.8.        Ειδικές πτυχές υλοποίησης

Ο καθορισμός προτεραιοτήτων για την υλοποίηση των δραστηριοτήτων στην παρούσα πρόκληση οδηγείται από την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής διάστασης της έρευνας και της καινοτομίας στον τομέα της ενέργειας. Κύριος στόχος θα είναι η υποστήριξη της υλοποίησης της θεματολογίας έρευνας και καινοτομίας του Στρατηγικού Σχεδίου Ενεργειακών Τεχνολογιών (Σχέδιο SET)[24] για την επίτευξη των στόχων πολιτικής της Ένωσης σχετικά με την ενέργεια και την κλιματική μεταβολή. Κατά συνέπεια, οι χάρτες πορείας του σχεδίου SET και των σχεδίων υλοποίησης θα συμβάλλουν σημαντικά στην ανάπτυξη των προγραμμάτων εργασιών. Στο πλαίσιο αυτό, η δομή της διακυβέρνησης του σχεδίου SET θα χρησιμοποιείται ως κύρια βάση για το στρατηγικό καθορισμό προτεραιοτήτων και το συντονισμό της έρευνας και καινοτομίας στον τομέα της ενέργειας σε ολόκληρη την Ένωση.

Η μη τεχνολογική θεματολογία θα βασίζεται στην ενεργειακή πολιτική και στη νομοθεσία της Ένωσης. Θα υποστηριχτεί η δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος για την μαζική εγκατάσταση των δυνάμενων να επιδειχθούν λύσεων, διαδικασιών και πολιτικών πρωτοβουλιών στους τομείς της τεχνολογίας και της παροχής υπηρεσιών για τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και ενεργειακής απόδοσης ανά την Ένωση Αυτό ενδέχεται να απαιτήσει υποστήριξη της παροχής τεχνικής βοήθειας για την ανάπτυξη και την προσφορά επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Η συνεργασία με ευρωπαϊκούς εταίρους θα είναι σημαντική για την από κοινού χρήση πόρων και υλοποίηση. Ενδέχεται να προβλεφθεί, για κάθε περίπτωση ξεχωριστά, ότι οι υφιστάμενες Ευρωπαϊκές Βιομηχανικές Πρωτοβουλίες του σχεδίου SET θα μετατραπούν σε επίσημες συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, εάν αυτό κριθεί απαραίτητο, για να αυξηθεί το επίπεδο και η συνέπεια της εθνικής χρηματοδότησης και να τονωθούν οι κοινές δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας μεταξύ των κρατών μελών. Θα εξεταστεί επίσης η δυνατότητα παροχής στήριξης, μαζί και με τα κράτη μέλη, σε συμμαχίες δημόσιων ερευνητικών φορέων, ιδίως στον Ευρωπαϊκό Συνασπισμό Ενεργειακής Έρευνας που έχει ιδρυθεί στο πλαίσιο του σχεδίου SET για την ομαδοποίηση δημόσιων ερευνητικών πόρων και υποδομών προκειμένου να αντιμετωπιστούν κρίσιμοι τομείς έρευνας ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Οι προτεραιότητες του σχεδίου SET θα υποστηριχτούν από δράσεις διεθνούς συντονισμού σύμφωνα με την αρχή της μεταβλητής γεωμετρίας, λαμβανομένων υπόψη των δυνατοτήτων και των ιδιαιτεροτήτων των χωρών.

Το σύστημα πληροφόρησης του σχεδίου ΣΕΤ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα κινητοποιηθεί για την ανάπτυξη, σε συνδυασμό με τους ενδιαφερόμενους, βασικών δεικτών επιδόσεων για την παρακολούθηση της προόδου της υλοποίησης και οι οποίες θα αναθεωρούνται σε τακτική βάση για να ληφθούν υπόψη οι τελευταίες εξελίξεις. Γενικότερα, η υλοποίηση στο πλαίσιο της παρούσας Πρόκλησης θα επιδιώξει την βελτίωση του συντονισμού των συναφών ενωσιακών προγραμμάτων, πρωτοβουλιών και πολιτικών, όπως η πολιτική για τη συνοχή, ιδίως μέσω των εθνικών και περιφερειακών στρατηγικών για την έξυπνη εξειδίκευση και των μηχανισμών του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, για παράδειγμα όσον αφορά την υποστήριξη έργων επίδειξης.

4.           Έξυπνα, πρασινα και ολοκληρωμενα συστηματα μεταφορων

4.1.        Αποδοτικά ως προς τους πόρους συστήματα μεταφορών που σέβονται το περιβάλλον

Η Ευρώπη έχει ορίσει ως στόχο πολιτικής την επίτευξη μείωσης κατά 60 % του διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050. Στόχος είναι η μείωση κατά το ήμισυ της χρήσης αυτοκινήτων «που κινούνται με συμβατικά καύσιμα» στις πόλεις και η επίτευξη ουσιαστικά απελευθερωμένης από το διοξείδιο του άνθρακα υλικοτεχνικής υποδομής πόλεων σε μεγάλα αστικά κέντρα έως το 2030. Έως το 2050 τα καύσιμα χαμηλών εκπομπών άνθρακα στις αερομεταφορές πρέπει να ανέλθουν στο 40 % και οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από καύσιμα πλοίων πρέπει να μειωθούν κατά 40 %.

Η έρευνα και η καινοτομία θα συμβάλλουν ουσιαστικά στην ανάπτυξη και υλοποίηση των απαραίτητων λύσεων για όλα τα μέσα μεταφοράς, οι οποίες θα μειώσουν δραστικά τις επιβλαβείς για το περιβάλλον εκπομπές των συστημάτων μεταφορών (όπως CO2, NOx, και SOx), θα μειώσουν την εξάρτησή τους από ορυκτά καύσιμα και κατά συνέπεια, θα μειώσουν τον αντίκτυπο των συστημάτων μεταφορών στη βιοποικιλότητα και θα διατηρήσουν τους φυσικούς πόρους.

Αυτό θα γίνει μέσω εργασιών για τις ακόλουθες συγκεκριμένες δραστηριότητες:

4.1.1.     Πιο καθαρά και αθόρυβα αεροσκάφη, οχήματα και σκάφη που θα βελτιώσουν την περιβαλλοντική απόδοση και θα μειώσουν το θόρυβο και τη δόνηση που γίνονται αντιληπτά

Οι δραστηριότητες στον εν λόγω τομέα θα εστιάζονται στα τελικά προϊόντα, αλλά επίσης θα καλύψουν διαδικασίες φειδωλής και οικολογικής σχεδίασης και κατασκευής, με ενσωματωμένη στη φάση σχεδίασης τη δυνατότητα ανακύκλωσης.

α)           Η ανάπτυξη και επιτάχυνση της διείσδυσης καθαρότερων τεχνολογιών πρόωσης είναι σημαντική για τη μείωση ή εξάλειψη του διοξειδίου του άνθρακα και της ρύπανσης από τις μεταφορές. Χρειάζονται νέες και καινοτόμες λύσεις, βασισμένες στους ηλεκτρικούς κινητήρες και τους συσσωρευτές, τις κυψέλες καυσίμου ή την υβριδική πρόωση. Οι τεχνολογικές καινοτομίες θα βοηθήσουν επίσης στη βελτίωση της περιβαλλοντικής απόδοσης των παραδοσιακών συστημάτων πρόωσης.

β)           Η εξερεύνηση εναλλακτικών επιλογών για τη χρήση εναλλακτικών πηγών ενέργειας χαμηλών εκπομπών θα συμβάλλει στη μείωση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων. Αυτό περιλαμβάνει τη χρήση βιώσιμων καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε όλα τα μέσα μεταφοράς, συμπεριλαμβανομένων των αερομεταφορών, τη μείωση της κατανάλωσης καυσίμου μέσω συγκομιδής ενέργειας ή διαφοροποιημένης παροχής ενέργειας και άλλες καινοτόμες λύσεις. Θα επιδιώκονται νέες ολιστικές προσεγγίσεις που εμπεριέχουν οχήματα, αποθήκευση ενέργειας και υποδομές παροχής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων διεπαφών οχήματος-προς-δίκτυο και καινοτόμων λύσεων για τη χρήση εναλλακτικών καυσίμων.

γ)           Η μείωση του βάρους των αεροσκαφών, των σκαφών και των οχημάτων, καθώς και της αεροδυναμικής και της υδροδυναμικής αντίστασης και της αντίστασης κύλισης με τη χρήση ελαφρύτερων υλικών, πιο λιτών δομών και καινοτόμου σχεδίασης θα συμβάλλει στη χαμηλότερη κατανάλωση καυσίμου.

4.1.2.     Ανάπτυξη έξυπνου εξοπλισμού, υποδομών και υπηρεσιών

Η δραστηριότητα αυτή θα συμβάλλει στη βελτιστοποίηση των εργασιών μεταφορών και στη μείωση της κατανάλωσης πόρων. Έμφαση θα δίδεται στην αποδοτική χρήση και διαχείριση αεροδρομίων, λιμένων, πλατφορμών εφοδιαστικής και υποδομών επίγειων συστημάτων μεταφορών, καθώς και στη χρήση αυτόνομων και αποδοτικών συστημάτων συντήρησης και επιθεώρησης. Ιδιαίτερη προσοχή θα δίδεται στην κλιματική ανθεκτικότητα των υποδομών, σε οικονομικές λύσεις που βασίζονται σε προσέγγιση κύκλου ζωής και στην ευρύτερη υιοθέτηση νέων υλικών που επιτρέπουν την αποδοτικότερη και οικονομικότερη συντήρηση. Επίσης, θα δίδεται προσοχή στην προσβασιμότητα και την κοινωνική ένταξη.

4.1.3.     Βελτίωση των μεταφορών και της κινητικότητας στις αστικές περιοχές

Η βελτίωση αυτή θα ωφελήσει ένα μεγάλο και αυξανόμενο μερίδιο του πληθυσμού, το οποίο ζει και εργάζεται στις πόλεις ή τις χρησιμοποιεί για υπηρεσίες και αναψυχή. Πρέπει να αναπτυχθούν και να δοκιμαστούν νέες έννοιες κινητικότητας, οργάνωσης μεταφορών, εφοδιαστικής και σχεδίασης, οι οποίες θα συμβάλλουν στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και του θορύβου και θα βελτιώσουν την αποδοτικότητα. Πρέπει να αναπτυχθούν οι δημόσιες και μη μηχανοκίνητες μεταφορές, καθώς και άλλες επιλογές μεταφορών που χρησιμοποιούν αποδοτικά τους πόρους ως πραγματική εναλλακτική δυνατότητα έναντι της χρήσης ιδιωτικών μηχανοκίνητων οχημάτων, υποστηριζόμενες από ευρύτερη χρήση ευφυών συστημάτων μεταφορών, καθώς και από καινοτόμο διαχείριση της ζήτησης.

4.2.        Καλύτερη κινητικότητα, λιγότερη κυκλοφοριακή συμφόρηση, περισσότερη ασφάλεια και προστασία από έκνομες ενέργειες

Οι σχετικοί στόχοι της ευρωπαϊκής πολιτικής μεταφορών επιδιώκουν τη βελτιστοποίηση της απόδοσης και της αποδοτικότητας ενόψει της αυξανόμενης ζήτησης για κινητικότητα, ώστε να καταστεί η Ευρώπη η ασφαλέστερη περιοχή για τις αερομεταφορές και να κινηθεί προς τον στόχο των μηδενικών θανατηφόρων ατυχημάτων στις οδικές μεταφορές έως το 2050. Έως το 2030, το 30 % των οδικών εμπορευματικών μεταφορών άνω των 300 χιλιομέτρων πρέπει να στραφεί σε σιδηροδρομικές και πλωτές μεταφορές. Η συνεχής και αποτελεσματική πανευρωπαϊκή μεταφορά ανθρώπων και αγαθών, η οποία επίσης εσωτερικεύει το εξωτερικό κόστος, απαιτεί ένα νέο ευρωπαϊκό σύστημα διαχείρισης, πληροφοριών και πληρωμών για τις πολυτροπικές μεταφορές.

Η έρευνα και η καινοτομία θα συμβάλουν σημαντικά σε αυτούς τους φιλόδοξους στόχους πολιτικής μέσω δραστηριοτήτων στις ακόλουθες ειδικές δραστηριότητες:

4.2.1.     Ουσιαστική μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης

Η μείωση αυτή είναι δυνατό να επιτευχθεί υλοποιώντας ένα σύστημα εξ ολοκλήρου διατροπικών μεταφορών «από πόρτα σε πόρτα» και αποφεύγοντας την περιττή χρήση μεταφορικών μέσων. Αυτό σημαίνει προώθηση μεγαλύτερης ενοποίησης μεταξύ τρόπων μεταφορών, βελτιστοποίηση των αλυσίδων μεταφορών και καλύτερα ενοποιημένες υπηρεσίες μεταφορών. Τέτοιες καινοτόμες λύσεις θα διευκολύνουν επίσης την προσβασιμότητα, συμπεριλαμβανομένων του γηραιότερου πληθυσμού και των ευάλωτων χρηστών.

4.2.2.     Ουσιαστικές βελτιώσεις στην κινητικότητα ατόμων και εμπορευμάτων

Η δραστηριότητα αυτή είναι δυνατό να επιτευχθεί μέσω της ανάπτυξης και της διαδεδομένης χρήσης ευφυών εφαρμογών μεταφορών και συστημάτων διαχείρισης. Αυτό συνεπάγεται: τη σχεδίαση, τη διαχείριση της ζήτησης, τα συστήματα πληροφοριών και πληρωμών που είναι διαλειτουργικά σε όλη την Ευρώπη, και την πλήρη ενοποίηση των ροών πληροφοριών, των συστημάτων διαχείρισης, των δικτύων υποδομών και των υπηρεσιών κινητικότητας σε νέο κοινό πολυτροπικό πλαίσιο βασισμένο σε ανοικτές τεχνολογικές πλατφόρμες. Επίσης, θα διασφαλίζεται η ευελιξία και η ταχεία αντιμετώπιση των κρίσεων και των ακραίων καιρικών συνθηκών με την αναδιαμόρφωση της μετακίνησης με όλους τους τρόπους μεταφοράς. Νέες εφαρμογές γεωεντοπισμού, πλοήγησης και χρονομέτρησης που έχουν καταστεί δυνατές μέσω των συστημάτων δορυφορικής πλοήγησης Galileo και EGNOS θα είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη το εν λόγω στόχου.

α)           Οι καινοτόμες τεχνολογίες διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας θα συμβάλουν σε άρδην αλλαγή στην ασφάλεια και την αποδοτικότητα με ταχέως αυξανόμενη ζήτηση, ώστε να επιτύχουν βελτιωμένη ακρίβεια ως προς την εκτέλεση των δρομολογίων, μείωση του χρόνου που ξοδεύεται σε διαδικασίες σχετικές με τη μετακίνηση στα αεροδρόμια και να επιτύχουν την ανθεκτικότητα του συστήματος αερομεταφορών. Η υλοποίηση και περαιτέρω ανάπτυξη του προγράμματος «Ενιαίος Ευρωπαϊκός Ουρανός» θα υποστηρίζεται με λύσεις για αυξημένη αυτοματοποίηση και αυτονομία στη διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας και του ελέγχου αεροσκαφών, καλύτερη ενοποίηση των εναέριων και επίγειων συνιστωσών και καινοτόμες λύσεις για την αποτελεσματική και απρόσκοπτη διαχείριση επιβατών και εμπορευμάτων σε ολόκληρο το σύστημα μεταφορών.

β)           Για τις πλωτές μεταφορές, οι βελτιωμένες και ενοποιημένες τεχνολογίες σχεδίασης και διαχείρισης θα συμβάλουν στην καθιέρωση «Γαλάζιας Ζώνης» στις θάλασσες γύρω από την Ευρώπη, βελτιώνοντας τις λειτουργίες των λιμένων και σε ένα κατάλληλο πλαίσιο για τις εσωτερικές πλωτές μεταφορές.

γ)           Για τις σιδηροδρομικές και οδικές μεταφορές, η βελτιστοποίηση της διαχείρισης δικτύου θα βελτιώσει την αποτελεσματική χρήση των υποδομών και θα διευκολύνει τις διασυνοριακές εργασίες. Θα αναπτυχθούν ολοκληρωμένα συνεργατικά συστήματα διαχείρισης της οδικής κυκλοφορίας και πληροφοριών που θα βασίζονται στην επικοινωνία «όχημα προς όχημα» και «όχημα προς υποδομή».

4.2.3.     Ανάπτυξη και εφαρμογή νέων ιδεών στις εμπορευματικές μεταφορές και την εφοδιαστική

Η συγκεκριμένη δραστηριότητα μπορεί να μειώσει την πίεση στο σύστημα μεταφορών και να βελτιώσει την ασφάλεια και τη δυναμικότητα μεταφοράς εμπορευμάτων. Για παράδειγμα, είναι εφικτός ο συνδυασμός οχημάτων υψηλών επιδόσεων και χαμηλών περιβαλλοντικών επιπτώσεων με έξυπνα, ασφαλούς επιβίβασης και βασισμένα στις υποδομές συστήματα (π.χ. οδικοί συρμοί). Οι δραστηριότητες θα υποστηρίζουν επίσης την ανάπτυξη του οράματος ηλεκτρονικών εμπορευματικών μεταφορών, μιας διαδικασίας μεταφοράς εμπορευμάτων χωρίς γραφειοκρατία, όπου ηλεκτρονικές ροές πληροφοριών, υπηρεσίες και πληρωμές συνδέονται με φυσικές ροές εμπορευμάτων σε όλους τους τρόπους μεταφορών.

4.2.4.     Μείωση συχνότητας ατυχημάτων και θανάσιμων τραυματισμών και βελτίωση ασφάλειας

Η συγκεκριμένη δραστηριότητα θα επιτευχθεί με την αντιμετώπιση εγγενών πτυχών της οργάνωσης, διαχείρισης και παρακολούθησης των επιδόσεων και των κινδύνων των συστημάτων μεταφορών, και εστιάζοντας στη σχεδίαση και τις επιχειρησιακές λειτουργίες αεροσκαφών, οχημάτων και σκαφών, υποδομών και τερματικών σταθμών. Θα υπάρξει εστίαση στην παθητική και ενεργητική ασφάλεια, την προληπτική ασφάλεια και τις διαδικασίες ενισχυμένης αυτοματοποίησης και εκπαίδευσης για τη μείωση των επιπτώσεων των ανθρώπινων σφαλμάτων. Για την καλύτερη προετοιμασία, πρόσβαση και τον μετριασμό των επιπτώσεων του καιρού και άλλων φυσικών απειλών, θα επινοηθούν ειδικά εργαλεία και τεχνικές. Οι δραστηριότητες θα εστιαστούν επίσης στην ενοποίηση των πτυχών ασφαλείας στη σχεδίαση και διαχείριση των ροών επιβατών και εμπορευμάτων, όσον αφορά αεροσκάφη, οχήματα και σκάφη, τη διαχείριση της κυκλοφοριακής συμφόρησης και των συστημάτων και τη σχεδίαση των τερματικών σταθμών.

4.3.        Παγκόσμια υπεροχή για την ευρωπαϊκή βιομηχανία μεταφορών

Διατηρώντας προβάδισμα στις νέες τεχνολογίες και μειώνοντας το κόστος των υφιστάμενων διαδικασιών κατασκευής, η έρευνα και η καινοτομία θα συμβάλουν στην ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης στην ευρωπαϊκή βιομηχανία μεταφορών, ενόψει του εντεινόμενου ανταγωνισμού. Διακυβεύεται η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας ενός μεγάλου οικονομικού τομέα που αντιπροσωπεύει άμεσα το 6,3 % του ΑΕΠ της ΕΕ και απασχολεί περίπου 13 εκατομμύρια άτομα στην Ευρώπη. Ειδικοί στόχοι περιλαμβάνουν την ανάπτυξη της νέας γενιάς καινοτόμων μέσων μεταφορών και προετοιμάζουν το έδαφος για την επόμενη, με εργασία σε καινοτόμες έννοιες και σχέδια, έξυπνα συστήματα ελέγχου και αποδοτικές διαδικασίες παραγωγής. Η Ευρώπη επιδιώκει να γίνει παγκόσμιος ηγέτης στην αποδοτικότητα και την ασφάλεια σε όλους τους τρόπους μεταφορών.

Η έρευνα και η καινοτομία εστιάζονται στις ακόλουθες ειδικές δραστηριότητες:

4.3.1.     Ανάπτυξη της νέας γενιάς μέσων μεταφορών ως τον τρόπο εξασφάλισης μεριδίου αγοράς στο μέλλον

Θα ενισχύσει την ευρωπαϊκή υπεροχή στα αεροσκάφη, τους συρμούς υψηλής ταχύτητας, την (προ)αστ(ι)ακή σιδηροδρομική μεταφορά, τα οδικά οχήματα, την ηλεκτροκίνηση, τα επιβατηγά πλοία της ακτοπλοΐας, τα οχηματαγωγά και τα πλοία εξειδικευμένης υψηλής τεχνολογίας και τις θαλάσσιες εξέδρες. Επίσης, θα ωθήσει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανιών στις επικείμενες τεχνολογίες και συστήματα, και θα υποστηρίξει τη διαφοροποίησή τους προς τις νέες αγορές, συμπεριλαμβανομένων των τομέων εκτός των μεταφορών. Περιλαμβάνεται η ανάπτυξη καινοτόμων ασφαλών αεροσκαφών, οχημάτων και σκαφών που περιλαμβάνουν αποδοτικές μονάδες πρόωσης, υψηλές επιδόσεις και ευφυή συστήματα ελέγχου.

4.3.2.     Έξυπνα εποχούμενα συστήματα ελέγχου

Τα εν λόγω συστήματα χρειάζονται για την επίτευξη υψηλότερων επιπέδων επιδόσεων και την ενοποίηση συστημάτων στις μεταφορές. Θα αναπτυχθούν κατάλληλες διεπαφές για επικοινωνίες ανάμεσα σε αεροσκάφη, οχήματα, σκάφη και υποδομές σε όλους τους σχετικούς συνδυασμούς, προκειμένου να οριστούν κοινά επιχειρησιακά πρότυπα.

4.3.3.     Προηγμένες διαδικασίες παραγωγής

Οι συγκεκριμένες διαδικασίες θα επιτρέπουν την παραμετροποίηση, το χαμηλότερο κόστος κύκλου ζωής και περιθώρια χρόνου για την ανάπτυξη, και διευκολύνουν την τυποποίηση και πιστοποίηση αεροσκαφών, οχημάτων και σκαφών, και των συναφών υποδομών. Οι δραστηριότητες στον συγκεκριμένο τομέα θα αναπτύξουν ταχείες και οικονομικές τεχνικές σχεδίασης και κατασκευής, συμπεριλαμβανομένων της συναρμολόγησης, της κατασκευής, της συντήρησης και της ανακύκλωσης μέσω ψηφιακών εργαλείων και αυτοματοποίησης, και της ικανότητας ενοποίησης σύνθετων συστημάτων. Αυτό θα ενισχύσει τις ανταγωνιστικές αλυσίδες εφοδιασμού να παραδίδουν με σύντομο χρόνο διάθεσης στην αγορά και μειωμένο κόστος.

4.3.4.     Διερεύνηση νέων ιδεών στις μεταφορές

Η δραστηριότητα αυτή θα βοηθήσει το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Ευρώπης με μακροπρόθεσμη προοπτική. Οι δραστηριότητες στρατηγικής έρευνας και επικύρωσης της ιδέας πραγματεύονται καινοτόμα συστήματα μεταφορών και υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων πλήρως αυτοματοποιημένων και άλλων νέων τύπων αεροσκαφών, οχημάτων και σκαφών με μακροπρόθεσμες δυνατότητες.

4.4.        Δραστηριότητες κοινωνικοοικονομικών ερευνών και μακροπρόθεσμες δραστηριότητες για χάραξη πολιτικής

Οι δράσεις υποστήριξης της ανάλυσης και ανάπτυξης πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικοοικονομικών πτυχών των μεταφορών, είναι απαραίτητες για την προώθηση της καινοτομίας και την εκπλήρωση των προκλήσεων που εγείρουν οι μεταφορές. Οι δραστηριότητες θα επιδιώκουν την ανάπτυξη και υλοποίηση των ευρωπαϊκών πολιτικών έρευνας και καινοτομίας για τις μεταφορές, μελετών προοπτικών και τεχνολογικών προβλέψεων, και την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

Η κατανόηση της συμπεριφοράς του χρήστη, της κοινωνικής αποδοχής, των επιπτώσεων των μέτρων πολιτικής, των προτύπων κινητικότητας και των επιχειρηματικών μοντέλων και των συνεπειών τους είναι υψίστης σημασίας για την εξέλιξη του ευρωπαϊκού συστήματος μεταφορών. Θα αναπτυχθεί σενάριο που θα λαμβάνει υπόψη τις κοινωνικές τάσεις, τους στόχους πολιτικής και τις τεχνολογικές προβλέψεις με προοπτική έως το 2050. Από την άποψη της καλύτερης κατανόησης των συνδέσεων ανάμεσα στην χωροταξία και το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφορών, χρειάζονται αξιόπιστα μοντέλα σύμφωνα με τα οποία είναι να δυνατό να ληφθούν ορθές αποφάσεις πολιτικής.

Η έρευνα θα εστιάσει στον τρόπο αποφυγής των κοινωνικών ανισοτήτων με πρόσβαση στην κινητικότητα και στον τρόπο βελτίωσης της θέσης των ευάλωτων χρηστών των οδικών υποδομών. Πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν τα οικονομικά ζητήματα, εστιάζοντας σε τρόπους εσωτερίκευσης του εξωτερικού κόστους από όλους τους τρόπους μεταφορών, καθώς και σε μοντέλα φορολογίας και τιμολόγησης. Για την αξιοποίηση μελλοντικών απαιτήσεων για δεξιότητες και θέσεις εργασίας χρειάζεται μελλοντολογική έρευνα.

4.5.        Ειδικές πτυχές υλοποίησης

Κατά τον καθορισμό των προτεραιοτήτων στο πρόγραμμα εργασιών, εκτός της συμβολής εξωτερικών ανεξάρτητων συμβουλών και των διαφόρων ευρωπαϊκών τεχνολογικών βάθρων, θα λαμβάνεται υπόψη η εργασία που διεξάγεται στο πλαίσιο του Στρατηγικού Σχεδίου για τις Τεχνολογίες Μεταφορών.

5.           Δράση για το κλιμα, αποδοση πορων και πρωτες υλεσ

5.1.        Καταπολέμηση και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή

Οι τρέχουσες συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στην ατμόσφαιρα είναι σχεδόν 40 % υψηλότερες από αυτές στην αρχή τα βιομηχανικής επανάστασης και βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων 2 εκατομμυρίων ετών. Τα αέρια του θερμοκηπίου εκτός του CO2 συμβάλλουν στην κλιματική αλλαγή και διαδραματίζουν έναν όλο και πιο σημαντικό ρόλο. Χωρίς αποφασιστική δράση, η κλιματική μεταβολή θα μπορούσε να κοστίζει τουλάχιστον 5 % του ΑΕΠ κάθε έτος και έως 20 % βάσει ορισμένων σεναρίων. Αντίθετα, μέσω της έγκαιρης και αποτελεσματικής δράσης, το καθαρό κόστος θα μπορούσε να περιοριστεί σε περίπου 1 % του ΑΕΠ κατ’ έτος. Η επίτευξη του στόχου των 2°C και η αποφυγή των χειρότερων συνεπειών της κλιματικής αλλαγής θα καταστήσει αναγκαία για ορισμένες χώρες τη μείωση των εκπομπών των αερίων θερμοκηπίου κατά 80-95 % έως το 2050 έναντι των επιπέδων του 1990.

Ο στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι συνεπώς η ανάπτυξη και αξιολόγηση καινοτόμων, αποδοτικών ως προς το κόστος και βιώσιμων μέτρων προσαρμογής και μετριασμού, των επιπτώσεων εστιάζοντας στις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου τόσο CO2 όσο και άλλων, πλην CO2, και δίνοντας έμφαση σε τεχνολογικές και μη τεχνολογικές οικολογικώς ορθές λύσεις, μέσω της δημιουργίας αποδείξεων για την τεκμηριωμένη, έγκαιρη και αποτελεσματική δράση της δικτύωσης των απαιτούμενων ικανοτήτων.

