ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1.           ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

Η δέσμη προτάσεων για το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020», οι οποίες εκπονήθηκαν σε πλήρη εναρμόνιση με την ανακοίνωση «Προϋπολογισμός για την «Ευρώπη 2020»[1] της Επιτροπής, στηρίζει πλήρως τη στρατηγική «Ευρώπη 2020», στο πλαίσιο της οποίας η έρευνα και η καινοτομία θεωρείται ότι είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη των στόχων μιας έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης. Η δέσμη αποτελείται από προτάσεις για:

(1) το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» (Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης – «ΣΛΕΕ»),

(2) ένα ενιαίο σύνολο κανόνων συμμετοχής και διάδοσης (ΣΛΕΕ),

(3) ένα ενιαίο ειδικό πρόγραμμα με σκοπό την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» (ΣΛΕΕ), καθώς και

(4) μια ενιαία πρόταση για τα μέρη του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» που αντιστοιχούν στη συνθήκη Ευρατόμ.

Η συνολική πολιτική παρουσίαση και το ιστορικό των εν λόγω νομοθετικών προτάσεων αποτελούν αντικείμενο ανακοίνωσης της Επιτροπής που εγκρίθηκε συγχρόνως, και αφορά μια σειρά από μείζονα εγκάρσια στοιχεία, όπως η απλούστευση και ο τρόπος με τον οποίο έχει ενισχυθεί η προσέγγιση της καινοτομίας.

Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» συμβάλλει άμεσα στην αντιμετώπιση των μειζόνων κοινωνιακών προκλήσεων που προσδιορίζονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και στις εμβληματικές πρωτοβουλίες της. Θα συμβάλλει επίσης στην επίτευξη βιομηχανικής υπεροχής στην Ευρώπη. Επίσης, θα ενισχύσει την αριστεία της επιστημονικής βάσης, η οποία είναι απαραίτητη για τη βιωσιμότητα και τη μακροχρόνια ευημερία και ευεξία στην Ευρώπη. Για την επίτευξη των εν λόγω στόχων, οι προτάσεις περιλαμβάνουν ένα πλήρες φάσμα μέτρων στήριξης που ενσωματώνονται σε ολόκληρο τον κύκλο έρευνας και καινοτομίας. Ως εκ τούτου, το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» συνενώνει και ενισχύει δραστηριότητες οι οποίες επί του παρόντος χρηματοδοτούνται από το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας, από το σκέλος για την καινοτομία του προγράμματος πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία, και από το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας. Με αυτόν τον τρόπο, οι προτάσεις στοχεύουν επίσης στην επίτευξη σημαντικής απλούστευσης προς όφελος των συμμετεχόντων.

2.           ΑΠΟΤΕΛΈΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΎΣΕΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΌΜΕΝΑ ΜΈΡΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΉΣΕΙΣ ΑΝΤΙΚΤΎΠΟΥ

Κατά την προετοιμασία των τεσσάρων προτάσεων ελήφθησαν πλήρως υπόψη οι εισηγήσεις που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο ευρείας δημόσιας διαβούλευσης σχετικά με την Πράσινη Βίβλο με τίτλο «Από τις προκλήσεις στις ευκαιρίες: προς ένα κοινό πλαίσιο στρατηγικής για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ» COM(2011)48. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τα κράτη μέλη και ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων από τη βιομηχανία, τα πανεπιστήμια και την κοινωνία των πολιτών εξέφρασαν τις απόψεις τους.

Οι προτάσεις εδράζονται επίσης σε δύο εμπεριστατωμένες εκτιμήσεις αντικτύπου, με βάση τις διαβουλεύσεις με τους ενδιαφερόμενους, εσωτερικές και εξωτερικές αξιολογήσεις, και εισηγήσεις διεθνών εμπειρογνωμόνων. Οι εκτιμήσεις καταλήγουν στη διαπίστωση ότι η επιλογή του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» θα προσδώσει μεγαλύτερη σαφήνεια στους επιδιωκόμενους στόχους, θα επιτύχει με τον καλύτερο τρόπο την απαραίτητη κρίσιμη μάζα προσπαθειών σε επίπεδο προγράμματος και έργου, και θα επιφέρει τον μέγιστο αντίκτυπο στους πολιτικούς στόχους και στα επακόλουθα οφέλη για την οικονομία, την ανταγωνιστικότητα και την κοινωνία, ενώ ταυτόχρονα θα βοηθήσει στην απλούστευση των πραγμάτων, π.χ. ελάφρυνση του διοικητικού φόρτου για τους συμμετέχοντες, εξορθολογισμός των ισχυόντων κανόνων και διαδικασιών, διασφάλιση της συνέπειας μεταξύ μέσων και εξεύρεση νέας ισορροπίας μεταξύ κινδύνου/εμπιστοσύνης.

3.           ΝΟΜΙΚΆ ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΤΗΣ ΠΡΌΤΑΣΗΣ

3.1         Νομική βάση

Η πρόταση ενσωματώνει τις δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας κατά αδιάλειπτο τρόπο με σκοπό την επίτευξη των πολιτικών στόχων.

Ως εκ τούτου, το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» βασίζεται στους τίτλους «Βιομηχανία» και «Έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη και διάστημα» της ΣΛΕΕ (άρθρα 173 και 182). Οι σχετικοί κανόνες συμμετοχής και διάδοσης βασίζονται στους ίδιους τίτλους της ΣΛΕΕ (άρθρα 173, 183 και 188). Το σκέλος «Βιομηχανία» σε αμφότερες τις περιπτώσεις αφορά κατά κύριο λόγο το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ), το οποίο θα χρηματοδοτείται μέσω της χρηματοδοτικής συνεισφοράς του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Το ΕΙΚΤ δεν διαδραματίζει ρόλο σε επίπεδο ειδικού προγράμματος.

Υπενθυμίζεται ότι οι δραστηριότητες καινοτομίας έχουν συμπεριληφθεί ρητώς σε διάφορα προγράμματα πλαίσια που βασίζονται στον τίτλο «Έρευνα» της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι το τρέχον πρόγραμμα πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης μια σειρά από δραστηριότητες καινοτομίας. Κατά συνέπεια, το ειδικό πρόγραμμα με το οποίο θα υλοποιηθεί το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα βασίζεται στον τίτλο «Έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη και διάστημα» της ΣΛΕΕ (άρθρο 182), καθώς οι δραστηριότητες που προβλέπονται σε αυτό εμπίπτουν στις δραστηριότητες που καλύπτονται από τον εν λόγω τίτλο.

Η πρόταση για το πρόγραμμα έρευνας και κατάρτισης Ευρατόμ που συμβάλλει στο πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» εδράζεται στο άρθρο 7 της Συνθήκης Ευρατόμ.

3.2         Αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας

Οι προτάσεις εκπονήθηκαν με σκοπό να μεγιστοποιηθούν η προστιθέμενη αξία και ο αντίκτυπος της Ένωσης, με επίκεντρο τους στόχους και τις δραστηριότητες που δεν μπορούν να υλοποιηθούν αποδοτικά από τα κράτη μέλη μεμονωμένα. Η παρέμβαση σε επίπεδο Ένωσης μπορεί να ενισχύσει το συνολικό πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας και να συντονίσει τις ερευνητικές προσπάθειες των κρατών μελών, αποφεύγοντας με αυτόν τον τρόπο τις περιττές αλληλεπικαλύψεις, διατηρώντας κρίσιμη μάζα σε κύριους τομείς και διασφαλίζοντας ότι η δημόσια χρηματοδότηση χρησιμοποιείται με βέλτιστο τρόπο. Η παρέμβαση σε επίπεδο Ένωσης δίνει τη δυνατότητα, σε συνθήκες συναγωνισμού σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, να επιλεγούν οι καλύτερες προτάσεις, αυξάνοντας έτσι τα επίπεδα αριστείας και προβάλλοντας την πρωτοπόρο έρευνα και καινοτομία. Η κλίμακα της Ένωσης προσφέρεται επίσης με τον καλύτερο τρόπο για να υποστηριχθεί η διακρατική κινητικότητα, βελτιώνοντας έτσι την κατάρτιση και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας των ερευνητών. Ένα πρόγραμμα επιπέδου Ένωσης είναι περισσότερο σε θέση να αναλάβει υψηλό κίνδυνο και μακροχρόνια Ε&A, επιμερίζοντας τους κινδύνους, διευρύνοντας το πεδίο εφαρμογής και δημιουργώντας οικονομίες κλίμακας που δεν θα μπορούσαν να επιτευχθούν αλλιώς. Η παρέμβαση σε επίπεδο Ένωσης μπορεί να προσελκύσει επιπρόσθετες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία, να συμβάλλει στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας όπου οι γνώσεις, οι ερευνητές και η τεχνολογία κυκλοφορούν ελεύθερα, και να επιταχύνει την εμπορική προώθηση και τη διάδοση των καινοτομιών σε ολόκληρη την ενιαία αγορά. Τα προγράμματα σε επίπεδο Ένωσης είναι επίσης απαραίτητα για τη στήριξη της χάραξης πολιτικής, καθώς και τη στήριξη των στόχων που θέτουν οι διάφορες πολιτικές. Η πλήρης τεκμηρίωση παρατίθεται στις επισυναπτόμενες εκτιμήσεις αντικτύπου.

4.           ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΠΤΩΣΗ

Ο προϋπολογισμός όλων των προτάσεων υποβάλλεται σε σημερινές τιμές. Στο νομοθετικό δημοσιονομικό δελτίο που επισυνάπτεται στον παρόντα κανονισμό παρατίθενται οι δημοσιονομικές επιπτώσεις, καθώς και οι επιπτώσεις στους ανθρώπινους και διοικητικούς πόρους. Η Επιτροπή μπορεί να χρησιμοποιήσει, με βάση την ανάλυση κόστους-οφέλους, τους υπάρχοντες εκτελεστικούς οργανισμούς για την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», όπως προβλέπεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 58/2003 του Συμβουλίου περί θεσπίσεως του καταστατικού των εκτελεστικών οργανισμών που είναι επιφορτισμένοι με ορισμένα καθήκοντα σχετικά με τη διαχείριση κοινοτικών προγραμμάτων.

2011/0401 (COD)

Πρόταση

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για τη θέσπιση του προγράμματος πλαισίου για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζοντας 2020» (2014-2020)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), και ιδίως το άρθρο 173 παράγραφος 3 και το άρθρο 182 παράγραφος 1,

Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

Αφού διαβίβασε το σχέδιο νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια,

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής[2],

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών[3],

Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1) Η Ένωση έχει στόχο την ενίσχυση της επιστημονικής και τεχνολογικής βάσης της, με την επίτευξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας («ΕΧΕ») εντός του οποίου οι ερευνητές, οι επιστημονικές γνώσεις και η τεχνολογία κυκλοφορούν ελεύθερα, και την ενθάρρυνση της Ένωσης να καταστεί ανταγωνιστικότερη, συμπεριλαμβανομένης της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της. Για την επίτευξη των εν λόγω στόχων η Ένωση πρέπει να διεξάγει δραστηριότητες για την υλοποίηση της έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης, να προωθεί τη διεθνή συνεργασία, να διαδίδει και να βελτιστοποιεί τα αποτελέσματα και να προωθεί την κατάρτιση και την κινητικότητα.

(2) Η Ένωση έχει επίσης στόχο να διασφαλίσει την ύπαρξη των αναγκαίων συνθηκών για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της Ένωσης. Για το σκοπό αυτό, η δράση πρέπει να αποσκοπεί στην προώθηση της καλύτερης αξιοποίησης του βιομηχανικού δυναμικού των πολιτικών καινοτομίας, έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης.

(3) Η Ένωση έχει δεσμευθεί να υλοποιήσει τη στρατηγική «Ευρώπη 2020»[4], στο πλαίσιο της οποίας έχουν τεθεί ως στόχοι η έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, υπογραμμίζοντας το ρόλο της έρευνας και της καινοτομίας ως κύριων μοχλών της κοινωνικής και οικονομικής ευημερίας και της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, και θέτοντας ως στόχο την αύξηση των δαπανών στην έρευνα και ανάπτυξη ώστε να ανέλθουν σε ποσοστό 3% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) έως το 2020, εκπονώντας παράλληλα έναν δείκτη έντασης καινοτομίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση Καινοτομίας» προβλέπει μια στρατηγική και ολοκληρωμένη προσέγγιση της έρευνας και της καινοτομίας, θέτοντας το πλαίσιο και τους στόχους στους οποίους πρέπει να συμβάλλει η μελλοντική ενωσιακή χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας. Η έρευνα και η καινοτομία αποτελούν επίσης κύρια στοιχεία άλλων εμβληματικών πρωτοβουλιών της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», ιδίως των πρωτοβουλιών «Μια Ευρώπη που χρησιμοποιεί αποδοτικά τους πόρους», «Μια βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης», και «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη». Επιπλέον, για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» σχετικά με την έρευνα και την καινοτομία, η πολιτική συνοχής μπορεί να διαδραματίσει κύριο ρόλο μέσω της δημιουργίας ικανοτήτων και της παροχής μιας «κλίμακας αριστείας».

(4) Στη συνεδρίασή του της 4ης Φεβρουαρίου 2011, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στήριξε την ιδέα ενός κοινού στρατηγικού πλαισίου για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας από την Ένωση με σκοπό τη βελτίωση της αποδοτικότητας της χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο, και κάλεσε την Ένωση να αντιμετωπίσει τάχιστα τα εναπομείναντα εμπόδια στην προσέλκυση ταλέντων και επενδύσεων για την ολοκλήρωση του ΕΧΕ έως το 2014 και να επιτύχει μια πραγματική ενιαία αγορά γνώσης, έρευνας και καινοτομίας.

(5) Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απηύθυνε έκκληση για ριζική απλούστευση της χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας από την Ένωση με το ψήφισμά του της 11ης Νοεμβρίου 2010[5], υπογράμμισε τη σημασία της «Ένωσης Καινοτομίας» προκειμένου η Ευρώπη να μετασχηματιστεί ενόψει ενός κόσμου μεταγενέστερου της κρίσης στο ψήφισμά του της 12ης Μαΐου 2011[6], επέστησε την προσοχή στα σημαντικά διδάγματα που πρέπει να αντληθούν μετά την ενδιάμεση αξιολόγηση του εβδόμου προγράμματος πλαισίου στο ψήφισμά του της 8ης Ιουνίου 2011[7] και υποστήριξε την ιδέα ενός κοινού στρατηγικού πλαισίου για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στο ψήφισμά του της 7ης Σεπτεμβρίου 2011[8].

(6) Στις 26 Νοεμβρίου 2010 το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης απηύθυνε έκκληση ζητώντας τα μελλοντικά ενωσιακά προγράμματα χρηματοδότησης να επικεντρώνονται περισσότερο στις προτεραιότητες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», να ανταποκρίνονται στις κοινωνιακές προκλήσεις και στις κύριες τεχνολογίες, να διευκολύνουν τη συνεργατική έρευνα και την έρευνα με βιομηχανικό προσανατολισμό, να εξορθολογήσουν τα μέσα, να απλουστεύσουν δραστικά την πρόσβαση, να μειώσουν τον χρόνο διάθεσης στην αγορά και να ενισχύσουν περισσότερο την αριστεία.

(7) Η σημασία μιας συνεκτικής στρατηγικής προσέγγισης υπογραμμίστηκε επίσης στις γνωμοδοτήσεις που εξέδωσαν η επιτροπή του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας στις 3 Ιουνίου 2011[9], η Επιτροπή των Περιφερειών στις 30 Ιουνίου 2011[10], και η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στις 13 Ιουλίου 2011[11].

(8) Κατά την αναθεώρηση του προϋπολογισμού της Ένωσης που εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 19 Οκτωβρίου 2010 τέθηκαν οι βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν τον μελλοντικό προϋπολογισμό της Ένωσης, δίνοντας ιδίως έμφαση στα μέσα αποδεδειγμένης ενωσιακής προστιθέμενης αξίας, με γνώμονα περισσότερο τα αποτελέσματα, και επιδιώκοντας την προσέλκυση άλλων δημόσιων και ιδιωτικών πηγών χρηματοδότησης, ενώ προτάθηκε η συνένωση ολόκληρου του φάσματος των μέσων της Ένωσης για την έρευνα και την καινοτομία σε ένα κοινό στρατηγικό πλαίσιο.

(9) Στην Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής «Από τις προκλήσεις στις ευκαιρίες: προς ένα κοινό πλαίσιο στρατηγικής για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ»[12] τέθηκαν τα κύρια ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα επιτευχθούν οι εν λόγω φιλόδοξοι στόχοι και δρομολογήθηκε ευρεία διαβούλευση, κατά τη διάρκεια της οποίας τα ενδιαφερόμενα μέρη και τα θεσμικά όργανα της Ένωσης συμφώνησαν ευρέως με τις ιδέες που εκτίθενται στην Πράσινη Βίβλο.

(10) Στην ανακοίνωση «Προϋπολογισμός για την «Ευρώπη 2020»[13], η Επιτροπή πρότεινε να ενταχθούν σε ένα ενιαίο κοινό στρατηγικό πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία οι τομείς που την περίοδο 2007-2013 καλύφθηκαν από το έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και το σκέλος για την καινοτομία του προγράμματος πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία, καθώς και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ), προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για την αύξηση των δαπανών στην έρευνα και ανάπτυξη στο 3% του ΑΕΠ έως το 2020. Στην εν λόγω ανακοίνωση, η Επιτροπή δεσμεύθηκε επίσης να ενσωματώσει την αλλαγή του κλίματος στα προγράμματα δαπανών της Ένωσης και να διαθέσει τουλάχιστον το 20% του προϋπολογισμού της Ένωσης σε στόχους που σχετίζονται με το κλίμα. Η δράση για το κλίμα και η αποδοτικότητα των πόρων είναι αλληλοενισχυόμενοι στόχοι για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Οι ειδικοί στόχοι που σχετίζονται με αυτές πρέπει να συμπληρωθούν με τους άλλους ειδικούς στόχους του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Ως αποτέλεσμα, αναμένεται ότι τουλάχιστον το 60% του συνολικού προϋπολογισμού του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» θα σχετίζεται με τη βιώσιμη ανάπτυξη. Αναμένεται επίσης οι δαπάνες που αφορούν το κλίμα να υπερβούν το 35% του προϋπολογισμού, συμπεριλαμβανομένων των συμβατών μεταξύ τους μέτρων για τη βελτίωση της αποδοτικότητας των πόρων. Η Επιτροπή πρέπει να παρέχει πληροφορίες σχετικά με την κλίμακα και τα αποτελέσματα της στήριξης των στόχων για την αλλαγή του κλίματος. Οι δαπάνες που αφορούν το κλίμα στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει να παρακολουθούνται σύμφωνα με τη μεθοδολογία που αναφέρεται στην εν λόγω ανακοίνωση.

(11) Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» για την έρευνα και την καινοτομία στην Ευρωπαϊκή Ένωση (εφεξής πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020») επικεντρώνεται σε τρεις προτεραιότητες, ήτοι στην παραγωγή επιστήμης αριστείας προκειμένου να ενισχυθεί η παγκόσμιας κλάσης αριστεία της Ένωσης στην επιστήμη, στην προώθηση της βιομηχανικής υπεροχής για τη στήριξη των επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και της καινοτομίας, και στην ανταπόκριση στις κοινωνιακές προκλήσεις προκειμένου να αντιμετωπιστούν άμεσα οι προκλήσεις που προσδιορίζονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» με τη στήριξη δραστηριοτήτων που καλύπτουν ολόκληρο το φάσμα από την έρευνα έως την αγορά. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να στηρίζει όλες τις φάσεις της αλυσίδας καινοτομίας, ιδίως τις δραστηριότητες που βρίσκονται εγγύτερα στην αγορά, συμπεριλαμβανομένων των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων, καθώς και την μη τεχνολογική και κοινωνική καινοτομία, και έχει σκοπό να ικανοποιήσει τις ερευνητικές ανάγκες ενός ευρέος φάσματος πολιτικών της Ένωσης, δίνοντας έμφαση στην όσο το δυνατόν ευρύτερη χρήση και διάδοση των γνώσεων που παράγονται από τις στηριζόμενες δραστηριότητες έως την εμπορική τους εκμετάλλευση. Οι προτεραιότητες του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει επίσης να στηρίζονται μέσω ενός προγράμματος δυνάμει της Συνθήκης Ευρατόμ με αντικείμενο την πυρηνική έρευνα και κατάρτιση.

(12) Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) πρέπει να παρέχει επιστημονική και τεχνική στήριξη στις πολιτικές της Ένωσης, με γνώμονα τις ανάγκες των πελατών, ενώ θα ανταποκρίνεται ευέλικτα σε νέα πολιτικά ζητούμενα.

(13) Στο πλαίσιο του τριγώνου της γνώσης που συγκροτούν η έρευνα, η εκπαίδευση και η καινοτομία, οι Κοινότητες Γνώσης και Καινοτομίας του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας πρέπει να συμβάλλουν σθεναρά στην αντιμετώπιση των στόχων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», συμπεριλαμβανομένων των κοινωνιακών προκλήσεων, ιδίως με την ενσωμάτωση της έρευνας, της εκπαίδευσης και της καινοτομίας. Προκειμένου να διασφαλιστεί η συμπληρωματικότητα σε ολόκληρο το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» και η επαρκής απορρόφηση των κονδυλίων, η οικονομική συνεισφορά του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας πρέπει να γίνει σε δύο κατανομές κονδυλίων, και η δεύτερη πρέπει να υπόκειται σε επανεξέταση.