Για την επίτευξη των παραπάνω, η έρευνα και καινοτομία θα πρέπει να εστιάσουν στα ακόλουθα:

5.1.1.     Βελτίωση της κατανόησης της κλιματικής αλλαγής και παροχή αξιόπιστων κλιματικών προβλέψεων

Η καλύτερη κατανόηση των αιτιών και της εξέλιξης της κλιματικής αλλαγής και οι ακριβέστερες κλιματικές προβλέψεις είναι σημαντικές για την προστασία των ζωών, των εμπορευμάτων και των υποδομών στην κοινωνία καθώς και για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής λήψης αποφάσεων. Είναι απαραίτητη για την περαιτέρω κατανόηση της επιστημονικής βάσης των κλιματικών παραγόντων, διαδικασιών, μηχανισμών και αντιδράσεων που σχετίζονται με τη λειτουργία των ωκεανών, των εδαφικών οικοσυστημάτων και της ατμόσφαιρας. Οι βελτιωμένες κλιματικές προβλέψεις σε συναφείς κλίμακες από πλευράς χρόνου και χώρου θα υποστηρίζονται μέσω της ανάπτυξης πιο επακριβών σεναρίων και μοντέλων, συμπεριλαμβανομένων των πλήρως συνδυασμένων μοντέλων του γήινου συστήματος.

5.1.2.     Εκτίμηση επιπτώσεων, τρωτά σημεία και ανάπτυξη καινοτόμου, αποδοτικής ως προς το κόστος προσαρμογής και μέτρων πρόληψης κινδύνων:

Υπάρχει ανεπάρκεια γνώσεων ως προς την ικανότητα της κοινωνίας και της οικονομίας για προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Τα αποτελεσματικά, ισόρροπα και κοινωνικά αποδεκτά μέτρα προς ένα περιβάλλον και μια κοινωνία που είναι ανθεκτικά ως προς τις αλλαγές του κλίματος καθιστούν αναγκαία την ολοκληρωμένη ανάλυση των υφιστάμενων και μελλοντικών επιπτώσεων, τρωτών σημείων, εκθέσεων του πληθυσμού, κινδύνων, κόστους και ευκαιριών που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή και την ποικιλότητα, λαμβάνοντας υπόψη ακραία γεγονότα και απειλές που προκαλούνται από το κλίμα και την επανάληψή τους. Η ανάλυση αυτή θα αναπτυχθεί επίσης ως προς τον αρνητικό αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής στη βιοποικιλότητα, τα οικοσυστήματα και τις υπηρεσίες οικοσυστήματος, στις υποδομές, τους οικονομικούς και φυσικούς πόρους. Θα δοθεί έμφαση στα φυσικά οικοσυστήματα και στα δομημένα περιβάλλοντα υψηλότερης αξίας, καθώς επίσης στους βασικούς κοινωνικούς, πολιτιστικούς και οικονομικούς τομείς σε όλη την Ευρώπη. Θα πραγματοποιηθούν δράσεις που θα διερευνήσουν τις επιπτώσεις και τους αυξανόμενους κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία που προκύπτουν από την κλιματική αλλαγή και τις αυξημένες συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα. Η έρευνα θα αξιολογήσει καινοτόμες, ισοδύναμα κατανεμημένες και αποδοτικές ως προς το κόστος επεμβάσεις προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και της προσαρμογής των φυσικών πόρων και οικοσυστημάτων και των σχετικών αποτελεσμάτων, για την ενημέρωση και υποστήριξη της ανάπτυξης και της υλοποίησής τους σε όλα τα επίπεδα και τις κλίμακες. Θα περιλαμβάνονται επίσης ο πιθανός αντίκτυπος, το κόστος και οι κίνδυνοι των επιλογών της γεωμηχανικής. Θα διερευνηθούν επίσης οι σύνθετες διασυνδέσεις, οι συγκρούσεις και οι συνέργειες των επιλογών πολιτικής προσαρμογής και πρόληψης κινδύνων σε σχέση με άλλες κλιματικές και τομεακές πολιτικές, συμπεριλαμβανομένων των αντίκτυπων στην απασχόληση και στα επίπεδα διαβίωσης των ευάλωτων ομάδων.

5.1.3.     Υποστήριξη πολιτικών μετριασμού των επιπτώσεων

Η μετάβαση της ΕΕ σε μια ανταγωνιστική, αποδοτική ως προς τους πόρους και ανθεκτική ως προς την κλιματική αλλαγή οικονομία έως το 2050 απαιτεί το σχεδιασμό αποτελεσματικών, μακροπρόθεσμων στρατηγικών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και σημαντικών εξελίξεων στην ικανότητά μας για καινοτομία. Η έρευνα θα αξιολογήσει τους περιβαλλοντικούς και κοινωνικοοικονομικούς κινδύνους, τις ευκαιρίες και τον αντίκτυπο των επιλογών μετριασμού των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Η έρευνα θα υποστηρίξει την ανάπτυξη και την αξιολόγηση των νέων μοντέλων κλίματος-ενέργειας-οικονομίας, λαμβάνοντας υπόψη τα οικονομικά μέσα και τους σχετικούς εξωγενείς παράγοντες, με στόχο τον έλεγχο των επιλογών πολιτικής μετριασμού των επιπτώσεων και τεχνολογικές λύσεις χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα σε διάφορες κλίμακες και για τους βασικούς οικονομικούς και κοινωνικούς τομείς στην ΕΕ και σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι δράσεις θα προωθήσουν την τεχνολογική, θεσμική και κοινωνικοοικονομική καινοτομία βελτιώνοντας τις συνδέσεις μεταξύ έρευνας και εφαρμογής και μεταξύ επιχειρηματιών, τελικών χρηστών, ερευνητών και ιδρυμάτων γνώσης.

5.2.        Βιώσιμη διαχείριση φυσικών πόρων και οικοσυστημάτων

Οι κοινωνίες αντιμετωπίζουν μια σημαντική πρόκληση ως προς την επίτευξη μια βιώσιμης ισορροπίας μεταξύ των ανθρώπινων αναγκών και του περιβάλλοντος. Οι περιβαλλοντικοί πόροι, συμπεριλαμβανομένων των υδάτων, του αέρα, της βιομάζας, της βιοποικιλότητας, των οικοσυστημάτων και των υπηρεσιών που παρέχουν, υποστηρίζουν τη λειτουργία της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας οικονομίας και της ποιότητας ζωής. Οι παγκόσμιες επιχειρηματικές ευκαιρίες που σχετίζονται με τους φυσικούς πόρους αναμένεται να ανέλθουν σε περισσότερα από 2 τρισεκατομμύρια ευρώ έως το 2050[25]. Εντούτοις, τα οικοσυστήματα στην Ευρώπη και παγκοσμίως υποβαθμίζονται πέραν της ικανότητας της φύσης για την ανανέωσή τους, ενώ οι περιβαλλοντικοί πόροι υποβάλλονται σε υπερβολική εκμετάλλευση. Παραδείγματος χάρη, κάθε χρόνο στην ΕΕ χάνονται 1000 km² ορισμένων από τα πιο γόνιμα εδάφη και πολύτιμα οικοσυστήματα, ενώ σπαταλιέται το ένα τέταρτο του πόσιμου ύδατος. Η συνέχιση των παραπάνω δεν αποτελεί επιλογή. Η έρευνα πρέπει να συμβάλει στην αντιστροφή των τάσεων που βλάπτουν το περιβάλλον και να διασφαλίσει ότι τα οικοσυστήματα θα εξακολουθήσουν να παρέχουν τους πόρους, τα αγαθά και τις υπηρεσίες που είναι αναγκαία για την ευημερία και την οικονομική ευμάρεια.

Ο στόχος της δράσης αυτής είναι συνεπώς η παροχή γνώσεων για τη διαχείριση των φυσικών πόρων, επιτυγχάνοντας μια βιώσιμη ισορροπία μεταξύ των περιορισμένων πόρων και των αναγκών της κοινωνίας και της οικονομίας.

Για την επίτευξη των παραπάνω, η έρευνα και η καινοτομία θα εστιάσουν στα ακόλουθα:

5.2.1.     Προώθηση της κατανόησης της λειτουργίας των οικοσυστημάτων, των αλληλεπιδράσεών τους με τα κοινωνικά συστήματα και των ρόλων τους στη υποστήριξη της οικονομίας και της ανθρώπινης ευημερίας.

Οι ενέργειες της κοινωνίας ενέχουν τον κίνδυνο να επιφέρουν μεταβολές στο περιβάλλον, οι οποίες θα είναι μη αναστρέψιμες και θα μεταβάλλουν το χαρακτήρα των οικοσυστημάτων. Η πρόβλεψη των κινδύνων αυτών μέσω της αξιολόγησης, της παρακολούθησης και της πρόβλεψης των επιπτώσεων των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στο περιβάλλον και των περιβαλλοντικών αλλαγών στην ευημερία του ανθρώπου είναι ζωτικής σημασίας. Η έρευνα στα θαλάσσια οικοσυστήματα (από τις παράκτιες ζώνες έως τα βαθέα ύδατα), στα οικοσυστήματα γλυκών υδάτων, στα επίγεια και στα αστικά οικοσυστήματα συμπεριλαμβανομένων των οικοσυστημάτων που εξαρτώνται από τα υπόγεια ύδατα, θα βελτιώσει την κατανόηση των σύνθετων αλληλεπιδράσεων μεταξύ των φυσικών πόρων και των κοινωνικών, οικονομικών και οικολογικών συστημάτων, συμπεριλαμβανομένων των φυσικών «σημείων ανατροπής της ισορροπίας» και την ανθεκτικότητα ή την ευπάθεια των ανθρώπινων βιολογικών συστημάτων. Θα εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν και αλληλεπιδρούν τα οικοσυστήματα με τις ανθρωπογενείς επιπτώσεις, τον τρόπο αποκατάστασής τους και τον τρόπο με τον οποίο θα επηρεάσουν τις οικονομίες και την ευημερία των ανθρώπων. Θα διερευνήσει επίσης τις λύσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων ως προς τους πόρους. Ακόμη, θα συμβάλει στις πολιτικές και τις πρακτικές που διασφαλίζουν ότι οι κοινωνικές και οικονομικές δραστηριότητες λειτουργούν εντός των ορίων της βιωσιμότητας και της προσαρμοστικότητας των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας.

5.2.2.     Παροχή γνώσεων και εργαλείων για την αποτελεσματική λήψη αποφάσεων και τη συμμετοχή του κοινού

Τα κοινωνικά και οικονομικά συστήματα και τα συστήματα διακυβέρνησης εξακολουθούν να μην αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα τη μείωση των πόρων και τη ζημιά στα οικοσυστήματα. Η έρευνα και η καινοτομία θα ενισχύσουν τις αποφάσεις πολιτικής που είναι αναγκαίες για τη διαχείριση των φυσικών πόρων και των οικοσυστημάτων ώστε να αποτραπεί ή να προσαρμοστεί, η επιβλαβής κλιματική και περιβαλλοντική αλλαγή και να προωθηθεί η θεσμική, οικονομική, συμπεριφορική και τεχνολογική μεταβολή που διασφαλίζουν τη βιωσιμότητα. Θα δοθεί έμφαση στα κρίσιμα από πλευράς πολιτικής οικοσυστήματα και στις υπηρεσίες οικοσυστήματος, όπως το πόσιμο νερό, οι θάλασσες και οι ωκεανοί, η ποιότητα της ατμόσφαιρας, η βιοποικιλότητα, η χρήση της γης και το έδαφος. Η ανθεκτικότητα των κοινωνιών και των οικοσυστημάτων σε καταστροφικά συμβάντα, συμπεριλαμβανομένων των φυσικών απειλών θα υποστηρίζεται μέσω βελτιωμένων ικανοτήτων πρόβλεψης, έγκαιρης προειδοποίησης και αξιολόγησης των τρωτών σημείων και των επιπτώσεων, συμπεριλαμβανομένης της διάστασης των πολλαπλών κινδύνων. Η έρευνα και η καινοτομία θα παράσχουν συνεπώς υποστήριξη για τις περιβαλλοντικές πολιτικές και τις πολιτικές αποδοτικότητας πόρων καθώς και επιλογές για την αποτελεσματική διακυβέρνηση βάσει στοιχείων εντός ασφαλών ορίων λειτουργίας. Θα αναπτυχθούν καινοτόμοι τρόποι για την αύξηση της συνοχής των πολιτικών, την επίλυση των συμβιβασμών και τη διαχείριση των συγκρουόμενων συμφερόντων και τη βελτίωση της ευαισθητοποίησης του κοινού για τα αποτελέσματα της έρευνας και της συμμετοχής των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

5.3.        Διασφάλιση της βιώσιμης παροχής μη ενεργειακών και μη αγροτικών πρώτων υλών

Τομείς όπως οι κατασκευές, η χημική βιομηχανία, η αυτοκινητοβιομηχανία, η αεροναυπηγική, τα μηχανήματα και ο εξοπλισμός οι οποίοι έχουν συνδυασμένη προστιθεμένη αξία που υπερβαίνει τα 1.000 δισεκατομμύρια ευρώ και παρέχουν απασχόληση σε περισσότερα από 30 εκατομμύρια άτομα, εξαρτώνται από την πρόσβαση στις πρώτες ύλες. Η Ένωση είναι αυτάρκης σε δομικά υλικά από ορυκτές πρώτες ύλες. Εντούτοις, ενώ η Ένωση είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς ορισμένων βιομηχανικών ορυκτών πρώτων υλών στον κόσμο, παραμένει ένας καθαρός εισαγωγέας των περισσότερων από αυτές. Ακόμη, η Ένωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές μεταλλικών ορυκτών πρώτων υλών και εξαρτάται πλήρως από τις εισαγωγές για ορισμένες πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας.

Οι πρόσφατες τάσεις καταδεικνύουν ότι η ζήτηση πρώτων υλών θα εξαρτάται από την ανάπτυξη των αναδυόμενων οικονομιών και από την ταχύτατη διάδοση σημαντικών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής. Η Ευρώπη πρέπει να διασφαλίσει μια βιώσιμη διαχείριση και να προστατεύσει μια βιώσιμη παροχή πρώτων υλών εντός και εκτός των συνόρων της για όλους τους τομείς που εξαρτώνται από την πρόσβαση στις πρώτες ύλες. Οι στόχοι πολιτικής για πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας παρουσιάζονται στην πρωτοβουλία της Επιτροπής για τις πρώτες ύλες[26].

Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι συνεπώς η βελτίωση της γνωσιακής βάσης σχετικά με τις πρώτες ύλες και η ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων για την αποδοτική ως προς το κόστος και τη φιλική προς το περιβάλλον εξερεύνηση, εξόρυξη, επεξεργασία, ανακύκλωση και ανάκτηση πρώτων υλών και για την αντικατάστασή τους από οικονομικά δελεαστικές εναλλακτικές λύσεις με μικρότερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο.

Για την επίτευξη των παραπάνω, η έρευνα και η καινοτομία θα εστιάσουν στα ακόλουθα:

5.3.1.     Βελτίωση της γνωσιακής βάσης σχετικά με τη διαθεσιμότητα των πρώτων υλών

Θα βελτιωθούν η αξιολόγηση της μακροπρόθεσμης διαθεσιμότητας των παγκόσμιων και ενωσιακών πόρων, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε αστικά ορυχεία (χώροι υγειονομικής ταφής και απόβλητα ορυχείων), πόρους βαθέων υδάτων (π.χ. εξόρυξη ορυκτών σπάνιων γαιών από τον θαλάσσιο πυθμένα) και οι σχετικές αβεβαιότητες. Η γνώση αυτή θα βοηθήσει την κοινωνία να επιτύχει μια πιο αποτελεσματική χρήση, ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση σπάνιων ή επιβλαβών για το περιβάλλον πρώτων υλών. Θα αναπτύξει επίσης παγκόσμιους κανόνες, πρακτικές και πρότυπα που θα διέπουν την οικονομικά βιώσιμη, περιβαλλοντικά ορθή και κοινωνικά αποδεκτή εκμετάλλευση, εξόρυξη και επεξεργασία πόρων, συμπεριλαμβανομένων των πρακτικών όσον αφορά τη χρήση γης και το θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.

5.3.2.     Προώθηση της βιώσιμης παροχής και χρήσης πρώτων υλών που να καλύπτει την εξερεύνηση την εξόρυξη, την επεξεργασία, την ανακύκλωση και την ανάκτηση

Η έρευνα και η καινοτομία είναι αναγκαίες σε όλο τον κύκλο ζωής των υλικών προκειμένου να διασφαλιστεί η προσιτή, αξιόπιστη και βιώσιμη παροχή και διαχείριση πρώτων υλών που είναι αναγκαίες για τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες. Η ανάπτυξη και η εφαρμογή οικονομικά βιώσιμων, κοινωνικά αποδεκτών και φιλικών προς το περιβάλλον τεχνολογιών εξερεύνησης, εξόρυξης και επεξεργασίας θα προωθήσουν την αποτελεσματική χρήση των πόρων. Με τον τρόπο αυτό θα αξιοποιηθεί το δυναμικό των αστικών ορυχείων. Οι νέες και οικονομικά βιώσιμες τεχνολογίες ανακύκλωσης και ανάκτησης υλικών, τα επιχειρηματικά μοντέλα και διαδικασίες θα συμβάλλουν επίσης στη μείωση της εξάρτησης της Ένωσης από την παροχή πρωτογενών πρώτων υλών. Θα περιλαμβάνεται η ανάγκη για πιο μακροχρόνια χρήση, υψηλής ποιότητας ανακύκλωση και ανάκτηση και η ανάγκη για δραστική μείωση της σπατάλης των πόρων. Θα αναληφθεί μια προσέγγιση ολόκληρου του κύκλου ζωής, από την παροχή διαθέσιμων πρώτων υλών έως το τέλος της διάρκειας ζωής, με ελάχιστες απαιτήσεις ως προς την ενέργεια και τους πόρους.

5.3.3.     Εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων για τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας

Προβλέποντας την πιθανή μειωμένη παγκόσμια διαθεσιμότητα ορισμών υλικών, λόγω π.χ. εμπορικών περιορισμών, θα διερευνηθούν και θα αναπτυχθούν βιώσιμα υποκατάστατα και εναλλακτικές λύσεις με παρόμοια λειτουργική απόδοση για τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας. Με τον τρόπο αυτό θα μειωθεί η εξάρτηση της Ένωσης από τις πρωτογενείς πρώτες ύλες και θα βελτιωθεί ο αντίκτυπος στο περιβάλλον.

5.3.4.     Βελτίωση κοινωνικής ενημέρωσης και δεξιοτήτων σχετικά με τις πρώτες ύλες

Η αναγκαία μετάβαση σε μια πιο αυτόνομη και αποδοτική ως προς τους πόρους οικονομία θα απαιτεί πολιτιστικές, συμπεριφορικές, κοινωνικοοικονομικές και θεσμικές μεταβολές. Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το αυξανόμενο πρόβλημα της έλλειψης δεξιοτήτων στον τομέα των πρώτων υλών της Ένωσης (συμπεριλαμβανομένης της ευρωπαϊκής εξορυκτικής βιομηχανίας), θα προωθηθούν αποτελεσματικότερες συμπράξεις μεταξύ πανεπιστημίων και γεωλογικών ερευνών και της βιομηχανίας. Θα είναι επίσης απαραίτητη η υποστήριξη της ανάπτυξης καινοτόμων πράσινων δεξιοτήτων. Επιπροσθέτως, υπάρχει περιορισμένη ενημέρωση του κοινού σχετικά με τη σημασία των εγχώριων πρώτων υλών για την ευρωπαϊκή οικονομία. Για να διευκολυνθούν οι αναγκαίες διαρθρωτικές αλλαγές, η έρευνα και η καινοτομία θα έχουν ως στόχο την ενίσχυση των πολιτών, των υπευθύνων χάραξης πολιτικών, των επαγγελματικών και των ιδρυμάτων.

5.4.        Προώθηση της μετάβασης σε μια πράσινη οικονομία μέσω της οικολογικής καινοτομίας

Η Ένωση δεν μπορεί να ευημερήσει σε ένα κόσμο με διαρκώς αυξανόμενη κατανάλωση πόρων, υποβάθμιση του περιβάλλοντος και απώλεια βιοποικιλότητας. Η αποσύνδεση της ανάπτυξης από τη χρήση φυσικών πόρων απαιτεί διαρθρωτικές αλλαγές στον τρόπο χρήσης, επαναχρησιμοποίησης και διαχείρισης των πόρων αυτών, διασφαλίζοντας παράλληλα το περιβάλλον μας. Οι οικολογικές καινοτομίες θα μας επιτρέψουν να μειώσουμε την πίεση στο περιβάλλον, να αυξήσουμε την αποδοτικότητα των πόρων και να θέσουμε την Ένωση στο δρόμο μιας οικονομίας αποδοτικής ως προς τους πόρους και την ενέργεια. Η οικολογική καινοτομία δημιουργεί επίσης σημαντικές ευκαιρίες για ανάπτυξη και θέσεις απασχόλησης και αυξάνει την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα στο πλαίσιο της παγκόσμιας αγοράς, η οποία αναμένεται να αυξηθεί σε μια αγορά ενός τρισεκατομμυρίου ευρώ μετά το 2015[27]. Ήδη, 45 % των εταιρειών έχουν εισάγει κάποιο είδος οικολογικής καινοτομίας. Έχει υπολογιστεί ότι 4 % περίπου των οικολογικών καινοτομιών οδήγησαν σε μείωση της χρήσης υλικών ανά μονάδα απόδοσης μεγαλύτερη από 40 %,[28] κάτι που υπογραμμίζει τις μεγάλες μελλοντικές δυνατότητες.

Ο στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι συνεπώς η προώθηση όλων των μορφών οικολογικής καινοτομίας που επιτρέπουν τη μετάβαση σε μια πράσινη οικονομία.

Για την επίτευξη των παραπάνω, η έρευνα και η καινοτομία θα εστιάσουν στα ακόλουθα:

5.4.1.     Ενίσχυση τεχνολογιών, διαδικασιών, υπηρεσιών και προϊόντων οικολογικής καινοτομίας και προώθηση της διείσδυσης στην αγορά

Θα υποστηριχθούν όλες οι μορφές καινοτομίας, τόσο η προοδευτική, όσο και η ριζική, οι οποίες συνδυάζουν τεχνολογική, οργανωτική, κοινωνική, συμπεριφορική, επιχειρηματική και πολιτική καινοτομία και ενισχύουν τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών. Με τον τρόπο αυτό θα υποστηριχθεί μια πιο κυκλική οικονομία, μειώνοντας παράλληλα τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο και λαμβάνοντας υπόψη τις αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Περιλαμβάνονται τα επιχειρηματικά μοντέλα, η βιομηχανική συμβίωση, τα συστήματα υπηρεσιών προϊόντων, ο σχεδιασμός προϊόντων, ο πλήρης κύκλος ζωής και οι προσεγγίσεις «από την πηγή στην πηγή». Στόχος θα είναι η βελτίωση της αποδοτικότητας των πόρων μειώνοντας, σε απόλυτους όρους, τις εισαγωγές, τα απόβλητα και την απελευθέρωση επιβλαβών ουσιών κατά μήκος όλης της αξιακής αλυσίδας καθώς και η προώθηση της επαναχρησιμοποίησης, της ανακύκλωσης και της υποκατάστασης των πόρων. Θα δοθεί έμφαση στην προώθηση της μετάβασης από την έρευνα στην αγορά, συμπεριλαμβάνοντας τη βιομηχανία και κυρίως τις ΜΜΕ από την ανάπτυξη πρωτοτύπων μέχρι την εισαγωγή τους στην αγορά και την αναπαραγωγή τους. Η δικτύωση μεταξύ των οικο-καινοτόμων θα επιδιώξει επίσης να ενισχύσει τη διάδοση των γνώσεων και την καλύτερη διασύνδεση της προσφοράς με τη ζήτηση.

5.4.2.     Υποστήριξη καινοτόμων πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών

Για την προώθηση της μετάβασης προς μια πράσινη οικονομία απαιτούνται διαρθρωτικές και θεσμικές αλλαγές. Η έρευνα και η καινοτομία θα διαπραγματευτούν τα κύρια εμπόδια για την αλλαγή τα κοινωνίας και της αγοράς και θα έχουν ως στόχο την δώσουν τη δυνατότητα στους καταναλωτές, τους επικεφαλής επιχειρήσεων και στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να υιοθετήσουν μια καινοτόμο και βιώσιμη συμπεριφορά. Θα αναπτυχθούν ακριβή και διαφανή εργαλεία, μέθοδοι και μοντέλα για την αξιολόγηση και την προώθηση των κύριων οικονομικών, κοινωνικών και θεσμικών αλλαγών που απαιτούνται για να αναπτυχθεί τη αλλαγή στάσης προς μια πράσινη οικονομία. Θα διερευνηθεί ο τρόπος προώθησης βιώσιμων προτύπων κατανάλωσης, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικοοικονομικής έρευνας, της επιστήμης των συμπεριφορών, της συμμετοχής των χρηστών και της δημόσιας αποδοχής της καινοτομίας, και θα υποστηριχτούν δραστηριότητες για τη βελτίωση της επικοινωνίας και της ενημέρωσης του κοινού. Θα χρησιμοποιηθούν πλήρως οι δράσεις επίδειξης.

5.4.3.     Μέτρηση και αξιολόγηση της προόδου μετάβασης προς μια πράσινη οικονομία

Είναι απαραίτητη η ανάπτυξη επακριβών δεικτών σε όλες τις κατάλληλες κλίμακες χώρου που είναι συμπληρωματικές του ΑΕΠ, μεθόδων και συστημάτων για την υποστήριξη και την αξιολόγηση της μετάβασης προ μια πράσινη οικονομία και της αποτελεσματικότητας των σχετικών επιλογών πολιτικής. Καθοδηγούμενες από μια προσέγγιση με βάση τον κύκλο ζωής, η έρευνα και η καινοτομία θα βελτιώσουν την ποιότητα και τη διαθεσιμότητα των δεδομένων, τις μεθόδους και τα συστήματα μέτρησης σχετικά με την αποδοτικότητα των πόρων και την οικολογική καινοτομία και θα προωθήσουν την ανάπτυξη καινοτόμων σχεδίων αντιστάθμισης. Η κοινωνικοοικονομική έρευνα θα παράσχει μια καλύτερη κατανόηση των βασικών αιτιών της συμπεριφοράς των παραγωγών και των καταναλωτών και θα συμβάλει με αυτό τον τρόπο στο σχεδιασμό αποτελεσματικότερων μέσων πολιτικής, διευκολύνοντας τη μετάβαση προς μια οικονομία αποδοτική ως προς τους πόρους και ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή. Ακόμη, θα αναπτυχθούν μεθοδολογίες τεχνολογικής αξιολόγησης και ανάπτυξης ενοποιημένων μοντέλων προς υποστήριξη της αποδοτικότητας των πόρων και των πολιτικών οικολογικής καινοτομίας σε όλα τα επίπεδα, αυξάνοντας παράλληλα τη συνοχή των πολιτικών και επιλύοντας συμβιβασμούς. Τα αποτελέσματα θα επιτρέψουν την παρακολούθηση, την αξιολόγηση και τη μείωση των υλικών και των ροών ενέργειας που ενέχονται στην παραγωγή και την κατανάλωση και θα επιτρέπει στους υπευθύνους χάραξης πολιτικής και στις επιχειρήσεις να ενσωματώνουν το περιβαλλοντικό κόστος και τους εξωτερικούς παράγοντες στις δράσεις και τις αποφάσεις τους.

5.4.4.     Προώθηση της αποδοτικότητας ως προς τους πόρους μέσω ψηφιακών συστημάτων

Οι καινοτομίες στις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών δύνανται να αποτελέσουν ένα βασικό εργαλείο υποστήριξης της αποδοτικότητας ως προς τους πόρους. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, οι σύγχρονες και καινοτόμες ΤΠΕ θα συμβάλουν σε σημαντικά κέρδη αποδοτικότητας στην παραγωγικότητα, κυρίως μέσω αυτοματοποιημένων διαδικασιών, παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο και συστημάτων υποστήριξης λήψης αποφάσεων. Η χρήση των ΤΠΕ θα επιδιώξει την επιτάχυνση μιας προοδευτικής αποϋλοποίησης της οικονομίας, αυξάνοντας τη μετάβαση προς τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες και την προώθηση των αλλαγών όσον αφορά τις καταναλωτικές συμπεριφορές και τα επιχειρηματικά μοντέλα μέσω της χρήσης των ΤΠΕ του μέλλοντος.

5.5.        Ανάπτυξη αναλυτικών και βιώσιμων παγκόσμιων συστημάτων περιβαλλοντικής παρατήρησης και πληροφοριών

Τα ολοκληρωμένα συστήματα περιβαλλοντικής παρατήρησης και πληροφοριών είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της διάθεσης των μακροπρόθεσμων δεδομένων και των πληροφοριών που απαιτούνται για την αντιμετώπιση της πρόκλησης αυτής. Τα συστήματα αυτά θα χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση και την πρόβλεψη των όρων, της κατάστασης και των τάσεων του κλίματος, των φυσικών πόρων, συμπεριλαμβανομένων των πρώτων υλών, των οικοσυστημάτων και των υπηρεσιών οικοσυστήματος, καθώς και για την αξιολόγηση τν πολιτικών και των εναλλακτικών επιλογών για τον περιορισμό των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα και την άμβλυνση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Οι πληροφορίες και οι γνώσεις από τα συστήματα αυτά θα χρησιμοποιηθούν για την προώθηση της έξυπνης χρήσης των στρατηγικών πόρων, για την υποστήριξη της ανάπτυξης των πολιτικών που βασίζονται σε στοιχεία, την προώθηση νέων περιβαλλοντικών και κλιματικών υπηρεσιών και την ανάπτυξη νέων ευκαιριών στις παγκόσμιες αγορές.

Οι ικανότητες, οι τεχνολογίες και οι υποδομές δεδομένων γεωσκόπησης πρέπει να βασίζονται τις εξελίξεις στις ΤΠΕ, στις δορυφορικές τεχνολογίες και στα δίκτυα γενικής εφαρμογής, στις παρατηρήσεις τηλεπισκόπησης, σε καινοτόμους επιτόπιους αισθητήρες, στις υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας, στα δίκτυα επικοινωνιών, στα συμμετοχικά εργαλεία υπηρεσιών ιστού και στις βελτιωμένες υπηρεσίες πληροφορικής και ανάπτυξης μοντέλων, με στόχο τη συνεχή παροχή έγκαιρης και ακριβούς πληροφόρησης και προβλέψεων. Θα προωθηθεί η ελεύθερη, ανοικτή και απεριόριστη πρόσβαση σε διαλειτουργικά δεδομένα και πληροφορίες καθώς και η αποτελεσματική αποθήκευση, διαχείριση και διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας.

5.6.        Ειδικές πτυχές υλοποίησης

Δραστηριότητες όπως η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), η Διακυβερνητική Επιτροπή για τη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες οικοσυστήματος (IPBES), και η ομάδα γεωσκόπησης (GEO) θα ενισχύσουν τη συμμετοχή της ΕΕ και την οικονομική συνεισφορά σε πολυμερείς διαδικασίες και πρωτοβουλίες. Η συνεργασία με άλλους μείζονες κρατικούς και ιδιωτικούς χρηματοδότες ερευνών θα βελτιώσει την παγκόσμια και ευρωπαϊκή ερευνητική αποδοτικότητα και θα συμβάλει στην παγκόσμια διαχείριση της έρευνας.

Η συνεργασία Ε&Τ θα συμβάλει στον παγκόσμιο τεχνολογικό μηχανισμό UNFCCC και θα διευκολύνει την τεχνολογική ανάπτυξη, την καινοτομία και τη μεταφορά τεχνολογίας προς υποστήριξη της κλιματικής προσαρμογής και του μετριασμού των εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων.

Αξιοποιώντας τα συμπεράσματα της συνόδου των Ηνωμένων Εθνών Rio+20, θα διερευνηθεί η δυνατότητα ανάπτυξης ενός μηχανισμού για τη συστηματική συλλογή, ταξινόμηση και ανάλυση επιστημονικών και τεχνολογικών γνώσεων σχετικά με βασικά ζητήματα βιώσιμης ανάπτυξης και πράσινης οικονομίας, που θα περιλαμβάνει ένα πλαίσιο για τη μέτρηση της προόδου. Με τον τρόπο αυτό θα συμπληρωθούν οι υπάρχουσες επιστημονικές ομάδες και φορείς και θα αναζητηθούν συνέργειες με αυτούς.

Οι ερευνητικές δράσεις στο πλαίσιο της πρόκλησης αυτής θα συμβάλουν στις επιχειρησιακές υπηρεσίες της Παγκόσμιας Παρακολούθησης του Περιβάλλοντος και της Ασφάλειας (GMES) παρέχοντας μια αναπτυξιακή βάση γνώσεων για το GMES.

Ειδικά μέτρα θα διασφαλίσουν ότι τα αποτελέσματα από την έρευνα και την καινοτομία της Ένωσης στα πεδία του κλίματος, της αποδοτικότητας των πόρων και των πρώτων υλών χρησιμοποιούνται μεταγενέστερα από άλλα προγράμματα της Ένωσης, όπως το πρόγραμμα LIFE +, τα περιφερειακά και διαρθρωτικά ταμεία και τα προγράμματα εξωτερικής συνεργασίας.

Μπορεί να συσταθεί ένα Συμβουλευτικό Δίκτυο Ινστιτούτων το οποίο θα παρέχει: διαρκή ανάλυση της επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου στην Ένωση και στις κύριες χώρες και περιφέρεις εταίρους της, δυνατότητες έγκαιρης διερεύνησης της αγοράς για νέες περιβαλλοντικές τεχνολογίες και πρακτικές, και προβλέψεις για έρευνα και καινοτομία και πολιτική

6.           Καινοτόμες, ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς

6.1.        Κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς

Οι υφιστάμενες τάσεις στις ευρωπαϊκές κοινωνίες δημιουργούν όχι μόνο ευκαιρίες για μια πιο ενωμένη Ευρώπη, αλλά και κινδύνους. Οι εν λόγω ευκαιρίες και κίνδυνοι χρειάζεται να γίνουν κατανοητοί και να προβλεφθούν, προκειμένου η Ευρώπη να εξελιχθεί με επαρκή αλληλεγγύη και συνεργασία σε κοινωνικό, οικονομικό, πολιτικό και πολιτιστικό επίπεδο, λαμβάνοντας υπ’ όψιν έναν ολοένα και περισσότερο διασυνδεδεμένο κόσμο.

Σε αυτό το πλαίσιο, στόχος είναι η ενίσχυση της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής ένταξης, η καταπολέμηση της φτώχιας, η ενίσχυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ψηφιακής κοινωνικής ένταξης, της ισότητας, της αλληλεγγύης και της διαπολιτισμικής δυναμικής με την υποστήριξη διεπιστημονικής έρευνας, δεικτών, τεχνολογικών εξελίξεων, οργανωτικών λύσεων και νέων μορφών συνεργασίας και συν-δημιουργίας. Η έρευνα και άλλες δραστηριότητες θα υποστηρίξουν την υλοποίηση της στρατηγικής Ευρώπη 2020, καθώς και άλλων σχετικών εξωτερικών πολιτικών της ΕΕ. Οι ανθρωπιστικές επιστήμες ενδέχεται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο σε αυτό το πλαίσιο. Ο προσδιορισμός, η παρακολούθηση και αξιολόγηση των στόχων των ευρωπαϊκών στρατηγικών και πολιτικών θα απαιτήσουν επικεντρωμένη έρευνα σε υψηλής ποιότητας στατιστικά συστήματα πληροφοριών και την ανάπτυξη προσαρμοσμένων οργάνων που θα επιτρέψουν στους διαμορφωτές πολιτικής να αξιολογήσουν τις επιπτώσεις και την αποτελεσματικότητα των προβλεπόμενων μέτρων ιδίως υπέρ της κοινωνικής ένταξης.

Θα επιδιωχθεί η επίτευξη των κάτωθι ειδικών στόχων:

6.1.1.     Προώθηση έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης

Η διαρκής επιδίωξη της οικονομικής ανάπτυξης συνδέεται με σημαντικό ανθρώπινο, κοινωνικό, περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος. Η έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη στην Ευρώπη συνεπάγεται ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο που ορίζονται, μετρώνται (συμπεριλαμβανομένης της μέτρησης της προόδου περά από τον συνήθως χρησιμοποιούμενο δείκτη του ΑΕΠ), δημιουργούνται και διατηρούνται η ανάπτυξη και η ευημερία με την πάροδο του χρόνου. Η έρευνα θα αναλύσει την ανάπτυξη βιώσιμων τρόπων ζωής και κοινωνικοοικονομικών συμπεριφορών και αξιών και τον τρόπο που σχετίζονται με παραδείγματα, πολιτικές και τη λειτουργία ιδρυμάτων, αγορών, εταιρειών, συστημάτων διακυβέρνησης και πεποιθήσεων στην Ευρώπη. Θα αναπτύξει εργαλεία για καλύτερη αξιολόγηση των συναφών και αμοιβαίων επιπτώσεων τέτοιων εξελίξεων και επιλογών πολιτικής σε τομείς, όπως η απασχόληση, η φορολογία, οι ανισότητες, η φτώχεια, η κοινωνική ένταξη, η εκπαίδευση, η κοινωφελής κοινωνική εργασία και οι δεξιότητες, η ανταγωνιστικότητα και η εσωτερική αγορά. Επίσης, θα αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται οι εθνικές οικονομίες και ποιες μορφές διακυβέρνησης σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην αποφυγή μακροοικονομικών ανισορροπιών, νομισματικών δυσκολιών, φορολογικού ανταγωνισμού, προβλημάτων ανεργίας και απασχόλησης και άλλων μορφών οικονομικών και χρηματοπιστωτικών διαταραχών. Θα λάβει υπόψη τις αυξανόμενες αλληλεξαρτήσεις ανάμεσα στην Ένωση και τις παγκόσμιες οικονομίες, αγορές και τα χρηματοπιστωτικά συστήματα.

6.1.2.     Ανάπτυξη ανθεκτικών και χωρίς αποκλεισμούς κοινωνιών στην Ευρώπη

Η κατανόηση των κοινωνικών μετασχηματισμών στην Ευρώπη απαιτεί την ανάλυση των μεταβαλλόμενων δημοκρατικών πρακτικών και προσδοκιών, καθώς και της ιστορικής εξέλιξης ταυτοτήτων, πολυμορφίας, εδαφών, θρησκειών, πολιτισμών και αξιών. Στα παραπάνω περιλαμβάνεται η καλή κατανόηση της ιστορίας της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Εξάλλου, η κατανόηση των εντάσεων και ευκαιριών που προκύπτουν από την διείσδυση ΤΠΕ, τόσο σε ατομικό όσο και συλλογικό επίπεδο, είναι σημαντική προκειμένου να δημιουργηθούν νέες ευκαιρίες για χωρίς αποκλεισμούς καινοτομία. Είναι σημαντική η εξεύρεση τρόπων προσαρμογής και βελτίωσης των ευρωπαϊκών συστημάτων κοινωνικής προστασίας, των δημόσιων υπηρεσιών και της ευρύτερης διάστασης κοινωνικής ασφάλισης των πολιτικών, προκειμένου να επιτευχθεί συνοχή και να προωθείται περισσότερη κοινωνική και οικονομική ισότητα και αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών. Η έρευνα θα αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες και οι πολιτικές γίνονται πιο ευρωπαϊκές, υπό την ευρεία έννοια, μέσω εξελίξεων ταυτοτήτων, πολιτισμών και αξιών, της κυκλοφορίας ιδεών και πεποιθήσεων και των συνδυασμών αρχών και πρακτικών αμοιβαιότητας, ομοιότητας και ισότητας. Θα αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο ευάλωτοι πληθυσμοί δύνανται να συμμετέχουν πλήρως στην κοινωνία και τη δημοκρατία, κυρίως μέσω της απόκτησης διαφόρων δεξιοτήτων και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Επομένως, ιδιαίτερη σημασία έχει η ανάλυση του τρόπου με τον οποίο τα πολιτικά συστήματα ανταποκρίνονται ή όχι σε τέτοιες κοινωνικές εξελίξεις και μετασχηματίζονται. Η έρευνα θα καλύψει επίσης την εξέλιξη των κύριων συστημάτων που παρέχουν βασικές μορφές κοινωνικών δεσμών και βοηθούν στην καταπολέμηση της φτώχειας, όπως η οικογένεια, η εργασία, η εκπαίδευση και η απασχόληση. Θα λάβει υπ’ όψιν τη σημασία της μετανάστευσης και της δημογραφίας στη μελλοντική ανάπτυξη των ευρωπαϊκών πολιτικών.

Δεδομένης της αυξανόμενης κοινωνικοοικονομικής σημασίας της ψηφιακής ένταξης, οι δράσεις έρευνας και μεγάλης κλίμακας καινοτομίας θα προωθήσουν τις χωρίς αποκλεισμούς λύσεις ΤΠΕ και την αποτελεσματική απόκτηση ψηφιακών δεξιοτήτων που οδηγούν στην αύξηση των δυνατοτήτων των πολιτών και σε ανταγωνιστικό εργατικό δυναμικό. Θα δοθεί έμφαση στις νέες τεχνολογικές εξελίξεις που θα επιτρέψουν τη ριζοσπαστική βελτίωση της εξατομίκευσης, της φιλικότητα προς το χρήστη και της προσβασιμότητας μέσω της καλύτερης κατανόησης των συμπεριφορών και των αξιών των πολιτών, των καταναλωτών και των χρηστών, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρίες. Αυτό θα απαιτήσει μια προσέγγιση έρευνας και καινοτομίας με «συμμετοχή βάσει σχεδιασμού».

6.1.3.     Ενίσχυση του ρόλου της Ευρώπης ως παγκόσμιου παράγοντα.

Το διακριτό ιστορικό, πολιτικό, κοινωνικό και πολιτιστικό σύστημα της Ευρώπης έρχεται αντιμέτωπο ολοένα και περισσότερο τις επιπτώσεις των παγκόσμιων αλλαγών. Η Ευρώπη, προκειμένου να αναπτύξει περαιτέρω την εξωτερική δράση της στη γειτονιά της και πέρα από αυτή, αλλά και το ρόλο της ως παγκόσμιου παράγοντα, πρέπει να βελτιώσει τις ικανότητές της για ορισμό, ιεράρχηση, επεξήγηση, αξιολόγηση και προώθηση των στόχων πολιτικής της με άλλες περιοχές του κόσμου και κοινωνίες για περαιτέρω συνεργασία ή αποφυγή ή επίλυση συγκρούσεων. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει επίσης να βελτιώσει τις ικανότητές της για πρόβλεψη και αντίδραση στην εξέλιξη και τις επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης. Αυτό απαιτεί μεγαλύτερη κατανόηση της ιστορίας, των πολιτισμών και των πολιτικοοικονομικών συστημάτων άλλων περιοχών του κόσμου, καθώς και του ρόλου και της επιρροής διακρατικών παραγόντων. Τέλος, η Ευρώπη πρέπει επίσης να συμβάλει αποτελεσματικά στην παγκόσμια διαχείριση σε βασικούς τομείς, όπως το εμπόριο, η ανάπτυξη, η εργασία, η οικονομική συνεργασία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η άμυνα και η ασφάλεια. Αυτό συνεπάγεται τη δυνατότητα ανάπτυξης νέων ικανοτήτων είτε στον τομέα των εργαλείων, των συστημάτων και των οργάνων ανάλυσης είτε στον τομέα της διπλωματίας στην επίσημη και ανεπίσημη διεθνή σκηνή με κυβερνητικούς και μη κυβερνητικούς παράγοντες.

6.1.4.     Μείωση του χάσματος έρευνας και καινοτομίας στην Ευρώπη

Υπάρχουν σημαντικές τοπικές διαφορές ανά την Ευρώπη ως προς τις επιδόσεις στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας, οι οποίες χρειάζεται να αντιμετωπιστούν. Τα μέτρα θα στοχεύσουν στην αποδέσμευση της αριστείας και της καινοτομίας και θα είναι διακριτά, συμπληρωματικά και συνεργικά με πολιτικές και δράσεις των ταμείων πολιτικής για τη συνοχή. Περιλαμβάνουν τα εξής:

– Σύνδεση νεοεμφανιζόμενων ιδρυμάτων, κέντρων αριστείας και καινοτόμων συνόλων σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές με διεθνείς ηγετικούς εταίρους σε άλλες περιοχές στην Ευρώπη. Περιλαμβάνονται συνεργασία ερευνητικών ιδρυμάτων αριστείας και λιγότερο αναπτυγμένων περιοχών, ανταλλαγές προσωπικού, συμβουλές και βοήθεια ειδικών και η ανάπτυξη κοινών στρατηγικών για την δημιουργία κέντρων αριστείας που ενδέχεται να υποστηρίζονται από τα ταμεία της πολιτικής για τη συνοχή σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές. Θα εξεταστεί η δυνατότητα δημιουργίας δεσμών με καινοτόμες ομάδες και αναγνώρισης της αριστείας σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές, επίσης μέσω εξετάσεων από ομότιμους κριτές και απονομών τίτλων αριστείας στα ιδρύματα εκείνα που πληρούν τα διεθνή πρότυπα.

– Η δημιουργία «εδρών ΕΧΕ» για να προσελκυστούν εξέχοντες πανεπιστημιακοί σε ιδρύματα με σαφή δυνατότητα για αριστεία στην έρευνα, προκειμένου να βοηθήσουν τα εν λόγω ιδρύματα να απελευθερώσουν πλήρως το δυναμικό τους και να αναπτύξουν ισότιμους όρους ανταγωνισμού για την έρευνα και την καινοτομία στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας. Η δραστηριότητα αυτή θα περιλαμβάνει θεσμική υποστήριξη για τη δημιουργία ανταγωνιστικού περιβάλλοντος έρευνας και τις απαραίτητες προϋποθέσεις-πλαίσιο για την προσέλκυση, διατήρηση και ανάπτυξη κορυφαίων ταλέντων στον τομέα της έρευνας εντός αυτών των ιδρυμάτων.

– Υποστήριξη της πρόσβασης σε διεθνή δίκτυα για άριστους ερευνητές και νεωτεριστές που δεν εμπλέκονται επαρκώς σε ευρωπαϊκά και διεθνή δίκτυα. Περιλαμβάνεται υποστήριξη που παρέχεται μέσω της Ευρωπαϊκής Συνεργασίας στους τομείς της Επιστήμης και της Τεχνολογίας (COST) και των Εθνικών Σημείων Επαφής.

– Υποστήριξη της ανάπτυξης και παρακολούθησης έξυπνων στρατηγικών εξειδίκευσης. Θα αναπτυχθεί ένας μηχανισμός υποστήριξης πολιτικής και θα διευκολυνθεί η εκπαίδευση σε θέματα πολιτικής σε περιφερειακό επίπεδο μέσω διεθνούς αξιολόγησης από ομότιμους κριτές και ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών.

6.2.        Καινοτόμες κοινωνίες

Το συρρικνούμενο μερίδιο της Ένωσης στην παραγωγή παγκόσμιας γνώσης υπογραμμίζει την ανάγκη μεγιστοποίησης των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων και της αποτελεσματικότητας των πολιτικών έρευνας και καινοτομίας και ουσιαστικής αύξησης των διεθνικών συνεργειών πολιτικής και συνοχής. Η καινοτομία θα αντιμετωπιστεί υπό μία ευρεία έννοια, συμπεριλαμβανομένης της καινοτομίας για πολιτική μεγάλης κλίμακας και της καινοτομίας με επίκεντρο το χρήστη και την αγορά. Οι εν λόγω δραστηριότητες θα υποστηρίξουν την ανάπτυξη και λειτουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και ειδικότερα των εμβληματικών πρωτοβουλιών της στρατηγικής Ευρώπη 2020 υπέρ της «Ένωσης καινοτομίας» και του «Ψηφιακού θεματολογίου για την Ευρώπη».

Θα επιδιωχθεί η επίτευξη των κάτωθι στόχων:

6.2.1.     Ενίσχυση της βάσης τεκμηρίωσης και υποστήριξης για την Ένωση καινοτομίας και τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας

Προκειμένου να αξιολογηθούν και να ιεραρχηθούν οι επενδύσεις και να ενισχυθεί η Ένωση καινοτομίας και ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας, θα υποστηριχτεί η ανάλυση των πολιτικών, των συστημάτων και των παραγόντων έρευνας και καινοτομίας στην Ευρώπη και τις τρίτες χώρες, καθώς και η ανάπτυξη δεικτών, υποδομών δεδομένων και πληροφοριών. Επίσης, θα απαιτηθούν μακροπρόθεσμες δραστηριότητες και πιλοτικές πρωτοβουλίες, οικονομική ανάλυση, παρακολούθηση πολιτικής, αμοιβαία εκμάθηση, εργαλεία και δραστηριότητες συνεργασίας και η ανάπτυξη μεθοδολογιών για αξιολόγηση και εκτίμηση επιπτώσεων, αξιοποιώντας τις άμεσες αντιδράσεις φορέων έρευνας, επιχειρήσεων, δημόσιων αρχών και πολιτών.

Προκειμένου να διασφαλιστεί η ενιαία αγορά για την έρευνα και καινοτομία, θα εφαρμοστούν μέτρα για την παροχή κινήτρων συμβατής με τον ΕΧΕ συμπεριφοράς. Θα υποστηριχτούν δραστηριότητες ενίσχυσης πολιτικών που σχετίζονται με την ποιότητα της εκπαίδευσης στον τομέα της έρευνας, της κινητικότητας και της ανάπτυξης σταδιοδρομίας των ερευνητών, συμπεριλαμβανομένων πρωτοβουλιών για την παροχή υπηρεσιών κινητικότητας, ανοικτής πρόσληψης, δικαιωμάτων ερευνητών και συνδέσεων με παγκόσμιες ερευνητικές κοινότητες. Οι δραστηριότητες αυτές θα υλοποιούνται αναζητώντας συνέργειες και στενή συνεργασία με τις δράσεις Μαρία Κιουρί υπό τη «Επιστήμη αριστείας». Θα υποστηριχτούν τα ιδρύματα που παρουσιάζουν καινοτόμες έννοιες για την ταχεία υλοποίηση των αρχών του ΕΧΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Χάρτας του Ερευνητή και του Κώδικα δεοντολογίας για την πρόσληψη ερευνητών.

Όσον αφορά τη συνεργασία των τομέων πολιτικής, θα συγκροτηθεί μηχανισμός για την παροχή συμβουλών πολιτικής στις εθνικές αρχές από εμπειρογνώμονες κατά τον καθορισμό των δικών τους εθνικών προγραμμάτων μεταρρυθμίσεων και στρατηγικών έρευνας και καινοτομίας.

Για την υλοποίηση της πρωτοβουλίας «Ένωση καινοτομίας», απαιτείται επίσης η υποστήριξη καινοτομίας (στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα) που να βασίζεται στην αγορά προκειμένου να ενισχυθεί η ικανότητα καινοτομίας των επιχειρήσεων και η ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Αυτό θα απαιτήσει βελτίωση των συνολικών προϋποθέσεων-πλαίσιο για την καινοτομία, καθώς και αντιμετώπιση των συγκεκριμένων εμποδίων που αποτρέπουν την ανάπτυξη καινοτόμων εταιρειών. Θα υποστηριχτούν ισχυροί μηχανισμοί υποστήριξης καινοτομίας (π.χ. για βελτιωμένη διαχείριση ομάδων, συμπράξεις μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων και δικτυακή συνεργασία), υπηρεσίες υποστήριξης υψηλής εξειδίκευσης καινοτομίας (π.χ. για διαχείριση/αξιοποίηση δικαιωμάτων διανοητική ιδιοκτησίας, διαχείριση καινοτομίας, δίκτυα προμηθευτών) και επανεξετάσεις δημόσιων πολιτικών όσον αφορά την καινοτομία. Θα υποστηριχτούν ζητήματα που αφορούν ιδιαίτερα τις ΜΜΕ στο πλαίσιο του ειδικού στόχου «Καινοτομία στις ΜΜΕ».

6.2.2.     Αξιοποίηση νέων μορφών καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής καινοτομίας και δημιουργικότητας

Η κοινωνική καινοτομία παράγει νέα αγαθά, υπηρεσίες, διαδικασίες και μοντέλα που ανταποκρίνονται στις κοινωνικές ανάγκες και δημιουργούν νέες κοινωνικές σχέσεις. Είναι σημαντική η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η κοινωνική καινοτομία και δημιουργικότητα ενδέχεται να οδηγήσουν στην αλλαγή υφιστάμενων δομών και πολιτικών και του τρόπου με τον οποίο μπορούν να ενθαρρυνθούν και να αναβαθμιστούν. Οι στοιχειώδεις, ηλεκτρονικές και κατανεμημένες πλατφόρμες δικτύωσης πολιτών, οι οποίες τους επιτρέπουν να συνεργάζονται και να συν-δημιουργούν λύσεις που βασίζονται σε εκτεταμένη ευαισθητοποίηση του κοινωνικού, πολιτικού και περιβαλλοντικού πλαισίου, είναι δυνατό να αποτελέσουν ένα ισχυρό εργαλείο υποστήριξης των στόχων της Ευρώπης 2020. Επίσης, θα υποστηριχτούν η δικτύωση και ο πειραματισμός της χρήσης ΤΠΕ για τη βελτίωση των διαδικασιών μάθησης, καθώς και δίκτυα κοινωνικών νεωτεριστών και κοινωνικών επιχειρηματιών.

Είναι σημαντική η προώθηση της καινοτομίας, προκειμένου να ενισχυθούν οι αποδοτικές, ανοικτές και με επίκεντρο τον πολίτη δημόσιες υπηρεσίες (ηλεκτρονική διακυβέρνηση). Αυτό θα απαιτήσει διεπιστημονική έρευνα στον τομέα των νέων τεχνολογιών και της μεγάλης κλίμακας καινοτομίας που σχετίζεται ειδικότερα με την ψηφιακή ιδιωτικότητα, τη διαλειτουργικότητα, την προσωποποιημένη ηλεκτρονική ταυτοποίηση, τα ανοικτά δεδομένα, τις δυναμικές διεπαφές χρηστών, τη διαμόρφωση και ενοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών με επίκεντρο τον πολίτη και την καινοτομία με επίκεντρο τους χρήστες, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών. Επίσης, τέτοιες δράσεις θα καλύψουν τη δυναμική των συστημάτων κοινωνικής δικτύωσης την αξιοποίηση των πόρων του πλήθους (crowd-sourcing) και της ευφυΐας (smart-sourcing) για συμπαραγωγή λύσεων που αντιμετωπίζουν τα κοινωνικά προβλήματα, βάσει συνόλων ανοικτών δεδομένων. Θα συμβάλλουν στη διαχείριση της λήψης σύνθετων αποφάσεων και ειδικότερα στη διαχείριση και ανάλυση τεράστιων ποσοτήτων δεδομένων για ανάπτυξη μοντέλων πολιτικής συνεργασίας, προσομοίωση λήψης αποφάσεων, τεχνικές οπτικοποίησης, ανάπτυξη μοντέλων διαδικασιών και συμμετοχικά συστήματα, καθώς και ανάλυση των μεταβαλλόμενων σχέσεων ανάμεσα στους πολίτες και το δημόσιο τομέα.

6.2.3.     Διασφάλιση εμπλοκής της κοινωνίας στην έρευνα και καινοτομία.

Η παροχή της δυνατότητας σε όλους τους κοινωνικούς φορείς να αλληλεπιδράσουν στο πλαίσιο του κύκλου καινοτομίας αυξάνει την ποιότητα, τη συνάφεια, την αποδοχή και την βιωσιμότητα των αποτελεσμάτων της καινοτομίας ενσωματώνοντας τα ενδιαφέροντα και τις αξίες της κοινωνίας. Αυτό απαιτεί την ανάπτυξη ειδικών δεξιοτήτων, γνώσεων και ικανοτήτων σε ατομικό και οργανωτικό, καθώς και σε εθνικό και διακρατικό επίπεδο. Η επιστημονικά εγγράμματη, υπεύθυνη και δημιουργική κοινωνία θα καλλιεργηθεί μέσω της προώθησης των κατάλληλων επιστημονικών μεθόδων εκπαίδευσης και μέσω της έρευνας στον τομέα αυτό. Η ισότητα των φύλων θα προωθηθεί ιδιαίτερα από τις υποστηριζόμενες αλλαγές στην οργάνωση των ερευνητικών ιδρυμάτων και στο περιεχόμενο και τη σχεδίαση των ερευνητικών δραστηριοτήτων. Για τη βελτίωση της κυκλοφορίας της γνώσης εντός της επιστημονικής κοινότητας και του ευρύτερου κοινού θα αναπτυχθεί περαιτέρω η προσβασιμότητα και η χρήση των αποτελεσμάτων δημόσια χρηματοδοτούμενης έρευνας. Θα προωθηθεί ένα πλαίσιο δεοντολογίας για την έρευνα και καινοτομία, βασισμένο στις βασικές αρχές δεοντολογίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αντανακλώνται στο Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και σε όλους τους σχετικούς νόμους και συμβάσεις της Ένωσης, σε συνεργασία με τους σχετικούς διεθνείς οργανισμούς.