(14) Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να συμβάλλει στους στόχους των Ευρωπαϊκών Συμπράξεων Καινοτομίας, σύμφωνα με την εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση καινοτομίας», φέρνοντας σε επαφή όλους τους σχετικούς παράγοντες σε όλη την αλυσίδα έρευνας και καινοτομίας, ενόψει του εξορθολογισμού, της απλούστευσης και του καλύτερου συντονισμού μέσων και πρωτοβουλιών.

(15) Η απλούστευση αποτελεί κεντρικό στόχο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και πρέπει να αντικατοπτρίζεται πλήρως στο σχεδιασμό του, στους κανόνες του, στη δημοσιονομική διαχείρισή του και στην υλοποίησή του. Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να θέσει ως στόχο να προσελκύσει μεγάλη συμμετοχή από πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, βιομηχανία και ειδικά ΜΜΕ, και να είναι ανοικτό σε νέους συμμετέχοντες, καθώς συνενώνει ολόκληρο το φάσμα της στήριξης της έρευνας και της καινοτομίας σε ένα κοινό στρατηγικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένης μιας εξορθολογισμένης δέσμης μορφών στήριξης και χρησιμοποιεί κανόνες συμμετοχής με αρχές που ισχύουν για όλες τις δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος. Η απλούστευση των κανόνων χρηματοδότησης πρέπει να μειώσει το διοικητικό κόστος συμμετοχής και να συμβάλλει στη μείωση των δημοσιονομικών σφαλμάτων.

(16) Σύμφωνα με το άρθρο 182 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, το πρόγραμμα πλαίσιο ορίζει το μέγιστο συνολικό ποσό και τους λεπτομερείς κανόνες της δημοσιονομικής συμμετοχής της Ένωσης στο πρόγραμμα πλαίσιο και τα αντίστοιχα μερίδια σε καθεμία από τις προβλεπόμενες δραστηριότητες.

(17) Ο παρών κανονισμός πρέπει να καθορίσει, για όλη τη διάρκεια του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», ένα χρηματοδοτικό κονδύλιο που αποτελεί για την αρχή του προϋπολογισμού, κατά την ετήσια διαδικασία προϋπολογισμού, προνομιακή αναφορά κατά την έννοια του σημείου [] της διοργανικής συμφωνίας της XX/201Z μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής για συνεργασία σε θέματα προϋπολογισμού και χρηστή δημοσιονομική διαχείριση.

(18) Είναι σκόπιμο να διασφαλισθεί η ορθή ολοκλήρωση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και των προηγούμενων προγραμμάτων, ιδίως όσον αφορά τη συνέχιση των πολυετών διακανονισμών για τη διαχείρισή τους, όπως η χρηματοδότηση της τεχνικής και διοικητικής βοήθειας.

(19) Η υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» μπορεί να οδηγήσει σε συμπληρωματικά προγράμματα που θα προβλέπουν τη συμμετοχή ορισμένων μόνο κρατών μελών, τη συμμετοχή της Ένωσης σε προγράμματα που αναλαμβάνονται από ορισμένα κράτη μέλη ή τη σύσταση κοινών επιχειρήσεων ή άλλους διακανονισμούς κατά την έννοια των άρθρων 184, 185 και 187 της ΣΛΕΕ.

(20) Με στόχο την εμβάθυνση της σχέσης επιστήμης και κοινωνίας, και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης του κοινού στην επιστήμη, το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να ενθαρρύνει την βάσει αντικειμενικής ενημέρωσης συμμετοχή των πολιτών και της κοινωνίας των πολιτών σε θέματα έρευνας και καινοτομίας, προωθώντας την εκπαίδευση στις επιστήμες, καθιστώντας τις επιστημονικές γνώσεις πιο προσιτές, εκπονώντας υπεύθυνα θεματολόγια έρευνας και καινοτομίας που ανταποκρίνονται στις ανησυχίες και τις προσδοκίες των πολιτών και της κοινωνίας των πολιτών, και διευκολύνοντας τη συμμετοχή τους στις δραστηριότητες του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020».

(21) Η υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει να ανταποκρίνεται στις εξελισσόμενες ευκαιρίες και ανάγκες της επιστήμης και της τεχνολογίας, της βιομηχανίας, των πολιτικών και της κοινωνίας. Ως εκ τούτου, τα θεματολόγια πρέπει να θεσπιστούν σε στενή συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα μέρη από όλους τους σχετικούς τομείς, και να υπάρχει επαρκής ευελιξία για νέες εξελίξεις. Η εξωτερική παροχή συμβουλών πρέπει να επιδιώκεται σε συνεχή βάση καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», χρησιμοποιώντας επίσης τις σχετικές δομές, όπως τις Ευρωπαϊκές Τεχνολογικές Πλατφόρμες, τις πρωτοβουλίες Κοινού Προγραμματισμού και τις ευρωπαϊκές συμπράξεις καινοτομίας.

(22) Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να συμβάλλει στην ελκυστικότητα του επαγγέλματος του ερευνητή στην Ένωση. Πρέπει να δοθεί η δέουσα προσοχή στην Ευρωπαϊκή Χάρτα του Ερευνητή και στον Κώδικα Δεοντολογίας για την πρόσληψη ερευνητών[14], καθώς και σε άλλα σχετικά πλαίσια αναφοράς που ορίζονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, με σεβασμό στον προαιρετικό τους χαρακτήρα.

(23) Οι δραστηριότητες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει να στοχεύουν στην προώθηση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών στην έρευνα και την καινοτομία, αντιμετωπίζοντας ιδίως τα βαθύτερα αίτια της ανισότητας των δύο φύλων, αξιοποιώντας το πλήρες δυναμικό των ερευνητών και των ερευνητριών, καθώς και ενσωματώνοντας τη διάσταση του φύλου στο περιεχόμενο των έργων προκειμένου να βελτιωθεί η ποιότητα της έρευνας και να τονωθεί η καινοτομία. Οι δραστηριότητες πρέπει επίσης να αποσκοπούν στην εφαρμογή των αρχών που αφορούν την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών, όπως προβλέπεται στα άρθρα 2 και 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στο άρθρο 8 της ΣΛΕΕ.

(24) Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που υποστηρίζονται από το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να τηρούν τις θεμελιώδεις αρχές της δεοντολογίας. Θα ληφθούν υπόψη οι γνωμοδοτήσεις της ευρωπαϊκής ομάδας για τη δεοντολογία στην επιστήμη και τις νέες τεχνολογίες. Κατά τις ερευνητικές δραστηριότητες πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη το άρθρο 13 της ΣΛΕΕ και να μειωθεί η χρήση ζώων στην έρευνα και τις δοκιμές, με απώτερο στόχο την αντικατάσταση της χρήσης ζώων. Όλες οι δραστηριότητες πρέπει να διεξάγονται διασφαλίζοντας ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας, σύμφωνα με το άρθρο 168 της ΣΛΕΕ.

(25) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν ενθαρρύνει ρητώς τη χρήση ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων. Η χρήση ανθρώπινων ενηλίκων ή εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων, εάν χρειαστεί, εξαρτάται από την κρίση των επιστημόνων με γνώμονα τους στόχους που θέλουν να επιτύχουν και υπόκειται σε αυστηρό έλεγχο δεοντολογίας. Κανένα έργο που περιλαμβάνει τη χρήση ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων δεν χρηματοδοτείται, εάν δεν έχει λάβει τις απαραίτητες εγκρίσεις από τα κράτη μέλη. Καμία δραστηριότητα δεν χρηματοδοτείται εάν απαγορεύεται σε όλα τα κράτη μέλη. Καμία δραστηριότητα δεν χρηματοδοτείται σε ένα κράτος μέλος εάν αυτή απαγορεύεται.

(26) Για να επιτευχθεί ο μέγιστος αντίκτυπος, το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να αναπτύξει στενές συνέργειες με άλλα προγράμματα της Ένωσης σε τομείς όπως η εκπαίδευση, το διάστημα, το περιβάλλον, η ανταγωνιστικότητα και οι ΜΜΕ, η εσωτερική ασφάλεια, ο πολιτισμός και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, και με τα ταμεία για την πολιτική συνοχής και την πολιτική για την αγροτική ανάπτυξη, τα οποία μπορούν να συμβάλλουν ειδικά στην ενίσχυση των εθνικών και περιφερειακών δυνατοτήτων έρευνας και καινοτομίας στο πλαίσιο έξυπνων στρατηγικών εξειδίκευσης.

(27) Οι ΜΜΕ αποτελούν σημαντική πηγή καινοτομίας και ανάπτυξης στην Ευρώπη. Ως εκ τούτου, η ισχυρή συμμετοχή των ΜΜΕ, όπως ορίζεται στη σύσταση 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής, της 6ης Μαΐου 2003[15], είναι αναγκαία στο πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020». Η εν λόγω συμμετοχή θα στηρίξει τους στόχους του «Νόμου για τις μικρές επιχειρήσεις» (Small Business Act)[16].

(28) Με στόχο να επιτευχθεί ο μεγαλύτερος δυνατός αντίκτυπος της χρηματοδότησης της Ένωσης, το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρόκειται να αναπτύξει στενότερες συνέργειες με εθνικά και περιφερειακά προγράμματα που υποστηρίζουν την έρευνα και την καινοτομία, οι οποίες μπορούν επίσης να λάβουν τη μορφή συμπράξεων μεταξύ δημοσίων φορέων.

(29) Μεγαλύτερος αντίκτυπος πρέπει επίσης να επιτευχθεί συνδυάζοντας το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» με ιδιωτικά κεφάλαια στο πλαίσιο συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα σε κύριους τομείς όπου η έρευνα και η καινοτομία θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην επίτευξη των ευρύτερων στόχων ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης και να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων. Οι συμπράξεις δημοσίου και ιδιωτικού τομέα υπό μορφή Κοινών Τεχνολογικών Πρωτοβουλιών, οι οποίες δρομολογήθηκαν με την απόφαση αριθ. 1982/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (2007-2013)[17] μπορούν να συνεχιστούν χρησιμοποιώντας καταλληλότερες δομές.

(30) Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να προωθεί τη συνεργασία με τρίτες χώρες με βάση το κοινό συμφέρον και το αμοιβαίο όφελος. Η διεθνής συνεργασία στην επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία πρέπει να έχει ως στόχο να συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, να συμβάλλει στην αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων και να στηρίζει τις εξωτερικές και αναπτυξιακές πολιτικές της Ένωσης, μεταξύ άλλων, μέσω της ανάπτυξης συνεργειών με εξωτερικά προγράμματα και συμβάλλοντας στις διεθνείς δεσμεύσεις της Ένωσης, όπως η επίτευξη των Αναπτυξιακών Στόχων της Χιλιετίας.

(31) Προκειμένου να διατηρηθούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού για όλες τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην εσωτερική αγορά, η χρηματοδότηση που παρέχεται από το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να σχεδιαστεί σύμφωνα με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα των δημόσιων δαπανών και η αποφυγή στρεβλώσεων στην αγορά, όπως ο παραγκωνισμός της ιδιωτικής χρηματοδότησης, η δημιουργία αναποτελεσματικών δομών αγοράς ή η διατήρηση αναποτελεσματικών επιχειρήσεων.

(32) Η ανάγκη νέας προσέγγισης του ελέγχου και της διαχείρισης κινδύνου στη χρηματοδότηση της έρευνας από την Ένωση αναγνωρίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 4ης Φεβρουαρίου 2011, το οποίο απηύθυνε έκκληση για την επίτευξη νέας ισορροπίας μεταξύ εμπιστοσύνης και ελέγχου, καθώς και μεταξύ ανάληψης κινδύνου και αποφυγής κινδύνου. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμά του της 11ης Νοεμβρίου 2010, με αντικείμενο την απλούστευση της υλοποίησης των προγραμμάτων πλαισίων έρευνας, απηύθυνε έκκληση για μια πραγματιστική στροφή προς τη διοικητική και οικονομική απλούστευση και δήλωσε ότι η διαχείριση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης της έρευνας πρέπει να βασίζεται περισσότερο στην εμπιστοσύνη και να είναι ανεκτικότερη στους κινδύνους έναντι των συμμετεχόντων. Η ενδιάμεση έκθεση αξιολόγησης του εβδόμου προγράμματος πλαισίου για την έρευνα (2007-2013) καταλήγει στο συμπέρασμα ότι χρειάζεται μια ριζοσπαστικότερη προσέγγιση προκειμένου να επιτευχθεί ποιοτικό άλμα στην απλούστευση και ότι πρέπει να αποκατασταθεί η ισορροπία μεταξύ κινδύνου και εμπιστοσύνης.

(33) Τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης πρέπει να προστατεύονται με ανάλογα μέτρα καθ’ όλο τον κύκλο των δαπανών, όπου συμπεριλαμβάνονται η πρόληψη, ο εντοπισμός και η διερεύνηση παρατυπιών, η ανάκτηση απολεσθέντων, αχρεωστήτως καταβληθέντων ή κακώς χρησιμοποιηθέντων κονδυλίων και, ενδεχομένως, η επιβολή κυρώσεων. Η αναθεωρημένη στρατηγική ελέγχου, η οποία μετατοπίζει το κέντρο βάρους από την ελαχιστοποίηση των ποσοστών σφάλματος στον έλεγχο βάσει κινδύνου και στον εντοπισμό της απάτης, πρέπει να μειώσει το βάρος του ελέγχου για τους συμμετέχοντες.

(34) Είναι σημαντικό να διασφαλισθούν η χρηστή δημοσιονομική διαχείριση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και η όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερη και φιλική προς το χρήστη υλοποίησή του, διασφαλίζοντας επίσης παράλληλα την ασφάλεια δικαίου και την προσβασιμότητα του προγράμματος σε όλους τους συμμετέχοντες. Είναι ανάγκη να διασφαλισθεί η συμμόρφωση προς τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. XXXX/2012 [νέος δημοσιονομικός κανονισμός] και προς τις απαιτήσεις απλούστευσης και βελτίωσης των κανονιστικών ρυθμίσεων.

(35) Η αποτελεσματική διαχείριση των επιδόσεων, συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης και της παρακολούθησης, απαιτεί την ανάπτυξη ειδικών δεικτών επιδόσεων που μπορούν να μετρηθούν διαχρονικά, είναι ρεαλιστικοί και αντικατοπτρίζουν τη λογική παρέμβασης, και είναι σχετικοί με τη κατάλληλη ιεράρχηση στόχων και δραστηριοτήτων. Πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή κατάλληλοι συντονιστικοί μηχανισμοί μεταξύ της υλοποίησης και παρακολούθησης του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και της παρακολούθησης της προόδου, των επιτευγμάτων και της λειτουργίας του ΕΧΕ.

(36) Δεδομένου ότι οι στόχοι του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» δεν μπορούν να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη όσον αφορά στην ενίσχυση του συνολικού πλαισίου έρευνας και καινοτομίας και τον συντονισμό των προσπαθειών σε ολόκληρη την Ένωση, και μπορούν συνεπώς, λόγω της αποφυγής αλληλεπικάλυψης, της διατήρησης κρίσιμης μάζας σε καίρια πεδία και της διασφάλισης ότι η δημόσια χρηματοδότηση χρησιμοποιείται κατά το βέλτιστο τρόπο, να επιτευχθούν καλύτερα σε επίπεδο Ένωσης, η Ένωση μπορεί να λάβει μέτρα, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, όπως ορίζεται στο άρθρο 5 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, όπως ορίζεται στο εν λόγω άρθρο, το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη των εν λόγω στόχων.

(37) Για λόγους ασφάλειας δικαίου και σαφήνειας, η απόφαση αριθ. 1982/2006/ΕΚ πρέπει να καταργηθεί,

ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ:

ΤΙΤΛΟΣ I ΘΕΣΠΙΣΗ

Άρθρο 1 Αντικείμενο

Ο παρών κανονισμός θεσπίζει το πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζοντας 2020» (2014-2020) («πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020»), καθορίζει το πλαίσιο που διέπει τη στήριξη της Ένωσης σε δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας, και προωθεί την καλύτερη εκμετάλλευση του βιομηχανικού δυναμικού των πολιτικών καινοτομίας, έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης.

Άρθρο 2 Ορισμοί

Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:

α)           ως «δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας» νοείται όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης, επίδειξης και καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης της συνεργασίας με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς, της διάδοσης και βελτιστοποίησης των αποτελεσμάτων και της προώθησης της κατάρτισης και της κινητικότητας των ερευνητών στην Ένωση·

β)           ως «άμεσες δράσεις» νοούνται οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που ανέλαβε η Επιτροπή μέσω του Κοινού Κέντρου Ερευνών της·

γ)           ως «έμμεσες δράσεις» νοούνται οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας στις οποίες η Ένωση παρέχει οικονομική στήριξη και οι οποίες αναλαμβάνονται από συμμετέχοντες·

δ)           ως «σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα» νοείται η σύμπραξη όπου εταίροι από τον ιδιωτικό τομέα, η Ένωση και, ενδεχομένως, άλλοι εταίροι, αναλαμβάνουν τη δέσμευση να υποστηρίξουν από κοινού την ανάπτυξη και την υλοποίηση ενός προγράμματος ή δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας·

ε)           ως «σύμπραξη μεταξύ δημόσιων φορέων» νοείται η σύμπραξη όπου φορείς του δημοσίου ή φορείς με αποστολή δημόσιας υπηρεσίας σε περιφερειακό, εθνικό ή διεθνές επίπεδο αναλαμβάνουν τη δέσμευση με την Ένωση να υποστηρίξουν από κοινού την ανάπτυξη και την υλοποίηση ενός προγράμματος ή δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας.

Άρθρο 3 Θέσπιση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020»

Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θεσπίζεται για την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2014 έως την 31η Δεκεμβρίου 2020.

Άρθρο 4 Προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, παρέχοντας ένα κοινό στρατηγικό πλαίσιο για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην Ένωση, λειτουργώντας έτσι ως μοχλός για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων, δημιουργώντας ευκαιρίες για νέες θέσεις εργασίας και διασφαλίζοντας τη μακροχρόνια βιώσιμη ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.

Άρθρο 5 Γενικός στόχος, προτεραιότητες και ειδικοί στόχοι

1.           Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα συμβάλλει στην οικοδόμηση μιας οικονομίας βασιζόμενης στη γνώση και την καινοτομία σε ολόκληρη την Ένωση, προσελκύοντας επαρκή πρόσθετη χρηματοδότηση της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας. Ως εκ τούτου, θα στηρίξει την υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και άλλων πολιτικών της Ένωσης, καθώς και την επίτευξη και λειτουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ). Οι σχετικοί δείκτες επιδόσεων παρατίθενται στην εισαγωγή του παραρτήματος Ι.

2.           Ο εν λόγω γενικός στόχος θα επιδιωχθεί μέσω τριών αλληλοενισχυόμενων προτεραιοτήτων που αφορούν στα εξής:

α)      επιστήμη αριστείας·

β)      βιομηχανική υπεροχή·

γ)      κοινωνιακές προκλήσεις.

Οι ειδικοί στόχοι που αντιστοιχούν σε καθεμία από τις εν λόγω τρεις προτεραιότητες παρατίθενται στα μέρη I έως III του παραρτήματος I, μαζί με τις γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων.

3.           Το Κοινό Κέντρο Ερευνών συμβάλλει στην επίτευξη των γενικών στόχων και προτεραιοτήτων που παρατίθενται στις παραγράφους 1 και 2 παρέχοντας επιστημονική και τεχνική στήριξη στις πολιτικές της Ένωσης. Οι γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων παρατίθενται στο μέρος IV του παραρτήματος Ι.

4.           Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ) που συστάθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 294/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου[18] συμβάλλει στην επίτευξη του γενικού στόχου και των προτεραιοτήτων που ορίζονται στις παραγράφους 1 και 2, με ειδικό στόχο την ένταξη του τριγώνου της γνώσης που συγκροτούν η έρευνα, η καινοτομία και η εκπαίδευση. Οι σχετικοί δείκτες επιδόσεων για το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας παρατίθενται στην εισαγωγή του παραρτήματος Ι, και οι γενικές γραμμές του εν λόγω ειδικού στόχου και οι δραστηριότητες παρατίθενται στο μέρος V του παραρτήματος I.

5.           Στο πλαίσιο των προτεραιοτήτων και των γενικών γραμμών που αναφέρονται στην παράγραφο 2, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι νέες και απρόβλεπτες ανάγκες που θα προκύψουν κατά τη διάρκεια της περιόδου υλοποίησης του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Για παράδειγμα, η ανταπόκριση σε νεοεμφανιζόμενες ευκαιρίες, κρίσεις και απειλές, σε ανάγκες που σχετίζονται με την ανάπτυξη νέων πολιτικών της Ένωσης, και η πιλοτική εφαρμογή δράσεων των οποίων η στήριξη προβλέπεται στο πλαίσιο μελλοντικών προγραμμάτων.