6.2.4.     Προώθηση συνεκτικής και αποτελεσματικής συνεργασίας με τρίτες χώρες.

Οι οριζόντιες δραστηριότητες θα διασφαλίσουν τη στρατηγική ανάπτυξη διεθνούς συνεργασίας καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος Ορίζοντας 2020 και θα διαπραγματευτούν οριζόντιους στόχους πολιτικής. Οι δραστηριότητες υποστήριξης διμερών, πολυμερών και διαπεριφερειακών διαλόγων πολιτικής στην έρευνα και την καινοτομία με τρίτες χώρες, περιοχές, διεθνή φόρα και οργανισμούς θα διευκολύνουν την ανταλλαγή πολιτικών, την αμοιβαία μάθηση και τον καθορισμό προτεραιοτήτων, θα προωθήσουν την αμοιβαία πρόσβαση σε προγράμματα και εξασφαλίσουν την παρακολούθηση των επιπτώσεων της συνεργασίας. Οι δραστηριότητες δικτύωσης και αδελφοποίησης θα διευκολύνουν τη βέλτιστη σύμπραξη ανάμεσα στους παράγοντες έρευνας και καινοτομίας και από τις δύο πλευρές και θα βελτιώσουν τις δεξιότητες και την ικανότητα συνεργασίας σε λιγότερο ανεπτυγμένες τρίτες χώρες. Οι δραστηριότητες θα προωθήσουν τη συνεργασία ανάμεσα στις εθνικές και τις ενωσιακές πολιτικές και τα προγράμματα συνεργασίας, καθώς και τις κοινές δράσεις των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών με τρίτες χώρες προκειμένου να ενισχύσουν το συνολικό τους αντίκτυπο. Τέλος, η ευρωπαϊκή «παρουσία» στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας σε τρίτες χώρες θα παγιωθεί και θα ενισχυθεί, κυρίως με την προώθηση της δημιουργίας ευρωπαϊκών «οίκων επιστήμης και καινοτομίας», παροχής υπηρεσιών των ευρωπαϊκών οργανισμών για να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους σε τρίτες χώρες και με το άνοιγμα ερευνητικών κέντρων που θα ιδρυθούν από κοινού με τρίτες χώρες σε οργανισμούς ή ερευνητές από άλλα κράτη μέλη και συνδεδεμένες χώρες.

6.3.        Ασφαλείς κοινωνίες

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι πολίτες και οι διεθνείς εταίροι της αντιμετωπίζουν ένα εύρος απειλών κατά της ασφάλειας, όπως εγκληματικότητα, τρομοκρατία και μαζικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης λόγω ανθρωπογενών ή φυσικών καταστροφών. Οι απειλές αυτές δύνανται να επεκτείνονται πέραν των συνόρων και να στοχεύουν φυσικούς στόχους ή τον κυβερνοχώρο. Για παράδειγμα, οι επιθέσεις εναντίον των ιστότοπων δημόσιων αρχών και ιδιωτικών φορέων, όχι μόνο υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των πολιτών αλλά ενδέχεται να επηρεάζουν σημαντικά βασικούς τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, η υγεία, η οικονομία ή οι τηλεπικοινωνίες.

Για την αντιμετώπιση, αποτροπή και διαχείριση αυτών των απειλών, είναι απαραίτητη η ανάπτυξη και εφαρμογή καινοτόμων τεχνολογιών, λύσεων, εργαλείων και γνώσεων πρόβλεψης, η τόνωση της συνεργασίας ανάμεσα σε παρόχους και χρήστες, η εύρεση μη στρατιωτικών λύσεων ασφαλείας, η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής ασφάλειας, των ΤΠΕ και των βιομηχανιών υπηρεσιών και η αποτροπή και καταπολέμηση της παραβίασης της ιδιωτικότητας και των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Διαδίκτυο.

Ο συντονισμός και βελτίωση της έρευνας στον τομέα της ασφάλειας θα αποτελέσουν συνεπώς σημαντικό στοιχείο και θα συμβάλλουν στη χαρτογράφηση των σημερινών ερευνητικών προσπαθειών, συμπεριλαμβανομένων των προβλέψεων και στη βελτίωση του συναφούς νομικού περιβάλλοντος και των διαδικασιών για συνεργασία, συμπεριλαμβανομένων των προκανονιστικών δραστηριοτήτων.

Οι δραστηριότητες θα ακολουθήσουν μια προσέγγιση με επίκεντρο την αποστολή και θα ενσωματώνουν τις σχετικές κοινωνικές διαστάσεις. Θα υποστηρίξουν τις πολιτικές της Ένωσης για εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια, τις αμυντικές πολιτικές και τη σχετική νέα πρόβλεψη της Συνθήκης της Λισαβόνας και θα διασφαλίσουν την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, την εμπιστοσύνη και την ιδιωτικότητα στην ψηφιακή ενιαία αγορά. Θα επιδιωχθεί η επίτευξη των κάτωθι στόχων:

6.3.1.     Καταπολέμηση της εγκληματικότητας και της τρομοκρατίας.

Φιλοδοξία είναι τόσο η αποφυγή ενός περιστατικού όσο και ο μετριασμός των πιθανών συνεπειών του. Απαιτούνται νέες τεχνολογίες και ικανότητες (συμπεριλαμβανομένων εναντίον του εγκλήματος και της τρομοκρατίας στον κυβερνοχώρο) για την υποστήριξη των τομέων της υγείας, των τροφίμων, των υδάτων και της περιβαλλοντικής ασφάλειας που είναι σημαντικά για την καλή λειτουργία της κοινωνίας και της οικονομίας. Οι νέες τεχνολογίες και οι ειδικές ικανότητες θα συμβάλλουν στην προστασία υποδομών κρίσιμης σημασίας, συστημάτων και υπηρεσιών (συμπεριλαμβανομένων των επικοινωνιών, των μεταφορών, της υγείας, των τροφίμων, των υδάτων, της ενέργειας, της αλυσίδας υλικοτεχνικής υποστήριξης και εφοδιασμού και του περιβάλλοντος). Περιλαμβάνονται η ανάλυση και ασφάλεια δημόσιων και ιδιωτικών δικτυωμένων υποδομών κρίσιμης σημασίας και υπηρεσιών κάθε τύπου απειλών.

6.3.2.     Ενίσχυση της ασφάλειας μέσω της διαχείρισης των συνόρων

Απαιτούνται επίσης τεχνολογίες και ικανότητες για την ενίσχυση συστημάτων, εξοπλισμών, εργαλείων, διαδικασιών και μεθόδων ταχείας αναγνώρισης για τη βελτίωση της ασφάλειας των συνόρων, συμπεριλαμβανομένων ζητημάτων που αφορούν τόσο τον έλεγχο όσο και την παρακολούθηση, αξιοποιώντας ταυτόχρονα το πλήρες δυναμικό του EUROSUR. Τα παραπάνω θα αναπτυχθούν και θα δοκιμαστούν λαμβάνοντας υπ’ όψιν την αποτελεσματικότητα, τη συμμόρφωσή τους με νομικές και ηθικές αρχές, την αναλογικότητα, την κοινωνική αποδοχή και τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Επιπλέον, η έρευνα θα υποστηρίξει την υλοποίηση της ενοποιημένης διαχείρισης των ευρωπαϊκών συνόρων, που περιλαμβάνει επίσης την αυξημένη συνεργασία με υποψήφιες και δυνητικά υποψήφιες χώρες και χώρες που συμμετέχουν στην Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας.

6.3.3.     Παροχή ασφάλειας στον κυβερνοχώρο

Η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο αποτελεί προαπαιτούμενο για άτομα, επιχειρήσεις και δημόσιες υπηρεσίες, προκειμένου να επωφεληθούν από τις ευκαιρίες που προσφέρονται από το Διαδίκτυο. Απαιτείται η παροχή ασφάλειας για συστήματα, δίκτυα, συσκευές πρόσβασης και λογισμικό και υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένου του υπολογιστικού νέφους, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπ’ όψιν τη διαλειτουργικότητα πολλών τεχνολογιών. Η έρευνα θα αφορά την πρόληψη, τον εντοπισμό και τη διαχείριση σε πραγματικό χρόνο απειλών στον κυβερνοχώρο σε πολλούς τομείς και δικαιοδοσίες και την προστασία υποδομές ΤΠΕ κρίσιμης σημασίας. Η ψηφιακή κοινωνία βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη με συνεχώς μεταβαλλόμενες χρήσεις και καταχρήσεις του Διαδικτύου, νέους τρόπους κοινωνικής αλληλεπίδρασης, νέες κινητές υπηρεσίες και υπηρεσίες γεωεντοπισμού και την εμφάνιση του Διαδικτύου των πραγμάτων. Αυτό απαιτεί ένα νέο τύπο έρευνας που πρέπει να ενεργοποιείται από τις αναδυόμενες εφαρμογές, τη χρήση και τις κοινωνιακές τάσεις. Θα αναληφθούν εύστροφες ερευνητικές πρωτοβουλίες, συμπεριλαμβανομένων προληπτικών Ε&Α για ταχεία αντίδραση σε νέες σύγχρονες εξελίξεις στον τομέα της εμπιστοσύνης και της ασφάλειας.

6.3.4.     Αύξηση της ανθεκτικότητας της Ευρώπης σε περιπτώσεις κρίσεων και καταστροφών

Αυτό απαιτεί την ανάπτυξη ειδικών τεχνολογιών και ικανοτήτων για την υποστήριξη διαφορετικών τύπων επιχειρήσεων διαχείρισης έκτακτων καταστάσεων (όπως πολιτική προστασία και πυρόσβεση, θαλάσσια ρύπανση, ανθρωπιστική βοήθεια, πολιτική άμυνα, αποφυγή συγκρούσεων, ανάπτυξη αποστολών διάσωσης και υποδομών πληροφοριών ιατρικής μέριμνας και σταθεροποίησης μετά την κρίση), καθώς και αποστολών επιβολής του νόμου. Η έρευνα θα καλύψει ολόκληρη την αλυσίδα διαχείρισης κρίσεων και την κοινωνιακή ανθεκτικότητα και θα υποστηρίξει την δημιουργία ευρωπαϊκής ικανότητας επέμβασης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Οι δραστηριότητες σε όλους τους τομείς αποστολών θα καλύψουν επίσης την ενοποίηση και διαλειτουργικότητα συστημάτων και υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων πτυχών, όπως η επικοινωνία, οι κατανεμημένες αρχιτεκτονικές και οι ανθρώπινοι παράγοντες. Αυτό απαιτεί επίσης την ενοποίηση πολιτικών και στρατιωτικών ικανοτήτων σε αποστολές που ποικίλουν, από την πολιτική προστασία έως την ανθρωπιστική βοήθεια, τη διαχείριση των συνόρων ή τη διατήρηση της ειρήνης. Θα περιληφθεί τεχνολογική ανάπτυξη στον ευαίσθητο τομέα των τεχνολογιών διπλής χρήσης για την εξασφάλιση της διαλειτουργικότητας ανάμεσα στην πολιτική προστασία και τις στρατιωτικές δυνάμεις και τις δυνάμεις πολιτικής προστασίας σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και η αξιοπιστία, η οργάνωση, οι νομικές και ηθικές πτυχές, τα ζητήματα εμπορίου, η προστασία του απορρήτου και της ακεραιότητας των πληροφοριών και η ιχνηλασιμότητα όλων των συναλλαγών και της επεξεργασίας.

6.3.5.     Διασφάλιση της ιδιωτικότητας και της ελευθερίας στο διαδίκτυο και ενίσχυση της κοινωνιακής διάστασης της ασφάλειας

Η διασφάλιση του ανθρώπινου δικαιώματος της ιδιωτικότητας στην ψηφιακή κοινωνία θα απαιτήσει την ανάπτυξη πλαισίων και τεχνολογιών «ιδιωτικότητας βάσει σχεδιασμού» από το στάδιο της σύλληψης ιδέας για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες. Θα αναπτυχθούν τεχνολογίες που θα επιτρέπουν στους χρήστες να ελέγχουν τα προσωπικά τους δεδομένα και τη χρήση τους από τρίτους, καθώς και εργαλεία για τον εντοπισμό και αποκλεισμό παράνομου περιεχομένου, των παραβιάσεων δεδομένων και την διαδικτυακή προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτρέποντας τον περιορισμό των συμπεριφορών μεμονωμένων ατόμων ή ομάδων από έκνομη αναζήτηση και ανάλυσης των χαρακτηριστικών των χρηστών (profiling).

Κάθε νέα λύση ασφαλείας και τεχνολογίας πρέπει να είναι αποδεκτή από την κοινωνία, να συμμορφώνεται με το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο, να είναι αποτελεσματική και αναλογική όσον αφορά τον προσδιορισμό και την αντιμετώπιση της απειλής κατά της ασφάλειας. Κατά συνέπεια, είναι σημαντική η καλύτερη κατανόηση των κοινωνικοοικονομικών, πολιτιστικών και ανθρωπολογικών διαστάσεων της ασφάλειας, των αιτίων της ανασφάλειας, του ρόλου των μέσων και της επικοινωνίας καθώς και των αντιλήψεων των πολιτών. Θα εξεταστούν ηθικά ζητήματα και η προστασία των ανθρωπίνων αξιών και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

6.3.6.     Ειδικές πτυχές υλοποίησης

Παρόλο που η έρευνα θα έχει προσανατολισμό μη στρατιωτικής ασφάλειας, θα επιδιωχθεί ο ενεργός συντονισμός με τις δραστηριότητες του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας (ΕΟΑ) προκειμένου να ενισχυθεί η συνεργασία με τον ΕΟΑ, ιδίως μέσω του ήδη θεσπισθέντος ευρωπαϊκού πλαισίου συνεργασίας που αναγνωρίζει την ύπαρξη τομέων τεχνολογίας διπλής χρήσης που σχετίζονται με στρατιωτικές και μη στρατιωτικές εφαρμογές. Θα ενισχυθούν περαιτέρω οι μηχανισμοί συντονισμού με σχετικές υπηρεσίες της Ένωσης όπως π.χ. η FRONTEX, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασφάλειας της Ναυσιπλοΐας (EMSA) και η Ευροπόλ προκειμένου να ενισχυθεί ο συντονισμός των ενωσιακών προγραμμάτων και πολιτικών στον τομέα της εσωτερικής και εξωτερικής ασφάλειας και άλλων ενωσιακών πρωτοβουλιών.

Λαμβανομένης υπόψη της ιδιαίτερης φύσης της ασφάλειας θα θεσπιστούν ειδικές διευθετήσεις όσον αφορά τον προγραμματισμό και την διαχείριση, συμπεριλαμβανομένων διευθετήσεων με την επιτροπή του άρθρου 9 της παρούσας απόφασης. Οι διαβαθμισμένες ή άλλων ευαίσθητες πληροφορίες που σχετίζονται με την ασφάλεια θα προστατευθούν και ενδέχεται να καθοριστούν στα προγράμματα εργασιών ιδιαίτερες απαιτήσεις και κριτήρια για τη διεθνή συνεργασία. Αυτό θα αντανακλάται επίσης και στις διευθετήσεις όσον αφορά τον προγραμματισμό και τη διαχείριση για τις Ασφαλείς Κοινωνίες (συμπεριλαμβανομένων και των πτυχών που αφορούν την επιτροπολογία).

ΜΕΡΟΣ IV

Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ)

1.           Eπιστήμη αριστειασ

Το ΚΚΕρ θα διεξάγει έρευνα με σκοπό τη βελτίωση της επιστημονικής βάσης αποδείξεων για τη χάραξη πολιτικής, την προώθηση της κατανόησης των φυσικών διεργασιών που ενέχουν κοινωνιακές προκλήσεις και την εξέταση αναδυόμενων πεδίων επιστήμης και τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένου μέσω ενός διερευνητικού προγράμματος έρευνας.

2.           Βιομηχανική υπεροχή

Το ΚΚΕρ θα συμβάλει στην καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα:

α)           Εξακολουθώντας να συμβάλει στον στρατηγικό προσανατολισμό και το επιστημονικό θεματολόγιο των σχετικών οργάνων έμμεσης έρευνας, όπως οι ευρωπαϊκές συμπράξεις καινοτομίας, καθώς και οι συμπράξεις ιδιωτικού και δημόσιου τομέα και οι συμπράξεις μεταξύ δημόσιων φορέων.

β)           Υποστηρίζοντας τη μεταφορά γνώσεων και τεχνολογίας μέσω του καθορισμού κατάλληλων πλαισίων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας για διαφορετικά όργανα έρευνας και καινοτομίας, και την προώθηση της συνεργασίας κατά τη μεταφορά γνώσεων και τεχνολογίας μεταξύ μεγάλων δημόσιων ερευνητικών οργανισμών.

γ)           Συμβάλλοντας στη διευκόλυνση της χρήσης, της τυποποίησης και της επικύρωσης διαστημικών τεχνολογιών και δεδομένων, ειδικότερα για την αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων.

3.           Κοινωνιακές προκλήσεις

3.1.        Υγεία, δημογραφική μεταβολή και ευημερία

Το ΚΚΕρ θα συμβάλει στην εναρμόνιση μεθόδων, προτύπων και πρακτικών που υποστηρίζουν τη νομοθεσία της ΕΕ, με στόχο την προστασία της υγείας και των καταναλωτών μέσω:

α)           Αξιολόγησης των κινδύνων και των ευκαιριών από νέες τεχνολογίες και χημικές ουσίες, συμπεριλαμβανομένων των νανοϋλικών, στα τρόφιμα, στις ζωοτροφές και στα καταναλωτικά προϊόντα, της ανάπτυξης και της επικύρωσης εναρμονισμένων μεθόδων μέτρησης, ταυτοπoίησης και ποσοτικοποίησης, ενοποιημένων στρατηγικών δοκιμών και εργαλείων υπερσύγχρονης τεχνολογίας για την εκτίμηση τοξικολογικών κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων εναλλακτικών μεθόδων έναντι των δοκιμών σε ζώα, της εκτίμησης των συνεπειών της περιβαλλοντικής ρύπανσης στην υγεία.

β)           Της ανάπτυξης και της διασφάλισης ποιότητας των πρακτικών ιατρικών εξετάσεων και ανίχνευσης ασθενειών, συμπεριλαμβανομένων των γενετικών δοκιμών και της ανίχνευσης του καρκίνου.

3.2.        Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας, και βιοοικονομία

Το ΚΚΕρ θα υποστηρίξει την ανάπτυξη, υλοποίηση και παρακολούθηση των ευρωπαϊκών πολιτικών γεωργίας και αλιείας, συμπεριλαμβανομένης της επισιτιστικής ασφάλειας και της ανάπτυξης τη βιοοικονομίας, μέσω:

α)           Της θέσπισης ενός παγκόσμιου συστήματος και εργαλείων πρόβλεψης της εσοδείας και παρακολούθησης της παραγωγικότητας των καλλιεργειών, της υποστήριξης για τη βελτίωση των βραχυπρόθεσμων και μεσοπρόθεσμων προοπτικών των γεωργικών εμπορικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των προβλεπόμενων συνεπειών της κλιματικής αλλαγής·

β)           Της συμβολής στη βιοτεχνολογική καινοτομία και στη βελτιωμένη απόδοση των πόρων ώστε να παράγονται «περισσότερα με λιγότερα» μέσω τεχνικοοικονομικών αναλύσεων και της εκπόνησης μοντέλων.

γ)           Της κατάρτισης μοντέλων σεναρίων για τη λήψη αποφάσεων σε γεωργικές πολιτικές και αναλύσεων των επιπτώσεων της ασκούμενης πολιτικής σε μακροοικονομικό/περιφερειακό/μικροοικονομικό επίπεδο, της ανάλυσης επιπτώσεων της «ΚΓΠ προς το 2020» για τις αναπτυσσόμενες/αναδυόμενες οικονομίες.

δ)           Της περαιτέρω ανάπτυξης μεθόδων για τον έλεγχο και την επιβολή των κανόνων της αλιείας, και την ιχνηλασιμότητα ψαριών και αλιευτικών προϊόντων· της ανάπτυξης άρτιων δεικτών υγείας του οικοσυστήματος και βιοοικονομικών μοντέλων για την καλύτερη κατανόηση των άμεσων συνεπειών (π.χ. αλιεία) και των έμμεσων συνεπειών (κλιματική αλλαγή) των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στη δυναμική του ιχθυοαποθέματος, στο θαλάσσιο περιβάλλον και τον κοινωνικοοικονομικό τους αντίκτυπο.

3.3.        Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια

Το ΚΚΕρ θα εστιάσει στους κλιματικούς και ενεργειακούς στόχους 20/20/20 και στη μετάβαση της Ένωσης σε μια ανταγωνιστική οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050 με έρευνα για τις τεχνολογικές και κοινωνικοοικονομικές πτυχές:

α)           Της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού, ειδικότερα όσον αφορά τις διασυνδέσεις και τις αλληλεξαρτήσεις με τις προμήθειες ενέργειας από πηγές εκτός Ευρώπης και τα συστήματα μεταφοράς· της χαρτογράφησης των εγχώριων πρωτογενών και εξωτερικών ενεργειακών πηγών και υποδομών από τις οποίες εξαρτάται η Ευρώπη.

β)           Των δικτύων μεταφοράς ενέργειας/ηλεκτρισμού, ειδικότερα της εκπόνησης μοντέλων και της προσομοίωσης των διευρωπαϊκών ενεργειακών δικτύων, της ανάλυσης των τεχνολογιών έξυπνων διασυνδεδεμένων δικτύων/υπερδικτύων και της προσομοίωσης σε πραγματικό χρόνο των συστημάτων ηλεκτρισμού.

γ)           Της ενεργειακής απόδοσης, ειδικότερα των μεθοδολογιών για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των επιτευγμάτων των μέσων άσκησης πολιτικής ενεργειακής απόδοσης, της τεχνικοοικονομικής ανάλυσης της χρήσης ενεργειακά αποδοτικών τεχνολογιών και μέσων, και έξυπνων διασυνδεδεμένων δικτύων.

δ)           Των τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας της πυρηνικής ενέργειας στο πρόγραμμα Ευρατόμ), ειδικότερα της αξιολόγησης επιδόσεων και της προκανονιστικής έρευνας τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα με προοπτικές· της ανάλυσης και της εκπόνησης μοντέλων κινητήριων δυνάμεων και εμποδίων στην ανάπτυξη και αξιοποίησή τους, της αξιολόγησης ανανεώσιμων πηγών και στενώσεων, όπως πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας, στην αλυσίδα παροχής τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, της συνεχούς ανάπτυξης του συστήματος πληροφοριών του στρατηγικού σχεδίου ενεργειακών τεχνολογιών (SETIS) και των σχετικών δραστηριοτήτων.

3.4.        Έξυπνες, οικολογικές και ενοποιημένες μεταφορές

Το ΚΚΕρ θα υποστηρίξει τις επιδιώξεις, για το 2050, ενός ανταγωνιστικού, έξυπνου, αποδοτικού ως προς τους πόρους και ενοποιημένου συστήματος μεταφορών για την ασφαλή μεταφορά προσώπων και αγαθών μέσω εργαστηριακών μελετών, κατάρτισης μοντέλων και προσεγγίσεων παρακολούθησης με αντικείμενο τα εξής:

α)           Στρατηγικές τεχνολογίες μεταφορών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα για όλους τους τρόπους μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων της ηλεκτροκίνησης οδικών μεταφορών και αεροσκαφών/πλοίων/οχημάτων που χρησιμοποιούν εναλλακτικά καύσιμα, και περαιτέρω ανάπτυξη ενός κέντρου εσωτερικού συμψηφισμού της Επιτροπής για τη συγκέντρωση και διάδοση πληροφοριών σχετικά με τις συναφείς τεχνολογίες· διαθεσιμότητα και κόστος μη ορυκτών καυσίμων και ενεργειακών πηγών, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων των ηλεκτροκίνητων οδικών μεταφορών στα διασυνδεδεμένα δίκτυα ηλεκτρισμού και στην ηλεκτροπαραγωγή.

β)           Καθαρά και αποδοτικά οχήματα, ειδικότερα καθορισμό εναρμονισμένων διαδικασιών ελέγχου και αξιολόγηση καινοτόμων τεχνολογιών ως προς τις εκπομπές, την απόδοση και ασφάλεια συμβατικών και εναλλακτικών καυσίμων, ανάπτυξη βελτιωμένων μεθοδολογιών για τις μετρήσεις εκπομπών και τους υπολογισμούς των πιέσεων στο περιβάλλον· συντονισμό και εναρμόνιση των δραστηριοτήτων απογραφής και παρακολούθησης εκπομπών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

γ)           Έξυπνα συστήματα μεταφορών για την επίτευξη ασφαλούς, έξυπνης και ενοποιημένης κινητικότητας, συμπεριλαμβανομένης της τεχνικοοικονομικής αξιολόγησης των νέων συστημάτων και κατασκευαστικών στοιχείων μεταφορών, εφαρμογές για βελτιωμένη διαχείριση της κυκλοφορίας και συμβολή στον σχεδιασμό ολοκληρωμένης προσέγγισης για τη ζήτηση και τη διαχείριση των μεταφορών.

δ)           Ολοκληρωμένη ασφάλεια μεταφορών, ειδικότερα την παροχή εργαλείων και υπηρεσιών για τη συγκέντρωση, την κοινή χρήση και την ανάλυση πληροφοριών για συμβάντα και ατυχήματα στην αεροπορία, τις θαλάσσιες και τις χερσαίες μεταφορές· βελτίωση της πρόληψης ατυχημάτων μέσω ανάλυσης και μαθημάτων διατροπικής ασφάλειας, συμβάλλοντας παράλληλα στην εξοικονόμηση χρημάτων και αύξηση της απόδοσης.

3.5.        Δράση για το κλίμα, απόδοση πόρων και πρώτες ύλες

Το ΚΚΕρ θα συμβάλει στο να καταστεί η Ευρώπη φιλικότερη προς το περιβάλλον, στην ασφάλεια του εφοδιασμού με πόρους και σε μια παγκόσμια βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων:

α)           Επιτρέποντας την πρόσβαση σε διαλειτουργικά περιβαλλοντικά δεδομένα και πληροφορίες μέσω της περαιτέρω ανάπτυξης προτύπων και συμφωνιών διαλειτουργικότητας, γεωδιαστημικών εργαλείων και καινοτόμων υποδομών τεχνολογιών των πληροφοριών και επικοινωνιών, όπως η Υποδομή για τις διαστημικές πληροφορίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση (INSPIRE) και άλλες πρωτοβουλίες στην Ένωση και σε παγκόσμια κλίμακα.

β)           Μετρώντας και παρακολουθώντας βασικές περιβαλλοντικές μεταβλητές και αξιολογώντας την κατάσταση και μεταβολή των φυσικών πόρων αναπτύσσοντας περαιτέρω δείκτες και συστήματα πληροφοριών, συμβάλλοντας στις περιβαλλοντικές υποδομές. Αξιολογώντας υπηρεσίες οικοσυστημάτων συμπεριλαμβανομένων της αποτίμησής τους και των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής.

γ)           Αναπτύσσοντας ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο εκπόνησης μοντέλων για την αξιολόγηση της βιωσιμότητας βάσει θεματικών μοντέλων, όπως το έδαφος, οι χρήσεις γης, το νερό, η ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, η δασοκομία, η γεωργία, η ενέργεια και οι μεταφορές, αντιμετωπίζοντας επίσης τις συνέπειες και τις αποκρίσεις στην κλιματική αλλαγή.

δ)           Υποστηρίζοντας τους στόχους της πολιτικής ανάπτυξης της Ένωσης μέσω της προώθησης της μεταφοράς τεχνολογίας, παρακολουθώντας βασικούς πόρους (όπως τα δάση, τα εδάφη, ο εφοδιασμός τροφίμων), και έρευνα για τον περιορισμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και των περιβαλλοντικών συνεπειών της χρήσης πόρων, και για την επίλυση συμβιβασμών «με ανταλλάγματα» κατά τον ανταγωνισμό εξασφάλισης γης για να παράγει τροφές ή ενέργεια έναντι γης για π.χ. βιοποικιλότητα.

ε)           Ενοποιημένη αξιολόγηση σχετικά με τις βιώσιμες πολιτικές παραγωγής και κατανάλωσης, συμπεριλαμβανομένων της ασφάλειας του εφοδιασμού με στρατηγικές πρώτες ύλες, της απόδοσης ως προς τους πόρους, των διεργασιών και τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και καθαρής παραγωγής, της ανάπτυξης προϊόντων και υπηρεσιών, των καταναλωτρικών συνηθειών και της εμπορίας. Περαιτέρω ανάπτυξη και ενοποίηση σε αναλύσεις πολιτικής της αξιολόγησης του κύκλου ζωής.