Άρθρο 6 Προϋπολογισμός

1.           Το χρηματοδοτικό κονδύλιο για την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» ανέρχεται σε 87.740 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων 86.198 εκατομμύρια ευρώ κατ’ ανώτατο όριο διατίθενται σε δραστηριότητες στο πλαίσιο του τίτλου ΧΙΧ της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).

2.           Το ποσό για τις δραστηριότητες στο πλαίσιο του τίτλου ΧΙΧ της ΣΛΕΕ κατανέμεται μεταξύ των προτεραιοτήτων που καθορίζονται στο άρθρο 5 παράγραφος 2 ως εξής:

α)      επιστήμη αριστείας, 27.818 εκατομμύρια ευρώ·

β)      βιομηχανική υπεροχή, 20.280 εκατομμύρια ευρώ·

γ)      κοινωνιακές προκλήσεις, 35.888 εκατομμύρια ευρώ.

Το μέγιστο συνολικό ποσό της χρηματοδοτικής συνεισφοράς της Ένωσης δυνάμει του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» στις μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών ανέρχεται σε 2.212 εκατομμύρια ευρώ.

Η ενδεικτική κατανομή για τους ειδικούς στόχους στο πλαίσιο των προτεραιοτήτων και το μέγιστο συνολικό ποσό της συμμετοχής σε μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών παρατίθενται στο παράρτημα II.

3.           Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας χρηματοδοτείται μέσω μέγιστης συνεισφοράς από το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» ύψους 3.194 εκατομμυρίων ευρώ, όπως παρατίθεται στο παράρτημα II. Ένα πρώτο κονδύλιο ύψους 1.542 εκατομμυρίων ευρώ παρέχεται στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας για δραστηριότητες στο πλαίσιο του τίτλου XVII της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ένα δεύτερο κονδύλιο ύψους έως και 1.652 εκατομμυρίων ευρώ παρέχεται με την επιφύλαξη της επανεξέτασης που προβλέπεται στο άρθρο 26 παράγραφος 1. Το εν λόγω πρόσθετο ποσό πρέπει να παρέχεται κατ’ αναλογία, όπως αναφέρεται στο παράρτημα ΙΙ, από το ποσό για τον ειδικό στόχο «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες», στο πλαίσιο της προτεραιότητας «Βιομηχανική υπεροχή» που αναφέρεται στην παράγραφο 2 στοιχείο β) και από το ποσό για την προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις» που αναφέρονται στην παράγραφο 2 στοιχείο γ).

Η εν λόγω χρηματοδότηση με δύο πολυετή κονδύλια θα καλύπτει:

α)      το πρώτο κονδύλιο, τις τρέχουσες εξελίξεις των υφιστάμενων Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας (εφεξής ΚΓΚ) και τα προλειτουργικά κεφάλαια για τη δρομολόγηση του δεύτερου κύματος τριών νέων ΚΓΚ

β)      το δεύτερο κονδύλιο, τις τρέχουσες εξελίξεις των ΚΓΚ που έχουν ήδη δρομολογηθεί και τα προλειτουργικά κεφάλαια για τη δρομολόγηση του τρίτου κύματος τριών νέων ΚΓΚ

Το δεύτερο κονδύλιο θα διατεθεί μετά την επανεξέταση που προβλέπεται στο άρθρο 26 παράγραφος 1, λαμβάνοντας υπόψη ιδίως:

α)      το συμφωνηθέν χρονοδιάγραμμα δημιουργίας του τρίτου κύματος ΚΓΚ

β)      τις προγραμματισμένες οικονομικές ανάγκες των υφιστάμενων ΚΓΚ σύμφωνα με την ιδιαίτερη ανάπτυξή τους

γ)      τη συνεισφορά του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας και των οικείων ΚΓΚ στους στόχους του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020».

4.           Το χρηματοδοτικό κονδύλιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» μπορεί να καλύψει δαπάνες που αφορούν δραστηριότητες προετοιμασίας, παρακολούθησης, ελέγχου, λογιστικού ελέγχου και αξιολόγησης, οι οποίες απαιτούνται για τη διαχείριση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και την επίτευξη των στόχων του, κυρίως μελέτες και συναντήσεις εμπειρογνωμόνων, εφόσον σχετίζονται με τους στόχους του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», δαπάνες που συνδέονται με δίκτυα τεχνολογίας των πληροφοριών με επίκεντρο την επεξεργασία πληροφοριών και την ανταλλαγή, καθώς και όλες τις άλλες δαπάνες τεχνικής και διοικητικής συνδρομής στις οποίες υποβάλλεται η Επιτροπή για τη διαχείριση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020».

Εφόσον είναι αναγκαίο, μπορούν να εγγράφονται πιστώσεις στον προϋπολογισμό μετά το 2020 για την κάλυψη των δαπανών τεχνικής και διοικητικής συνδρομής, προκειμένου να καταστεί εφικτή η διαχείριση δράσεων που δεν θα έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020.

5.           Προκειμένου να αντιμετωπιστούν απρόβλεπτες καταστάσεις ή νέες εξελίξεις και ανάγκες, και να ληφθούν υπόψη οι διατάξεις της παραγράφου 3 του παρόντος άρθρου, η Επιτροπή μπορεί, μετά την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», όπως προβλέπεται στο άρθρο 26 παράγραφος 1 στοιχείο α) του παρόντος κανονισμού, στο πλαίσιο της ετήσιας διαδικασίας προϋπολογισμού, να αναθεωρήσει τα ποσά που καθορίζονται για τις προτεραιότητες στην παράγραφο 2 και στην ενδεικτική κατανομή ανά ειδικούς στόχους στο πλαίσιο των εν λόγω προτεραιοτήτων που καθορίζονται στο παράρτημα ΙΙ και να μεταφέρει πιστώσεις μεταξύ των προτεραιοτήτων και των ειδικών στόχων έως και 10% της συνολικής αρχικής χρηματοδότησης κάθε προτεραιότητας και έως και 10% της αρχικής ενδεικτικής κατανομής για κάθε ειδικό στόχο. Αυτό δεν αφορά το ποσό που καθορίζεται για τις άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών στην παράγραφο 2, ούτε τη συνεισφορά του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας που καθορίζεται στην παράγραφο 3.

Άρθρο 7 Σύνδεση τρίτων χωρών

1.           Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» είναι ανοικτό στη σύνδεση:

α)      χωρών υπό ένταξη, υποψηφίων χωρών και δυνάμει υποψηφίων χωρών, σύμφωνα με τις γενικές αρχές και τους γενικούς όρους για τη συμμετοχή των εν λόγω χωρών σε προγράμματα της Ένωσης που θεσπίζονται στις αντίστοιχες συμφωνίες πλαίσια και στις αποφάσεις των συμβουλίων σύνδεσης ή σε παρόμοιες συμφωνίες·

β)      επιλεγμένες τρίτες χώρες που πληρούν όλα τα ακόλουθα κριτήρια:

i)        έχουν επαρκείς ικανότητες στην επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία·

ii)       έχουν καλό ιστορικό συμμετοχής σε προγράμματα έρευνας και καινοτομίας της Ένωσης·

iii)      έχουν στενούς οικονομικούς και γεωγραφικούς δεσμούς με την Ένωση·

iv)      είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ) ή χώρες ή εδάφη που παρατίθενται στο παράρτημα του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. ΧX/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση Ευρωπαϊκού Μέσου Γειτονίας[19].

2.           Οι ειδικοί όροι και προϋποθέσεις για τη συμμετοχή των συνδεδεμένων χωρών στο πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020», συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδοτικής συνεισφοράς με βάση το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της συνδεδεμένης χώρας, καθορίζονται από διεθνείς συμφωνίες μεταξύ της Ένωσης και των συνδεδεμένων χωρών.

ΤΙΤΛΟΣ II ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ I ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ, ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ

Άρθρο 8 Υλοποίηση μέσω ειδικού προγράμματος και συμβολή στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας

Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα υλοποιηθεί μέσω ενοποιημένου ειδικού προγράμματος και χρηματοδοτικής συνεισφοράς στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας.

Το ειδικό πρόγραμμα περιλαμβάνει ένα μέρος για καθεμία από τις τρεις προτεραιότητες που ορίζονται στο άρθρο 5 παράγραφος 2 και ένα μέρος για τις μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών.

Άρθρο 9 Διαχείριση

1.           Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» υλοποιείται από την Επιτροπή σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. XXXX/2012 [νέος δημοσιονομικός κανονισμός].

2.           Η Επιτροπή μπορεί επίσης να αναθέσει μέρος της υλοποίησης του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» στους φορείς χρηματοδότησης που αναφέρονται στο άρθρο [55 παράγραφος 1 στοιχείο β)], του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. XXXX/2012 [νέος δημοσιονομικός κανονισμός].

Άρθρο 10 Μορφές στήριξης της Ένωσης

1.           Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα στηρίξει έμμεσες δράσεις μέσω μίας ή περισσοτέρων μορφών χρηματοδότησης που προβλέπονται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. XX/2012 [νέος δημοσιονομικός κανονισμός], και ιδίως επιχορηγήσεις, βραβεία, δημόσιες συμβάσεις και χρηματοδοτικά μέσα.

2.           Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα στηρίξει επίσης άμεσες δράσεις που αναλαμβάνονται από το Κοινό Κέντρο Ερευνών.

3.           Εάν οι άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών συνεισφέρουν σε πρωτοβουλίες που θεσπίζονται δυνάμει του άρθρου 185 ή του άρθρου 187 της ΣΛΕΕ, η εν λόγω συνεισφορά δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μέρος της χρηματοδοτικής συνεισφοράς σε αυτές τις πρωτοβουλίες.

Άρθρο 11 Κανόνες συμμετοχής και διάδοσης αποτελεσμάτων

Οι κανόνες συμμετοχής και διάδοσης των αποτελεσμάτων που καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. XX/2012 [Κανόνες συμμετοχής και διάδοσης] εφαρμόζονται στις έμμεσες δράσεις.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

ΤΜΗΜΑ I ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

Άρθρο 12 Εξωτερικές συμβουλές και συμμετοχή της κοινωνίας

1.           Για την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι συμβουλές και οι εισηγήσεις που παρέχονται από: συμβουλευτικές ομάδες ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου που έχουν συσταθεί από την Επιτροπή· δομές διαλόγου που έχουν συσταθεί βάσει διεθνών επιστημονικών και τεχνολογικών συμφωνιών· μελλοντοστρεφείς δραστηριότητες· στοχευμένες δημόσιες διαβουλεύσεις· και διαφανείς και διαδραστικές διαδικασίες που εξασφαλίζουν τη στήριξη στην υπεύθυνη έρευνα και καινοτομία.

2.           Επίσης, λαμβάνονται πλήρως υπόψη οι σχετικές πτυχές των θεματολογίων έρευνας και καινοτομίας που καταρτίστηκαν από τις Ευρωπαϊκές Τεχνολογικές Πλατφόρμες, τις Πρωτοβουλίες Κοινού Προγραμματισμού και τις Ευρωπαϊκές Συμπράξεις Καινοτομίας.

Άρθρο 13 Εγκάρσιες δράσεις

1.           Διασυνδέσεις και διεπαφές πραγματοποιούνται εντός και μεταξύ των προτεραιοτήτων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί εν προκειμένω στην ανάπτυξη και εφαρμογή των κύριων γενικής εφαρμογής και βιομηχανικών τεχνολογιών, στην γεφύρωση του χάσματος μεταξύ ανακάλυψης και εφαρμογής στην αγορά, στη διεπιστημονική έρευνα και καινοτομία, στις κοινωνικές, οικονομικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, στην προώθηση της επίτευξης και της λειτουργίας του ΕΧΕ, στη συνεργασία με τρίτες χώρες, στην υπεύθυνη έρευνα και καινοτομία, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας των δύο φύλων, και στην ενίσχυση της ελκυστικότητας του επαγγέλματος του ερευνητή και στη διευκόλυνση της διασυνοριακής και διατομεακής κινητικότητας των ερευνητών.

2.           Όταν στηρίζεται μια έμμεση δράση η οποία έχει μεγάλη σημασία για ορισμένες προτεραιότητες που αναφέρονται στο άρθρο 5 παράγραφος 2 ή για ορισμένους ειδικούς στόχους εντός των εν λόγω προτεραιοτήτων, το ποσό της χρηματοδότησης για την εν λόγω δράση μπορεί να προκύψει από συνδυασμό των ποσών που διατίθενται αντιστοίχως για καθεμία προτεραιότητα ή σχετικό ειδικό στόχο.

Άρθρο 14 Εξελισσόμενη φύση της επιστήμης, της τεχνολογίας, της καινοτομίας, των αγορών και της κοινωνίας

Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα υλοποιηθεί κατά τρόπο που να διασφαλίζει ότι οι προτεραιότητες και οι δράσεις που λαμβάνουν στήριξη είναι σχετικές με τις μεταβαλλόμενες ανάγκες και λαμβάνουν υπόψη τον εξελισσόμενο χαρακτήρα της επιστήμης, της τεχνολογίας, της καινοτομίας, των αγορών και της κοινωνίας, ενώ η καινοτομία περιλαμβάνει επιχειρηματικές, οργανωτικές και κοινωνικές πτυχές.

Άρθρο 15 Ισότητα των φύλων

Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα διασφαλίσει την αποτελεσματική προώθηση της ισότητας των δύο φύλων και τη διάσταση των δύο φύλων στο περιεχόμενο της έρευνας και της καινοτομίας.

Άρθρο 16 Αρχές δεοντολογίας

1.           Όλες οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που διεξάγονται στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» συμμορφώνονται με τις αρχές δεοντολογίας και τη σχετική εθνική, ενωσιακή και διεθνή νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένων του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και των συμπληρωματικών πρωτοκόλλων της.

Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην αρχή της αναλογικότητας, στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή, στο δικαίωμα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, στο δικαίωμα στη σωματική και διανοητική ακεραιότητα του ατόμου, στο δικαίωμα της μη εισαγωγής διακρίσεων και στην ανάγκη διασφάλισης υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας.

2.           Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που διεξάγονται στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» θα έχουν αποκλειστικό επίκεντρο τις εφαρμογές πολιτικού χαρακτήρα.

3.           Δεν χρηματοδοτούνται τα ακόλουθα ερευνητικά πεδία:

α)      ερευνητική δραστηριότητα που αποσκοπεί στην κλωνοποίηση του ανθρώπου για αναπαραγωγικούς σκοπούς·

β)      ερευνητική δραστηριότητα με στόχο την τροποποίηση της γενετικής κληρονομιάς των ανθρωπίνων όντων, η οποία μπορεί να καταστήσει τις εν λόγω τροποποιήσεις κληρονομικές·

γ)      ερευνητικές δραστηριότητες που αποβλέπουν στη δημιουργία ανθρώπινων εμβρύων αποκλειστικά για ερευνητικούς σκοπούς ή για τον σκοπό της εξασφάλισης βλαστοκυττάρων, μεταξύ άλλων μέσω μεταφοράς πυρήνων σωματικών κυττάρων·

4.           Η έρευνα σε ανθρώπινα ενήλικα και εμβρυικά βλαστοκύτταρα μπορεί να χρηματοδοτείται αναλόγως του περιεχομένου της επιστημονικής πρότασης και του νομικού πλαισίου των συμμετεχόντων κρατών μελών. Καμία χρηματοδότηση δεν χορηγείται για ερευνητικές δραστηριότητες που απαγορεύονται σε όλα τα κράτη μέλη. Καμία δραστηριότητα δεν χρηματοδοτείται σε ένα κράτος μέλος εάν αυτή έχει απαγορευθεί.

5.           Τα ερευνητικά πεδία που αναφέρονται στην παράγραφο 3 μπορούν να αναθεωρηθούν στο πλαίσιο της ενδιάμεσης αξιολόγησης που προβλέπεται στο άρθρο 26 παράγραφος 1, υπό το πρίσμα της επιστημονικής προόδου.

Άρθρο 17 Συμπληρωματικότητα με άλλα προγράμματα της Ένωσης

Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα υλοποιηθεί κατά τρόπο που να είναι συμπληρωματικό με άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των Διαρθρωτικών Ταμείων.

ΤΜΗΜΑ II ΕΙΔΙΚΑ ΠΕΔΙΑ ΔΡΑΣΗΣ

Άρθρο 18 Μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)

1.           Θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην εξασφάλιση της επαρκούς συμμετοχής των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και του αντίκτυπου της καινοτομίας σε αυτές, εντός του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Η ποσοτική και ποιοτική εκτίμηση της συμμετοχής των ΜΜΕ πρέπει να πραγματοποιείται ως μέρος της διαδικασίας αξιολόγησης και παρακολούθησης.

2.           Θα αναληφθούν ειδικές δράσεις στο πλαίσιο του ειδικού στόχου «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» που τίθεται στο σημείο 1 του μέρους ΙΙ του παραρτήματος Ι και καθενός εκ των ειδικών στόχων της προτεραιότητας «Κοινωνιακές προκλήσεις» που τίθενται στα σημεία 1 έως 6 του μέρους III του παραρτήματος I. Οι εν λόγω ειδικές δράσεις θα λάβουν τη μορφή ειδικού μέσου για τις ΜΜΕ που απευθύνεται σε όλους τους τύπους των ΜΜΕ με δυναμικό καινοτομίας, θα υλοποιηθούν με συνέπεια και θα προσαρμόζονται στις ανάγκες των ΜΜΕ, όπως ορίζονται στον ειδικό στόχο «Καινοτομία στις ΜΜΕ» στο σημείο 3.3. στοιχείο α) του μέρους ΙΙ του παραρτήματος I.

3.           Η ολοκληρωμένη προσέγγιση που ορίζεται στις παραγράφους 1 και 2 αναμένεται να οδηγήσει περίπου το 15% του συνολικού συνδυασμένου προϋπολογισμού για τον ειδικό στόχο «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» και την προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις» να διατεθεί στις ΜΜΕ.

Άρθρο 19 Συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα

1.           Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα υλοποιηθεί μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, όπου όλοι οι εμπλεκόμενοι εταίροι δεσμεύονται να στηρίξουν την ανάπτυξη και την υλοποίηση δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας που είναι στρατηγικής σημασίας για την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης και τη βιομηχανική υπεροχή, ή να αντιμετωπίσουν ειδικές κοινωνιακές προκλήσεις.

2.           Η συμμετοχή της Ένωσης στις εν λόγω συμπράξεις μπορεί να λάβει τις ακόλουθες μορφές:

α)      χρηματοδοτική συνεισφορά της Ένωσης σε κοινές επιχειρήσεις που ιδρύονται βάσει του άρθρου 187 της ΣΛΕΕ δυνάμει του εβδόμου προγράμματος πλαισίου, με την επιφύλαξη τροποποίησης των βασικών πράξεων τους· σε νέες συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που συστήνονται βάσει του άρθρου 187 της ΣΛΕΕ· και σε άλλους χρηματοδοτικούς φορείς που αναφέρονται στο άρθρο [55 παράγραφος 1 στοιχείο β) περίπτωση v) ή vii)] του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. XX/2012 [νέος δημοσιονομικός κανονισμός]. Αυτή η μορφή συμπράξεων μπορεί να υλοποιηθεί μόνον εφόσον δικαιολογείται από το πεδίο εφαρμογής των επιδιωκόμενων στόχων και το εύρος των απαιτούμενων πόρων·

β)      σύναψη συμβατικής συμφωνίας μεταξύ των εταίρων που αναφέρονται στην παράγραφο 1, η οποία καθορίζει τους στόχους της σύμπραξης, τις αντίστοιχες δεσμεύσεις των εταίρων, τους κύριους δείκτες απόδοσης, και τα αποτελέσματα που πρέπει να παραδοθούν, συμπεριλαμβανομένου του προσδιορισμού των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας που απαιτούν στήριξη από το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020».

3.           Οι συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα πρέπει να προσδιορίζονται με ανοικτό και διαφανή τρόπο με βάση όλα τα παρακάτω κριτήρια:

α)      την προστιθέμενη αξία της δράσης σε επίπεδο Ένωσης·

β)      το εύρος του αντικτύπου στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, τη βιώσιμη ανάπτυξη και τα κοινωνικοοικονομικά ζητήματα·

γ)      τη μακροχρόνια δέσμευση από όλους τους εταίρους με βάση ένα κοινό όραμα και σαφώς καθορισμένους στόχους·

δ)      το εύρος των διατιθέμενων πόρων και την ικανότητα προσέλκυσης πρόσθετων επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία·

ε)      τον σαφή καθορισμό των ρόλων για καθένα από τους εταίρους και τους συμφωνημένους κύριους δείκτες επιδόσεων για την επιλεγείσα περίοδο.

Άρθρο 20 Συμπράξεις μεταξύ δημοσίων φορέων

1.           Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» συμβάλλει στην ενίσχυση των συμπράξεων μεταξύ δημόσιων φορέων, όπου οι δράσεις σε περιφερειακό, εθνικό ή διεθνές επίπεδο υλοποιούνται από κοινού εντός της ΕΕ.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις πρωτοβουλίες κοινού προγραμματισμού μεταξύ κρατών μελών.