στ)         Ολοκληρωμένη ανάλυση επιπτώσεων επιλογών για το μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και/ή προσαρμογή βάσει της ανάπτυξης ενός συνόλου ποσοτικών εργαλείων μοντέλων σε περιφερειακή και παγκόσμια κλίμακα, από το τομεακό στο μακροοικονομικό επίπεδο.

3.6.        Χωρίς αποκλεισμούς, καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες

Το ΚΚΕρ θα συμβάλει στους στόχους της Ένωσης καινοτομίας, της Ασφάλειας και Ιθαγένειας και της Ευρώπης στον κόσμο μέσω των ακόλουθων δραστηριοτήτων:

α)           Ολοκληρωμένες αναλύσεις κινητήριων δυνάμεων και εμποδίων στην έρευνα και καινοτομία, και ανάπτυξη πλατφόρμας μοντέλων για την αξιολόγηση των μικρο- και μακρο-οικονομικών επιπτώσεών τους.

β)           Συμβολή στην παρακολούθηση της υλοποίησης της Ένωσης καινοτομίας μέσω πινάκων αποτελεσμάτων, ανάπτυξης δεικτών κλπ. και της λειτουργίας ενός δημόσιου συστήματος πληροφοριών και ενημέρωσης που θα περιέχει σχετικά δεδομένα και πληροφορίες.

γ)           Λειτουργία μιας δημόσιας πλατφόρμας πληροφοριών και ενημέρωσης για την υποβοήθηση εθνικών και περιφερειακών αρχών με έξυπνη εξειδίκευση· ποσοτική οικονομική ανάλυση της χωρικής εμφάνισης της οικονομικής δραστηριότητας, ειδικότερα αντιμετώπιση οικονομικών, κοινωνικών και εδαφικών ανισοτήτων και αλλαγών στον τρόπο ανταπόκρισης στις τεχνολογικές εξελίξεις.

δ)           Οικονομετρική και μακροοικονομική ανάλυση της μεταρρύθμισης του χρηματοπιστωτικού συστήματος ώστε να υπάρξει συμβολή στη διατήρηση ενός αποτελεσματικού πλαισίου της Ένωσης για τη διαχείριση χρηματοπιστωτικών κρίσεων, συνέχιση της παροχής μεθοδολογικής στήριξης για την παρακολούθηση των δημοσιονομικών θέσεων των κρατών μελών ως προς το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

ε)           Παρακολούθηση της λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ) και ανάλυση των κινητήριων δυνάμεων και εμποδίων σε ορισμένα βασικά στοιχεία του (όπως κινητικότητα ερευνητών, άνοιγμα εθνικών ερευνητικών προγραμμάτων) και πρόταση σχετικών επιλογών πολιτικής· συνέχιση σημαντικής επίδρασης στον ΕΧΕ μέσω της δικτύωσης, της κατάρτισης, του ανοίγματος των εγκαταστάσεων και βάσεων δεδομένων του στους χρήστες των κρατών μελών, των υποψήφιων και των συνδεδεμένων χωρών.

στ)         Ανάπτυξη ποσοτικής οικονομικής ανάλυσης της ψηφιακής οικονομίας· διεξαγωγή έρευνας σχετικά με τον αντίκτυπο που έχουν οι τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών στις επιδιώξεις της Ψηφιακής Κοινωνίας· μελέτη του αντίκτυπου των ευαίσθητων θεμάτων ασφαλείας στις ζωές των ατόμων (Ψηφιακή Διαβίωση).

ζ)           Εστίαση στον προσδιορισμό και την αξιολόγηση της τρωτότητας των κρίσιμων υποδομών (συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων παγκόσμιας πλοήγησης, των χρηματαγορών), βελτίωση των εργαλείων καταπολέμησης της απάτης κατά του προϋπολογισμού της Ένωσης και της θαλάσσιας επιτήρησης· καθώς και αξιολόγηση επιχειρησιακών επιδόσεων των τεχνολογιών για την προσωπική ταυτότητα (ψηφιακή ταυτότητα) ή που την θίγουν.

η)           Βελτίωση της ικανότητας της Ένωσης για περιορισμό του κινδύνου καταστροφών και διαχείριση φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών κυρίως μέσω της ανάπτυξης παγκόσμιων, πολλαπλών κινδύνων, συστημάτων πληροφοριών έγκαιρης προειδοποίησης και διαχείρισης κινδύνων, με τη χρήση τεχνολογιών γεωσκόπησης.

θ)           Συνέχιση της παροχής εργαλείων για την αξιολόγηση και τη διαχείριση παγκόσμιων προκλήσεων ασφαλείας όπως η τρομοκρατία και η μη διάδοση (χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών όπλων (στο πρόγραμμα Ευρατόμ)), οι απειλές λόγω κοινωνικοπολιτικής αστάθειας και μεταδοτικών ασθενειών. Ορισμένοι νέοι τομείς που πρέπει να αντιμετωπιστούν είναι η τρωτότητα και η ανθεκτικότητα στις αναδυόμενες ή υβριδικές απειλές, π.χ. προσβασιμότητα στις πρώτες ύλες, πειρατεία, ανεπάρκεια/ανταγωνισμός πόρων και συνέπειες της κλιματικής αλλαγής στην εκδήλωση φυσικών καταστροφών.

4.           Ειδικές πτυχές υλοποίησης

Σύμφωνα με τις προτεραιότητες της πρωτοβουλίας «Η Ευρώπη στον κόσμο», το ΚΚΕρ θα ενισχύσει την επιστημονική συνεργασία με βασικούς διεθνείς οργανισμούς και τρίτες χώρες (π.χ. όργανα των Ηνωμένων Εθνών, ΟΟΣΑ, ΗΠΑ, Ιαπωνία, Ρωσία, Κίνα, Βραζιλία, Ινδία) σε τομείς με ισχυρή παγκόσμια διάσταση, όπως κλιματική αλλαγή, η επισιτιστική ασφάλεια ή οι νανοτεχνολογίες.

Προκειμένου να παρασχεθεί μια βελτιωμένη υπηρεσία στην χάραξη πολιτικών, το ΚΚΕρ θα αναπτύξει περαιτέρω την ικανότητά του για ανάλυση και παροχή διατομεακών επιλογών πολιτικής με σκοπό τη διεξαγωγή σχετικών αξιολογήσεων επιπτώσεων. Η ικανότητα αυτή θα υποστηριχτεί ειδικότερα μέσω της ενίσχυσης:

α)           Της ανάπτυξης μοντέλων σε βασικούς τομείς (π.χ. ενέργεια και μεταφορές, γεωργία, κλίμα, περιβάλλον, οικονομία). Θα δοθεί έμφαση τόσο στα τομεακά, όσο και στα ολοκληρωμένα μοντέλα (για τις αξιολογήσεις βιωσιμότητας) και θα καλυφθούν οι επιστημονικές-τεχνικές και οι οικονομικές πτυχές.

β)           Μελετών μελλοντικών συνθηκών για την παροχή αναλύσεων τάσεων και συμβάντων στην επιστήμη την τεχνολογία και την κοινωνία και τον τρόπο με τον οποίο δύνανται να επηρεάσουν τις δημόσιες πολιτικές, να επηρεάσουν την καινοτομία, να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Με τον τρόπο αυτό το ΚΚΕρ θα μπορέσει να επιστήσει την προσοχή σε ζητήματα που ενδέχεται να χρειάζονται μελλοντική παρέμβαση πολιτικής και να προβλέψει τις ανάγκες των πελατών.

Το ΚΚΕρ θα ενισχύσει την υποστήριξή του στη διαδικασία τυποποίησης και στα πρότυπα ως οριζόντιο στοιχείο της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας που πρέπει να υποστηριχτεί. Οι δραστηριότητες θα περιλαμβάνουν προκανονιστική έρευνα, ανάπτυξη υλικών και μετρήσεων αναφοράς, και εναρμόνιση μεθοδολογιών. Έχουν προσδιοριστεί πέντε κομβικοί τομείς (ενέργεια, μεταφορές, Ψηφιακό θεματολόγιο, ασφάλεια και προστασία από έκνομες ενέργειες (συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής ενέργειας στο πρόγραμμα Ευρατόμ), προστασία των καταναλωτών). Επιπλέον, το ΚΚΕρ θα συνεχίσει την προώθηση της διάδοσης των αποτελεσμάτων του και την παροχή στήριξης στα θεσμικά όργανα και τους φορείς της Ένωσης όσον αφορά τη διαχείριση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Το ΚΚΕρ θα αναπτύξει ικανότητα στις συμπεριφορικές επιστήμες προς υποστήριξη της ανάπτυξης αποτελεσματικότερων κανονιστικών ρυθμίσεων, συμπληρώνοντας τις δραστηριότητες του ΚΚΕρ σε επιλεγμένους τομείς όπως η διατροφή, η αποδοτικότητα της ενέργειας και οι πολιτικές προϊόντων.

Η κοινωνικοοικονομική έρευνα θα αποτελέσει μέρος των δραστηριοτήτων σε συναφείς τομείς όπως το Ψηφιακό θεματολόγιο, η βιώσιμη παραγωγή και κατανάλωση ή η δημόσια υγεία.

Προκειμένου το ΚΚΕρ να εκπληρώσει την αποστολή του ως κέντρο αναφοράς για την Ένωση, να εξακολουθήσει να διαδραματίζει ένα ζωτικής σημασίας ρόλο στον ΕΧΕ και να εισέλθει σε νέα πεδία έρευνας, είναι αναγκαίο να διαθέτει κορυφαίας τεχνολογίας υποδομές. Το ΚΚΕρ θα συνεχίσει το πρόγραμμα ανανέωσης και αποκατάστασης για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τους ισχύοντες κανονισμούς στους τομείς του περιβάλλοντος, της ασφαλείας και της προστασίας από έκνομες ενέργειες και θα επενδύσει στην επιστημονική υποδομή, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης πλατφορμών μοντέλων, εγκαταστάσεων για νέους τομείς όπως οι γενετικές δοκιμές, κ.λπ. Οι επενδύσεις αυτές θα πραγματοποιηθούν σε στενή συνεργασία με τον χάρτη πορείας του Ευρωπαϊκού Στρατηγικού Φόρουμ Ερευνητικών Υποδομών (ESFRI) και θα λαμβάνουν υπόψη τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις στα κράτη μέλη.

Παράρτημα II Δείκτες επιδόσεων

Ο ακόλουθος πίνακας καθορίζει έναν περιορισμένο αριθμό βασικών δεικτών για την αξιολόγηση αποτελεσμάτων και επιπτώσεων για τους γενικούς και ειδικούς στόχους του προγράμματος Ορίζοντας 2020.

1.           Μέρος Ι. Προτεραιότητα «Επιστήμη αριστείας»·

Ειδικοί στόχοι:

· Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας

– Μερίδιο δημοσιεύσεων έργων χρηματοδοτούμενων από το ΕΣΕ, οι οποίες συγκαταλέγονται στο ανώτατο 1% των δημοσιεύσεων με τις περισσότερες παραπομπές

– Αριθμός μέτρων θεσμικής πολιτικής και εθνικής/περιφερειακής πολιτικής που απορρέουν από τη χρηματοδότηση του ΕΣΕ

· Μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες

– Δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά υψηλού αντικτύπου οι οποίες υποβλήθηκαν στην κρίση ομοτίμων

– Αιτήσεις κατοχύρωσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στις μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες

· Δράσεις Μαρία Κιουρί σε δεξιότητες, εκπαίδευση και ανάπτυξη σταδιοδρομίας

– Διατομεακή και διακρατική κυκλοφορία ερευνητών, συμπεριλαμβανομένων των υποψηφίων Διδακτόρων

· Ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υποδομών)

– Υποδομές έρευνας που καθίστανται προσβάσιμες σε όλους τους ερευνητές στην Ευρώπη και πέραν αυτής μέσω της στήριξης της Ένωσης

2.           Μέρος ΙΙ Προτεραιότητα «Βιομηχανική υπεροχή»·

Ειδικοί στόχοι:

· Υπεροχή σε τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες (ΤΠΕ, νανοτεχνολογίες, προηγμένα υλικά, βιοτεχνολογίες, προηγμένη μεταποίηση και διάστημα)

– Αιτήσεις κατοχύρωσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σε διαφορετικές γενικής εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες

· Πρόσβαση στη χρηματοδότηση υψηλού κινδύνου

– Συνολικές επενδύσεις που προσελκύστηκαν μέσω χρηματοδότησης με δανειακά κεφάλαια και επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων

· Καινοτομία στις ΜΜΕ

– Αναλογία των συμμετεχουσών ΜΜΕ που εισάγουν καινοτομίες για την επιχείρηση ή την αγορά (καλύπτουν την περίοδο του έργου συν μία τριετία)

3.           Μέρος ΙΙΙ Προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις»·

Ειδικοί στόχοι:

Για καθεμία από τις προκλήσεις, η πρόοδος αξιολογείται με βάση τη συμβολή στους ακόλουθους ειδικούς στόχους που παρατίθενται λεπτομερώς στο παράρτημα Ι του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», μαζί με περιγραφή της ουσιαστικής προόδου που απαιτείται για την επίτευξη των δεικτών σχετικά με τις προκλήσεις και την πολιτική:

– Βελτίωση της διά βίου υγείας και ευημερίας του συνόλου του πληθυσμού

– Εξασφάλιση επαρκών ποσοτήτων ασφαλών και υψηλής ποιότητας τροφίμων και άλλων βιοτεχνολογικών προϊόντων, μέσω της ανάπτυξης παραγωγικών και αποτελεσματικών ως προς τη χρήση των πόρων συστημάτων πρωτογενούς παραγωγής, ενίσχυση των υπηρεσιών που σχετίζονται με το οικοσύστημα, παράλληλα με ανταγωνιστικές χαμηλών εκπομπών άνθρακα αλυσίδες τροφοδοσίας.

– Διασφάλιση της μετάβασης σε ένα αξιόπιστο, βιώσιμο και ανταγωνιστικό ενεργειακό σύστημα, ενόψει της αυξανόμενης σπανιότητας των πόρων, των αυξανόμενων ενεργειακών αναγκών και της αλλαγής του κλίματος.

– Επίτευξη ενός ευρωπαϊκού συστήματος μεταφορών που χρησιμοποιεί αποτελεσματικά τους πόρους, είναι φιλικό προς το περιβάλλον, ασφαλές και λειτουργεί απρόσκοπτα προς όφελος των πολιτών, της οικονομίας και της κοινωνίας

– Επίτευξη μιας οικονομίας αποδοτικής ως προς τη χρήση πόρων και ανθεκτικής στην αλλαγή του κλίματος, και ενός βιώσιμου εφοδιασμού πρώτων υλών, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες ενός αυξανόμενου παγκόσμιου πληθυσμού εντός των βιώσιμων ορίων των φυσικών πόρων του πλανήτη.

– Προώθηση καινοτόμων και ασφαλών ευρωπαϊκών κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς, σε ένα πλαίσιο πρωτοφανών μετασχηματισμών και αυξανόμενων παγκόσμιων αλληλεξαρτήσεων.

Πρόσθετοι δείκτες επιδόσεων είναι οι εξής:

Δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά υψηλού αντικτύπου οι οποίες υποβλήθηκαν στην κρίση ομότιμων, στο πεδίο διαφορετικών κοινωνιακών προκλήσεων

– Αιτήσεις κατοχύρωσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας στο πεδίο των διαφόρων κοινωνιακών προκλήσεων

– Αριθμός νομοθετικών πράξεων της Ένωσης που αφορούν δραστηριότητες που στηρίζονται στο πεδίο διαφόρων κοινωνιακών προκλήσεων

4.           Μέρος IV Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ)

Ειδικοί στόχοι:

· Παροχή επιστημονικής και τεχνικής στήριξης στις πολιτικές της Ένωσης με βάση τις ανάγκες των πελατών

– Αριθμός περιπτώσεων απτού ειδικού αντικτύπου στις ευρωπαϊκές πολιτικές που προκύπτουν από την τεχνική και επιστημονική στήριξη των πολιτικών που παρέχει το Κοινό Κέντρο Ερευνών

– Αριθμός δημοσιεύσεων με αξιολόγηση από ομότιμους

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

1.           ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ/ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ

              1.1.    Τίτλος της πρότασης/πρωτοβουλίας

              1.2.    Σχετικός(-οί) τομέας(-είς) πολιτικής στη δομή ΔΒΔ/ΠΒΔ

              1.3.    Χαρακτήρας της πρότασης/πρωτοβουλίας

              1.4.    Στόχος(οι)

              1.5.    Αιτιολόγηση της πρότασης/πρωτοβουλίας

              1.6.    Διάρκεια και δημοσιονομικός αντίκτυπος

              1.7.    Προβλεπόμενος(οι) τρόπος(οι) διαχείρισης

2.           ΜΕΤΡΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

              2.1.    Κανόνες για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων

              2.2.    Σύστημα διαχείρισης και ελέγχου

              2.3.    Μέτρα για την πρόληψη της απάτης και των παρατυπιών

3.           ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ/ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ

              3.1.    Τομέας(είς) του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και γραμμή(ές) δαπανών του προϋπολογισμού που επηρεάζονται

              3.2.    Εκτιμώμενες επιπτώσεις στις δαπάνες

              3.2.1. Συνοπτική παρουσίαση της εκτιμώμενης επίπτωσης στις δαπάνες

              3.2.2. Εκτιμώμενη επίπτωση στις επιχειρησιακές πιστώσεις

              3.2.3. Εκτιμώμενη επίπτωση στις πιστώσεις διοικητικής φύσης

              3.2.4. Συμβατότητα με το ισχύον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο

              3.2.5. Συμμετοχή τρίτων στη χρηματοδότηση

              3.3.    Εκτιμώμενη επίπτωση στα έσοδα

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

1. ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ/ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ 1.1. Τίτλος της πρότασης/πρωτοβουλίας

Ειδικό πρόγραμμα υλοποίησης του Ορίζοντα 2020 – Το πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία (2014 – 2020)

1.2. Σχετικός(οί) τομέας(είς) πολιτικής που αφορά(ούν) τη δομή ΔΒΔ/ΠΒΔ[29]

-08 - Έρευνα και Καινοτομία

- 09 - Κοινωνία των Πληροφοριών και Μέσα Ενημέρωσης

-02 - Επιχειρήσεις και Βιομηχανία

- 05 - Γεωργία

- 32 - Ενέργεια

- 06 - Κινητικότητα και μεταφορές

- 15 - Εκπαίδευση και Πολιτισμός

- 07 - Περιβάλλον και δράση για το κλίμα

-101 - Κοινό Κέντρο Ερευνών

1.3. Χαρακτήρας της πρότασης/πρωτοβουλίας

ý Η πρόταση/πρωτοβουλία αφορά νέα δράση

¨ Η πρόταση/πρωτοβουλία αφορά νέα δράση έπειτα από πιλοτικό έργο/προπαρασκευαστική δράση[30].

¨ Η πρόταση/πρωτοβουλία αφορά την επέκταση υφιστάμενης δράσης

¨ Η πρόταση/πρωτοβουλία αφορά δράση αναπροσανατολισμένη προς νέα δράση

1.4. Στόχοι 1.4.1. Ο(οι) πολυετής(είς) στρατηγικός(οί) στόχος(οι) της Επιτροπής που αφορά η πρόταση/πρωτοβουλία

Το ειδικό πρόγραμμα υλοποίησης του Ορίζοντα 2020 – Το πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία (2014 – -2020) (ΕΠ) επιδιώκει την επίτευξη του γενικού στόχου του Ορίζοντα 2020 – του προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα και την καινοτομία (2014 – -2020) («Πρόγραμμα Ορίζοντας 2020») που είναι να συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής Ευρώπη 2020, συμπεριλαμβανομένης της ολοκλήρωσης του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας με την υποστήριξη της ευφυούς, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς οικονομικής μεγέθυνσης:

- Ευφυής μεγέθυνση – ανάπτυξη οικονομίας που βασίζεται στη γνώση και την καινοτομία (υλοποίηση της εμβληματικής πρωτοβουλίας Ένωση Καινοτομίας).

- Βιώσιμη ανάπτυξη – προώθηση μιας αποτελεσματικότερης στη χρησιμοποίηση των πόρων, οικολογικότερης και πιο ανταγωνιστικής οικονομίας.

- Ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς – ενίσχυση μιας οικονομίας με υψηλό ποσοστό απασχόλησης που εξασφαλίζει οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή.

1.4.2. Ειδικός(οί) στόχος(οι) και δραστηριότητα(ες) ΔΒΔ/ΠΒΔ

- Μέρος I: Προτεραιότητα «Επιστήμη αριστείας»

- Μέρος IΙ: Προτεραιότητα «Βιομηχανική υπεροχή»

- Μέρος IΙΙ: Προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις»

- Μέρος IV: Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών

Σχετική(-ές) δραστηριότητα(-ες) ΔΒΔ/ΠΒΔ

-08 - Έρευνα και Καινοτομία

- 09 - Κοινωνία των Πληροφοριών και Μέσα Ενημέρωσης

-02 - Επιχειρήσεις και Βιομηχανία

- 05 - Γεωργία

- 32 - Ενέργεια

- 06 - Κινητικότητα και μεταφορές

- 15 - Εκπαίδευση και Πολιτισμός

- 07 - Περιβάλλον και δράση για το κλίμα

-101 - Κοινό Κέντρο Ερευνών

1.4.3. Προσδοκώμενα αποτελέσματα και επιπτώσεις

Να προσδιοριστούν τα αποτελέσματα που αναμένεται να έχει η πρόταση/πρωτοβουλία όσον αφορά τους(τις) στοχοθετημένους(-ες) δικαιούχους/ομάδες.

Το ΕΠ θα καλύψει το σημαντικότερο μέρος του προγράμματος Ορίζοντας 2020. Εκτιμάται ότι μέχρι το 2030 το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 αναμένεται να συμβάλλει σε πρόσθετο ΑΕΠ κατά 0,92%, πρόσθετες εξαγωγές 1,37%, μείωση των εισαγωγών κατά 0,15% και αύξηση της απασχόλησης κατά 0,40%.

Περισσότερες πληροφορίες περιλαμβάνονται στο έγγραφο των υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με την εκτίμηση των επιπτώσεων του προγράμματος Ορίζοντας 2020 που συνοδεύει την παρούσα νομοθετική πρόταση.

1.4.4. Δείκτες αποτελεσμάτων και επιπτώσεις

Να προσδιοριστούν οι δείκτες για την παρακολούθηση της υλοποίησης της πρότασης/πρωτοβουλίας.

Στον ακόλουθο πίνακας καθορίζεται για τους γενικούς και ειδικούς στόχους του ΕΠ περιορισμένος αριθμός βασικών δεικτών για την αξιολόγηση αποτελεσμάτων και επιπτώσεων.

Πρόσθετοι – συμπεριλαμβανομένων αυτών που αναπτύσσονται για πρώτη φορά – δείκτες θα χρησιμοποιηθούν για τη συμπερίληψη διαφόρων τύπων αποτελεσμάτων και επιπτώσεων για τις διαφορετικές ειδικές δραστηριότητες.

Γενικός στόχος:

Συμβολή στους στόχους της στρατηγικής Ευρώπη 2020 και στην ολοκλήρωση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας

- Στόχος Ε&Α της στρατηγικής Ευρώπη 2020 (3% του ΑΕΠ)

Σημερινή τιμή:          2,01 % του ΑΕΠ (ΕΕ των 27, 2009)

Στόχος           3 % του ΑΕΠ (2020)

- Βασικός δείκτης καινοτομίας της στρατηγικής Ευρώπη 2020

Σημερινή τιμή:          Νέα προσέγγιση

Στόχος:          Σημαντικό βάρος των ταχέως αναπτυσσόμενων καινοτόμων επιχειρήσεων στην οικονομία

Μέρος I: Προτεραιότητα «Επιστήμη αριστείας»

Ειδικοί στόχοι

* Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας

- Μερίδιο δημοσιεύσεων από χρηματοδοτούμενα από το ΕΣΕ έργα που να βρίσκονται ανάμεσα στο κορυφαίο 1 % των ιδιαίτερα αναφερόμενων

Σημερινή τιμή:          0,8 % (δημοσιεύσεις της ΕΕαπό το 2004 έως το 2006, αναφερόμενες μέχρι το 2008)

Στόχος:          1,6 % (δημοσιεύσεις ΕΣΕ 2014 - 2020)

- Αριθμός θεσμικών μέτρων πολιτικής και εθνικής/περιφερειακής πολιτικής που των οποίων η έμπνευση προέρχεται από χρηματοδότηση του ΕΣΕ

Σημερινή τιμή:          20 (εκτίμηση 2007 – 2013)

Στόχος:          100 (2014 – 2020)

* Μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες

- Δημοσιεύσεις σε υψηλού αντίκτυπου περιοδικά με αξιολόγηση από ομότιμους

Σημερινή τιμή:          Νέα προσέγγιση

Στόχος:          25 δημοσιεύσεις ανά χρηματοδότηση 10 εκατ. ευρώ (2014 - 2020)

- Αιτήσεις ευρεσιτεχνίας σε Μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες

Σημερινή τιμή:          Νέα προσέγγιση

Στόχος:          1 αίτηση ευρεσιτεχνίας ανά χρηματοδότηση 10 εκατ. ευρώ (2014 - 2020)

* Δράσεις Μαρία Κιουρί σε δεξιότητες, εκπαίδευση και ανάπτυξη σταδιοδρομίας

- Διατομεακή και διακρατική κυκλοφορία ερευνητών, συμπεριλαμβανομένων υποψηφίων Διδακτόρων

Σημερινή τιμή:          50.000, 20 % περίπου υποψήφιοι διδάκτορες (2007 - 2013)

Στόχος:          65.000, 40 % περίπου υποψήφιοι διδάκτορες (2014 - 2020)

* Ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές (συμπεριλαμβανομένων των ηλ-υποδομών)

- Ερευνητικές υποδομές που καθίστανται προσβάσιμες σε όλους τους ερευνητές στην Ευρώπη και πέρα από αυτή μέσω της υποστήριξης της ΕΕ

Σημερινή τιμή:          650 (2012)

Στόχος:          1000(2020)

Μέρος II: Προτεραιότητα «Βιομηχανική υπεροχή»

Ειδικοί στόχοι

* Υπεροχή σε τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες (ΤΠΕ, νανοτεχνολογίες, προηγμένα υλικά, βιοτεχνολογίες, προηγμένη μεταποίηση και διάστημα)

- Αιτήσεις για διπλώματα ευρεσιτεχνίας που έχουν αποκτηθεί στις διαφορετικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και τις βιομηχανικές τεχνολογίες

Σημερινή τιμή:          Νέα προσέγγιση

Στόχος:          3 αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ανά χρηματοδότηση 10 εκατ. ευρώ (2014 - 2020)

* Πρόσβαση σε χρηματοδότηση υψηλού κινδύνου

- Συνολικές επενδύσεις που κινητοποιήθηκαν μέσω χρηματοδότησης δανείων και επενδύσεων κεφαλαίων υψηλού κινδύνου

Σημερινή τιμή:          Νέα προσέγγιση

Στόχος:          συνολικές επενδύσεις 100 εκατομ. ευρώ ανά 10 εκατομ. ευρώ ενωσιακή συνεισφορά (2014 - 2020)

* Καινοτομία στις ΜΜΕ

- Μερίδιο των συμμετεχουσών ΜΜΕ που εισάγουν νέες καινοτομίες για την εταιρεία ή την αγορά (καλύπτεται η περίοδος του έργου συν μια τριετία)

Σημερινή τιμή:          Νέα προσέγγιση

Στόχος:          50 %

Μέρος III: Προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις»

Ειδικοί στόχοι

Για καθεμία από τις προκλήσεις, αξιολογείται η πρόοδος σε σχέση με τη συμβολή στους ακόλουθους ειδικούς στόχους που παρουσιάζονται λεπτομερώς στο Παράρτημα I του προγράμματος Ορίζοντας 2020 μαζί με τις περιγραφές της σημαντικής εξέλιξης που χρειάζεται για την επίτευξη των δεικτών σχετικά με τις προκλήσεις και την πολιτική:

- Βελτίωση της διά βίου υγείας και ευημερίας του συνόλου του πληθυσμού

- Εξασφάλιση επαρκών ποσοτήτων ασφαλών και υψηλής ποιότητας τροφίμων και άλλων βιοτεχνολογικών προϊόντων, μέσω της ανάπτυξης παραγωγικών και αποτελεσματικών ως προς τη χρήση των πόρων συστημάτων πρωτογενούς παραγωγής, ενίσχυση των υπηρεσιών που σχετίζονται με το οικοσύστημα, παράλληλα με ανταγωνιστικές αλυσίδες χαμηλών εκπομπών άνθρακα·

- Διασφάλιση της μετάβασης σε ένα αξιόπιστο, βιώσιμο και ανταγωνιστικό ενεργειακό σύστημα, για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης έλλειψης πόρων, των αυξανόμενων ενεργειακών αναγκών και της κλιματικής αλλαγής

- Δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συστήματος μεταφορών που χρησιμοποιεί αποτελεσματικά τους πόρους, είναι φιλικό προς το περιβάλλον, ασφαλές και λειτουργεί απρόσκοπτα προς όφελος των πολιτών, της οικονομίας και της κοινωνίας

- Επίτευξη μιας αποδοτικής ως προς τους πόρους και ανθεκτικής στις κλιματικές αλλαγές οικονομίας και ενός βιώσιμου συστήματος εφοδιασμού με πρώτες ύλες, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες ενός αυξανόμενου παγκόσμιου πληθυσμού εντός των βιώσιμων ορίων των φυσικών πόρων του πλανήτη·

- Ενίσχυση των χωρίς αποκλεισμούς, καινοτόμων και ασφαλών ευρωπαϊκών κοινωνιών, σε ένα πλαίσιο πρωτοφανών μετασχηματισμών και αυξανόμενων παγκόσμιων αλληλεξαρτήσεων.