2.           Οι συμπράξεις μεταξύ δημόσιων φορέων μπορούν να λαμβάνουν στήριξη είτε εντός, είτε διαμέσου των προτεραιοτήτων που αναφέρονται στο άρθρο 5 παράγραφος 2, ιδίως μέσω:

α)      του μέσου ERA-NET (Δίκτυο του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας) χρησιμοποιώντας επιχορηγήσεις για τη στήριξη συμπράξεων μεταξύ δημόσιων φορέων κατά την προετοιμασία τους, τη δημιουργία δομών δικτύωσης, τον σχεδιασμό, την υλοποίηση και τον συντονισμό κοινών δραστηριοτήτων, καθώς και με συμπληρωματική χρηματοδότηση μεμονωμένων κοινών προσκλήσεων και δράσεων διακρατικού χαρακτήρα.

β)      της συμμετοχής της Ένωσης σε προγράμματα που αναλαμβάνονται από ορισμένα κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 185 της Συνθήκης.

Για τους σκοπούς του στοιχείου α), η συμπληρωματική χρηματοδότηση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από προηγούμενες οικονομικές υποχρεώσεις των συμμετεχόντων φορέων στις κοινές προσκλήσεις και δράσεις. Το μέσο ERA-NET μπορεί να περιλαμβάνει τον στόχο εναρμόνισης των κανόνων και των όρων υλοποίησης των κοινών προσκλήσεων και δράσεων. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την προετοιμασία πρωτοβουλίας βάσει του άρθρου 185 της ΣΛΕΕ.

Για τους σκοπούς του στοιχείου β), τέτοιες πρωτοβουλίες πρέπει να προτείνονται μόνο σε περιπτώσεις που υπάρχει ανάγκη για μια ειδική δομή υλοποίησης και όταν υπάρχει υψηλό επίπεδο δέσμευσης των συμμετεχουσών χωρών για ενοποίηση σε επιστημονικό, διαχειριστικό και χρηματοδοτικό επίπεδο. Επιπλέον, οι προτάσεις για τις πρωτοβουλίες που αναφέρονται στο στοιχείο β) εξετάζονται με βάση όλα τα ακόλουθα κριτήρια:

α)      τον σαφή καθορισμό του επιδιωκόμενου στόχου και της συνάφειάς του με τους στόχους του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και τους ευρύτερους πολιτικούς στόχους της Ένωσης·

β)      τις σαφείς οικονομικές δεσμεύσεις των συμμετεχουσών χωρών, συμπεριλαμβανομένων των προηγούμενων δεσμεύσεων για συγκέντρωση εθνικών ή/και περιφερειακών επενδύσεων με σκοπό τη διακρατική έρευνα και καινοτομία·

γ)      την προστιθέμενη αξία της δράσης σε επίπεδο Ένωσης·

δ)      την κρίσιμη μάζα, από άποψη μεγέθους και αριθμού εμπλεκόμενων προγραμμάτων, την ομοιότητα των δραστηριοτήτων και το μερίδιο της σχετικής έρευνας που καλύπτουν·

ε)      την καταλληλότητα του άρθρου 185 της ΣΛΕΕ ως του πλέον ενδεδειγμένου μέσου για την επίτευξη των στόχων.

Άρθρο 21 Διεθνής συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς

1.           Οντότητες εγκατεστημένες σε τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμοί είναι επιλέξιμοι για συμμετοχή στις έμμεσες δράσεις του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», υπό τους όρους που καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) XX/XX [κανόνες συμμετοχής]. Η διεθνής συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς προωθείται διαμέσου και στο εσωτερικό του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» για την επίτευξη ιδίως των ακόλουθων στόχων:

α)      ενίσχυση της αριστείας της Ένωσης και της ελκυστικότητάς της όσον αφορά την έρευνα και την καινοτομία, καθώς και της οικονομικής και βιομηχανικής ανταγωνιστικότητάς της·

β)      αποτελεσματική αντιμετώπιση των παγκόσμιων κοινωνιακών προκλήσεων·

γ)      στήριξη των στόχων της εξωτερικής και της αναπτυξιακής πολιτικής της Ένωσης και συμπλήρωση των προγραμμάτων της εξωτερικής και της αναπτυξιακής πολιτικής.

2.           Οι στοχευμένες δράσεις με στόχο την προώθηση της συνεργασίας με συγκεκριμένες τρίτες χώρες ή ομάδες τρίτων χωρών θα υλοποιηθούν με βάση το κοινό συμφέρον και το αμοιβαίο όφελος, λαμβάνοντας υπόψη τις επιστημονικές και τεχνολογικές ικανότητές τους και τις ευκαιρίες της αγοράς, καθώς και τον αναμενόμενο αντίκτυπο.

Πρέπει να ενθαρρυνθεί η αμοιβαία πρόσβαση σε προγράμματα τρίτων χωρών. Προκειμένου να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος, θα προωθηθούν ο συντονισμός και οι συνέργειες με πρωτοβουλίες των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών.

Στις προτεραιότητες συνεργασίας λαμβάνονται υπόψη οι εξελίξεις της πολιτικής της Ένωσης και οι ευκαιρίες συνεργασίας με τρίτες χώρες, καθώς και οι ενδεχόμενες αδυναμίες των συστημάτων πνευματικής ιδιοκτησίας των τρίτων χωρών.

3.           Επιπλέον, οι οριζόντιες και οι εγκάρσιες δραστηριότητες για την προώθηση της στρατηγικής ανάπτυξης της διεθνούς συνεργασίας θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» δυνάμει του ειδικού στόχου «Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς» όπως αναφέρεται στο σημείο 6.3.2 στοιχείο δ) του μέρους III του παραρτήματος I.

Άρθρο 22 Ενημέρωση, επικοινωνία και διάδοση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υλοποιήσει δράσεις ενημέρωσης και επικοινωνίας σχετικά με το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020», συμπεριλαμβανομένων των μέτρων επικοινωνίας σχετικά με τα στηριζόμενα έργα και αποτελέσματα. Ο προϋπολογισμός που διατίθεται στην επικοινωνία βάσει του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει επίσης να συμβάλλει στην κάλυψη της εταιρικής επικοινωνίας των πολιτικών προτεραιοτήτων της Ένωσης, στο βαθμό που σχετίζονται με το γενικό στόχο του παρόντος κανονισμού.

Οι δραστηριότητες διάδοσης πληροφοριών και η διεξαγωγή δραστηριοτήτων επικοινωνίας πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο όλων των δράσεων που στηρίζονται από το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020».

Επιπλέον, θα στηριχθούν οι ακόλουθες ειδικές δράσεις:

α)           πρωτοβουλίες που στοχεύουν στη καλύτερη ενημέρωση και στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», ιδίως για εκείνες τις περιφέρειες ή τύπους συμμετεχόντων που υποεκπροσωπούνται·

β)           στοχοθετημένη συνδρομή σε έργα και κοινοπραξίες προκειμένου να τους παρασχεθεί πρόσβαση στις αναγκαίες δεξιότητες με σκοπό τη βελτιστοποίηση της κοινοποίησης και της διάδοσης αποτελεσμάτων·

γ)           δράσεις οι οποίες συγκεντρώνουν τα αποτελέσματα μιας σειράς έργων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που μπορούν να χρηματοδοτηθούν από άλλες πηγές, προκειμένου να διατεθούν φιλικές προς το χρήστη βάσεις δεδομένων και εκθέσεις που συνοψίζουν τα κύρια ευρήματα·

δ)           διάδοση σε φορείς χάραξης πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των οργανισμών τυποποίησης, προκειμένου να προωθηθεί η χρήση των σχετικών με την πολιτική αποτελεσμάτων από τους κατάλληλους φορείς σε διεθνές, ενωσιακό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο·

ε)           πρωτοβουλίες για την προώθηση του διαλόγου και της διαβούλευσης επί επιστημονικών και τεχνολογικών θεμάτων και θεμάτων καινοτομίας με το ευρύ κοινό, και για την εκμετάλλευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και άλλων καινοτόμων τεχνολογιών και μεθοδολογιών.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ III ΕΛΕΓΧΟΣ

Άρθρο 23 Έλεγχος και λογιστικός έλεγχος

1.           Το σύστημα ελέγχου που έχει θεσπιστεί για την υλοποίηση του παρόντος κανονισμού θα σχεδιαστεί έτσι ώστε να παρέχει εύλογη βεβαιότητα για την επίτευξη κατάλληλης διαχείρισης των κινδύνων που σχετίζονται με την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των πράξεων, καθώς και τη νομιμότητα και την κανονικότητα των υποκείμενων συναλλαγών, λαμβάνοντας υπόψη τον πολυετή χαρακτήρα των προγραμμάτων, καθώς και τη φύση των σχετικών πληρωμών.

2.           Το σύστημα ελέγχου διασφαλίζει την κατάλληλη ισορροπία μεταξύ εμπιστοσύνης και ελέγχου, λαμβάνοντας υπόψη τις διοικητικές και λοιπές δαπάνες των ελέγχων σε όλα τα επίπεδα, ώστε να μπορούν να επιτευχθούν οι στόχοι του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και να καταστεί δυνατόν να προσελκυστούν σε αυτό οι άριστοι ερευνητές και οι πλέον καινοτόμες επιχειρήσεις.

3.           Ως μέρος του συστήματος ελέγχου, η στρατηγική λογιστικού ελέγχου των δαπανών των έμμεσων δράσεων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» πρέπει να βασίζεται στον οικονομικολογιστικό έλεγχο αντιπροσωπευτικού δείγματος δαπανών επί του συνόλου του προγράμματος πλαισίου. Το εν λόγω αντιπροσωπευτικό δείγμα θα συμπληρώνεται από στοιχεία επιλεγόμενα βάσει εκτίμησης των κινδύνων που συνδέονται με τις δαπάνες.

Οι λογιστικοί έλεγχοι των δαπανών των έμμεσων δράσεων στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» θα διεξάγονται με συνεκτικό τρόπο, σύμφωνα με τις αρχές της οικονομίας, της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας, ώστε να ελαχιστοποιηθεί το βάρος του λογιστικού ελέγχου για τους συμμετέχοντες.

Άρθρο 24 Προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης

1.           Η Επιτροπή λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα που διασφαλίζουν ότι όταν υλοποιούνται δράσεις που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του παρόντος κανονισμού τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης προστατεύονται με την εφαρμογή προληπτικών μέτρων καταπολέμησης της απάτης, της διαφθοράς και κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας, με αποτελεσματικούς ελέγχους και, σε περίπτωση που διαπιστωθούν παρατυπίες, με ανάκτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών και, ενδεχομένως, με αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινές.

2.           Η Επιτροπή ή οι εκπρόσωποί της και το Ελεγκτικό Συνέδριο έχουν την αρμοδιότητα διενέργειας λογιστικού ελέγχου, βάσει εγγράφων και επιτόπιων ελέγχων και επιθεωρήσεων, σε όλους τους δικαιούχους επιχορηγήσεων, στους αναδόχους, υπεργολάβους και άλλα τρίτα μέρη που έχουν λάβει κονδύλια από την Ένωση δυνάμει του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020».

Με την επιφύλαξη της παραγράφου 3, οι λογιστικοί έλεγχοι από την Επιτροπή μπορούν να πραγματοποιούνται έως και τέσσερα έτη μετά την τελική πληρωμή.

3.           Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) μπορεί να διενεργεί επιτόπιους ελέγχους και επιθεωρήσεις στους οικονομικούς φορείς τους οποίους η εν λόγω χρηματοδότηση αφορά άμεσα ή έμμεσα, σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπονται στον κανονισμό (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96[20] του Συμβουλίου, με στόχο να στοιχειοθετηθεί η ύπαρξη απάτης, διαφθοράς ή κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης σε σχέση με συμφωνία επιχορήγησης ή απόφαση επιχορήγησης ή σύμβαση που αφορά χρηματοδότηση από την Ένωση.

4.           Με την επιφύλαξη των παραγράφων 1, 2 και 3, οι συμφωνίες συνεργασίας με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς και οι συμφωνίες επιχορήγησης και οι αποφάσεις επιχορήγησης, καθώς και οι συμβάσεις που προκύπτουν από την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού εξουσιοδοτούν ρητά την Επιτροπή, το Ελεγκτικό Συνέδριο και την OLAF να διεξάγουν τους εν λόγω λογιστικούς ελέγχους, τους επιτόπιους ελέγχους και τις επιθεωρήσεις.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Άρθρο 25 Παρακολούθηση

1.           Η Επιτροπή παρακολουθεί ετησίως την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», του ειδικού του προγράμματος και των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας. Συμπεριλαμβάνονται οι πληροφορίες για εγκάρσια θέματα, όπως η βιωσιμότητα και η αλλαγή του κλίματος καθώς και πληροφορίες για το ποσό των δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα.

2.           Η Επιτροπή υποβάλλει εκθέσεις και διαδίδει τα αποτελέσματα της εν λόγω παρακολούθησης.

Άρθρο 26 Αξιολόγηση

1.           Οι αξιολογήσεις πραγματοποιούνται εγκαίρως ώστε να τροφοδοτούν με στοιχεία τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

α)      Το αργότερο έως τα τέλη του 2017, η Επιτροπή θα πραγματοποιήσει, με τη συνδρομή ανεξαρτήτων εμπειρογνωμόνων, επανεξέταση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας. Η δεύτερη κατανομή κονδυλίων στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας, όπως προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 3, θα πραγματοποιηθεί μετά την εν λόγω επανεξέταση. Κατά την επανεξέταση αξιολογείται η πρόοδος του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας με βάση όλα τα ακόλουθα:

i)        το επίπεδο ανάλωσης των πρώτων κονδυλίων που προβλέπονται στο άρθρο 6 παράγραφος 3, με διαφοροποίηση μεταξύ του χρηματικού ποσού που χρησιμοποιήθηκε για την ανάπτυξη του πρώτου κύματος των ΚΓΚ και των αποτελεσμάτων του χρηματικού ποσού προλειτουργικού προορισμού για το δεύτερο στάδιο, και την ικανότητα του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας να προσελκύσει ποσά από τους εταίρους των Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας και από τον ιδιωτικό τομέα, όπως ορίζεται στον κανονισμό XX/2012 [αναθεωρημένος κανονισμός ΕΙΚΤ]·

ii)       το συμφωνηθέν χρονοδιάγραμμα για τη δημιουργία του τρίτου κύματος Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας και τις προγραμματισμένες οικονομικές ανάγκες των υφιστάμενων Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας σύμφωνα με την ιδιαίτερη ανάπτυξή τους· και

iii)      τη συμβολή του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας και των Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας στην προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις» και στον ειδικό στόχο «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020».

β)      Το αργότερο έως τα τέλη του 2017, η Επιτροπή θα έχει διενεργήσει, αφού λάβει υπόψη την εκ των υστέρων αξιολόγηση του εβδόμου προγράμματος πλαισίου που πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως τα τέλη του 2015 και την επανεξέταση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας, με τη συνδρομή εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», του ειδικού του προγράμματος, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας, καθώς και των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας, σχετικά με την επίτευξη (σε επίπεδο αποτελεσμάτων και προόδου στην επίτευξη αντικτύπου) των στόχων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» και την συνεχιζόμενη σημασία του συνόλου των μέτρων, την αποδοτικότητα και τη χρήση των πόρων, τις δυνατότητες περαιτέρω απλούστευσης, και την ενωσιακή προστιθέμενη αξία. Η εν λόγω αξιολόγηση λαμβάνει επίσης υπόψη πτυχές σχετικά με την πρόσβαση σε χρηματοδοτικές ευκαιρίες για τους συμμετέχοντες σε όλες τις περιφέρειες, για τις ΜΜΕ και για την προώθηση της ισότητας των δύο φύλων. Κατά την αξιολόγηση λαμβάνεται επιπλέον υπόψη η συμβολή των μέτρων στις προτεραιότητες της Ένωσης για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, και τα αποτελέσματά στους στον μακροχρόνιο αντίκτυπο των προηγούμενων μέτρων.

γ)      Το αργότερο έως τα τέλη του 2023, η Επιτροπή διενεργεί, με τη συνδρομή ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων, την εκ των υστέρων αξιολόγηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», των ειδικών προγραμμάτων του και των δραστηριοτήτων του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας. Η εν λόγω αξιολόγηση καλύπτει το σκεπτικό, την υλοποίηση και τα επιτεύγματα, καθώς και τον μακροχρόνιο αντίκτυπο και τη βιωσιμότητα των μέτρων, προκειμένου να τροφοδοτήσει με στοιχεία κάθε απόφαση σχετικά με την ενδεχόμενη ανανέωση, τροποποίηση ή αναστολή μεταγενέστερου μέτρου.

2.           Οι δείκτες απόδοσης για τον γενικό στόχο και για το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας, όπως ορίζονται στην εισαγωγή του παραρτήματος Ι του παρόντος κανονισμού, και για τους ειδικούς στόχους όπως ορίζονται στο ειδικό πρόγραμμα, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών γραμμών βάσης, παρέχουν την ελάχιστη βάση για την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο έχουν επιτευχθεί οι στόχοι του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020».

3.           Τα κράτη μέλη παρέχουν στην Επιτροπή τα αναγκαία δεδομένα και πληροφορίες για την παρακολούθηση και αξιολόγηση των σχετικών μέτρων.

4.           Η Επιτροπή ανακοινώνει τα συμπεράσματα των εν λόγω αξιολογήσεων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», καθώς και τις παρατηρήσεις της, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών.

ΤΙΤΛΟΣ III

ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

Άρθρο 27 Κατάργηση και μεταβατικές διατάξεις

1.           Η απόφαση αριθ. 1982/2006 /ΕΚ καταργείται από 1ης Ιανουαρίου 2014.

2.           Ωστόσο, οι δράσεις που έχουν ξεκινήσει στο πλαίσιο της απόφασης αριθ. 1982/2006/ΕΚ και οι οικονομικές υποχρεώσεις που αφορούν στις εν λόγω δράσεις εξακολουθούν να διέπονται από την εν λόγω απόφαση έως την ολοκλήρωσή τους.

3.           Το χρηματοδοτικό κονδύλιο που προβλέπεται στο άρθρο 6 μπορεί επίσης να καλύψει τις δαπάνες τεχνικής και διοικητικής συνδρομής που είναι απαραίτητες για να εξασφαλιστεί η μετάβαση από το παρόν πρόγραμμα στα μέτρα που θεσπίζονται δυνάμει της απόφασης αριθ. 1982/2006/ΕΚ.

Άρθρο 28

Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την τρίτη ημέρα από τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.

Βρυξέλλες,

Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο                     Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος                                                   Ο Πρόεδρος

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι Γενικές γραμμές των ειδικών στόχων και δραστηριοτήτων

Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» έχει ως γενικό στόχο την οικοδόμηση μιας οικονομίας βασιζόμενης στη γνώση και την καινοτομία σε ολόκληρη την Ένωση, συμβάλλοντας παράλληλα στη βιώσιμη ανάπτυξη. Θα στηρίξει τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και άλλες πολιτικές της Ένωσης, καθώς και την επίτευξη και λειτουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

Οι δείκτες επιδόσεων για την εκτίμηση της προόδου όσον αφορά αυτόν το γενικό στόχο είναι:

– ο στόχος Ε&Α της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» (3% του ΑΕΠ)·

– ο συνοπτικός δείκτης για την καινοτομία της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

Ο γενικός αυτός στόχος θα επιδιωχθεί μέσω τριών διακριτών, αλλά αλληλοενισχυόμενων προτεραιοτήτων, που η καθεμία περιλαμβάνει ένα σύνολο ειδικών στόχων. Θα υλοποιηθούν αδιάλειπτα ώστε να ενισχυθούν οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των διαφόρων ειδικών στόχων, να αποφευχθεί η αλληλεπικάλυψη προσπαθειών και να ενισχυθεί ο συνδυασμένος αντίκτυπός τους.

Το Κοινό Κέντρο Ερευνών συμβάλλει στην επίτευξη του γενικού στόχου και των προτεραιοτήτων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», με τον ειδικό στόχο της παροχής επιστημονικής και τεχνικής στήριξης, με βάση τις ανάγκες των πελατών, στις πολιτικές της Ένωσης.

Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ) θα συμβάλλει στο γενικό στόχο και τις προτεραιότητες του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», με ειδικό στόχο την ενσωμάτωση του τριγώνου της γνώσης που συγκροτούν η έρευνα, η καινοτομία και η εκπαίδευση. Οι δείκτες για την εκτίμηση των επιδόσεων του ΕΙΚΤ είναι:

– οι οργανώσεις πανεπιστημίων, επιχειρήσεων και έρευνας που είναι ενσωματωμένες στις Κοινότητες Γνώσης και Καινοτομίας·

– η συνεργασία στο εσωτερικό του τριγώνου της γνώσης που οδηγεί στην ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και διαδικασιών.

Το παρόν παράρτημα καθορίζει τις γενικές γραμμές των εν λόγω ειδικών στόχων και δραστηριοτήτων που προβλέπονται στο άρθρο 5 παράγραφοι 2, 3 και 4.

Μέρος I. Προτεραιότητα «Επιστήμη αριστείας»

Το παρόν μέρος αποσκοπεί στην ενίσχυση και επέκταση της αριστείας της επιστημονικής βάσης της Ένωσης και στην εδραίωση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας προκειμένου το σύστημα έρευνας και καινοτομίας της Ένωσης να καταστεί ανταγωνιστικότερο σε παγκόσμια κλίμακα. Συνίσταται σε τέσσερεις ειδικούς στόχους:

α)           Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ) προσφέρει ελκυστική και ευέλικτη χρηματοδότηση ώστε να δοθεί η δυνατότητα σε ταλαντούχους και δημιουργικούς μεμονωμένους ερευνητές και στις ομάδες τους να συμμετέχουν σε πολλά υποσχόμενα πεδία στα όρια της επιστήμης, με βάση τον ανταγωνισμό σε επίπεδο Ένωσης.

β)           Οι μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες θα ενισχύσουν τη συνεργατική έρευνα με σκοπό την επέκταση της ικανότητας της Ευρώπης για προηγμένες καινοτομίες που επιφέρουν παραδειγματικές μεταβολές. Θα προωθήσουν την επιστημονική συνεργασία μεταξύ επιστημονικών κλάδων σε ριζικά νέες ιδέες υψηλού κινδύνου και θα επιταχύνουν την ανάπτυξη πολλά υποσχόμενων νεοεμφανιζόμενων πεδίων της επιστήμης και της τεχνολογίας, καθώς και την πανευρωπαϊκή διάρθρωση των αντίστοιχων επιστημονικών κοινοτήτων.

γ)           Οι δράσεις Μαρία Κιουρί θα προσφέρουν άριστη και καινοτόμο κατάρτιση στην έρευνα καθώς και ελκυστικές ευκαιρίες σταδιοδρομίας και ανταλλαγής γνώσεων μέσω της διασυνοριακής και διατομεακής κινητικότητας των ερευνητών προκειμένου να τους προετοιμάσουν καλύτερα για να αντιμετωπίσουν τις τρέχουσες και μελλοντικές κοινωνιακές προκλήσεις.

δ)           Οι ερευνητικές υποδομές θα αναπτύξουν ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές για το 2020 και πέραν αυτού, και θα προωθήσουν το καινοτόμο δυναμικό τους και το ανθρώπινο κεφάλαιό τους, συμπληρώνοντάς τα με τη σχετική πολιτική της Ένωσης και τη διεθνή συνεργασία.

Κάθε στόχος έχει αποδειχθεί ότι έχει υψηλή ενωσιακή προστιθέμενη αξία. Όλοι μαζί διαμορφώνουν μια ισχυρή και ισόρροπη δέσμη δραστηριοτήτων οι οποίες, σε συνδυασμό με τις δραστηριότητες σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, καλύπτουν το εύρος των αναγκών της Ευρώπης όσον αφορά την προηγμένη επιστήμη και τεχνολογία. Η συνένωσή τους σε ένα ενιαίο πρόγραμμα τους επιτρέπει να λειτουργούν με μεγαλύτερη συνοχή, με ορθολογικό, απλουστευμένο και πιο επικεντρωμένο τρόπο, διασφαλίζοντας συγχρόνως τη συνέχεια που είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της αποτελεσματικότητάς τους.

Οι δραστηριότητες είναι εγγενώς μελλοντοστρεφείς, δημιουργούν δεξιότητες σε μακροπρόθεσμη βάση, εστιάζονται στην επόμενη γενιά επιστήμης, τεχνολογίας, ερευνητών και καινοτομιών, και παρέχουν στήριξη σε νεομφανιζόμενα ταλέντα από ολόκληρη την Ένωση και τις συνδεδεμένες χώρες, καθώς και από όλη την υφήλιο. Χάρη στον επιστημονικό χαρακτήρα των δραστηριοτήτων και στους κατά κανόνα «από τη βάση προς την κορυφή» χρηματοδοτικούς διακανονισμούς κατόπιν πρωτοβουλίας των ερευνητών, η ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα θα διαδραματίσει ισχυρό ρόλο στον καθορισμό των προσανατολισμών της έρευνας που θα υιοθετηθούν δυνάμει του προγράμματος.

Μέρος II. Προτεραιότητα «βιομηχανική υπεροχή»

Το παρόν μέρος αποσκοπεί να επιταχύνει την ανάπτυξη των τεχνολογιών και των καινοτομιών που θα στηρίξουν τις επιχειρήσεις του μέλλοντος και να βοηθήσει τις καινοτόμες ευρωπαϊκές ΜΜΕ να μετεξελιχθούν σε παγκοσμίως πρωτοπόρες εταιρείες. Συνίσταται σε τρεις ειδικούς στόχους:

α)           Ο ειδικός στόχος «υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» θα παράσχει ειδική στήριξη στην έρευνα, την ανάπτυξη και επίδειξη των ΤΠΕ, της νανοτεχνολογίας, των προηγμένων υλικών, της βιοτεχνολογίας, της προηγμένης κατασκευή και μεταποίησης, και του διαστήματος. Θα δοθεί έμφαση στις αλληλεπιδράσεις και στη σύγκλιση διαμέσου και στο εσωτερικό διαφορετικών τεχνολογιών.

β)           Ο ειδικός στόχος «πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου» αποσκοπεί να υπερκεραστούν οι ελλείψεις όσον αφορά τη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης μέσω πίστωσης και εισφοράς ιδίων κεφαλαίων για καινοτόμες εταιρείες και έργα με μοχλό την Ε&Α και την καινοτομία σε όλα τα στάδια ανάπτυξης. Μαζί με το μέσο κεφαλαιακής συμμετοχής του προγράμματος «Aνταγωνιστικότητα επιχειρήσεων και ΜΜΕ» θα στηρίξει την ανάπτυξη κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου σε επίπεδο Ένωσης.

γ)           Ο ειδικός στόχος «καινοτομία στις ΜΜΕ» θα τονώσει όλες τις μορφές καινοτομίας στις ΜΜΕ, με στόχο εκείνες που έχουν δυνατότητες να αναπτυχθούν και να διεθνοποιηθούν στην ενιαία αγορά και πέραν αυτής.

Οι δραστηριότητες θα ακολουθήσουν ένα θεματολόγιο υπαγορευόμενο από τις επιχειρήσεις. Οι προϋπολογισμοί για τους ειδικούς στόχους «Πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου» και «Καινοτομία στις ΜΜΕ» θα ακολουθήσουν μια λογική με γνώμονα τη ζήτηση, από τη βάση προς την κορυφή, χωρίς προκαθορισμένες προτεραιότητες. Οι εν λόγω προϋπολογισμοί θα συμπληρωθούν με τη χρήση χρηματοδοτικών μέσων και ενός ειδικά αφιερωμένου στις ΜΜΕ μέσου ακολουθώντας μια λογική υπαγορευόμενη από τις πολιτικές εντός του μέρους για τις «Κοινωνιακές προκλήσεις» και του ειδικού στόχου «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες».

Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα ακολουθήσει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη συμμετοχή των ΜΜΕ, η οποία μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα περίπου το 15% του συνόλου των συνδυασμένων προϋπολογισμών για όλους τους ειδικούς στόχους για τις κοινωνιακές προκλήσεις και τον ειδικό στόχο «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» να διατεθεί στις ΜΜΕ.

Ο ειδικός στόχος «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» θα ακολουθήσει μια προσέγγιση με γνώμονα την τεχνολογία προκειμένου να αναπτυχθούν οι ευρείας εφαρμογής τεχνολογίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε πολλούς τομείς, βιομηχανίες και υπηρεσίες. Οι εφαρμογές των εν λόγω τεχνολογιών για την αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων θα στηριχθούν παράλληλα με το μέρος «κοινωνιακές προκλήσεις».

Μέρος III. προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις»

Το παρόν μέρος ανταποκρίνεται άμεσα στις πολιτικές προτεραιότητες και στις κοινωνιακές προκλήσεις που προσδιορίστηκαν στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και αποσκοπούν στην τόνωση της κρίσιμης μάζας προσπαθειών στην έρευνα και καινοτομία που χρειάζονται για την επίτευξη των πολιτικών στόχων της Ένωσης. Η χρηματοδότηση επικεντρώνεται στους ακόλουθους ειδικούς στόχους:

α)           Υγεία, δημογραφική αλλαγή και ευεξία·

β)           Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας, και βιοοικονομία·

γ)           Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια·

δ)           Έξυπνες, οικολογικές και ενοποιημένες μεταφορές·

ε)           Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες·

στ)         Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς.

Όλες οι δραστηριότητες θα εφαρμόσουν μια προσέγγιση με βάση τις προκλήσεις, με επίκεντρο τις πολιτικές προτεραιότητες, χωρίς να προκαθορίζουν την ακριβή επιλογή τεχνολογιών ή λύσεων που πρέπει να αναπτυχθούν. Θα δοθεί έμφαση στη συγκέντρωση κρίσιμης μάζας πόρων και γνώσεων στα διάφορα πεδία, τεχνολογίες και επιστημονικούς κλάδους, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις. Οι δραστηριότητες θα καλύπτουν ολόκληρο τον κύκλο, από την έρευνα έως την αγορά, με νέα εστίαση στις δραστηριότητες που είναι σχετικές με την καινοτομία, όπως τα πιλοτικά έργα, η επίδειξη, οι κλίνες δοκιμών, η στήριξη των δημόσιων συμβάσεων, ο σχεδιασμός, η καινοτομία με γνώμονα τους τελικούς χρήστες, η κοινωνική καινοτομία και η πρόσληψη των καινοτομιών από την αγορά.

Οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες θα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των δραστηριοτήτων για την αντιμετώπιση όλων των προκλήσεων. Επιπλέον, η υποστηριζόμενη ανάπτυξη των εν λόγω επιστημονικών κλάδων θα στηριχθεί στο πλαίσιο του ειδικού στόχου «Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς». Η στήριξη θα επικεντρωθεί επίσης στην παροχή ισχυρής βάσης στοιχείων για τη χάραξη πολιτικής σε διεθνές, ενωσιακό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Δεδομένου του παγκόσμιου χαρακτήρα πολλών προκλήσεων, η στρατηγική συνεργασία με τρίτες χώρες θα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος κάθε πρόκλησης. Επιπλέον, θα παρασχεθεί εγκάρσια στήριξη για διεθνή συνεργασία στο πλαίσιο του ειδικού στόχου «Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς».

Ο ειδικός στόχος «Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς» περιλαμβάνει επίσης μια δραστηριότητα για «τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ έρευνας και καινοτομίας» με ειδικά μέτρα για την προώθηση της αριστείας στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες της Ένωσης.

Οι δραστηριότητες του Κοινού Κέντρου Ερευνών θα αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» με σκοπό να παράσχουν ισχυρή και τεκμηριωμένη στήριξη στις πολιτικές της Ένωσης. Θα έχουν γνώμονα τις ανάγκες των πελατών και θα συμπληρώνονται από μελλοντοστρεφείς δραστηριότητες.

Το ΕΙΚΤ θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο συνενώνοντας την έρευνα αριστείας, την εκπαίδευση και την καινοτομία, ενσωματώνοντας με αυτό τον τρόπο το τρίγωνο της γνώσης. Το ΕΙΚΤ θα πράξει τα ανωτέρω πρωτίστως μέσω των Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας (ΚΓΚ). Επιπλέον, θα διασφαλίσει την ανταλλαγή εμπειριών πέραν των ΚΓΚ μέσω μέτρων στοχευμένης διάδοσης και ανταλλαγής γνώσεων, προωθώντας έτσι την ταχύτερη πρόσληψη των μοντέλων καινοτομίας σε ολόκληρη την Ένωση.

ΜΕΡΟΣ I ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ

1.           Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ)

1.1         Ειδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος είναι η ενίσχυση της αριστείας, του δυναμισμού και της δημιουργικότητας της ευρωπαϊκής έρευνας.

Η Ευρώπη έχει τη φιλοδοξία να προχωρήσει σε ένα νέο οικονομικό μοντέλο βασισμένο στην έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Αυτό το είδος μετασχηματισμού θα χρειαστεί κάτι περισσότερο από πρόσθετες βελτιώσεις των σημερινών τεχνολογιών. Θα απαιτήσει μια πολύ μεγαλύτερη ικανότητα καινοτομίας βασιζόμενης στην επιστήμη, η οποία θα τροφοδοτείται από ριζοσπαστικές νέες γνώσεις, επιτρέποντας στην Ευρώπη να αναλάβει ηγετικό ρόλο στη δημιουργία τεχνολογικών παραδειγματικών μεταβολών που θα αποτελέσουν τους κύριους μοχλούς αύξησης της παραγωγικότητας, ανταγωνιστικότητας, πλούτου και κοινωνικής προόδου στο μέλλον. Ιστορικά οι εν λόγω παραδειγματικές μεταβολές συνήθως προέκυπταν από την επιστημονική βάση του δημόσιου τομέα πριν αποτελέσουν τα θεμέλια εντελώς νέων βιομηχανιών και τομέων.

Η πρωτοπορία της καινοτομίας παγκοσμίως συνδέεται στενά με μια επιστήμη αριστείας. Ενώ κάποτε η Ευρώπη κατείχε αδιαμφισβήτητα ηγετική θέση, τώρα υστερεί στον αγώνα δρόμου για την παραγωγή της βέλτιστης επιστήμης αιχμής και διαδραματίζει δευτερεύοντα ρόλο σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής στα μείζονα μεταπολεμικά τεχνολογικά επιτεύγματα. Παρά το γεγονός ότι η Ένωση παραμένει ο μεγαλύτερος παραγωγός επιστημονικών δημοσιεύσεων παγκοσμίως, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής παράγουν διπλάσιες δημοσιεύσεις μεγάλης επιρροής (συγκαταλέγονται στο ανώτατο 1% βάσει συχνότητας παραπομπών). Ομοίως, η διεθνής κατάταξη πανεπιστημίων καταδεικνύει ότι τα πανεπιστήμια των ΗΠΑ κυριαρχούν στις πρώτες θέσεις. Επιπλέον, το 70% των βραβευθέντων με Νόμπελ παγκοσμίως είναι εγκατεστημένοι στις ΗΠΑ.

Μια πτυχή της πρόκλησης συνίσταται στο ότι ενώ η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής επενδύουν ίδια ποσά στην επιστημονική βάση του δημόσιου τομέα τους, η Ένωση έχει σχεδόν τριπλάσιο αριθμό ερευνητών στο δημόσιο τομέα, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα σημαντικά χαμηλότερες επενδύσεις ανά ερευνητή. Επιπλέον, η χρηματοδότηση των ΗΠΑ είναι πιο επιλεκτική όσον αφορά την κατανομή πόρων στους κορυφαίους ερευνητές. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι ερευνητές του δημόσιου τομέα της Ένωσης είναι κατά μέσο όρο λιγότερο παραγωγικοί και συνολικά έχουν μικρότερο συνδυασμένο επιστημονικό αντίκτυπο από ό,τι οι κατά πολύ λιγότεροι ομόλογοί τους των ΗΠΑ.

Μια άλλη σημαντική πτυχή της πρόκλησης είναι ότι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες ο δημόσιος τομέας εξακολουθεί να μην προσφέρει αρκετά ελκυστικές συνθήκες στους καλύτερους ερευνητές. Θα παρέλθουν πολλά έτη πριν ταλαντούχοι νέοι ερευνητές καταφέρουν να γίνουν αυτοδύναμοι ανεξάρτητοι επιστήμονες. Αυτό οδηγεί σε δραματική απώλεια του ερευνητικού δυναμικού της Ευρώπης, καθυστερώντας την εμφάνιση της επόμενης γενιάς ερευνητών, οι οποίοι μεταφέρουν νέες ιδέες και ενέργεια, και ωθώντας τους άριστους ερευνητές που βρίσκονται στην αρχή της σταδιοδρομίας τους να επιδιώξουν να προωθήσουν αλλού τη σταδιοδρομία τους.

Επιπροσθέτως, οι εν λόγω παράγοντες επιτείνουν τη σχετική έλλειψη ελκυστικότητας της Ευρώπης στον παγκόσμιο ανταγωνισμό επιστημονικών ταλέντων. Η ικανότητα του συστήματος των ΗΠΑ να προσφέρει περισσότερους πόρους ανά ερευνητή και καλύτερες προοπτικές σταδιοδρομίας είναι ο λόγος για τον οποίο εξακολουθεί να προσελκύει τους καλύτερους ερευνητές από ολόκληρο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων χιλιάδων από την Ένωση.

1.2.        Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Το ΕΣΕ δημιουργήθηκε για να παράσχει στους καλύτερους ερευνητές της Ευρώπης, αμφοτέρων των φύλων, τους πόρους που χρειάζονται για να μπορέσουν να ανταγωνιστούν καλύτερα σε παγκόσμιο επίπεδο, χρηματοδοτώντας μεμονωμένες ομάδες με βάση τον πανευρωπαϊκό ανταγωνισμό. Λειτουργεί αυτόνομα: ένα ανεξάρτητο επιστημονικό συμβούλιο που απαρτίζεται από επιστήμονες, μηχανικούς και πανεπιστημιακούς υψηλοτάτου κύρους και εμπειρογνωσίας χαράσσει τη γενική επιστημονική στρατηγική και έχει την πλήρη αρμοδιότητα των αποφάσεων σχετικά με το είδος της έρευνας που πρόκειται να χρηματοδοτηθεί. Τα εν λόγω ουσιαστικά χαρακτηριστικά του ΕΣΕ εγγυώνται την αποτελεσματικότητα του επιστημονικού του προγράμματος, την ποιότητα των εργασιών του και τη διαδικασία αξιολόγησης από ομολόγους, καθώς και την αξιοπιστία του στην επιστημονική κοινότητα.

Λειτουργώντας σε όλη την Ευρώπη σε ανταγωνιστική βάση, το ΕΣΕ είναι σε θέση να προσφύγει σε μια ευρύτερη δεξαμενή ταλέντων και ιδεών από ό, τι θα μπορούσε το εκάστοτε εθνικό καθεστώς. Οι καλύτεροι ερευνητές και οι καλύτερες ιδέες συναγωνίζονται μεταξύ τους. Οι υποψήφιοι γνωρίζουν ότι πρέπει να έχουν επιδόσεις υψηλοτάτου επιπέδου, με ανταμοιβή την ευέλικτη χρηματοδότηση στο πλαίσιο συναγωνισμού επί ίσοις όροις, ανεξαρτήτως τοπικών εμπλοκών ή διαθεσιμότητας εθνικής χρηματοδότησης.

Η έρευνα αιχμής που χρηματοδοτείται από το ΕΣΕ αναμένεται επομένως να έχει σημαντικό άμεσο αντίκτυπο υπό μορφή επιτευγμάτων στα όρια της γνώσης, ανοίγοντας το δρόμο σε νέα και συχνά απρόσμενα επιστημονικά και τεχνολογικά αποτελέσματα και νέα πεδία έρευνας, τα οποία, εν τέλει, μπορούν να παράγουν ριζικά νέες ιδέες που θα προωθήσουν την καινοτομία και την εφευρετικότητα των επιχειρήσεων και θα αντιμετωπίσουν τις κοινωνιακές προκλήσεις. Αυτός ο συνδυασμός άριστων μεμονωμένων επιστημόνων με καινοτόμες ιδέες στηρίζει κάθε κρίκο της αλυσίδας καινοτομίας.

Πέραν τούτου, το ΕΣΕ έχει σημαντικό διαρθρωτικό αντίκτυπο δίνοντας ισχυρό ερέθισμα στην άνοδο της ποιότητας του ευρωπαϊκού ερευνητικού συστήματος στο σύνολό του, πέραν και πάνω από τους ερευνητές και τα έργα που λαμβάνουν άμεση χρηματοδότηση από το ΕΣΕ. Τα έργα και οι ερευνητές που χρηματοδοτούνται από το ΕΣΕ θέτουν έναν σαφή στόχο που αποτελεί πηγή έμπνευσης για την έρευνα αιχμής στην Ευρώπη, ενισχύουν τα χαρακτηριστικά της και την καθιστούν ελκυστικότερη για τους καλύτερους ερευνητές σε παγκόσμιο επίπεδο. Το κύρος που απορρέει από τη φιλοξενία υποτρόφων του ΕΣΕ και η συνοδευτική «σφραγίδα αριστείας» εντείνουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των πανεπιστημίων της Ευρώπης και άλλων ερευνητικών οργανισμών προκειμένου να παρέχουν τους πλέον ελκυστικούς όρους σε κορυφαίους ερευνητές. Επίσης, η ικανότητα των εθνικών συστημάτων και των μεμονωμένων ερευνητικών ιδρυμάτων να προσελκύουν και να φιλοξενούν υποτρόφους του ΕΣΕ αποτελεί το μέτρο σύγκρισης που τους επιτρέπει να αξιολογούν τα δικά τους σχετικά πλεονεκτήματα και αδυναμίες, και να μεταρρυθμίζουν τις οικείες πολιτικές και πρακτικές αναλόγως. Επομένως, η χρηματοδότηση από το ΕΣΕ είναι επιπρόσθετη στις προσπάθειες που καταβάλλονται επί του παρόντος σε ενωσιακό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο για μεταρρύθμιση, δημιουργία ικανοτήτων και απελευθέρωση του πλήρους δυναμικού και της ελκυστικότητας του ευρωπαϊκού ερευνητικού συστήματος.

1.3.        Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

Ουσιαστική δραστηριότητα του ΕΣΕ θα είναι να προσφέρει ελκυστική μακροχρόνια χρηματοδότηση για τη στήριξη των άριστων ερευνητών και των ερευνητικών ομάδων τους προκειμένου να διεξάγουν ρηξικέλευθη έρευνα υψηλού κέρδους/υψηλού κινδύνου.