Πρόσθετοι δείκτες επιδόσεων είναι οι εξής:

- Δημοσιεύσεις σε υψηλού αντίκτυπου περιοδικά που έχουν εξεταστεί από ομότιμους στους τομείς των διαφορετικών κοινωνιακών προκλήσεων

Σημερινή τιμή:          Νέα προσέγγιση (για το ΠΠ7 (2007-2010), 8149 δημοσιεύσεις συνολικά – προκαταρκτικά στοιχεία)

Στόχος:          Κατά μέσο όρο, 20 δημοσιεύσεις ανά χρηματοδότηση 10 εκατ. ευρώ (2014 - 2020)

- Αιτήσεις για διπλώματα ευρεσιτεχνίας στον τομέα των διαφορετικών κοινωνιακών προκλήσεων

Σημερινή τιμή:          153 (πρόγραμμα συνεργασίας ΠΠ7 2007-10, προκαταρκτικά στοιχεία)

Στόχος:          Κατά μέσο όρο, 2 αιτήσεις για διπλώματα ευρεσιτεχνίας ανά χρηματοδότηση 10 εκατ. ευρώ (2014 - 2020)

- Αριθμός νομοθετημάτων της ΕΕ που αναφέρονται σε υποστηριζόμενες δραστηριότητες στον τομέα των διαφορετικών κοινωνιακών προκλήσεων

Σημερινή τιμή:          Νέα προσέγγιση

Στόχος:          Κατά μέσο όρο, 1 ανά χρηματοδότηση 10 εκατ. ευρώ (2014 - 2020)

Μέρος IV: Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών

Παροχή επιστημονικής και τεχνικής υποστήριξης προσαρμοσμένης στις ανάγκες των πελατών, για την υποστήριξη των ενωσιακών πολιτικών.

- Αριθμός απτών συγκεκριμένων επιπτώσεων στις ευρωπαϊκές πολιτικές που προκύπτουν από την τεχνική και επιστημονική υποστήριξη πολιτικής που παρέχει το Κοινό Κέντρο Ερευνών

Σημερινή τιμή:          175 (2010)

Στόχος:          230 (2020)

- Αριθμός δημοσιεύσεων που έχουν αξιολογηθεί από ομότιμους κριτές

Σημερινή τιμή:          430 (2010)

Στόχος:          500 (2020)

1.5. Αιτιολόγηση της πρότασης/πρωτοβουλίας 1.5.1. Βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη κάλυψη αναγκών

- Βελτίωση της συμβολής της έρευνας και της καινοτομίας στην επίλυση ζωτικών κοινωνιακών προκλήσεων.

- Τόνωση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης μέσω της προώθησης της τεχνολογικής ηγετικής θέσης και την μεταφορά των καλών ιδεών στην αγορά.

- Ενίσχυση της επιστημονικής βάσης της Ευρώπης.

- Δημιουργία του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας και αύξηση της αποτελεσματικότητάς του (οριζόντιοι στόχοι).

- Περισσότερες πληροφορίες περιλαμβάνονται στο έγγραφο των υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με την εκτίμηση των επιπτώσεων του προγράμματος Ορίζοντας 2020 που συνοδεύει την παρούσα νομοθετική πρόταση.

1.5.2. Προστιθέμενη αξία παρέμβασης της ΕΕ

Υφίστανται σαφείς λόγοι για την δημόσια παρέμβαση ώστε να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που σκιαγραφούνται στην παράγραφο 1.5.1 ανωτέρω. Από μόνες τους οι αγορές δεν πρόκειται να εξασφαλίσουν την ηγετική θέση της Ευρώπης στο νέο τεχνοοικονομικό παράδειγμα. Θα απαιτηθεί δημόσια παρέμβαση μεγάλης κλίμακας μέσω μέτρων προσφοράς και ζήτησης για να αντιμετωπιστούν οι αστοχίες της αγοράς που συνδέονται με τις συστημικές μετακινήσεις στον τομέα των βασικών τεχνολογιών.

Ωστόσο, τα κράτη μέλη ενεργώντας μεμονωμένα δεν θα είναι σε θέση να κάνουν τις απαιτούμενες δημόσιες παρεμβάσεις. Οι επενδύσεις τους σε έρευνα και καινοτομία είναι σχετικά χαμηλές, κατακερματισμένες και ανεπαρκείς – και αυτό αποτελεί σημαντικό εμπόδιο όταν αναφερόμαστε σε μετατοπίσεις του τεχνολογικού παραδείγματος. Τα κράτη μέλη από μόνα τους δυσκολεύονται να επιταχύνουν την τεχνολογική ανάπτυξη σε ευρεία ποικιλία τεχνολογιών ή να αντιμετωπίσουν την έλλειψη διακρατικού συντονισμού.

Όπως υπογραμμίστηκε στην πρόταση για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, η Ένωση βρίσκεται σε καλή θέση προκειμένου να εξασφαλίσει προστιθέμενη αξία γιατί διαθέτει μεγάλης κλίμακας επενδύσεις σε βασική έρευνα αιχμής, σε στοχευμένη εφαρμοσμένη έρευνα και ανάπτυξη, και στην συναφή εκπαίδευση, κατάρτιση και υποδομές που θα συμβάλλουν στην ενίσχυση των επιδόσεων σε θεματικά εστιασμένη Ε&Α και σε τεχνολογίες γενικής εφαρμογής, γιατί υποστηρίζει της προσπάθειες των επιχειρήσεων να εκμεταλλευτούν τα ερευνητικά αποτελέσματα και να τα μετατρέψουν σε εμπορεύσιμα προϊόντα, διεργασίες και υπηρεσίες, και γιατί προωθεί την διείσδυση των εν λόγω καινοτομιών. Μια σειρά διασυνοριακών δράσεων – σχετικά με τον συντονισμό εθνικής χρηματοδότησης της έρευνας, τον πανευρωπαϊκό ανταγωνισμό για την χρηματοδότηση ερευνών, την κινητικότητα και την κατάρτιση των ερευνητών, τον συντονισμό των ερευνητικών υποδομών, την διακρατική συνεργασία στην έρευνα και την καινοτομία και την υποστήριξη της καινοτομίας – οργανώνονται αποδοτικότερα και αποτελεσματικότερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα στοιχεία από εκ των υστέρων αξιολογήσεις έχουν αποδείξει πειστικά ότι τα προγράμματα έρευνας και καινοτομίας της Ένωσης υποστηρίζουν έρευνα και άλλες δραστηριότητες μεγάλης στρατηγικής σημασίας για τους συμμετέχοντες, και ότι η ενωσιακή στήριξη απλώς δεν πρέπει να εκλείψει. με άλλα λόγια δεν υπάρχουν υποκατάστατα της στήριξης σε επίπεδο Ένωσης.

Από στοιχεία προκύπτει επίσης η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία των δράσεων υποστήριξης πολιτικής που προκύπτει από την συγχώνευση γνώσεων και εμπειρίας από διαφορετικά περιβάλλοντα, την υποστήριξη διακρατικών συγκρίσεων εργαλείων και εμπειριών της πολιτικής της καινοτομίας και την παροχή της ευκαιρίας προσδιορισμού, προώθησης και δοκιμής πρακτικών από τον ευρύτερο δυνατό τομέα.

Οι άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ) παρέχουν ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία λόγω της μοναδικής ευρωπαϊκής τους διάστασης. Τα οφέλη αυτά κυμαίνονται από την κάλυψη των αναγκών της Επιτροπής για την εσωτερική πρόσβαση σε επιστημονικά στοιχεία ανεξάρτητα από τα εθνικά ή τα ιδιωτικά συμφέροντα μέχρι τα άμεσα οφέλη για τους πολίτες της Ένωσης μέσω της τροφοδότησης πολιτικών με αποτέλεσμα βελτιωμένες οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνθήκες.

Περισσότερες πληροφορίες περιλαμβάνονται στο έγγραφο των υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με την εκτίμηση των επιπτώσεων του προγράμματος Ορίζοντας 2020 που συνοδεύει την παρούσα νομοθετική πρόταση.

1.5.3. Διδάγματα από ανάλογες εμπειρίες του παρελθόντος

Το πρόγραμμα στηρίζεται στην συσσωρευμένη εμπειρία από προηγούμενα προγράμματα-πλαίσια για έρευνα και τεχνολογική επίδειξη (ΠΠ), το πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (CIP) και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EIT).

Επί περίοδο αρκετών δεκαετιών, τα προγράμματα της Ένωσης:

- έχουν πετύχει τη συμμετοχή των καλύτερων ερευνητών και ιδρυμάτων της Ευρώπης,

- έχουν διαρθρωτικές επιπτώσεις μεγάλης κλίμακας, επιστημονικές, τεχνολογικές και καινοτομικές επιπτώσεις, μικροοικονομικά οφέλη, και μεταγενέστερες μακροοικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις για όλα τα κράτη μέλη.

Εκτός από την επιτυχία υπάρχουν και σημαντικά διδάγματα που προκύπτουν από το παρελθόν:

- Η έρευνα, η καινοτομία και η εκπαίδευση πρέπει να αντιμετωπίζονται με πιο συντονισμένο τρόπο.

- Ερευνητικά αποτελέσματα καλύτερα διανεμημένα και αξιοποιημένα σε νέα προϊόντα, διαδικασίες και υπηρεσίες.

- Η λογική της παρέμβασης πρέπει να είναι πιο εστιασμένη, συγκεκριμένη, λεπτομερής και διαφανής.

- Η πρόσβαση στο πρόγραμμα πρέπει να βελτιωθεί και να αυξηθεί η συμμετοχή νεοσυσταθέντων επιχειρήσεων, ΜΜΕ, βιομηχανίας, κράτη μέλη περιορισμένων επιδόσεων και χώρες εκτός ΕΕ.

- Η παρακολούθηση και η αξιολόγηση του προγράμματος πρέπει να ενισχυθούν.

Οι συστάσεις για τις άμεσες δράσεις στις πρόσφατες εκθέσεις αξιολόγησης σημειώνουν μεταξύ άλλων ότι μπορούν:

- να προωθήσουν την εντονότερη ενοποίηση στην παραγωγή γνώσης στην Ένωση,

- να καθιερώσουν αναλύσεις επιπτώσεων και μελέτες αποδοτικότητας σε σχέση με το κόστος για συγκεκριμένες εργασίες,

- να ενισχύσουν τη συνεργασία με την βιομηχανία για να ενισχυθούν τα αποτελέσματα υπέρ της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Περισσότερες πληροφορίες περιλαμβάνονται στο έγγραφο των υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με την εκτίμηση των επιπτώσεων του προγράμματος Ορίζοντας 2020 που συνοδεύει την παρούσα νομοθετική πρόταση.

1.5.4. Συνοχή και ενδεχόμενη συνέργεια με άλλα συναφή μέσα

Στο πλαίσιο της επίτευξης των στόχων για την Ευρώπη 2020, θα δημιουργηθούν και θα αναπτυχθούν συνέργιες με άλλα προγράμματα της Ένωσης όπως το Κοινό Στρατηγικό Πλαίσιο για Οικονομική, Κοινωνική και Εδαφική Συνοχή και το πρόγραμμα Ανταγωνιστικότητας και ΜΜΕ.

1.6. Διάρκεια και δημοσιονομικός αντίκτυπος

ý Πρόταση/πρωτοβουλία περιορισμένης διάρκειας

– ý  Πρόταση /πρωτοβουλία από την 01/01/2014 έως τις 31/12/2020

– ý  Δημοσιονομικές επιπτώσεις από το 2014 μέχρι το 2026

¨ Πρόταση /πρωτοβουλία απεριόριστης διάρκειας

– Περίοδος σταδιακής εφαρμογής από το ΕΕΕΕ μέχρι το ΕΕΕΕ,

– και στη συνέχεια λειτουργία με κανονικό ρυθμό.

1.7. Προβλεπόμενος(-οι) τρόπος(-οι) διαχείρισης[31]

ý Κεντρική άμεση διαχείριση από την Επιτροπή

ý Κεντρική έμμεση διαχείριση με ανάθεση καθηκόντων εκτέλεσης σε:

– ý  Εκτελεστικούς οργανισμούς

– ý  Φορείς που έχουν συστήσει οι Κοινότητες[32]

– ý  Εθνικοί δημόσιοι φορείς / φορείς με αποστολή δημόσιας υπηρεσίας

– ¨  Πρόσωπα επιφορτισμένα με την εκτέλεση συγκεκριμένων δράσεων δυνάμει του τίτλου V της Συνθήκης για την για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως προσδιορίζονται στην αντίστοιχη βασική πράξη κατά την έννοια του άρθρου 49 του δημοσιονομικού κανονισμού

¨ Επιμερισμένη διαχείριση με τα κράτη μέλη

¨ Αποκεντρωμένη διαχείριση με τρίτες χώρες

ý Κοινή διαχείριση με διεθνείς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένου της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος

Αν αναφέρονται περισσότεροι τρόποι διαχείρισης, να διευκρινιστούν στο τμήμα «Παρατηρήσεις».

Παρατηρήσεις

Η Επιτροπή προτίθεται να χρησιμοποιήσει ποικιλία τρόπων διαχείρισης για την υλοποίηση της παρούσας δραστηριότητας, αξιοποιώντας τους τρόπους διαχείρισης που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο των υφιστάμενων δημοσιονομικών προοπτικών. Οι εν λόγω τρόποι διαχείρισης περιλαμβάνουν κεντρική και κοινή διαχείριση.

Η διαχείριση θα εξασφαλιστεί μέσω των υπηρεσιών της Επιτροπής, μέσω των υφιστάμενων εκτελεστικών οργανισμών της Επιτροπής με ανανέωση και επέκταση της εντολής που τους έχει ανατεθεί κατά εξισορροπημένο τρόπο και μέσω άλλων φορέων εξωτερικής ανάθεσης όπως οι οντότητες που έχουν συσταθεί βάσει των άρθρων 187 (π.χ. κοινές επιχειρήσεις με ανανεωμένες εντολές μετά από αξιολόγηση και νέες οντότητες που θα συσταθούν για την υλοποίηση π.χ. του μέρους που αφορά τις «Κοινωνιακές προκλήσεις»), 185 (προγράμματα που έχουν αναληφθεί από κοινού με αρκετά κράτη μέλη, όπου θα διαδραματίσουν ρόλο εθνικοί φορείς του δημόσιου τομέα / φορείς με αποστολή δημόσιας υπηρεσίας) της συνθήκης της Λισαβόνας καθώς και μέσω χρηματοπιστωτικών μέσων.

Οι δραστηριότητες που έχουν ήδη ανατεθεί σε εξωτερικούς φορείς βάσει των υφιστάμενων δημοσιονομικών προοπτικών (π.χ. Έρευνα Αιχμής, δράσεις Μαρία Κιουρί, δράσεις ΜΜΕ) που θα συνεχίσουν βάσει του παρόντος ειδικού προγράμματος, θα υλοποιηθούν με διατήρηση του υφιστάμενου καθεστώτος εξωτερίκευσης. Αυτό ενδέχεται να συνεπάγεται την περαιτέρω εξειδίκευση και απλοποίηση της διαχείρισης των αντίστοιχων εξωτερικευμένων φορέων και τη μετατροπή τους σε φορείς συγκρίσιμου λειτουργικού μεγέθους.

Η εξωτερίκευση περαιτέρω δραστηριοτήτων του ειδικού προγράμματος με προσφυγή σε υφιστάμενους εκτελεστικούς οργανισμούς της Επιτροπής, προβλέπεται εφόσον συνάδει με την διατήρηση των βασικών πολιτικών αρμοδιοτήτων στο πλαίσιο των υπηρεσιών της Επιτροπής. Τα μέσα εξωτερίκευσης που θα υιοθετηθούν για την υλοποίηση των εν λόγω δραστηριοτήτων θα επιλεγούν με βάση την αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα και απόδοσή τους. Ταυτόχρονα, το προσωπικό που έχει διατεθεί στους εκτελεστικούς οργανισμούς της Επιτροπής θα πρέπει να αυξηθεί ανάλογα με το τμήμα του προϋπολογισμού που αντιστοιχεί στις εξωτερικευμένες δραστηριότητες και λαμβάνοντας υπόψη τη δέσμευση για τη στελέχωση που έχει αναλάβει η Επιτροπή (Προϋπολογισμός για την Ευρώπη 2020, COM(2011) 500).

Στις περιπτώσεις που είναι δυνατόν να επιτευχθούν μεγαλύτερες μοχλεύσεις, ενδέχεται να συμμετάσχει στην υλοποίηση των δραστηριοτήτων του προγράμματος Ορίζοντας 2020 που σχετίζονται με το διάστημα και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος.

2. ΜΕΤΡΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

Απλούστευση

Το ειδικό πρόγραμμα πρέπει να προσελκύσει τους καλύτερους από τους άριστους ερευνητές και τις πλέον καινοτόμες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ένα πρόγραμμα με τον λιγότερο δυνατό διοικητικό φόρτο για τους συμμετέχοντες και με τους κατάλληλους όρους χρηματοδότησης. Η απλοποίηση του ειδικού προγράμματος θα επικεντρωθεί σε τρεις υπερισχύοντες στόχους: μείωση των διοικητικών δαπανών των συμμετεχόντων, επιτάχυνση όλων των διαδικασιών υποβολής προτάσεων και διαχείρισης επιχορηγήσεων και μείωση του ποσοστού δημοσιονομικών σφαλμάτων. Επιπλέον, απλοποίηση της χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας θα προκύψει επίσης από την αναθεώρηση του δημοσιονομικού κανονισμού (π.χ. κατάργηση των έντοκων λογαριασμών για την προχρηματοδότηση, επιλέξιμος ΦΠΑ, περιορισμός της παρέκτασης των συστηματικών σφαλμάτων).

Η απλοποίηση του ειδικού προγράμματος θα επιτευχθεί σε αρκετές διαστάσεις.

Διαρθρωτικές απλοποιήσεις μέσω

- Ενοποίηση των ενωσιακών μέσων χρηματοδότησης που σχετίζονται με την έρευνα και την καινοτομία στο παρόν ειδικό πρόγραμμα,

- Το παρόν ενιαίο ειδικό πρόγραμμα για την υλοποίηση του προγράμματος Ορίζοντας 2020,

- Ένα ενιαίο σύνολο κανόνων συμμετοχής που καλύπτει όλες τις συνιστώσες του προγράμματος Ορίζοντας 2020.

Η μεγάλη απλοποίηση των κανόνων χρηματοδότησης θα καταστήσει την κατάρτιση των προτάσεων και την διαχείριση των έργων ευκολότερη. Ταυτόχρονα θα προκαλέσουν μείωση των δημοσιονομικών σφαλμάτων. Προτείνεται η ακόλουθη προσέγγιση:

Κύρια μορφή χρηματοδότησης για επιχορηγήσεις:

- Απλοποιημένη επιστροφή των πραγματικών άμεσων δαπανών, με ευρύτερη αποδοχή της συνηθισμένης λογιστικής των δικαιούχων, συμπεριλαμβανομένης της επιλεξιμότητας ορισμένων φόρων και επιβαρύνσεων,

- Δυνατότητα χρήσης δαπάνης μονάδας προσωπικού (μέση δαπάνη προσωπικού) για δικαιούχους για τους οποίους αυτή είναι η συνήθης λογιστική μέθοδος και για τους ιδιοκτήτες ΜΜΕ χωρίς μισθό,

- Απλοποίηση της καταγραφής του χρόνου με την παροχή ενός σαφούς και απλού συνόλου ελάχιστων κανόνων, ιδίως κατάργηση των υποχρεώσεων καταγραφής του χρόνου για το προσωπικό που εργάζεται αποκλειστικά σε ένα έργο της Ένωσης,

- Ένα ενιαίο ποσοστό αποζημίωσης για όλους τους συμμετέχοντες αντί τριών διαφορετικών ποσοστών ανά τύπο συμμετέχοντος,

- Ένα ενιαίο κατ' αποκοπή ποσοστό για την κάλυψη των έμμεσων δαπανών αντί για 4 μεθόδους υπολογισμού των έμμεσων δαπανών, κατά γενικό κανόνα:

- Διατήρηση του συστήματος του μοναδιαίου κόστους και του κατ' αποκοπή ποσοστού για τις δράσεις κινητικότητας και κατάρτισης (Μαρία Κιουρί),

- Χρηματοδότηση με βάση τα αποτελέσματα με κατ' αποκοπή ποσά για ολόκληρα έργα σε συγκεκριμένους τομείς.

Ο διοικητικός φόρτος για τους συμμετέχοντες θα μειωθεί περαιτέρω με μια αναθεωρημένη στρατηγική ελέγχου, όπως περιγράφεται στο τμήμα 2.2.2, με την οποία επιτυγχάνεται νέα ισορροπία μεταξύ εμπιστοσύνης και ελέγχου.

Εκτός από τους απλοποιημένους κανόνες και ελέγχους, όλες οι διαδικασίες και οι διεργασίες για την υλοποίηση των έργων θα εξορθολογιστούν. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι λεπτομερείς διατάξεις σχετικά με το περιεχόμενο και την μορφή των προτάσεων, οι διεργασίες μετατροπής των προτάσεων σε έργα, οι απαιτήσεις για την υποβολή εκθέσεων και την παρακολούθηση, καθώς και τα σχετικά έγγραφα οδηγιών και οι υπηρεσίες υποστήριξης. Σημαντική συμβολή στη μείωση των διοικητικών δαπανών συμμετοχής θα προέλθει από μια ενιαία φιλική προς τον χρήστη πλατφόρμα πληροφορικής με βάση την Πύλη για Συμμετέχοντες του έβδομου προγράμματος-πλαισίου για Ε&Α της ΕΕ (2007-2013) (ΠΠ7).

2.1. Κανόνες για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων

Να προσδιοριστούν η συχνότητα και οι όροι των διατάξεων αυτών.

Για την αξιολόγηση και την παρακολούθηση των έμμεσων δράσεων του ειδικού προγράμματος θα αναπτυχθεί ένα νέο σύστημα. Θα στηρίζεται σε λεπτομερή, έγκαιρη και εναρμονισμένη στρατηγική, ιδιαίτερα εστιασμένη στην διεκπεραιωτικότητα, την απόδοση, τα αποτελέσματα και τις επιπτώσεις. Θα υποστηρίζεται από ένα κατάλληλο αρχείο δεδομένων, εμπειρογνώμονες, εξειδικευμένη ερευνητική δραστηριότητα και αυξημένη συνεργασία με τα κράτη μέλη και τις συνδεδεμένες χώρες και θα αξιοποιηθεί μέσω κατάλληλης διάδοσης και υποβολής εκθέσεων. Για τις άμεσες δράσεις το ΚΚΕρ θα συνεχίσει να βελτιώνει το οικείο σύστημα παρακολούθησης προσαρμόζοντας περαιτέρω τους δείκτες μέτρησης απόδοσης και επιπτώσεων.

Το σύστημα θα περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με οριζόντια θέματα όπως η βιωσιμότητα και η κλιματική αλλαγή. Οι σχετιζόμενες με το κλίμα δαπάνες θα υπολογίζονται σύμφωνα με το σύστημα παρακολούθησης που στηρίζεται στους δείκτες του Ρίο.

2.2. Σύστημα διαχείρισης και ελέγχου

Στον τομέα των ερευνητικών επιχορηγήσεων θεσπίστηκε όριο σφαλμάτων 2% ως κύριος δείκτης όσον αφορά την νομιμότητα και την κανονικότητα των πράξεων. Ωστόσο, αυτό προκάλεσε σειρά απρόβλεπτων και ανεπιθύμητων παρενεργειών. Μεταξύ των δικαιούχων καθώς και μεταξύ της νομοθετικής αρχής υπάρχει έντονη η εντύπωση ότι η επιβάρυνση του ελέγχου έχει αυξηθεί υπέρμετρα. Αυτό εμπεριέχει τον κίνδυνο να μειωθεί η ελκυστικότητα του ερευνητικού προγράμματος της έρευνας και έτσι να επηρεαστεί αρνητικά η έρευνα και η καινοτομία στην Ένωση.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 4ης Φεβρουαρίου 2011 συμπέρανε ότι «Έχει ζωτική σημασία να απλουστευθούν τα μέσα της ΕΕ που αποσκοπούν στην προαγωγή της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας (ΕΑΚ) προκειμένου να διευκολυνθεί η αποδοχή τους από τους καλύτερους επιστήμονες και τις πιο καινοτόμες επιχειρήσεις· βασικό προς τούτο είναι να συμφωνηθεί μεταξύ των αρμοδίων θεσμικών οργάνων μια νέα ισορροπία μεταξύ εμπιστοσύνης και ελέγχου, καθώς και μεταξύ της ανάληψης κινδύνων και της αποφυγής κινδύνων.» (βλέπε EUCO 2/1/11 REV1, Βρυξέλλες 8 Μαρτίου 2011).

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο ψήφισμα της 11ης Νοεμβρίου 2010 σχετικά με την απλοποίηση της εκτέλεσης των προγραμμάτων-πλαισίων έρευνας (P7_TA(2010)0401) υποστηρίζει ρητά μεγαλύτερο κίνδυνο λαθών για την χρηματοδότηση της έρευνας και «Εκφράζει την ανησυχία του ότι το σημερινό σύστημα και η πρακτική διαχείρισης του ΠΠ7 είναι υπερβολικά προσανατολισμένα στους ελέγχους, οδηγώντας έτσι σε σπατάλη πόρων, μικρότερη συμμετοχή και λιγότερο ελκυστικά ερευνητικά τοπία· επισημαίνει με ανησυχία ότι το σημερινό σύστημα διαχείρισης «μηδενικής ανοχής στους κινδύνους» φαίνεται πως αποφεύγει αντί να διαχειρίζεται τους κινδύνους».

Η απότομη αύξηση του αριθμού των λογιστικών ελέγχων και η επακόλουθη παρέκταση των αποτελεσμάτων προκάλεσε επίσης κύμα διαμαρτυριών από τον κόσμο της έρευνας (π.χ. την πρωτοβουλία «Εμπιστευθείτε τους Ερευνητές»[33] με πάνω από 13.800 υπογραφές μέχρι σήμερα).

Κατά συνέπεια οι ενδιαφερόμενοι και τα θεσμικά όργανα φαίνεται ότι αποδέχονται πως η σημερινή κατάσταση πρέπει να αναθεωρηθεί. Υπάρχουν άλλοι στόχοι και συμφέροντα, ιδίως η επιτυχία της ερευνητικής πολιτικής, η διεθνής ανταγωνιστικότητα και η επιστημονική αριστεία που θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη. Ταυτόχρονα, υπάρχει σαφής ανάγκη διαχείρισης του προϋπολογισμού κατά αποδοτικά και αποτελεσματικό τρόπο και πρόληψης της απάτης και της σπατάλης. Αυτές είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει το ειδικό πρόγραμμα.

Απώτατος στόχος της Επιτροπής παραμένει η επίτευξη ποσοστού παραμενόντων σφαλμάτων κάτω του 2% της συνολικής δαπάνης για όλη τη διάρκεια ζωής του προγράμματος και προς το σκοπό αυτό εισήγαγε σειρά μέτρων απλοποίησης. Ωστόσο, πρέπει να ληφθούν υπόψη και άλλοι στόχοι όπως η ελκυστικότητα και η επιτυχία της ενωσιακής ερευνητικής πολιτικής, η διεθνής ανταγωνιστικότητα, η επιστημονική αριστεία και ιδίως το κόστος των ελέγχων (βλέπε σημείο 2.2.2).