Η χρηματοδότηση του ΕΣΕ χορηγείται σύμφωνα με τις ακόλουθες πάγιες αρχές. Η επιστημονική αριστεία αποτελεί το μοναδικό κριτήριο με βάση το οποίο παρέχονται οι υποτροφίες του ΕΣΕ. Το ΕΣΕ λειτουργεί «από τη βάση προς την κορυφή», χωρίς προκαθορισμένες προτεραιότητες. Οι υποτροφίες του ΕΣΕ είναι ανοικτές σε μεμονωμένες ομάδες ερευνητών κάθε ηλικίας και κάθε χώρας του κόσμου που εργάζονται στην Ευρώπη. Το ΕΣΕ αποσκοπεί να προωθήσει τον υγιή ανταγωνισμό σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Το ΕΣΕ δίνει ιδιαίτερη προτεραιότητα στην παροχή βοήθειας σε άριστους ερευνητές στην αρχή της σταδιοδρομίας τους προκειμένου να πραγματοποιήσουν το βήμα μετάβασης στην ανεξαρτησία τους, παρέχοντας κατάλληλη στήριξη στην κρίσιμη φάση συγκρότησης ή εδραίωσης δική τους ερευνητικής ομάδας ή προγράμματος.

Το ΕΣΕ παρέχει επίσης στήριξη, όπου κρίνεται αναγκαίο, σε αναδυόμενους νέους τρόπους εργασίας στο χώρο της επιστήμης με δυνατότητα παραγωγής ρηξικέλευθων αποτελεσμάτων και διευκολύνει την εξερεύνηση του εμπορικού και κοινωνικού δυναμικού καινοτομίας της έρευνας την οποία χρηματοδοτεί.

Επομένως, έως το 2020 το ΕΣΕ έχει ως στόχο να καταδείξει: ότι στους διαγωνισμούς που διοργανώνει το ΕΣΕ συμμετέχουν οι καλύτεροι ερευνητές, ότι η χρηματοδότηση του ΕΣΕ οδηγεί άμεσα σε επιστημονικές δημοσιεύσεις υψηλότατης ποιότητας και στην εμπορευματοποίηση και εφαρμογή καινοτόμων τεχνολογιών και ιδεών, και ότι το ΕΣΕ έχει συμβάλει σημαντικά να καταστεί η Ευρώπη ένα ελκυστικότερο περιβάλλον για τους καλύτερους επιστήμονες του κόσμου. Ειδικότερα, το ΕΣΕ στοχεύει σε μια μετρήσιμη βελτίωση του μεριδίου της Ένωσης στο παγκόσμιο ανώτατο ποσοστό 1% των δημοσιεύσεων με τις περισσότερες παραπομπές. Επιπροσθέτως, αποσκοπεί σε σημαντική αύξηση του αριθμού των άριστων ερευνητών εκτός Ευρώπης τους οποίους χρηματοδοτεί, και σε συγκεκριμένη βελτίωση των θεσμικών πρακτικών και των εθνικών πολιτικών για τη στήριξη των κορυφαίων ερευνητών.

Το Επιστημονικό Συμβούλιο του ΕΣΕ παρακολουθεί συνεχώς τις δραστηριότητες του ΕΣΕ και εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο θα επιτύχει βέλτιστα τους στόχους του μέσω προγραμμάτων υποτροφιών που δίνουν έμφαση στη σαφήνεια, τη σταθερότητα και την απλότητα, τόσο για τους αιτούντες, όσο και όσον αφορά στην υλοποίηση και διαχείρισή τους και, εάν είναι αναγκαίο, για να ανταποκριθεί σε νεοεμφανιζόμενες ανάγκες. Θα προσπαθήσει να διατηρήσει και να επεξεργαστεί περαιτέρω το παγκόσμιας κλάσης σύστημα ελέγχου από ομολόγους του ΕΣΕ, το οποίο βασίζεται στη διαφανή, δίκαιη και αμερόληπτη επεξεργασία προτάσεων, ούτως ώστε να μπορεί να εντοπίσει τη ρηξικέλευθη επιστημονική αριστεία και το ταλέντο, ανεξαρτήτως φύλου, εθνικότητας ή ηλικίας του ερευνητή. Τέλος, το ΕΣΕ εξακολουθεί να διεξάγει τις δικές του στρατηγικές μελέτες για την προετοιμασία και τη στήριξη των δραστηριοτήτων του, να διατηρεί στενές επαφές με την επιστημονική κοινότητα και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, και να επιδιώκει να καταστήσει τις δραστηριότητές του συμπληρωματικές ως προς την έρευνα που διεξάγεται σε άλλα επίπεδα.

2.           Μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες (ΜΝΤ)

2.1.        Ειδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος είναι να προωθηθούν ριζικά νέες τεχνολογίες διερευνώντας νεωτεριστικές ιδέες υψηλού κινδύνου, με στήριγμα την επιστημονική βάση. Με την παροχή ευέλικτης στήριξης στη διεπιστημονική συνεργατική έρευνα με προσανατολισμό τους στόχους σε ποικίλη κλίμακα και υιοθετώντας καινοτόμες ερευνητικές πρακτικές, σκοπός είναι να προσδιοριστούν και να αξιοποιηθούν οι ευκαιρίες για μακροχρόνια οφέλη για τους πολίτες, την οικονομία και την κοινωνία.

Οι ΜΝΤ θα προωθήσουν την έρευνα πέραν όσων είναι ήδη γνωστά, αποδεκτά ή ευρέως χρησιμοποιούμενα, και θα ενθαρρύνουν τη νεωτεριστική και οραματική σκέψη ώστε να διανοιχθούν πολλά υποσχόμενοι δρόμοι προς ισχυρές νέες τεχνολογίες, ορισμένες από τις οποίες θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε πρωτοπόρα τεχνολογικά και διανοητικά πρότυπα παραδείγματα για τις επόμενες δεκαετίες. Οι ΜΝΤ θα προωθήσουν τις προσπάθειες επιδίωξης ερευνητικών ευκαιριών μικρής κλίμακας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένων των νεοεμφανιζόμενων θεματικών πεδίων και των μειζόνων επιστημονικών και τεχνολογικών (Ε&Τ) προκλήσεων οι οποίες απαιτούν συνένωση και συνεργασία μεταξύ προγραμμάτων σε ολόκληρη την Ευρώπη και πέραν αυτής. Η εν λόγω προσέγγιση έχει γνώμονα την αριστεία και εκτείνεται στη διερεύνηση προανταγωνιστικών ιδεών με σκοπό τη διαμόρφωση του τεχνολογικού μέλλοντος, δίνοντας τη δυνατότητα στην κοινωνία να επωφεληθεί από την πολυεπιστημονική ερευνητική συνεργασία που πρέπει να αναληφθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, επιτυγχάνοντας τη σύνδεση μεταξύ της έρευνας που έχει ως μοχλό την επιστήμη και της έρευνας που έχει ως μοχλό τις κοινωνιακές προκλήσεις ή την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας.

2.2.        Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της ΕΕ

Οι ριζοσπαστικές ανακαλύψεις με μετασχηματιστικό αντίκτυπο βασίζονται ολοένα και περισσότερο στην εντατική συνεργασία μεταξύ κλάδων της επιστήμης και της τεχνολογίας (για παράδειγμα, πληροφορίες και επικοινωνίες, βιολογία, χημεία, επιστήμες του γήινου συστήματος, επιστήμες των υλικών, νευροεπιστήμες και γνωστικές επιστήμες, κοινωνικές επιστήμες ή οικονομικά), καθώς και με τις τέχνες και τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Αυτό απαιτεί όχι μόνο αριστεία στην επιστήμη και στην τεχνολογία, αλλά και νέα νοοτροπία και νεωτεριστικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ ενός ευρέος φάσματος παραγόντων της έρευνας.

Ενώ ορισμένες ιδέες μπορούν να αναπτυχθούν σε μικρή κλίμακα, άλλες ενδέχεται να ενέχουν τόσες προκλήσεις που να απαιτούν ευρεία συνένωση προσπαθειών για σημαντικό χρονικό διάστημα. Αυτό έχει αναγνωριστεί από τις μεγάλες οικονομίες παγκοσμίως, και υπάρχει αυξημένος παγκόσμιος ανταγωνισμός για τον εντοπισμό και την επιδίωξη νεοεμφανιζόμενων τεχνολογικών ευκαιριών στα όρια της επιστήμης οι οποίες μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικό αντίκτυπο στην καινοτομία και οφέλη για την κοινωνία. Για να είναι αποτελεσματικές, οι εν λόγω μορφές δραστηριοτήτων πρέπει να εφαρμοστούν γρήγορα σε μεγάλη κλίμακα, συνενώνοντας προγράμματα σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο γύρω από κοινούς στόχους με σκοπό τη δημιουργία κρίσιμης μάζας, τη στήριξη συνεργειών και την επίτευξη βέλτιστων αποτελεσμάτων μόχλευσης.

Το πρόγραμμα για τις ΜΝΤ καλύπτει ολόκληρο το φάσμα της καινοτομίας με μοχλό την επιστήμη: από την πρώιμη και μικρής κλίμακας διερεύνηση εύθραυστων ιδεών εμβρυϊκού σταδίου με προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή έως τη σύσταση νέων κοινοτήτων έρευνας και καινοτομίας γύρω από μετασχηματιστικούς νεοεμφανιζόμενους τομείς έρευνας· και ευρείες και κοινές ερευνητικές πρωτοβουλίες διαρθρωμένες γύρω από ένα ερευνητικό θεματολόγιο που αποσκοπεί στην επίτευξη φιλόδοξων και οραματικών στόχων. Καθένα από τα εν λόγω τρία επίπεδα δέσμευσης έχει τη δική του ιδιαίτερη αξία, ενώ είναι συμπληρωματικά και συνεργιστικά. Για παράδειγμα, οι εξερευνήσεις μικρής κλίμακας μπορούν να αναδείξουν ανάγκες για ανάπτυξη νέων θεματικών πεδίων που μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλης κλίμακας δράση με βάση χάρτες πορείας. Περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα ερευνητικών φορέων, συμπεριλαμβανομένων των νέων ερευνητών και των ΜΜΕ έντασης έρευνας, και κοινότητες ενδιαφερόμενων μερών (κοινωνία των πολιτών, υπευθύνους χάραξης πολιτικής, βιομηχανία και ερευνητές δημόσιου τομέα) που συσπειρώνονται γύρω από ερευνητικά θεματολόγια καθώς αυτά σχηματοποιούνται, ωριμάζουν και διαφοροποιούνται.

2.3.        Γενικές γραμμές δραστηριοτήτων

Ενώ το πρόγραμμα για τις ΜΝΤ επιδιώκει να είναι οραματικό, μετασχηματιστικό και μη συμβατικό, οι δραστηριότητές τους ακολουθούν διαφορετικές λογικές, από εντελώς ανοικτές έως τη διάρθρωση θεμάτων, κοινοτήτων και χρηματοδότησης σε διαφορετικό βαθμό.

Οι δραστηριότητες θα δώσουν σταθερότερη μορφή σε διαφορετικές λογικές δράσης, σε κατάλληλη κλίμακα, εντοπίζοντας και αξιοποιώντας ευκαιρίες μακροπρόθεσμου οφέλους για τους πολίτες, την οικονομία και την κοινωνία:

α)           Με την προώθηση νεωτεριστικών ιδεών (ανοικτές ΜΝΤ), οι ΜΝΤ θα στηρίξουν την επιστημονική και τεχνολογική έρευνα εμβρυϊκού σταδίου που εξερευνά νέα θεμέλια για ριζικά νέες μελλοντικές τεχνολογίες, αμφισβητώντας τα υφιστάμενα παραδείγματα και διερευνώντας άγνωστους τομείς. Μια διαδικασία επιλογής από τη βάση στην κορυφή, απολύτως ανοικτή σε κάθε ερευνητική ιδέα, θα συγκροτήσει ένα διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο στοχευόμενων έργων. Ο έγκαιρος εντοπισμός πολλά υποσχόμενων νέων τομέων, εξελίξεων και τάσεων, παράλληλα με την προσέλκυση νέων και υψηλού δυναμικού φορέων έρευνας και καινοτομίας είναι καίριας σημασίας.

β)           Με την προώθηση νεοεμφανιζόμενων θεματικών πεδίων και κοινοτήτων («πρόδρομες ΜΝΤ»), οι ΜΝΤ θα αντιμετωπίσουν μια σειρά πολλά υποσχόμενων θεματικών πεδίων αναγνωριστικής έρευνας που έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν κρίσιμη μάζα αλληλοσχετιζόμενων έργων τα οποία, από κοινού, συνιστούν μια ευρεία και πολυσχιδή εξερεύνηση θεματικών πεδίων και δημιουργούν μια ευρωπαϊκή δεξαμενή γνώσεων.

γ)           Με την αντιμετώπιση μειζόνων διεπιστημονικών προκλήσεων Ε&Τ («εμβληματικές ΜΝΤ»), οι ΜΝΤ θα στηρίξουν μια φιλόδοξη, μεγάλης κλίμακας έρευνα με μοχλό την επιστήμη, η οποία επιδιώκει την επίτευξη επιστημονικών ανακαλύψεων. Οι εν λόγω δραστηριότητες θα επωφεληθούν από την εναρμόνιση των ευρωπαϊκών και εθνικών θεματολογίων. Η επιστημονική πρόοδος πρέπει να παρέχει μια ισχυρή και ευρεία βάση για μελλοντική τεχνολογική καινοτομία και οικονομική εφαρμογή σε ποικίλους τομείς, καθώς και νέα οφέλη για την κοινωνία.

Για κάθε δραστηριότητα θα καθοριστεί η σωστή μείξη ανοίγματος και ποικίλου βαθμού διάθρωσης θεμάτων, κοινοτήτων και χρηματοδότησης προκειμένου να αντιμετωπιστούν βέλτιστα οι επιδιωκόμενοι στόχοι.

3.           Δράσεις «Μαρία Κιουρί»

3.1.        Ειδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος είναι να διασφαλιστεί η βέλτιστη ανάπτυξη και η δυναμική χρήση του διανοητικού κεφαλαίου της Ευρώπης, προκειμένου να παραχθούν νέες δεξιότητες και καινοτομία και, επομένως, να αξιοποιηθεί το πλήρες δυναμικό της σε όλους τους τομείς και περιφέρειες.

Οι καλά εκπαιδευμένοι, δυναμικοί και δημιουργικοί ερευνητές αποτελούν τη ζωτική πρώτη ύλη για την βέλτιστη επιστήμη και την πλέον παραγωγική καινοτομία με βάση την έρευνα.

Παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη διαθέτει μια μεγάλη και διαφοροποιημένη δεξαμενή εξειδικευμένων ανθρώπινων πόρων για την έρευνα και την καινοτομία, αυτή χρειάζεται συνεχή ανεφοδιασμό, βελτίωση και προσαρμογή στις ταχέως εξελισσόμενες ανάγκες της αγοράς εργασίας. Σήμερα μόνο το 46% αυτής της δεξαμενής απασχολείται στον επιχειρηματικό τομέα, ποσοστό πολύ μικρότερο από ό,τι στους κύριους οικονομικούς ανταγωνιστές της Ευρώπης, π.χ. 69% στην Κίνα, 73% στην Ιαπωνία και 80% στις Ηνωμένες Πολιτείες. Επιπλέον, βάσει δημογραφικών παραγόντων, ένας δυσανάλογος αριθμός ερευνητών θα είναι σε ηλικία συνταξιοδότησης τα προσεχή έτη. Αυτό, σε συνδυασμό με την ανάγκη πολλών ερευνητικών θέσεων εργασίας υψηλής ποιότητας καθώς η ένταση έρευνας της ευρωπαϊκής οικονομίας αυξάνει θα είναι μία από τις κύριες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουν τα ευρωπαϊκά συστήματα εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας τα επόμενα χρόνια.

Η αναγκαία μεταρρύθμιση πρέπει να ξεκινήσει από τα πρώτα στάδια της σταδιοδρομίας των ερευνητών, κατά τη διάρκεια των διδακτορικών σπουδών τους ή αντίστοιχης μεταπτυχιακής κατάρτισης. Η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει υπερσύγχρονα καινοτόμα προγράμματα κατάρτισης, τα οποία να συνάδουν με τις άκρως ανταγωνιστικές και ολοένα και περισσότερο διεπιστημονικές απαιτήσεις της έρευνας και της καινοτομίας. Θα χρειαστεί η μεγάλη συμμετοχή επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ και άλλων κοινωνικοοικονομικών φορέων, προκειμένου οι ερευνητές να αποκτήσουν τις δεξιότητες καινοτομίας που απαιτούνται για τις θέσεις εργασίας του μέλλοντος. Επίσης, είναι σημαντικό να ενισχυθεί η κινητικότητα των εν λόγω ερευνητών δεδομένου ότι επί του παρόντος παραμένει σε πολύ μέτριο επίπεδο: το 2008, μόνο το 7% των Ευρωπαίων υποψηφίων διδακτόρων καταρτίστηκε σε άλλο κράτος μέλος, ενώ ο στόχος είναι 20% έως το 2030.

Η εν λόγω μεταρρύθμιση πρέπει να συνεχιστεί σε κάθε στάδιο της σταδιοδρομίας των ερευνητών. Η αύξηση της κινητικότητας των ερευνητών σε όλα τα επίπεδα είναι ζωτικής σημασίας, συμπεριλαμβανομένης της κινητικότητας στο μέσο της σταδιοδρομίας, όχι μόνο μεταξύ χωρών, αλλά και μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Αυτό δημιουργεί ισχυρό κίνητρο για μάθηση και ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων. Αποτελεί επίσης κύριο παράγοντα συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και βιομηχανίας μεταξύ χωρών. Ο ανθρώπινος παράγοντας αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της βιώσιμης συνεργασίες που είναι η βασική κινητήρια δύναμη για μια καινοτόμο και δημιουργική Ευρώπη, ικανή να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της κοινωνίας, και αποτελεί τη λύση για την υπέρβαση του κατακερματισμού των εθνικών πολιτικών. Η συνεργασία και η ανταλλαγή γνώσεων, μέσω ατομικής κινητικότητας σε όλα τα στάδια της σταδιοδρομίας και μέσω ανταλλαγών προσωπικού υψηλής εξειδίκευσης στην έρευνα και καινοτομία είναι απαραίτητες προκειμένου η Ευρώπη να επανέλθει στο δρόμο της βιώσιμης ανάπτυξης και να αντιμετωπίσει τις κοινωνιακές προκλήσεις.

Εάν η Ευρώπη θέλει να σταθεί πλάι στους ανταγωνιστές της στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, πρέπει να προσελκύσει περισσότερους νέους άνδρες και γυναίκες για να ακολουθήσουν ερευνητική σταδιοδρομία, και να παράσχει ιδιαίτερα ελκυστικές ευκαιρίες και περιβάλλοντα για έρευνα και καινοτομία. Τα πλέον ταλαντούχα άτομα από την Ευρώπη και εκτός αυτής πρέπει να θεωρούν την Ευρώπη ως εξαιρετικό τόπο εργασίας. Η ισότητα των δύο φύλων, οι υψηλής ποιότητας και σταθερές συνθήκες απασχόλησης και εργασίας, καθώς και η αναγνώριση αποτελούν κρίσιμες πτυχές που πρέπει να διασφαλίζονται με συνέπεια σε ολόκληρη την Ευρώπη.

3.2.        Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της ΕΕ

Ούτε η χρηματοδότηση της Ένωσης από μόνη της, ούτε τα κράτη μέλη μεμονωμένα είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν αυτή την πρόκληση. Παρά το γεγονός ότι τα κράτη μέλη έχουν πραγματοποιήσει μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση των οικείων ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και τον εκσυγχρονισμό των οικείων συστημάτων κατάρτισης, η πρόοδος εξακολουθεί να είναι ανομοιογενής στην Ευρώπη, με μεγάλες διαφορές μεταξύ χωρών. Συνολικά, η επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα γενικά παραμένει μέτρια στην Ευρώπη. Το ίδιο ισχύει για την ισότητα των φύλων και τις προσπάθειες προσέλκυσης φοιτητών και ερευνητών εκτός του ΕΧΕ. Επί του παρόντος, περίπου το 20% των υποψήφιων διδακτόρων στην Ένωση είναι πολίτες τρίτων χωρών, ενώ περίπου το 35% στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής προέρχονται από το εξωτερικό. Για την επιτάχυνση της εν λόγω αλλαγής απαιτείται μια στρατηγική προσέγγιση η οποία υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα σε επίπεδο Ένωσης. Η χρηματοδότηση της Ένωσης είναι καίριας σημασίας για τη δημιουργία κινήτρων και την προώθηση των απαραίτητων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.