Συνεκτιμώντας με ισορροπημένο τρόπο αυτά τα στοιχεία, προτείνεται οι Γενικές Διευθύνσεις που είναι επιφορτισμένες με την εκτέλεση του προϋπολογισμού έρευνας και καινοτομίας να θεσπίσουν ένα αποτελεσματικό ως προς το κόστος εσωτερικό σύστημα ελέγχου που θα εξασφαλίσει εύλογη διασφάλιση ότι ο κίνδυνος σφάλματος κατά τη διάρκεια της πολυετούς περιόδου των δαπανών θα βρίσκεται, σε ετήσια βάση, εντός των ορίων 2-5% με τελικό στόχο να επιτευχθεί ποσοστό παραμενόντων σφαλμάτων όσο το δυνατό πλησιέστερα στο 2% κατά το κλείσιμο των πολυετών προγραμμάτων όταν θα έχουν συνεκτιμηθεί οι δημοσιονομικές επιπτώσεις όλων των λογιστικών ελέγχων, διορθώσεων και μέτρων ανάκτησης.

2.2.1.     Πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου

Το πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου για τις επιχορηγήσεις στηρίζεται στα ακόλουθα:

- εφαρμογή των προτύπων εσωτερικού ελέγχου της Επιτροπής,

- διαδικασίες για την επιλογή των καλύτερων έργων και μετατροπής τους σε νομικά μέσα,

- διαχείριση έργων και συμβάσεων καθόλη τη διάρκεια ζωής κάθε έργου,

- εκ των προτέρων έλεγχοι του 100% των αιτημάτων πληρωμής, συμπεριλαμβανομένης και της λήψης πιστοποιητικών λογιστικού ελέγχου και εκ των προτέρων πιστοποιητικών για τις μεθοδολογίες κοστολόγησης,

- εκ των υστέρων λογιστικοί έλεγχοι δειγμάτων των αιτήσεων πληρωμής,

- και επιστημονική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των έργων.

Για τις άμεσες δράσεις, τα χρηματοοικονομικά κυκλώματα περιλαμβάνουν εκ των προτέρων ελέγχους για τις προμήθειες και εκ των υστέρων ελέγχους. Οι κίνδυνοι εκτιμώνται ετησίως και η πρόοδος της εκτέλεσης των εργασιών και της κατανάλωσης των πόρων παρακολουθείται τακτικά, βάσει των καθορισμένων στόχων και δεικτών.

2.2.2.     Κόστος και όφελος των ελέγχων

Το κόστος του συστήματος εσωτερικών ελέγχων των Γενικών Διευθύνσεων που είναι επιφορτισμένες με την εκτέλεση του προϋπολογισμού έρευνας και καινοτομίας εκτιμάται σε 267 εκατ. ευρώ ετησίως (βάσει της διαδικασίας για τον Αποδεκτό Κίνδυνο Σφάλματος του 2009). Έχει επίσης ως αποτέλεσμα σημαντικό φόρτο για τους δικαιούχους και τις υπηρεσίες της Επιτροπής.

Το 43% του συνολικού κόστους των ελέγχων των υπηρεσιών της Επιτροπής (χωρίς να περιλαμβάνεται το κόστος για τον δικαιούχο) καλύπτεται κατά τη φάση της διαχείρισης του έργου, το 18% κατά την επιλογή των προτάσεων και το 16% κατά την διαπραγμάτευση των συμβάσεων (16%). Οι εκ των υστέρων λογιστικοί έλεγχοι και οι συνεπαγόμενες εφαρμογές ανήλθαν στο 23% (61 εκατ. ευρώ) του συνόλου.

Ωστόσο, η εν λόγω σημαντική ελεγκτική προσπάθεια δεν κατόρθωσε να πετύχει πλήρως των τεθέντα στόχο. Το εκτιμώμενο ποσοστό «παραμενόντων» σφαλμάτων για το ΠΠ6, αφού ληφθούν υπόψη όλες οι ανακτήσεις και διορθώσεις που έχουν εφαρμοστεί ή θα εφαρμοστούν στο μέλλον παραμένει πάνω από 2%. Το υφιστάμενο ποσοστό σφαλμάτων από τους λογιστικούς ελέγχους του ΠΠ7 που διεξήγαγε η Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας είναι γύρω στο 5%, και παρόλο που αυτό θα μειωθεί ως αποτέλεσμα των λογιστικών ελέγχων, και είναι κάπως μεροληπτικό επειδή επικεντρώνεται σε δικαιούχους που δεν είχαν ελεγχθεί προηγουμένως, είναι απίθανο να επιτευχθεί ποσοστό παραμενόντων σφαλμάτων 2%. Το ποσοστό σφαλμάτων που έχει εντοπίσει το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βρίσκεται στα ίδια επίπεδα.

2.2.3.     Αποδεκτό επίπεδο κινδύνου μη συμμόρφωσης

Σημείο εκκίνησης είναι η υπάρχουσα κατάσταση που στηρίζεται σε λογιστικούς ελέγχους που διεξήχθησαν μέχρι τώρα στο ΠΠ7. Το προκαταρκτικό αντιπροσωπευτικό ποσοστό σφαλμάτων είναι κοντά στο 5% (για την Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας). Η πλειοψηφία των λαθών που εντοπίστηκαν προκύπτουν επειδή το σημερινό σύστημα χρηματοδότησης της έρευνας στηρίζεται στην επιστροφή των πραγματικών δαπανών για το ερευνητικό έργο που δηλώνει ο συμμετέχων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τεράστια πολυπλοκότητα όσον αφορά την εκτίμηση των επιλέξιμων δαπανών.

Από την ανάλυση των ποσοστών σφαλμάτων που διεξήχθη για τους λογιστικούς ελέγχους του ΠΠ7 που έχουν γίνει στην Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας προκύπτει ότι:

- 27% περίπου όσον αφορά τον αριθμό και 35% όσον αφορά το ποσό, αφορούν σφάλματα στην καταχώρηση των δαπανών προσωπικού. Συνήθη προβλήματα που εντοπίστηκαν είναι η χρέωση μέσων ή προϋπολογισθέντων δαπανών (αντί για τις πραγματικές δαπάνες), μη τήρηση επαρκών αρχείων για τον χρόνο που καταναλώθηκε στο πρόγραμμα, χρέωση μη επιλέξιμων δαπανών.

- 40% περίπου όσον αφορά τον αριθμό και 37% όσον αφορά τη αξία, αφορούν άλλες άμεσες δαπάνες (πλην προσωπικού). Συνήθη προβλήματα που εντοπίστηκαν είναι ο συνυπολογισμός του ΦΠΑ, η έλλειψη σαφούς σχέσης με το έργο, η ,η υποβολή τιμολογίων ή αποδείξεων πληρωμής και ο εσφαλμένος υπολογισμός της απόσβεσης με χρέωση όλης της δαπάνης για εξοπλισμό αντί για την αποσβεσθείσα αξία, υπεργολαβία χωρίς προηγούμενη έγκριση, ή χωρίς τη τήρηση των κανόνων για τη σχέση ποιότητας/τιμής κλπ.

- 33% περίπου όσον αφορά τον αριθμό και 28% όσον αφορά το ποσό, αφορούν σφάλματα στις έμμεσες δαπάνες. Ισχύουν οι ίδιοι κίνδυνοι με εκείνους που διαπιστώθηκαν για τις δαπάνες προσωπικού, με τον επιπλέον κίνδυνο ανακριβούς ή αθέμιτης κατανομής των γενικών εξόδων στα έργα της Ένωσης.

Σε αρκετές περιπτώσεις οι έμμεσες δαπάνες αποτελούν κατ' αποκοπή ποσοστό των άμεσων δαπανών και έτσι το σφάλμα στις έμμεσες δαπάνες είναι ανάλογο με το σφάλμα στις άμεσες δαπάνες.

Το πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 εισάγει πολυάριθμα σημαντικά μέτρα απλοποίησης (βλέπε σημείο 2 παραπάνω) που εφαρμόζονται στο παρόν ειδικό πρόγραμμα και τα οποία θα μειώσουν το ποσοστό των σφαλμάτων για όλες τις κατηγορίες σφαλμάτων. Ωστόσο, η διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους και θεσμικά όργανα σχετικά με περαιτέρω απλοποίηση, και η αξιολόγηση των επιπτώσεων του προγράμματος Ορίζοντας 2020, δείχνουν σαφώς ότι η προτιμώμενη επιλογή είναι η συνέχιση του μοντέλου χρηματοδότησης που στηρίζεται στην επιστροφή των πραγματικών δαπανών. Η συστηματική προσφυγή στην χρηματοδότηση με βάση τα αποτελέσματα, κατ' αποκοπή ποσοστά ή ποσά φαίνεται πρώιμη στο παρόν στάδιο δεδομένου ότι το εν λόγω σύστημα δεν έχει δοκιμαστεί σε προηγούμενα προγράμματα. Η διατήρηση ενός συστήματος που στηρίζεται στην επιστροφή των πραγματικών δαπανών σημαίνει εντούτοις ότι θα συνεχίσουν να γίνονται σφάλματα.

Μια ανάλυση των σφαλμάτων που εντοπίστηκαν στους λογιστικούς ελέγχους του ΠΠ7 δείχνει ότι το 25-35% περίπου των σφαλμάτων μπορεί να αποφευχθεί με τα προτεινόμενα μέτρα απλοποίησης. Το ποσοστό σφάλματος στη συνέχεια αναμένεται να μειωθεί κατά 1,5 %, δηλαδή από σχεδόν 5 % σε περίπου 3,5 %, ποσοστό που αναφέρεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής «Επίτευξη της σωστής ισορροπίας μεταξύ διοικητικού κόστους των ελέγχων και κινδύνου σφαλμάτων».

Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι για τις ερευνητικές δαπάνες στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», ο κίνδυνος σφάλματος, σε ετήσια βάση, που κυμαίνεται από 2% έως 5% αποτελεί ρεαλιστικό στόχο, λαμβάνοντας υπόψη το κόστος των ελέγχων, τα μέτρα απλούστευσης που προτείνονται για τη μείωση της πολυπλοκότητας των κανόνων και τους συναφείς εγγενείς κινδύνους που συνδέονται με την επιστροφή δαπανών του ερευνητικού έργου. Ο απώτερος στόχος για το ποσοστό εναπομενόντων σφαλμάτων κατά το κλείσιμο των προγραμμάτων, αφού ληφθεί υπόψη ο δημοσιονομικός αντίκτυπος όλων των λογιστικών ελέγχων, των μέτρων διόρθωσης και ανάκτησης, είναι να επιτευχθεί ένα επίπεδο όσο το δυνατόν πλησιέστερα στο 2%.

Η εκ των υστέρων στρατηγική λογιστικού ελέγχου για τις δαπάνες του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» λαμβάνει υπόψη τον εν λόγω στόχο. Θα βασίζεται στον δημοσιονομικό έλεγχο ενός ενιαίου αντιπροσωπευτικού δείγματος δαπανών ολόκληρου του προγράμματος, το οποίο θα συμπληρώνεται από δείγμα που συγκεντρώνεται βάσει αναλύσεων κινδύνου.

Ο συνολικός αριθμός των εκ των υστέρων λογιστικών ελέγχων θα περιορίζεται στους απολύτους αναγκαίους για την επίτευξη του εν λόγω στόχου και της στρατηγικής. Η διακυβέρνηση των εκ των υστέρων δραστηριοτήτων λογιστικού ελέγχου θα διασφαλίσει την ελαχιστοποίηση του βάρος του λογιστικού ελέγχου για τους συμμετέχοντες. Κατά κανόνα, η Επιτροπή θεωρεί ότι ένα ανώτατο ποσοστό 7% των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» θα υπόκεινται σε λογιστικό έλεγχο καθ’ όλη την περίοδο προγραμματισμού. Η εμπειρία του παρελθόντος δείχνει ότι οι δαπάνες που υπόκεινται σε λογιστικό έλεγχο είναι σημαντικά υψηλότερες.

Η στρατηγική των εκ των υστέρων λογιστικών ελέγχων όσον αφορά τη νομιμότητα και την κανονικότητα θα συμπληρωθεί από ενισχυμένες επιστημονικές αξιολογήσεις και τη στρατηγική για την καταπολέμηση της απάτης (βλ. σημείο 2.3 κατωτέρω).

Το ανωτέρω σενάριο βασίζεται στην παραδοχή ότι τα μέτρα απλοποίησης δεν θα υποστούν σημαντικές τροποποιήσεις κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Σημ.: η παρούσα ενότητα αφορά αποκλειστικά τη διαδικασία διαχείρισης επιχορηγήσεων· για διοικητικές και λειτουργικές δαπάνες που υλοποιούνται μέσω διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων, ως αποδεκτός κίνδυνος σφάλματος θα ισχύει ως ανώτατο όριο το 2%.

2.3. Μέτρα για την πρόληψη της απάτης και των παρατυπιών

Να προσδιοριστούν τα ισχύοντα ή τα προβλεπόμενα μέτρα πρόληψης και προστασίας.

Οι Γενικές Διευθύνσεις που είναι επιφορτισμένες με την εκτέλεση του προϋπολογισμού έρευνας και καινοτομίας είναι αποφασισμένες να καταπολεμήσουν την απάτη σε όλα τα στάδια της διαδικασίας διαχείρισης επιχορηγήσεων. Έχουν αναπτύξει και εφαρμόζουν στρατηγικές καταπολέμησης της απάτης, συμπεριλαμβανομένης της αυξημένης χρήσης πληροφοριών, ειδικά χρησιμοποιώντας προηγμένα εργαλεία της τεχνολογίας των πληροφοριών, καθώς και κατάρτιση και ενημέρωση του προσωπικού. Έχουν θεσπιστεί κυρώσεις για την αποτροπή της απάτης και επιβάλλονται κατάλληλες ποινές εάν διαπιστωθεί απάτη. Οι εν λόγω προσπάθειες θα συνεχιστούν. Οι προτάσεις για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» έχουν υποβληθεί σε εξέταση της θωράκισής τους από την απάτη και σε εκτίμηση του αντικτύπου τους. Συνολικά, τα προτεινόμενα μέτρα πρέπει να έχουν θετικό αντίκτυπο στην καταπολέμηση της απάτης, ειδικότερα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στον λογιστικό έλεγχο με βάση τον κίνδυνο και στην ενισχυμένη επιστημονική αξιολόγηση και έλεγχο.

Υπογραμμίζεται ότι οι διαπιστωθείσες απάτες είναι ελάχιστες σε αναλογία προς το σύνολο των δαπανών, ωστόσο οι Γενικές Διευθύνσεις που είναι επιφορτισμένες με την εκτέλεση του προϋπολογισμού έρευνας εξακολουθούν να δεσμεύονται για την καταπολέμησή τους.

Κατά την υλοποίηση δράσεων που χρηματοδοτούνται δυνάμει του παρόντος κανονισμού, η Επιτροπή λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για να εξασφαλίζει την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, με την εφαρμογή προληπτικών μέτρων κατά της απάτης, της διαφθοράς και κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας, με τη διενέργεια αποτελεσματικών ελέγχων και με την ανάκτηση, σε περίπτωση που διαπιστωθούν παρατυπίες, των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών, καθώς επίσης, οσάκις κρίνεται σκόπιμο, με την επιβολή αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών κυρώσεων.

Η Επιτροπή ή οι αντιπρόσωποί της και το Ελεγκτικό Συνέδριο έχουν την εξουσία να ελέγχουν, βάσει δικαιολογητικών καθώς και επιτόπιων ελέγχων, όλους τους δικαιούχους επιχορηγήσεων, τους εργολάβους και τους υπεργολάβους που έχουν λάβει πόρους της Ένωσης κατ’ εφαρμογή του παρόντος προγράμματος.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) δύναται να διενεργεί επιτόπιους ελέγχους και επιθεωρήσεις στους οικονομικούς παράγοντες που έχουν σχέση, άμεσα ή έμμεσα, με τη χρηματοδότηση αυτή, σύμφωνα με τις διαδικασίες που καθορίζονται στον κανονισμό (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96, με στόχο τη διαπίστωση τυχόν απάτης, δωροδοκίας ή οποιασδήποτε άλλης παράνομης ενέργειας εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης σε σχέση με συμφωνία ή απόφαση επιχορήγησης ή με σύμβαση που αφορά χρηματοδότηση από μέρους της Ένωσης.

Με την επιφύλαξη των προηγούμενων παραγράφων, στις συμφωνίες συνεργασίας με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς, στις συμφωνίες και αποφάσεις επιχορήγησης και στις συμβάσεις που απορρέουν από την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού, η Επιτροπή, το Ελεγκτικό Συνέδριο και η OLAF εξουσιοδοτούνται ρητώς να διενεργούν τέτοιους διαχειριστικούς ελέγχους, επιτόπιους ελέγχους και επιθεωρήσεις.

3. ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ/ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ 3.1. Τομέας(είς) του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και γραμμή(ές) δαπανών του προϋπολογισμού που επηρεάζονται

· Υφιστάμενες γραμμές προϋπολογισμού για δαπάνες (Άνευ αντικειμένου)

Σύμφωνα με τη σειρά των τομέων του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και των γραμμών του προϋπολογισμού.

Τομέας πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || Γραμμή προϋπολογισμού || Είδος δαπάνης || Συμμετοχή

Αύξων αριθμός [Περιγραφή………………………...……….] || ΔΠ/Μη-ΔΠ ([34]) || χωρών ΕΖΕΣ[35] || από υποψήφιες χώρες[36] || από τρίτες χώρες || Κατά την έννοια του άρθρου 18.1.α α του δημοσιονομικού κανονισμού

|| [XX.YY.YY.YY] || ΔΠ/ΜΔΠ || ΝΑΙ/ΟΧΙ || ΝΑΙ/ΟΧΙ || ΝΑΙ/ΟΧΙ || ΝΑΙ/ΟΧΙ

· Νέες γραμμές του προϋπολογισμού των οποίων έχει ζητηθεί η δημιουργία

Σύμφωνα με τη σειρά των τομέων του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και των γραμμών του προϋπολογισμού.

Τομέας του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || Γραμμή προϋπολογισμού || Είδος δαπάνης || Συμμετοχή

Αύξων αριθμός [Τομέας 1 – Έξυπνη ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς] || ΔΠ/ΜΔΠ || απ χώρες ΖΕΣ || από υποψήφιες χώρες || από τρίτες χώρες || Κατά την έννοια του άρθρου 18.1.α α του δημοσιονομικού κανονισμού

|| Διοικητικές δαπάνες Έμμεση έρευνα: XX 01 05 01 Δαπάνες σχετικές με το προσωπικό της έρευνας XX 01 05 02 Εξωτερικό προσωπικό της έρευνας XX 01 05 03 Άλλες δαπάνες διαχείρισης της έρευνας Άμεση έρευνα: 10 01 05 01 Δαπάνες σχετικές με το ερευνητικό προσωπικό 10 01 05 02 Εξωτερικό προσωπικό της έρευνας 10 01 05 03 Άλλες δαπάνες διαχείρισης της έρευνας 10 01 05 04 Άλλες δαπάνες για μείζονες ερευνητικές υποδομές[37] || ΜΔΠ || ΝΑΙ || ΝΑΙ || ΝΑΙ || ΝΑΙ

|| Επιχειρησιακές δαπάνες XX 02 01 01 Οριζόντιες δράσεις Επιστήμη αριστείας 08 02 02 01 Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας 15 02 02 00 Δράσεις «Μαρία Κιουρί» για τις δεξιότητες, την κατάρτιση και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας 08 02 02 02 Ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υποδομών) 09 02 02 01 Ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υποδομών) 08 02 02 03 Μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες 09 02 02 02 Μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες Βιομηχανική υπεροχή 08 02 03 01 Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες 09 02 03 00 Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες 02 02 02 01 Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες 08 02 03 02 Πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου 02 02 02 02 Πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου 08 02 03 03 Καινοτομία στις ΜΜΕ 02 02 02 03 Καινοτομία στις ΜΜΕ Κοινωνιακές προκλήσεις 08 02 04 01 Υγεία, δημογραφική αλλαγή και ευεξία 08 02 04 02 Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας, και βιοοικονομία· 05 02 01 00 Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας, και βιοοικονομία 08 02 04 03 Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια· 32 02 02 00 Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια 08 02 04 04 Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια 06 02 02 00 Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια 08 02 04 05 Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες 07 02 02 00 Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες 02 02 03 01 Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες 08 02 04 06 Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς 02 02 03 02 Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς 09 02 04 00 Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς 10 02 01 00 Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών || ΔΠ || ΝΑΙ || ΝΑΙ || ΝΑΙ || ΝΑΙ

3.2.        Εκτιμώμενες επιπτώσεις στις δαπάνες

3.2.1.     Συνοπτική παρουσίαση της εκτιμώμενης επίπτωσης στις δαπάνες

εκατ. ευρώ (3 δεκαδικά ψηφία)

Τομέας πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου: || Αύξων αριθμός || [Τομέας 1 – Έξυπνη ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς]

ΓΔ: Έρευνας και Καινοτομίας / Κοινωνίας της Πληροφορίας και Μέσων Επικοινωνίας/ Εκπαίδευσης και Πολιτισμού/ Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας/ Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης/ Ενέργειας/ Κινητικότητας και Μεταφορών/ Άμεσης Έρευνας ΚΚΕρ/ Περιβάλλοντος || 2014 || 2015 || 2016 || 2017 || 2018 || 2019 || 2020 || ≥2021 || ΣΥΝΟΛΟ

Ÿ Επιχειρησιακές πιστώσεις ||

Οριζόντιες δράσεις

XX 02 01 01 || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1a) || pm || pm || pm || pm || pm || pm || pm || pm ||

Πληρωμές || (2a) || pm || pm || pm || pm || pm || pm || pm || pm ||

08 02 02 01 Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1b) || 1640,417 || 1753,575 || 1879,819 || 2009,349 || 2144,525 || 2284,826 || 2427,130 || || 14139,641

Πληρωμές || (2b) || 204,154 || 1055,485 || 1335,717 || 1661,563 || 1868,955 || 2063,161 || 2199,449 || 3751,158 || 14139,641

08 02 02 02 Ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υποδομών) || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1c) || 199,794 || 211,723 || 225,177 || 238,964 || 253,364 || 268,311 || 283,451 || || 1680,784

Πληρωμές || (2c) || 24,865 || 128,015 || 161,107 || 199,448 || 223,066 || 244,699 || 259,212 || 440,372 || 1680,784

08 02 02 03 Μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες ** 09 02 02 02 Μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1d) || 283,318 || 300,310 || 320,217 || 469,448 || 606,917 || 642,722 || 678,989 || || 3301,921

Πληρωμές || (2d) || 48,847 || 251,487 || 316,496 || 391,819 || 438,217 || 480,715 || 509,225 || 865,115 || 3301,921

08 02 03 01 Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1e) || 545,193 || 577,744 || 614,457 || 652,078 || 691,372 || 732,159 || 773,472 || || 4586,474

Πληρωμές || (2e) || 67,851 || 349,323 || 439,624 || 544,249 || 608,697 || 667,728 || 707,329 || 1201,673 || 4586,474

08 02 03 02 Πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου ** 02 02 02 02 Πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου ** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1f) || 447,955 || 474,700 || 504,865 || 535,776 || 568,062 || 601,574 || 635,520 || || 3768,450

Πληρωμές || (2f) || 447,955 || 474,700 || 504,865 || 535,776 || 568,062 || 601,574 || 635,520 || 0 || 3768,450

08 02 03 03 Καινοτομία στις ΜΜΕ** 02 02 02 03 Καινοτομία στις ΜΜΕ** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1g) || 78,373 || 83,053 || 88,330 || 93,738 || 99,387 || 105,250 || 111,189 || || 659,320

Πληρωμές || (2g) || 9,754 || 50,216 || 63,197 || 78,238 || 87,502 || 95,988 || 101,681 || 172,744 || 659,320

08 02 04 01 Υγεία, δημογραφική αλλαγή και ευεξία || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1h) || 1030,952 || 1051,848 || 1073,128 || 950,146 || 1398,959 || 1481,491 || 1565,088 || || 8551,612

Πληρωμές || (2h) || 126,578 || 651,675 || 820,134 || 1015,317 || 1135,546 || 1245,671 || 1319,549 || 2237,142 || 8551,612

08 02 04 02 Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας, και βιοοικονομία** 05 02 01 00 Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας, και βιοοικονομία** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1i) || 525,695 || 557,082 || 592,481 || 628,757 || 666,645 || 705,974 || 745,810 || || 4422,444

Πληρωμές || (2i) || 65,424 || 336,830 || 423,901 || 524,785 || 586,927 || 643,848 || 682,032 || 1158,697 || 4422,444

08 02 04 03 Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια·** 32 02 02 00 Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1j) || 732,073 || 775,781 || 825,079 || 875,596 || 928,359 || 983,126 || 1038,601 || || 6158,614

Πληρωμές || (2j) || 91,108 || 469,063 || 590,317 || 730,805 || 817,344 || 896,610 || 949,786 || 1613,580 || 6158,614

08 02 04 04 Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια** 32 02 02 00 Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1k) || 861,218 || 912,637 || 970,631 || 1030,059 || 1092,129 || 1156,559 || 1221,820 || || 7245,052

Πληρωμές || (2k) || 107,180 || 551,811 || 694,454 || 859,727 || 961,532 || 1054,781 || 1117,337 || 1898,231 || 7245,052

08 02 04 05 Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες** 02 02 03 01 Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες ** 07 02 02 00 Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες ** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1l) || 400,096 || 423,983 || 450,925 || 478,534 || 507,370 || 537,302 || 567,620 || || 3365,830

Πληρωμές || (2l) || 49,793 || 256,354 || 322,622 || 399,403 || 446,698 || 490,019 || 519,081 || 881,860 || 3365,830

08 02 04 06 Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς** 09 02 04 Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς** 02 02 03 02 Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1m) || 483,533 || 512,402 || 544,963 || 578,329 || 613,179 || 649,353 || 685,994 || || 4067,754

Πληρωμές || (2m) || 60,177 || 309,815 || 389,903 || 482,696 || 539,855 || 592,210 || 627,332 || 1065,767 || 4067,754

09 02 02 01 Ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υποδομών) || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1n) || 113,951 || 120,755 || 128,428 || 136,291 || 144,504 || 153,029 || 161,664 || || 958,622

Πληρωμές || (2n) || 14,181 || 73,012 || 91,886 || 113,754 || 127,224 || 139,562 || 147,839 || 251,163 || 958,622

09 02 03 00 Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1o) || 1005,176 || 1065,189 || 1132,878 || 1202,241 || 1274,686 || 1349,886 || 1426,056 || || 8456,112

Πληρωμές || (2o) || 125,096 || 644,049 || 810,537 || 1003,436 || 1122,258 || 1231,095 || 1304,108 || 2215,533 || 8456,112

02 02 02 01 Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1p) || 194,477 || 206,088 || 219,184 || 232,604 || 246,620 || 261,169 || 275,907 || || 1636,048

Πληρωμές || (2p) || 24,203 || 124,608 || 156,819 || 194,140 || 217,129 || 238,186 || 252,313 || 428,651 || 1636,048

15 02 02 00 Δράσεις «Μαρία Κιουρί» για τις δεξιότητες, την κατάρτιση και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1q) || 728,274 || 771,756 || 820,798 || 871,052 || 923,542 || 978,025 || 1033,212 || || 6126,659

Πληρωμές || (2q) || 90,635 || 466,629 || 587,254 || 727,013 || 813,103 || 891,958 || 944,858 || 1605,208 || 6126,659

10 02 01 00 Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1r) || 32,459 || 33,108 || 33,771 || 34,445 || 35,134 || 35,838 || 36,554 || || 241,311

Πληρωμές || (2r) || 12,325 || 27,672 || 31,582 || 33,891 || 34,568 || 35,261 || 35,965 || 30,048 || 241,311

* Ένα επιπλέον ποσό 1628,002 εκατ. ευρώ θα διατεθεί για τα έτη 2018-2020 κατ’ αναλογία από τους προϋπολογισμούς για τις «Κοινωνιακές προκλήσεις» και την «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» σε ενδεικτική βάση και θα υπόκειται στην επανεξέταση που προβλέπεται στο άρθρο 26 παράγραφος 1.

** Η κατανομή μεταξύ ΓΔ δεν έχει καθοριστεί σε αυτό το στάδιο.

|| 2014 || 2015 || 2016 || 2017 || 2018 || 2019 || 2020 || ≥2021 || ΣΥΝΟΛΟ

Ÿ ΣΥΝΟΛΟ επιχειρησιακών πιστώσεων || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (4) || 9302,954 || 9831,734 || 10425,13 || 11017,41 || 12194,75 || 12926,59 || 13668,08 || 0 || 79366,65

Πληρωμές || (5) || 1570,126 || 6220,744 || 7740,415 || 9496,06 || 10596,68 || 11613,07 || 12312,62 || 19816,94 || 79366,65

Ÿ ΣΥΝΟΛΟ πιστώσεων διοικητικής φύσεως που χρηματοδοτούνται από το κονδύλιο συγκεκριμένων προγραμμάτων || (6) ||

XX 01 05 01 Δαπάνες σχετικές με το ερευνητικό προσωπικό * || (6a) || 225,330 || 229,437 || 234,401 || 239,375 || 244,140 || 249,023 || 254,004 || || 1675,710

XX 01 05 02 Εξωτερικό προσωπικό της έρευνας* || (6b) || 163,655 || 226,831 || 250,789 || 281,464 || 307,748 || 333,028 || 367,472 || || 1930,987

XX 01 05 03 Άλλες δαπάνες διαχείρισης της έρευνας* || (6c) || 136,441 || 160,039 || 170,285 || 182,771 || 193,866 || 204,350 || 218,071 || || 1265,823

10 01 05 01 Δαπάνες σχετικές με το ερευνητικό προσωπικό || (6d) || 151,686 || 156,996 || 162,490 || 168,178 || 174,064 || 180,156 || 186,461 || || 1180,031

10 01 0,5 02 Εξωτερικό προσωπικό της έρευνας || (6e) || 34,280 || 35,052 || 35,840 || 36,647 || 37,471 || 38,314 || 39,176 || || 256,781

10 01 05 03 Άλλες δαπάνες διαχείρισης της έρευνας || (6f) || 65,312 || 66,618 || 67,950 || 69,309 || 70,695 || 72,109 || 73,551 || || 485,545

10 01 05 04 Άλλες δαπάνες για μείζονες ερευνητικές υποδομές || (6g) || 6,551 || 6,682 || 6,816 || 6,952 || 7,091 || 7,233 || 7,378 || || 48,703

Ÿ ΣΥΝΟΛΟ πιστώσεων διοικητικής φύσεως || (6) || 783,255 || 881,655 || 928,571 || 984,696 || 1035,075 || 1084,213 || 1146,113 || || 6843,58

ΣΥΝΟΛΟ πιστώσεων του ΤΟΜΕΑ 1 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || Αναλήψεις υποχρεώσεων || =4+ 6 || 10086,21 || 10713,39 || 11353,70 || 12002,11 || 13229,83 || 14010,8 || 14814,19 || || 86210,23

Πληρωμές || =5+ 6 || 2353,381 || 7102,399 || 8668,986 || 10480,76 || 11631,76 || 12697,28 || 13458,73 || 19816,94 || 86210,23

* Τα εν λόγω στοιχεία βασίζονται στη σχεδόν πλήρη χρήση των εγκεκριμένων μέγιστων διοικητικών δαπανών που προβλέπονται στη νομική βάση. Παρατίθενται ενδεικτικά για τον αριθμό του προσωπικού που θα μπορούσε να απασχοληθεί με τα εν λόγω ποσά.

Αν η πρόταση/πρωτοβουλία επηρεάζει περισσότερους από έναν τομείς:

Ÿ ΣΥΝΟΛΟ επιχειρησιακών πιστώσεων || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (4) || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Πληρωμές || (5) || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Ÿ ΣΥΝΟΛΟ πιστώσεων διοικητικής φύσης που χρηματοδοτούνται από το κονδύλιο συγκεκριμένων προγραμμάτων || (6) || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

ΣΥΝΟΛΟ πιστώσεων των ΤΟΜΕΩΝ 1 έως 4 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (Ποσό αναφοράς) || Αναλήψεις υποχρεώσεων || =4+ 6 || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Πληρωμές || =5+ 6 || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Τομέας πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου: || 5 || «Διοικητικές δαπάνες»

εκατ. ευρώ (3 δεκαδικά ψηφία)

|| || || Έτος N || Έτος N+1 || Έτος N+2 || Έτος N+3 || Εισάγονται όσα έτη χρειάζονται, ώστε να αντικατοπτρίζεται η διάρκεια του αντίκτυπου (Πρβλ. σημείο 1.6) || ΣΥΝΟΛΟ

ΓΔ: <…….> ||

Ÿ Ανθρώπινο δυναμικό || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Ÿ Άλλες διοικητικές δαπάνες || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

ΣΥΝΟΛΟ ΓΔ <….> || Πιστώσεις || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

ΣΥΝΟΛΟ πιστώσεων στον ΤΟΜΕΑ 5 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || (Σύνολο αναλήψεων υποχρεώσεων = Σύνολο πληρωμών) || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. ||

εκατ. ευρώ (3 δεκαδικά ψηφία) || || || Έτος 2014 || Έτος 2015 || Έτος 2016 || Έτος 2017 || Έτος 2018 || Έτος 2019 || Έτος 2020 || Έτος ≥2021 || ΣΥΝΟΛΟ

ΣΥΝΟΛΟ πιστώσεων των ΤΟΜΕΩΝ 1 έως 5 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || Αναλήψεις υποχρεώσεων || 10086,21 || 10713,39 || 11353,7 || 12002,11 || 13229,83 || 14010,80 || 14814,19 || 0 || 86210,23

Πληρωμές || 2353,381 || 7102,399 || 8668,986 || 10480,76 || 11631,76 || 12697,28 || 13458,73 || 19816,94 || 86210,23

|| || || || || || || || || ||

3.2.2.     Εκτιμώμενη επίπτωση στις επιχειρησιακές πιστώσεις

– ¨  Η πρόταση/πρωτοβουλία δεν συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση επιχειρησιακών πιστώσεων

– þ  Η πρόταση/πρωτοβουλία συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση επιχειρησιακών πιστώσεων, όπως εξηγείται κατωτέρω:

Πιστώσεις αναλήψεως υποχρεώσεων σε εκατ. ευρώ (με 3 δεκαδικά ψηφία / τρέχουσες τιμές)

Να προσδιοριστούν οι στόχοι και τα αποτελέσματα ò || || || Έτος 2014 || Έτος 2015 || Έτος 2016 || Έτος 2017 || Έτος 2018 || Έτος 2019 || Έτος 2020 || ΣΥΝΟΛΟ

AΠOTEΛΕΣΜATA (outputs)

Είδος αποτελέσματος[38] || Μέσο κόστος του αποτελέσματος || Αύξων αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος || Αύξων αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος || Αύξων αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος || Αύξων αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος || Αύξων αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος || Αύξων αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος || Αύξων αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος || Συνολικός αριθμός αποτελεσμάτων || Σύνολο κόστους

ΕΙΔΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ αριθ. 1[39] Επιστήμη αριστείας ||

- Αποτελέσματα || || || || || || || || || || || || || || || || || ||

- Αποτελέσματα || || || || || || || || || || || || || || || || || ||

- Αποτελέσματα || || || || || || || || || || || || || || || || || ||

Μερικό σύνολο για τον ειδικό στόχο αριθ. 1 Επιστήμη αριστείας || || 2965,755 || || 3158,119 || || 3374,440 || || 3725,105 || || 4072,852 || || 4326,913 || || 4584,446 || || 26207,628

ΕΙΔΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ αριθ. 2 Βιομηχανική υπεροχή || || || || || || || || || || || || || || || ||

- Αποτελέσματα || || || || || || || || || || || || || || || || || ||

Μερικό σύνολο για τον ειδικό στόχο αριθ. 2 Βιομηχανική υπεροχή || || 2271,175 || || 2406,774 || || 2559,714 || || 2716,437 || || 2880,127 || || 3050,036 || || 3222,143 || || 19106,407

ΕΙΔΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ αριθ. 3 Κοινωνιακές προκλήσεις || || || || || || || || || || || || || || || ||

- Αποτελέσματα || || || || || || || || || || || || || || || || || ||

Μερικό σύνολο για τον ειδικό στόχο αριθ. 3 Κοινωνιακές προκλήσεις || || 4033,565 || || 4233,731 || || 4457,207 || || 4541,423 || || 5206,640 || || 5513,803 || || 5824,934 || || 33811,304

ΕΙΔΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ αριθ. 4. Παροχή ενοποιημένης και έγκαιρης επιστημονικής και τεχνικής υποστήριξης στη διαδικασία χάραξης ευρωπαϊκής πολιτικής Κοινό Κέντρο Ερευνών || || || || || || || || || || || || || || || ||

- Αποτελέσματα || || || || || || || || || || || || || || || || || ||

Μερικό σύνολο για τον ειδικό στόχο αριθ. 4. Παροχή ενοποιημένης και έγκαιρης επιστημονικής και τεχνικής υποστήριξης στη διαδικασία χάραξης ευρωπαϊκής πολιτικής Κοινό Κέντρο Ερευνών || || 32,459 || || 33,108 || || 33,771 || || 34,445 || || 35,134 || || 35,838 || || 36,554 || || 241,311

ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΚΟΣΤΟΣ || || 9302,954 || 0 || 9831,732 || 0 || 10425,13 || 0 || 11017,41 || 0 || 12194,75 || 0 || 12926,59 || 0 || 13668,08 || 0 || 79366,65

3.2.3.     Εκτιμώμενη επίπτωση στις πιστώσεις διοικητικής φύσης

3.2.3.1.  Εκτενής περίληψη

– ¨  Η πρόταση/πρωτοβουλία δεν απαιτεί τη χρήση διοικητικών πιστώσεων

– þ  Η πρόταση/πρωτοβουλία συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση πιστώσεων διοικητικού χαρακτήρα, όπως εξηγείται κατωτέρω:

εκατ. ευρώ (3 δεκαδικά ψηφία)

|| Έτος 2014 [40] || Έτος 2015 || Έτος 2016 || Έτος 2017 || Έτος 2018 || Έτος 2019 || Έτος 2020 || ΣΥΝΟΛΟ

ΤΟΜΕΑΣ 5 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Ανθρώπινο δυναμικό || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Άλλες διοικητικές δαπάνες || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Μερικό σύνολο του ΤΟΜΕΑ 5 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Εκτός ΤΟΜΕΑ 5[41] του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || || || || || || || ||

Ανθρώπινοι πόροι* || 574,951 || 648,316 || 683,520 || 725,664 || 763,423 || 800,521 || 847,113 || 5043,509

Λοιπές δαπάνες διοικητικού χαρακτήρα* || 208,304 || 233,339 || 245,051 || 259,032 || 271,652 || 283,692 || 299 || 1800,071

Υποσύνολο εκτός του ΤΟΜΕΑ 5 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || 783,255 || 881,655 || 928,571 || 984,696 || 1035,075 || 1084,213 || 1146,113 || 6843,58

ΣΥΝΟΛΟ** || 783,255 || 881,655 || 928,571 || 984,696 || 1035,075 || 1084,213 || 1146,113 || 6843,58

* Τα εν λόγω στοιχεία βασίζονται στη σχεδόν πλήρη χρήση των εγκεκριμένων μέγιστων διοικητικών δαπανών που προβλέπονται στη νομική βάση. Παρατίθενται ενδεικτικά για τον αριθμό του προσωπικού που θα μπορούσε να απασχοληθεί με τα εν λόγω ποσά.

** Τα εν λόγω στοιχεία μπορούν να αναπροσαρμοστούν ως αποτέλεσμα της προβλεπόμενης διαδικασίας εξωτερικής ανάθεσης.

3.2.3.2.  Εκτιμώμενες απαιτήσεις σε ανθρώπινους πόρους

– ¨  Η πρόταση/πρωτοβουλία δεν συνεπάγεται τη χρήση ανθρώπινων πόρων

– þ  Η πρόταση/πρωτοβουλία συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση ανθρωπίνων πόρων της Επιτροπής, όπως εξηγείται παρακάτω:

Εκτίμηση η οποία πρέπει να διατυπωθεί σε ακέραιο αριθμό (ή το πολύ με ένα δεκαδικό ψηφίο)

|| || Έτος 2014 || Έτος 2015 || Έτος 2016 || Έτος 2017 || Έτος 2018 || Έτος 2019 || Έτος 2020

Ÿ Θέσεις απασχόλησης του πίνακα προσωπικού (θέσεις μόνιμων και έκτακτων υπαλλήλων) ||

|| XX 01 01 01 (Στην έδρα ή στα γραφεία αντιπροσωπείας της Επιτροπής) || 100 || 100 || 100 || 100 || 100 || 100 || 100

|| XX 01 01 02 (Σε αντιπροσωπείες) || || || || || || ||

|| XX 01 05 01 (Έμμεση έρευνα)** || 1677.5 || 1677.5 || 1677.5 || 1677.5 || 1677.5 || 1677.5 || 1677.5

|| 10 01 05 01 (Άμεση έρευνα) || 1390 || 1390 || 1390 || 1390 || 1390 || 1390 || 1390

|| Ÿ Εξωτερικό προσωπικό (σε μονάδα ισοδυνάμου πλήρους απασχόλησης: ΙΠΑ)[42] ||

|| XX 01 02 01 (ΣΥ, ΠΠ, ΑΕΕ από το «συνολικό κονδύλιο») || || || || || || ||

|| XX 01 02 02 (ΣΥ, ΠΠ, ΝΕΑ, TΥ και ΑΕΕ στις αντιπροσωπείες) || || || || || || ||

|| XX 01 04 εε[43] || - στην έδρα[44] || || || || || || ||

|| || - σε αντιπροσωπείες || || || || || || ||

|| XX 01 05 02 (ΣΥ, ΠΠ, ΑΕΕ - Έμμεση έρευνα)* || 865 || 865 || 865 || 865 || 865 || 865 || 865

|| 10 01 05 02 (ΣΥ, ΠΠ, ΑΕΕ – Άμεση έρευνα) || 593 || 593 || 593 || 593 || 593 || 593 || 593

|| Άλλες γραμμές του προϋπολογισμού (να προσδιοριστούν) || || || || || || ||

|| ΣΥΝΟΛΟ || 4625.5 || 4625.5 || 4625.5 || 4625.5 || 4625.5 || 4625.5 || 4625.5

* Τα παραπάνω στοιχεία θα αναπροσαρμοστούν σύμφωνα με τα αποτελέσματα της προβλεπόμενης διαδικασίας εξωτερικής ανάθεσης.

** Ο φόρτος εργασίας που αντιστοιχεί στην υλοποίηση του ΕΙΚΤ και της Καινοτομίας εκτιμάται σε περίπου 100 θέσεις απασχόλησης του πίνακα προσωπικού της Επιτροπής.

XX είναι ο τομέας πολιτικής ή ο σχετικός τίτλος του προϋπολογισμού

Οι ανάγκες σε ανθρώπινους πόρους θα καλυφθούν από το προσωπικό της ΓΔ που έχει ήδη διατεθεί για τη διαχείριση της δράσης ή/και που έχει ανακατανεμηθεί στο πλαίσιο της ίδιας της ΓΔ και θα συμπληρωθούν, ενδεχομένως, από όλα τα συμπληρωματικά κονδύλια που μπορεί να διατεθούν στην αρμόδια για τη διαχείριση της δράσης ΓΔ στο πλαίσιο της ετήσιας διαδικασίας χορήγησης και με βάση τους δημοσιονομικούς περιορισμούς.

Περιγραφή των καθηκόντων προς εκτέλεση:

Μόνιμοι και έκτακτοι υπάλληλοι || Ο συνολικός αριθμός των μονίμων και εκτάκτων υπαλλήλων που θα χρησιμοποιηθούν για να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» καθ’ όλη τη διαδικασία, από την προετοιμασία του προγράμματος εργασίας έως την τελική διάδοση των αποτελεσμάτων κατά τα έτη 2014-2020. Οι εν λόγω ανθρώπινοι πόροι καλύπτουν όλες τις ανάγκες των διαφόρων τρόπων διαχείρισης, όπως αναφέρεται στο σημείο 1.7 του νομοθετικού δημοσιονομικού δελτίου.

Εξωτερικό προσωπικό || Ο συνολικός αριθμός του εξωτερικού προσωπικού που θα συνεπικουρήσει τους μόνιμους και έκτακτους υπαλλήλους για να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» καθ’ όλη τη διαδικασία, από την προετοιμασία του προγράμματος εργασίας έως την τελική διάδοση των αποτελεσμάτων κατά τα έτη 2014-2020. Οι εν λόγω ανθρώπινοι πόροι καλύπτουν όλες τις ανάγκες των διαφόρων τρόπων διαχείρισης, όπως αναφέρεται στο σημείο 1.7 του νομοθετικού δημοσιονομικού δελτίου.

3.2.4.     Συμβατότητα με το ισχύον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο

– þ  Η πρόταση/πρωτοβουλία είναι συμβατή με τον ισχύον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.

– ¨  Η πρόταση/πρωτοβουλία απαιτεί αναπρογραμματισμό του σχετικού τομέα του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου.

Δεν έχει εφαρμογή

.

– ¨  Η πρόταση/πρωτοβουλία απαιτεί εφαρμογή του μέσου ευελιξίας ή αναθεώρηση του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου[45].

Δεν έχει εφαρμογή

.

3.2.5.     Συνεισφορές τρίτων

– Η πρόταση/πρωτοβουλία προβλέπει τη χρηματοδότηση που εκτιμάται παρακάτω:

Πιστώσεις σε εκατ. ευρώ (με 3 δεκαδικά ψηφία)

|| Έτος 2014 || Έτος 2015 || Έτος 2016 || Έτος 2017 || Έτος 2018 || Έτος 2019 || Έτος 2020 || Σύνολο

Να προσδιοριστεί ο οργανισμός συγχρηματοδότησης || Τρίτες χώρες συνδεδεμένες με το πρόγραμμα ||

ΣΥΝΟΛΟ συγχρηματοδοτούμενων πιστώσεων * || pm

* Οι διμερείς συμφωνίες σύνδεσης δεν έχουν συναφθεί ακόμη και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο θα προστεθούν σε μεταγενέστερο στάδιο.

3.3.        Εκτιμώμενη επίπτωση στα έσοδα

– ¨  Η πρόταση/πρωτοβουλία δεν έχει κανένα δημοσιονομικό αντίκτυπο στα έσοδα.

– þ  Η πρόταση/πρωτοβουλία έχει τον δημοσιονομικό αντίκτυπο που περιγράφεται κατωτέρω:

– ¨         στους ιδίους πόρους

– þ         στα διάφορα έσοδα

εκατ. ευρώ (3 δεκαδικά ψηφία)

Γραμμή προϋπολογισμού || Διαθέσιμες πιστώσεις για το τρέχον οικονομικό έτος || Επιπτώσεις της πρότασης/πρωτοβουλίας[46]

Έτος 2014 || Έτος 2015 || Έτος 2016 || Έτος 2017 || Έτος 2018 || Έτος 2019 || Έτος 2020

Άρθρο 6011 Άρθρο 6012 Άρθρο 6013 Άρθρο 6031 || || pm || pm || pm || pm || pm || pm || pm

* Οι διμερείς συμφωνίες σύνδεσης δεν έχουν συναφθεί ακόμη και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο θα προστεθούν σε μεταγενέστερο στάδιο.

Για τα διάφορα έσοδα «για ειδικό προορισμό», να προσδιοριστεί(-ούν) η(οι) γραμμή(-ές) δαπανών του προϋπολογισμού που έχει(-ουν) επηρεαστεί.

02 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

05 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

06 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

07 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

08 04 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

09 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

10 02 02 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

15 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

32 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

Να προσδιοριστεί η μέθοδος υπολογισμού του αντίκτυπου στα έσοδα.

Ορισμένα συνδεδεμένα κράτη ενδέχεται να συμβάλλουν στη συμπληρωματική χρηματοδότηση του προγράμματος πλαισίου μέσω συμφωνιών σύνδεσης. Η μέθοδος υπολογισμού πρέπει να συνομολογηθεί στις εν λόγω συμφωνίες σύνδεσης και δεν είναι αναγκαστικά η ίδια σε όλες τις συμφωνίες. Οι υπολογισμοί βασίζονται κυρίως στο ΑΕΠ του συνδεδεμένου κράτους σε σύγκριση με το ΑΕΠ των κρατών μελών, εφαρμόζοντας συγχρόνως το ποσοστό αυτό στο συνολικό προϋπολογισμό που ψηφίστηκε.

[1]               COM(2011) 500 τελικό.

[2]               ΕΕ C .. της .., σ. .

[3]               ΕΕ C .. της .., σ. .

[4]               ΕΕ C .. της .., σ. .

[5]               ΕΕ της , σ. .

[6]               ΕΕ L 57 της 24.2.2007, σ. 14.

[7]               COM(2010)2020.

[8]               ΕΕ L 55 της 28.2.2011, σ. 13.

[9]               ΕΕ L 107 της 30.4.1996, σ. 12.

[10]             ΕΕ L 400 της 30.12.2006, σ. 86.

[11]             ΕΕ L 400 της 30.12.2006, σ. 243.

[12]             ΕΕ L 400 της 30.12.2006, σ. 272.

[13]             ΕΕ L 400 της 30.12.2006, σ. 299.

[14]             ΕΕ L 400 της 30.12.2006, σ. 368.

[15]            

[16]             ΕΕ L 55 της 28.2.2011, σ. 13.

[17]             Κατ’ αρχήν, τουλάχιστον 80%

[18]             Ο οδικός χάρτης ESFRI περιλαμβάνει περίπου πενήντα υποδομές καθοριστικής σχέσης για την Ευρώπη (με εκτιμώμενο ετήσιο λειτουργικό κόστος δύο δισεκατομμύρια ευρώ) καλύπτοντας όλα τα επιστημονικά πεδία. Άλλες ευρωπαϊκές, παγκόσμιας κλάσης εγκαταστάσεις περιλαμβάνουν υποδομές όπως το GÉANT ή αυτές του CERN (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Πυρηνικών Ερευνών). Σε όλες τις περιπτώσεις είναι απαραίτητη η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και η μακροπρόθεσμη δέσμευση για την υλοποίησή τους.

[19]             Καθώς όλη η έρευνα έχει επικεντρωθεί πλέον στη χρήση υπολογιστών και δεδομένων, η πρόσβαση σε υψηλής τεχνολογίας ηλ-υποδομές έχει καταστεί απαραίτητη για όλους τους ερευνητές. Παραδείγματος χάρη, το GÉANT συνδέει 40 εκατομμύρια χρήστες σε περισσότερα από 8.000 ιδρύματα σε 40 χώρες, ενώ η ευρωπαϊκή υποδομή δικτύων είναι η μεγαλύτερη κατανεμημένη υπολογιστική υποδομή του κόσμου με περισσότερες από 290 εγκαταστάσεις σε 50 χώρες. Η αδιάκοπη πρόοδος στις ΤΠΕ και οι αυξημένες ανάγκες της επιστήμης για υπολογισμούς και επεξεργασία μεγάλων όγκων δεδομένων θέτει μείζονες χρηματοοικονομικές και οργανωτικές προκλήσεις για τη διασφάλιση απρόσκοπτων υπηρεσιών προς τους ερευνητές.

[20]             COM(2009)512.

[21]             Το Διαδίκτυο των πραγμάτων θα συντονίζεται ως οριζόντιο ζήτημα

[22]             Συμπεριλαμβανομένων των διαστημικών δικτύων

[23]             COM(2011)152.

[24]             COM(2007)723.

[25]             Οι εκτιμήσεις διατυπώθηκαν από την PricewaterhouseCoopers για τις σχετικές με τη βιωσιμότητα παγκόσμιες επιχειρηματικές ευκαιρίες ως προς τους φυσικούς πόρους (συμπεριλαμβανομένων της ενέργειας, της δασοκομίας, των τροφίμων και της γεωργίας, του ύδατος και των μετάλλων)» και WBCSD (2010) Vision 2050: The New Agenda for Business, World Business Council for Sustainable Development: Γενεύη, URL: http://www.wbcsd.org/web/projects/BZrole/Vision2050-FullReport_Final.pdf

[26]             COM(2008)699.

[27]             Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «Τμήμα πολιτικής Οικονομική και Επιστημονική Πολιτική, Οικολογική καινοτομία – θέτοντας την ΕΕ στο δρόμο μιας οικονομίας αποδοτικής ως προς τους πόρους και την ενέργεια, Μελέτη και συνοπτικές σημειώσεις», Μάρτιος 2009

[28]             Παρατηρητήριο οικολογικής καινοτομίας «Η πρόκληση της οικολογικής καινοτομίας – Πορεία προς μια αποδοτική ως προς τους πόρους Ευρώπη - Ετήσια Έκθεση 2010», Μάιος 2011

[29]             ΔΒΔ: Διαχείριση βάσει δραστηριότητας – ΠΒΔ: Προϋπολογισμός βάσει δραστηριότητας.

[30]             Όπως αναφέρεται στο άρθρο 49 παράγραφος 6 στοιχεία α) ή β) του δημοσιονομικού κανονισμού.

[31]             Λεπτομέρειες σχετικά με τους τρόπους διαχείρισης και παραπομπές στο δημοσιονομικό κανονισμό υπάρχουν στον ιστότοπο BudgWeb: http://www.cc.cec/budg/man/budgmanag/budgmanag_en.html

[32]             Όπως προβλέπεται στο άρθρο 185 του δημοσιονομικού κανονισμού.

[33]             http://www.trust-researchers.eu/

[34]             ΔΠ= Διαχωριζόμενες πιστώσεις / ΜΔΠ= Μη διαχωριζόμενες πιστώσεις

[35]             ΕΖΕΣ: Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελευθέρων Συναλλαγών

[36]             Υποψήφιες χώρες και, ανάλογα με την περίπτωση, δυνητικά υποψήφιες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.

[37]             Το ΚΚΕρ ζητά μια νέα γραμμή του προϋπολογισμού για επενδύσεις σε υποδομές. Οι περισσότερες εγκαταστάσεις του ΚΚΕρ χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1960 και 1970, και δεν συμβαδίζουν πλέον με την εξέλιξη της επιστήμης. Κατά συνέπεια, οι νέες εγκαταστάσεις και η αναβάθμιση της υπάρχουσας υποδομής είναι αναγκαίες ώστε το ΚΚΕρ να εκτελέσει το πολυετές πρόγραμμα εργασίας σε συμμόρφωση με τα ενωσιακά πρότυπα ασφάλειας και προστασίας, καθώς και με τους περιβαλλοντικούς στόχους 20/20/20 της ΕΕ. Το ΚΚΕρ έχει θεσπίσει δικό του «Πρόγραμμα ανάπτυξης υποδομών 2014 – 2020», στο οποίο εντοπίζονται οι επενδυτικές ανάγκες μέχρι το 2020 για όλους τους τόπους του ΚΚΕρ οι οποίοι αντικατοπτρίζονται στην προτεινόμενη νέα γραμμή του προϋπολογισμού.

[38]             Τα αποτελέσματα είναι προϊόντα και υπηρεσίες που θα παρασχεθούν (π.χ.: αριθμός ανταλλαγών φοιτητών που χρηματοδοτήθηκαν, αριθμός χιλιομέτρων οδών που κατασκευάστηκαν, κ.λπ.).

[39]             Όπως περιγράφεται στο Τμήμα 1.4.2. «Ειδικός(οι) στόχος (οι)…»

[40]             Το έτος N είναι το έτος έναρξης εφαρμογής της πρότασης/πρωτοβουλίας.

[41]             Τεχνική ή/και διοικητική συνδρομή και δαπάνες για την υλοποίηση των προγραμμάτων ή/και των δράσεων ΕΕ (πρώην γραμμές «ΒΑ») έμμεση έρευνα, άμεση έρευνα.

[42]             ΣΥ = συμβασιούχος υπάλληλος· INT= προσωρινό προσωπικό ("Intérimaire")· JED= "Jeune Expert en Délégation" (Νεαρός εμπειρογνώμονας σε αντιπροσωπεία)· ΤΥ = τοπικός υπάλληλος· ΑΕΕ = αποσπασμένος εθνικός εμπειρογνώμονας·

[43]             Επιμέρους ανώτατο όριο εξωτερικού προσωπικού βάσει επιχειρησιακών πιστώσεων (πρώην γραμμές «BA»).

[44]             Κυρίως για τα Διαρθρωτικά Ταμεία, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας (ΕΤΑ).

[45]             Βλέπε σημεία 19 και 24 της διοργανικής συμφωνίας.

[46]             Όσον αφορά τους παραδοσιακούς ιδίους πόρους (δασμούς, εισφορές ζάχαρης), τα αναγραφόμενα ποσά πρέπει να είναι καθαρά ποσά, δηλ. τα ακαθάριστα ποσά μετά την αφαίρεση του 25 % για έξοδα είσπραξης.