Η ευρωπαϊκές δράσεις «Μαρία Κιουρί» σημείωσαν αξιόλογη πρόοδο όσον αφορά στην προώθηση της κινητικότητας, τόσο της διακρατικής όσο και της διατομεακής, και το άνοιγμα της ερευνητικής σταδιοδρομίας σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, με άριστες συνθήκες απασχόλησης και εργασίας σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Χάρτα του Ερευνητή και τον Κώδικα Δεοντολογίας. Δεν υπάρχει ισοδύναμο στα κράτη μέλη όσον αφορά την κλίμακα και το πεδίο εφαρμογής τους, τη χρηματοδότηση, τον διεθνή χαρακτήρα, την παραγωγή και μεταφορά γνώσης. Έχουν ενισχύσει τους πόρους των ιδρυμάτων εκείνων που είναι σε θέση να προσελκύσουν ερευνητές σε διεθνές επίπεδο και, ως εκ τούτου, έχουν ενθαρρύνει την εξάπλωση των κέντρων αριστείας σε ολόκληρη την Ένωση. Έχουν λειτουργήσει υποδειγματικά με αισθητή διαρθρωτική επίδραση μέσω της διάδοσης των βέλτιστων πρακτικών τους σε εθνικό επίπεδο. Η προσέγγισή από τη βάση προς την κορυφή που υιοθετήθηκε από τις δράσεις «Μαρία Κιουρί» έχει επιτρέψει επίσης στη μεγάλη πλειονότητα των εν λόγω ιδρυμάτων να καταρτίσουν μια νέα γενιά ερευνητών και να αναβαθμίσουν τις δεξιότητές της, ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν τις μεγάλες προκλήσεις της κοινωνίας.

Η περαιτέρω ανάπτυξη των δράσεων «Μαρία Κιουρί» θα συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας. Με την πανευρωπαϊκή ανταγωνιστική δομή χρηματοδότησής τους, οι δράσεις «Μαρία Κιουρί» θα ενθαρρύνουν νέες, δημιουργικές και καινοτόμες μορφές κατάρτισης, όπως τα βιομηχανικά διδακτορικά, στα οποία συμμετέχουν φορείς από την εκπαίδευση, την έρευνα και την καινοτομία, οι οποίοι πρέπει να ανταγωνιστούν σε παγκόσμιο επίπεδο για να αποκτήσουν φήμη αριστείας. Με την παροχή χρηματοδότησης από την Ένωση στα καλύτερα προγράμματα έρευνας και κατάρτισης σύμφωνα με τις αρχές για καινοτόμες διδακτορικές σπουδές στην Ευρώπη, θα προωθήσουν επίσης την ευρύτερη διάδοση και αξιοποίηση προς την κατεύθυνση καλύτερα διαρθρωμένων διδακτορικών σπουδών.

Οι υποτροφίες «Μαρία Κιουρί» θα επεκταθούν επίσης στην προσωρινή κινητικότητα πεπειραμένων ερευνητών και μηχανικών από δημόσια ιδρύματα προς τον ιδιωτικό τομέα ή αντιστρόφως, ενθαρρύνοντας και στηρίζοντας με αυτόν τον τρόπο τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά κέντρα και τις επιχειρήσεις να συνεργαστούν μεταξύ τους σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Με τη συνδρομή του καθιερωμένου, διαφανούς και δίκαιου συστήματος αξιολόγησής τους, οι δράσεις «Μαρία Κιουρί» θα εντοπίσουν τα εξαιρετικά ταλέντα στην έρευνα και την καινοτομία στο πλαίσιο διεθνούς συναγωνισμού, ο οποίος διασφαλίζει κύρος και, ως εκ τούτου, παρέχει κίνητρα στους ερευνητές να συνεχίσουν τη σταδιοδρομία τους στην Ευρώπη.

Οι κοινωνιακές προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν από υψηλής εξειδίκευσης ερευνητές και προσωπικό καινοτομίας δεν αποτελούν μόνο πρόβλημα της Ευρώπης. Υπάρχουν διεθνείς προκλήσεις κολοσσιαίας πολυπλοκότητας και μεγέθους. Οι καλύτεροι ερευνητές στην Ευρώπη και στον κόσμο πρέπει να συνεργαστούν διακρατικά, διατομεακά και διεπιστημονικά. Οι δράσεις «Μαρία Κιουρί» θα διαδραματίσουν εν προκειμένω καίριας σημασίας ρόλο στηρίζοντας τις ανταλλαγές προσωπικού, οι οποίες θα προωθήσουν τη συνεργατική σκέψη μέσω της διεθνούς και διατομεακής ανταλλαγής γνώσεων που είναι καίριας σημασίας για μια ανοικτή καινοτομία.

Η επέκταση του μηχανισμού συγχρηματοδότησης των δράσεων «Μαρία Κιουρί» είναι καίριας σημασίας για την επέκταση της δεξαμενής ταλέντων της Ευρώπης. Οι αριθμητικές και διαρθρωτικές επιπτώσεις της δράσης της Ένωσης θα αυξηθούν με την προσέλκυση περιφερειακής, εθνικής, διεθνούς και ιδιωτικής χρηματοδότησης για τη δημιουργία νέων προγραμμάτων και το άνοιγμα των υφιστάμενων στη διεθνή και διατομεακή κατάρτιση, την κινητικότητα και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας. Ένας τέτοιος μηχανισμός θα σφυρηλατήσει ισχυρότερους δεσμούς μεταξύ των προσπαθειών έρευνας και εκπαίδευσης σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο.

Όλες οι δραστηριότητες στο πλαίσιο αυτής της πρόκλησης θα συμβάλλουν στη δημιουργία ενός εντελώς νέου τρόπου σκέψης στην Ευρώπη, ο οποίος είναι καίριας σημασίας για τη δημιουργικότητα και την καινοτομία. Τα μέτρα χρηματοδότησης «Μαρία Κιουρί» θα ενισχύσουν τη συγκέντρωση πόρων στην Ευρώπη και, συνεπώς, θα οδηγήσουν σε βελτίωση του συντονισμού και της διακυβέρνησης όσον αφορά την κατάρτιση, την κινητικότητα και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας των ερευνητών. Θα συμβάλλουν στους πολιτικούς στόχους που περιγράφονται στην «Ένωση Καινοτομίας,» στη «Νεολαία σε κίνηση» και στο «Θεματολόγιο για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας», και θα είναι ζωτικής σημασίας για την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

3.3.        Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

α)           Προώθηση νέων δεξιοτήτων μέσω της άριστης αρχικής κατάρτισης των ερευνητών

Σκοπός είναι να καταρτιστεί μια νέα γενιά δημιουργικών και καινοτόμων ερευνητών, ικανών να μετατρέψουν τις γνώσεις και τις ιδέες σε προϊόντα και υπηρεσίες προς όφελος της οικονομίας και της κοινωνίας στην Ένωση.

Οι κύριες δραστηριότητες θα συνίστανται στην παροχή άριστης και καινοτόμου κατάρτισης στους πρωτόπειρους ερευνητές μεταπτυχιακού επιπέδου, μέσω διεπιστημονικών έργων ή διδακτορικών προγραμμάτων στα οποία συμμετέχουν πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, επιχειρήσεις, ΜΜΕ και άλλες κοινωνικοοικονομικές ομάδες από διαφορετικές χώρες. Αυτό θα βελτιώσει τις προοπτικές σταδιοδρομίας των νέων μεταπτυχιακών ερευνητών τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα.

β)           Προαγωγή της αριστείας μέσω διασυνοριακής και διατομεακής κινητικότητας

Σκοπός είναι η ενίσχυση του δημιουργικού και καινοτόμου δυναμικού των πεπειραμένων ερευνητών σε όλα τα επίπεδα της σταδιοδρομίας, δημιουργώντας ευκαιρίες για διασυνοριακή και διατομεακή κινητικότητα.

Οι κύριες δραστηριότητες θα συνίστανται στην ενθάρρυνση των πεπειραμένων ερευνητών να διευρύνουν ή να εμβαθύνουν τις ικανότητές τους μέσω της κινητικότητας, δημιουργώντας ελκυστικές ευκαιρίες σταδιοδρομίας σε πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, επιχειρήσεις, ΜΜΕ και άλλες κοινωνικοοικονομικές ομάδες σε ολόκληρη την Ευρώπη και πέραν αυτής. Θα υποστηριχθούν επίσης οι ευκαιρίες επανέναρξης της ερευνητικής σταδιοδρομίας μετά από διακοπή.

γ)           Τόνωση της καινοτομίας μέσω γόνιμης αλληλεπίδρασης των γνώσεων

Σκοπός είναι η ενίσχυση της διεθνούς διασυνοριακής και διατομεακής συνεργασίας στην έρευνα και την καινοτομία μέσω ανταλλαγών προσωπικού έρευνας και καινοτομίας προκειμένου να καταστεί δυνατή η καλύτερη αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων.

Οι κύριες δραστηριότητες θα συνίστανται στη στήριξη των βραχυπρόθεσμων ανταλλαγών προσωπικού έρευνας και καινοτομίας μέσω συμπράξεων πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων, επιχειρήσεων, ΜΜΕ και άλλων κοινωνικοοικονομικών ομάδων, τόσο εντός της Ευρώπης, όσο και παγκοσμίως. Συμπεριλαμβάνεται η προώθηση της συνεργασίας με τρίτες χώρες.

δ)           Αύξηση του διαρθρωτικού αντικτύπου με συγχρηματοδότηση των δραστηριοτήτων

Σκοπός είναι να αυξηθεί, με την προσέλκυση πρόσθετων κονδυλίων, ο αριθμητικός και διαρθρωτικός αντίκτυπος των δράσεων «Μαρία Κιουρί» και να προωθηθεί η αριστεία σε εθνικό επίπεδο όσον αφορά την κατάρτιση, την κινητικότητα και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας των ερευνητών.

Οι κύριες δραστηριότητες θα συνίστανται στην ενθάρρυνση, με τη συνδρομή ενός μηχανισμού συγχρηματοδότησης, των περιφερειακών, εθνικών και διεθνών οργανώσεων για να δημιουργήσουν νέα προγράμματα και να ανοίξουν τα υφιστάμενα στη διεθνή και διατομεακή κατάρτιση, κινητικότητα και εξέλιξη της σταδιοδρομίας. Αυτό θα αυξήσει την ποιότητα της ερευνητικής κατάρτισης στην Ευρώπη σε όλα τα στάδια της σταδιοδρομίας, συμπεριλαμβανομένου του διδακτορικού επιπέδου, θα ενισχύσει την ελεύθερη κυκλοφορία ερευνητών και επιστημονικών γνώσεων στην Ευρώπη, θα προωθήσει ελκυστικές ερευνητικές σταδιοδρομίες παρέχοντας ανοικτές διαδικασίες πρόσληψης και ελκυστικές συνθήκες εργασίας, και θα στηρίξει τη συνεργασία στην έρευνα και την καινοτομία μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων, και τη συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς.

ε)           Ειδική στήριξη και πολιτική δράση

Οι σκοποί συνίστανται στην παρακολούθηση της προόδου, στον εντοπισμό των κενών που υπάρχουν τις δράσεις «Μαρία Κιουρί» και στην αύξηση του αντικτύπου τους. Σε αυτό το πλαίσιο, θα εκπονηθούν δείκτες και θα αναλυθούν δεδομένα σχετικά με την κινητικότητα, τις δεξιότητες και τη σταδιοδρομία των ερευνητών, επιζητώντας συνέργειες και στενό συντονισμό με τις δράσεις στήριξης της πολιτικής που αφορούν τους ερευνητές, τους εργοδότες και τους χρηματοδότες τους και οι οποίες διεξάγονται στο πλαίσιο του ειδικού στόχου «Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς». Η δραστηριότητα έχει απώτερο σκοπό την ενίσχυση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τη σημασία και την ελκυστικότητα της ερευνητικής σταδιοδρομίας και τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας και της καινοτομίας που προκύπτουν από εργασίες στηριζόμενες από τις δράσεις «Μαρία Κιουρί».

4.           Ερευνητικές Υποδομές

4.1         Ειδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος είναι να αποκτήσει η Ευρώπη ερευνητικές υποδομές παγκόσμιας κλάσης οι οποίες είναι προσβάσιμες από όλους τους ερευνητές στην Ευρώπη και πέραν αυτής, και να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό τους για επιστημονική πρόοδο και καινοτομία.

Οι ερευνητικές υποδομές αποτελούν κύριους καθοριστικούς παράγοντες για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης σε όλο το εύρος των επιστημονικών πεδίων και είναι ουσιώδεις για μια καινοτομία βασιζόμενη στην επιστήμη. Σε πολλά πεδία η έρευνα είναι αδύνατη χωρίς πρόσβαση σε υπερυπολογιστές, πηγές ακτινοβολίας για νέα υλικά, καθαρούς θαλάμους για τις νανοτεχνολογίες, βάσεις δεδομένων για τη γονιδιωματική και τις κοινωνικές επιστήμες, παρατηρητήρια για τις γεωεπιστήμες, ευρυζωνικά δίκτυα για μεταφορά δεδομένων, κ.λπ. Οι ερευνητικές υποδομές είναι αναγκαίες για τη διεξαγωγή της έρευνας που απαιτείται για την αντιμετώπιση μειζόνων κοινωνιακών προκλήσεων — ενέργεια, αλλαγή του κλίματος, βιοοικονομία και δια βίου υγεία και ευεξία για όλους. Προωθούν τη συνεργασία δια των συνόρων και μεταξύ επιστημονικών κλάδων και δημιουργούν έναν απρόσκοπτο και ανοικτό ευρωπαϊκό χώρο για την επιγραμμική έρευνα. Προάγουν την κινητικότητα ατόμων και ιδεών, φέρνουν σε επαφή τους καλύτερους επιστήμονες από ολόκληρη την Ευρώπη και τον κόσμο, και ενισχύουν την επιστημονική εκπαίδευση. Προωθούν την αριστεία στις ευρωπαϊκές κοινότητες έρευνας και καινοτομίας, και μπορούν να αποτελέσουν εξαιρετικές περιπτώσεις προβολής της επιστήμης στην κοινωνία εν γένει.

Η Ευρώπη πρέπει να καθιερώσει μια κατάλληλη, σταθερή βάση για την κατασκευή, συντήρηση και λειτουργία ερευνητικών υποδομών προκειμένου η έρευνά της να παραμείνει παγκόσμιας κλάσης. Αυτό απαιτεί ουσιαστική και αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ ενωσιακών, εθνικών και περιφερειακών χρηματοδοτών, για την οποία θα επιδιωχθούν ισχυροί δεσμοί με την πολιτική συνοχής προκειμένου να διασφαλισθούν οι συνέργειες και μια συνεκτική προσέγγιση.

Αυτός ο ειδικός στόχος αντιμετωπίζει μια κύρια δέσμευση της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Ένωση Καινοτομίας», η οποία υπογραμμίζει τον καίριο ρόλο που διαδραματίζουν οι ερευνητικές υποδομές παγκόσμιας κλάσης προκειμένου να καταστήσουν δυνατή τη ρηξικέλευθη έρευνα και καινοτομία. Η πρωτοβουλία τονίζει την ανάγκη συνένωσης των πόρων σε ολόκληρη την Ευρώπη και, σε ορισμένες περιπτώσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, προκειμένου να κατασκευαστούν και να λειτουργήσουν ερευνητικές υποδομές. Επίσης, η εμβληματική πρωτοβουλία «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη» δίνει έμφαση στην ανάγκη ενίσχυσης των ηλεκτρονικών υποδομών της Ευρώπης και στη σημασία της ανάπτυξης συσπειρώσεων καινοτομίας για τη δημιουργία πλεονεκτήματος της Ευρώπης στην καινοτομία.

4.2         Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της ΕΕ

Οι υπερσύγχρονες ερευνητικές υποδομές καθίστανται ολοένα και περισσότερο πολύπλοκες και δαπανηρές, απαιτώντας συχνά την ενσωμάτωση διαφορετικού εξοπλισμού, διαφορετικών υπηρεσιών και πηγών δεδομένων και εκτενή διακρατική συνεργασία. Καμία χώρα από μόνη της δεν διαθέτει αρκετούς πόρους για να στηρίξει όλες τις ερευνητικές υποδομές που χρειάζεται. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση των ερευνητικών υποδομών έχει σημειώσει αξιόλογη πρόοδο τα τελευταία έτη με την υλοποίηση του χάρτη πορείας για τις υποδομές του Ευρωπαϊκού Στρατηγικού Φόρουμ Ερευνητικών Υποδομών (ESFRI)[21], την ενοποίηση και το άνοιγμα των εθνικών ερευνητικών εγκαταστάσεων και την ανάπτυξη ηλεκτρονικών υποδομών που υποστηρίζουν τον ψηφιακό Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας. Τα δίκτυα ερευνητικών υποδομών σε ολόκληρη την Ευρώπη ενισχύουν την οικεία βάση ανθρώπινου κεφαλαίου, παρέχοντας κατάρτιση παγκόσμιας κλάσης σε μια νέα γενιά ερευνητών και μηχανικών, και προωθώντας τη διεπιστημονική συνεργασία.

Η περαιτέρω ανάπτυξη και η ευρύτερη χρήση των ερευνητικών υποδομών σε επίπεδο Ένωσης θα συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας. Ενώ ο ρόλος των κρατών μελών παραμένει κεντρικός στην ανάπτυξη και χρηματοδότηση ερευνητικών υποδομών, η Ένωση έχει σημαντικό μερίδιο στη στήριξη των υποδομών σε επίπεδο Ένωσης, στην προώθηση της δημιουργίας νέων εγκαταστάσεων, στο άνοιγμα ευρείας πρόσβασης στις εθνικές και ευρωπαϊκές υποδομές, και στη διασφάλιση ότι οι περιφερειακές, εθνικές, ευρωπαϊκές και διεθνείς πολιτικές είναι συνεπείς και αποτελεσματικές. Δεν είναι μόνο ανάγκη να αποφευχθεί η αλληλεπικάλυψη προσπαθειών και να συντονιστεί και να εξορθολογιστεί η χρήση των εγκαταστάσεων, αλλά και να συνενωθούν οι πόροι έτσι ώστε η Ένωση να μπορεί επίσης να αποκτήσει και να θέσει σε λειτουργία ερευνητικές υποδομές σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η αποδοτικότητα ως προς την κλίμακα και το πεδίο εφαρμογής που επιτυγχάνει η ευρωπαϊκή προσέγγιση ως προς την κατασκευή, χρήση και διαχείριση ερευνητικών υποδομών, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υποδομών, θα συμβάλλει σημαντικά στην προώθηση του δυναμικού έρευνας και καινοτομίας της Ευρώπης.

4.3         Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

Οι δραστηριότητες αποσκοπούν στην ανάπτυξη των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών για το 2020 και πέραν αυτού, προωθώντας το δυναμικό καινοτομίας και το ανθρώπινο κεφάλαιό τους, και ενισχύοντας την ευρωπαϊκή πολιτική για τις ερευνητικές υποδομές.

α)           Ανάπτυξη των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών για το 2020 και πέραν αυτού

Σκοπός είναι η εξασφάλιση της υλοποίησης και λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Στρατηγικού Φόρουμ Ερευνητικών Υποδομών (ESFRI) και άλλων ερευνητικών υποδομών παγκόσμιας κλάσης, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης περιφερειακών εταιρικών εγκαταστάσεων· η ενοποίηση των εθνικών ερευνητικών υποδομών και η πρόσβαση σε αυτές· και η ανάπτυξη, εξάπλωση και λειτουργία ηλεκτρονικών υποδομών.

β)           Προώθηση του δυναμικού καινοτομίας των ερευνητικών υποδομών και του ανθρωπίνου κεφαλαίου τους

Σκοπός είναι να ενθαρρυνθούν οι ερευνητικές υποδομές να λειτουργήσουν ως πρώιμοι αποδέκτες τεχνολογίας, να προωθηθούν οι συμπράξεις Ε&Α με τη βιομηχανία, να διευκολυνθεί η βιομηχανική χρήση των ερευνητικών υποδομών και να υποστηριχθεί η δημιουργία συσπειρώσεων καινοτομίας. Η εν λόγω δραστηριότητα θα υποστηρίξει επίσης την κατάρτιση ή/και τις ανταλλαγές προσωπικού διαχείρισης και λειτουργίας ερευνητικών υποδομών.

γ)           Ενίσχυση της πολιτικής για τις ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές και της διεθνούς συνεργασίας

Σκοπός είναι να υποστηριχθούν οι συμπράξεις μεταξύ των αρμόδιων φορέων χάραξης πολιτικής και των φορέων χρηματοδότησης, τα εργαλεία χαρτογράφησης και παρακολούθησης για τη λήψη αποφάσεων, καθώς και δραστηριότητες διεθνούς συνεργασίας.

Οι δραστηριότητες του δευτέρου και τρίτου εδαφίου θα επιδιωχθούν μέσω δικής τους ειδικής δράσης και, ενδεχομένως, ως μέρος των δραστηριοτήτων του πρώτου εδαφίου.

ΜΕΡΟΣ II ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΥΠΕΡΟΧΗ

1.           Yπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες

Ο ειδικός στόχος είναι να δημιουργηθεί και να διατηρηθεί η παγκόσμια πρωτοπορία στις ευρείας εφαρμογής τεχνολογίες και στη διαστημική έρευνα και καινοτομία, οι οποίες υποστηρίζουν την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας σε ένα φάσμα υφιστάμενων και νεοεμφανιζόμενων βιομηχανιών και τομέων.

Το παγκόσμιο επιχειρηματικό περιβάλλον μεταβάλλεται ραγδαία και οι στόχοι της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη θέτουν προκλήσεις και ευκαιρίες στην ευρωπαϊκή βιομηχανία. Η Ευρώπη πρέπει να επιταχύνει την καινοτομία, μετασχηματίζοντας την παραγόμενη γνώση, με σκοπό τη στήριξη και την ενίσχυση υφιστάμενων προϊόντων, υπηρεσιών και αγορών, και τη δημιουργία νέων. Η καινοτομία πρέπει να αξιοποιηθεί υπό την ευρύτερη έννοια, να υπερβεί την τεχνολογία ώστε να συμπεριλαμβάνει τις επιχειρήσεις, τις οργανωτικές και κοινωνικές πτυχές.

Για να διατηρηθεί το προβάδισμα στον παγκόσμιο ανταγωνισμό με ισχυρή τεχνολογική βάση και βιομηχανικές ικανότητες, απαιτείται αύξηση των στρατηγικών επενδύσεων στην έρευνα, την ανάπτυξη, την επικύρωση και τις πιλοτικές εφαρμογές στις Τεχνολογίες των Πληροφοριών και των Επικοινωνιών (ΤΠΕ), στις νανοτεχνολογίες, στα προηγμένα υλικά, στη βιοτεχνολογία, στην προηγμένη κατασκευή και μεταποίηση και στο διάστημα.

H επιτυχής γνώση και εξάπλωση των τεχνολογιών ευρείας εφαρμογής από την ευρωπαϊκή βιομηχανία αποτελεί κύριο παράγοντα ενίσχυσης της παραγωγικότητας και της ικανότητας καινοτομίας της Ευρώπης και διασφάλισης ότι η Ευρώπη διαθέτει μια προηγμένη, βιώσιμη και ανταγωνιστική οικονομία, παγκόσμια πρωτοπορία σε τομείς εφαρμογής υψηλής τεχνολογίας και ικανότητα εξεύρεσης αποτελεσματικών λύσεων για τις κοινωνιακές προκλήσεις. Ο διεισδυτικός χαρακτήρας των εν λόγω δραστηριοτήτων μπορεί να προωθήσει την περαιτέρω πρόοδο μέσω συμπληρωματικών εφευρέσεων και εφαρμογών, εξασφαλίζοντας υψηλότερη απόδοση των επενδύσεων στις εν λόγω τεχνολογίες από ό, τι σε οποιοδήποτε άλλο τομέα.

Οι εν λόγω δραστηριότητες θα συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων των εμβληματικών πρωτοβουλιών της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»: «Ένωση Καινοτομίας», «Μια Ευρώπη με αποδοτική χρήση των πόρων», «Μια βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης», «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη», καθώς και στην επίτευξη των στόχων της διαστημικής πολιτικής της Ένωσης.

Συμπληρωματικότητα με άλλες δραστηριότητες του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020»

Οι δραστηριότητες του σκέλους «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» θα βασίζονται κατά κύριο λόγο στα θεματολόγια έρευνας και καινοτομίας που ορίζονται από τη βιομηχανία και τις επιχειρήσεις, μαζί με την ερευνητική κοινότητα, και δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην προσέλκυση επενδύσεων από τον ιδιωτικό τομέα.

Η ενσωμάτωση των τεχνολογιών ευρείας εφαρμογής σε λύσεις για τις κοινωνιακές προκλήσεις θα στηριχθεί από κοινού με τις σχετικές προκλήσεις. Οι εφαρμογές των τεχνολογιών ευρείας εφαρμογής που δεν εμπίπτουν στις κοινωνιακές προκλήσεις, αλλά είναι σημαντικές για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, θα υποστηριχθούν στο σκέλος «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες».

Κοινή προσέγγιση

Η προσέγγιση θα περιλαμβάνει τόσο δραστηριότητες βάσει θεματολογίου, όσο και πιο ανοικτούς τομείς για την προώθηση καινοτόμων έργων και ρηξικέλευθων λύσεων. Θα δοθεί έμφαση στην Ε&Α, στις μεγάλης κλίμακας πιλοτικές εφαρμογές και στις δραστηριότητες επίδειξης, στις κλίνες δοκιμών και στα ζωντανά εργαστήρια, στην κατασκευή πρωτοτύπων και την επικύρωση προϊόντων σε πιλοτικές γραμμές. Οι δραστηριότητες θα σχεδιαστούν ώστε να προωθούν την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, παροτρύνοντας τη βιομηχανία, και ιδίως τις ΜΜΕ, να πραγματοποιήσουν περισσότερες επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία.

Μια ενοποιημένη προσέγγιση των κύριων τεχνολογιών ευρείας εφαρμογής

Σημαντική συνιστώσα του σκέλους «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» είναι οι Κύριες Τεχνολογίες Ευρείας Εφαρμογής (ΚΤΕΕ)· ως τέτοιες νοούνται η μικροηλεκτρονική και η νανοηλεκτρονική, η φωτονική, η νανοτεχνολογία, η βιοτεχνολογία, τα προηγμένα υλικά και τα προηγμένα συστήματα κατασκευής[22]. Οι εν λόγω πολυεπιστημονικές τεχνολογίες έντασης γνώσης και κεφαλαίου διαπερνούν πολλούς διαφορετικούς τομείς, παρέχοντας τη βάση για σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Μια ενοποιημένη προσέγγιση, η οποία θα προωθεί τον συνδυασμό, τη σύγκλιση και τη γόνιμη αλληλεπίδραση των ΚΤΕΕ σε διαφορετικούς κύκλους καινοτομίας και διαφορετικές αξιακές αλυσίδες μπορεί να επιφέρει ενθαρρυντικά ερευνητικά αποτελέσματα και να προετοιμάσει το έδαφος για νέες βιομηχανικές τεχνολογίες, προϊόντα, υπηρεσίες και καινοτόμες εφαρμογές (π.χ. στο διάστημα, στις μεταφορές, στο περιβάλλον, στην υγεία, κ.λπ.). Επομένως, οι πολυάριθμες αλληλεπιδράσεις των ΚΤΕΕ και των τεχνολογιών ευρείας εφαρμογής θα αξιοποιηθούν με ευέλικτο τρόπο, ως σημαντική πηγή καινοτομίας. Αυτό θα συμπληρώσει τη στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας στις ΚΤΕΕ την οποία μπορούν να παράσχουν οι εθνικές ή περιφερειακές αρχές βάσει των ταμείων για την πολιτική συνοχής στο πλαίσιο έξυπνων στρατηγικών εξειδίκευσης.

Για όλες τις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των ΚΤΕΕ, μείζων στόχος θα είναι να ενισχυθούν οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των τεχνολογιών, καθώς και με τις εφαρμογές στο πλαίσιο των κοινωνιακών προκλήσεων. Αυτό θα ληφθεί πλήρως υπόψη στην ανάπτυξη και υλοποίηση θεματολογίων και προτεραιοτήτων. Απαιτεί από τους ενδιαφερόμενους που εκπροσωπούν διαφορετικές προοπτικές να συμμετάσχουν πλήρως στον καθορισμό προτεραιοτήτων και στην υλοποίησή τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, θα απαιτηθούν επίσης δράσεις που χρηματοδοτούνται από κοινού στο πλαίσιο των ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικών τεχνολογιών, καθώς και των σχετικών κοινωνιακών προκλήσεων. Εδώ περιλαμβάνεται η κοινή χρηματοδότηση συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που αποσκοπούν στην ανάπτυξη τεχνολογιών και στην εφαρμογή τους για την αντιμετώπιση κοινωνιακών προκλήσεων.

Οι ΤΠΕ διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, δεδομένου ότι περικλείουν ορισμένες από τις ΚΤΕΕ και παρέχουν κύριες βασικές υποδομές, τεχνολογίες και συστήματα για ζωτικής σημασίας οικονομικές και κοινωνικές διεργασίες και νέα προϊόντα και υπηρεσίες δημοσίου και ιδιωτικού τομέα. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία πρέπει να παραμείνει στην αιχμή του δόρατος των τεχνολογικών εξελίξεων στις ΤΠΕ, όπου πολλές τεχνολογίες εισέρχονται σε νέα επαναστατική φάση, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες.

Το διάστημα είναι ένας ταχέως αναπτυσσόμενος τομέας, ο οποίος παρέχει πληροφορίες ζωτικής σημασίας για πολλούς τομείς της σύγχρονης κοινωνίας, ανταποκρίνεται στις θεμελιώδεις ανάγκες της, απαντά σε παγκόσμια επιστημονικά ερωτήματα, και συμβάλλει στο να διασφαλίσει τη θέση της Ένωσης ως σημαντικού παίκτη στη διεθνή σκηνή. Η διαστημική έρευνα υποστηρίζει όλες τις δραστηριότητες που αναλαμβάνονται στο διάστημα, αλλά επί του παρόντος είναι κατακερματισμένη σε εθνικά προγράμματα τα οποία διεξάγονται από ένα υποσύνολο κρατών μελών της Ένωσης. Απαιτούνται συντονισμός σε επίπεδο Ένωσης και επενδύσεις στην έρευνα του διαστήματος (βλ. άρθρο 189 της ΣΛΕΕ) προκειμένου να διατηρηθεί το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, να διασφαλιστεί η διαστημική υποδομή της Ένωσης, όπως το Galileo, και να υποστηριχθεί ο μελλοντικός ρόλος της Ένωσης στο διάστημα. Επιπλέον, καινοτόμες κατάντη υπηρεσίες και εφαρμογές που χρησιμοποιούν πληροφορίες προερχόμενες από το διάστημα αποτελούν σημαντική πηγή οικονομικής ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων εργασίας.

Συμπράξεις και προστιθέμενη αξία

Η Ευρώπη μπορεί να επιτύχει κρίσιμη μάζα μέσω συμπράξεων, συσπειρώσεων και δικτύων, και τυποποίησης, προωθώντας τη συνεργασία μεταξύ διαφορετικών επιστημονικών και τεχνολογικών κλάδων και τομέων με παρόμοιες ερευνητικές και αναπτυξιακές ανάγκες, με αποτέλεσμα πρωτόγνωρες ανακαλύψεις, νέες τεχνολογίες και καινοτόμες λύσεις.

H ανάπτυξη και υλοποίηση θεματολογίων έρευνας και καινοτομίας μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, η δημιουργία αποτελεσματικών βιομηχανικών και πανεπιστημιακών δεσμών, η προσέλκυση πρόσθετων επενδύσεων, η πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου, η τυποποίηση και η στήριξη προεμπορικών δημόσιων συμβάσεων και η προμήθεια καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών είναι όλες ουσιαστικές πτυχές για την αντιμετώπιση της ανταγωνιστικότητας.

Σε αυτό το πλαίσιο, χρειάζονται επίσης ισχυροί δεσμοί με το ΕΙΚΤ προκειμένου να προωθηθούν κορυφαία επιχειρηματικά ταλέντα και να επισπευσθεί η καινοτομία, φέρνοντας σε επαφή ανθρώπους από διαφορετικές χώρες, επιστημονικούς κλάδους και οργανισμούς.

Η συνεργασία σε επίπεδο Ένωσης μπορεί επίσης να στηρίξει τις εμπορικές ευκαιρίες μέσω της ανάπτυξης ευρωπαϊκών ή διεθνών προτύπων για νεοεμφανιζόμενα προϊόντα, υπηρεσίες και τεχνολογίες. Θα προωθηθούν δραστηριότητες για τη στήριξη της τυποποίησης και της διαλειτουργικότητας, της ασφάλειας και των προκανονιστικών δραστηριοτήτων.

1.1         Τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ)

1.1.1. Ειδικός στόχος για τις ΤΠΕ

Σύμφωνα με το «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη»[23], ο ειδικός στόχος της έρευνας και καινοτομίας (Ε&Κ) στις ΤΠΕ είναι να καταστήσει την Ευρώπη ικανή να αναπτύξει και να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες που προσφέρει η πρόοδος στις ΤΠΕ προς όφελος των πολιτών της, των επιχειρήσεών της και της επιστημονικής της κοινότητας.

Η Ευρώπη, ως η μεγαλύτερη παγκόσμια οικονομία που κατέχει το μεγαλύτερο μερίδιο στην παγκόσμια αγορά ΤΠΕ, αυτή τη στιγμή με περισσότερα από 2.600 δισεκατ. ευρώ, δικαιούται να τρέφει εύλογες φιλοδοξίες για τις επιχειρήσεις της, τις κυβερνήσεις της, τα οικεία κέντρα έρευνας και ανάπτυξης και τα πανεπιστήμιά της ώστε να καθοδηγήσουν τις εξελίξεις στις ΤΠΕ, να δημιουργήσουν νέες επιχειρήσεις και να επενδύσουν περισσότερο στην καινοτομία στις ΤΠΕ.

Έως το 2020, ο τομέας των ΤΠΕ στην Ευρώπη πρέπει να παράγει τουλάχιστον το ισοδύναμο του μεριδίου του στην παγκόσμια αγορά ΤΠΕ, το οποίο αυτή τη στιγμή ανέρχεται περίπου στο ένα τρίτο. Η Ευρώπη πρέπει επίσης να αναπτύξει καινοτόμες επιχειρήσεις στις ΤΠΕ, ούτως ώστε το ένα τρίτο όλων των επιχειρηματικών δαπανών Ε&Α στις ΤΠΕ, αυτή τη στιγμή περισσότερο από 35 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, να επενδυθεί από εταιρείες που συστάθηκαν κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Αυτό απαιτεί σημαντική αύξηση των δημόσιων επενδύσεων Ε&Α στις ΤΠΕ κατά τρόπο που να προσελκύονται ιδιωτικές δαπάνες, με σκοπό τον διπλασιασμό των επενδύσεων την επόμενη δεκαετία, και τη δημιουργία σημαντικά περισσότερων ευρωπαϊκών πόλων αριστείας παγκόσμιας κλάσης στις ΤΠΕ.

Για να κυριαρχήσει κανείς στις ολοένα και πολυπλοκότερες και πολυεπιστημονικές αλυσίδες τεχνολογίας και επιχειρήσεων στις ΤΠΕ, χρειάζονται συμπράξεις, καταμερισμός των κινδύνων και κινητοποίηση κρίσιμης μάζας σε ολόκληρη την Ένωση. Η δράση σε επίπεδο Ένωσης βοηθά τη βιομηχανία να χαράξει μια προοπτική ενιαίας αγοράς και να επιτύχει οικονομίες κλίμακας και εύρους. Η συνεργασία με αντικείμενο κοινές, ανοικτές τεχνολογικές πλατφόρμες με δευτερογενείς επιπτώσεις και μόχλευση επιτρέπει σε ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερομένων μερών να επωφεληθούν από τις νέες εξελίξεις και να πραγματοποιήσουν περισσότερες καινοτομίες. Οι συνενώσεις και οι συμπράξεις σε επίπεδο Ένωσης επιτρέπουν επίσης την επίτευξη συναίνεσης, συγκροτούν ένα ορατό σημείο εστίασης για διεθνείς εταίρους, και οδηγούν στην ανάπτυξη ενωσιακών και παγκόσμιων προτύπων και διαλειτουργικών λύσεων.

1.1.2.     Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Οι ΤΠΕ στηρίζουν την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα σε ένα ευρύ φάσμα ιδιωτικών και δημόσιων αγορών και τομέων, και επιτρέπουν την επιστημονική πρόοδο σε όλους τους επιστημονικούς κλάδους. Την επόμενη δεκαετία η μετασχηματιστική δράση των ψηφιακών τεχνολογιών, των συστατικών στοιχείων των ΤΠΕ, των υποδομών και των υπηρεσιών θα καθίσταται ολοένα και περισσότερο ορατή σε όλους τους τομείς της ζωής. Απεριόριστοι πόροι υπολογιστικής, επικοινωνιών και αποθήκευσης δεδομένων θα διατίθενται σε κάθε πολίτη της υφηλίου. Τεράστιες ποσότητες πληροφοριών και δεδομένων θα παράγονται από αισθητήρες, μηχανές και προϊόντα εμπλουτισμένα με πληροφορίες, καθιστώντας την εξ αποστάσεως δράση κοινό τόπο, επιτρέποντας την παγκόσμια ανάπτυξη επιχειρηματικών διαδικασιών και βιώσιμων χώρων παραγωγής και παρέχοντας ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών και εφαρμογών. Πολλές κρίσιμης σημασίας εμπορικές και δημόσιες υπηρεσίες και όλες οι κύριες διαδικασίες παραγωγής γνώσης στην επιστήμη, τη μάθηση, τις επιχειρήσεις και τον δημόσιο τομέα θα παρέχονται μέσω ΤΠΕ. Οι ΤΠΕ θα παρέχουν την κρίσιμη υποδομή για παραγωγικές και επιχειρηματικές διαδικασίες, επικοινωνία και συναλλαγές. Οι ΤΠΕ είναι επίσης απαραίτητες διότι συμβάλλουν σε μείζονες προκλήσεις της κοινωνίας, καθώς και σε διεργασίες της κοινωνίας, όπως η διαμόρφωση κοινοτήτων, η καταναλωτική συμπεριφορά και η δημόσια διακυβέρνηση, για παράδειγμα δια των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Η στήριξη της Ένωσης στην έρευνα και την καινοτομία στον τομέα των ΤΠΕ αποτελεί σημαντικό συστατικό στοιχείο για την προετοιμασία των τεχνολογιών και εφαρμογών επόμενης γενιάς, καθώς αποτελεί ένα μεγάλο μέρος των συνολικών δαπανών για μια συνεργατική, μέσου έως υψηλού κινδύνου Ε&Κ στην Ευρώπη. Οι δημόσιες επενδύσεις στην έρευνα και καινοτομία στον τομέα των ΤΠΕ σε επίπεδο Ένωσης ήταν και παραμένουν ουσιαστικές για τη δημιουργία κρίσιμης μάζας που οδηγεί σε ρηξικέλευθες ανακαλύψεις και σε ευρύτερη αξιοποίηση και καλύτερη χρήση καινοτόμων λύσεων, προϊόντων και υπηρεσιών. Εξακολουθεί να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη ανοικτών πλατφορμών και τεχνολογιών εφαρμόσιμων σε ολόκληρη την Ένωση, κατά τη δοκιμαστική και πιλοτική εφαρμογή των καινοτομιών σε πραγματικά πανευρωπαϊκά περιβάλλοντα και στη βελτιστοποίηση των πόρων με σκοπό τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της Ένωσης και την αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων της κοινωνίας. Η στήριξη της Ένωσης στην έρευνα και καινοτομία στον τομέα των ΤΠΕ επιτρέπει, επίσης, στις ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας να αναπτυχθούν και να αξιοποιήσουν το μέγεθος των αγορών της Ένωσης. Ενδυναμώνει τη συνεργασία και την αριστεία μεταξύ επιστημόνων και μηχανικών της Ένωσης, ενισχύοντας τις συνέργειες με τους εθνικούς προϋπολογισμούς και μεταξύ αυτών, και λειτουργεί ως πόλος συνεργασίας με εταίρους εκτός Ευρώπης.

Οι διαδοχικές αξιολογήσεις των δραστηριοτήτων ΤΠΕ του προγράμματος πλαισίου της Ένωσης για την έρευνα και την καινοτομία έχουν καταδείξει ότι οι εστιασμένες επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία στον τομέα των ΤΠΕ που έχουν αναληφθεί σε επίπεδο Ένωσης ήταν καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη βιομηχανικής υπεροχής σε τομείς όπως οι κινητές επικοινωνίες, τα κρίσιμης σημασίας για την ασφάλεια συστήματα ΤΠΕ, και για την αντιμετώπιση προκλήσεων όπως η ενεργειακή απόδοση ή η δημογραφική αλλαγή. Οι επενδύσεις της Ένωσης σε ερευνητικές υποδομές των ΤΠΕ έχουν παράσχει στους Ευρωπαίους ερευνητές την καλύτερη ερευνητική δικτύωση και τις καλύτερες μηχανογραφικές εγκαταστάσεις στον κόσμο.

1.1.3.     Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

Ορισμένες γραμμές δραστηριοτήτων έχουν ως στόχο προκλήσεις που αφορούν τη βιομηχανική και τεχνολογική υπεροχή στις ΤΠΕ και καλύπτουν γενικής φύσεως θεματολόγια έρευνας και καινοτομίας στις ΤΠΕ, όπου συμπεριλαμβάνονται κυρίως:

α)           Μια νέα γενιά συστατικών στοιχείων και συστημάτων: μηχανική προηγμένων και έξυπνων ενσωματωμένων συστατικών στοιχείων και συστημάτων·

β)           Υπολογιστική νέας γενιάς: προηγμένα υπολογιστικά συστήματα και τεχνολογίες·

γ)           Το Διαδίκτυο του μέλλοντος: υποδομές, τεχνολογίες και υπηρεσίες.

δ)           Τεχνολογίες περιεχομένου και διαχείριση πληροφοριών: ΤΠΕ για ψηφιακό περιεχόμενο και δημιουργικότητα·

ε)           Προηγμένες διεπαφές και ρομπότ: ρομποτική και έξυπνοι χώροι·

στ)         Μικροηλεκτρονική και νανοηλεκτρονική, και φωτονική: κύριες τεχνολογίες ευρείας εφαρμογής σχετικές με τη μικροηλεκτρονική και νανοηλεκτρονική, και τη φωτονική.

Οι εν λόγω έξι μείζονες γραμμές δραστηριοτήτων αναμένεται να καλύψουν όλο το φάσμα των αναγκών. Σε αυτές περιλαμβάνονται η υπεροχή σε γενικής φύσεως λύσεις, προϊόντα και υπηρεσίες με βάση τις ΤΠΕ που είναι αναγκαία για την αντιμετώπιση μειζόνων προκλήσεων της κοινωνίας, καθώς και θεματολόγια έρευνας και καινοτομίας στις ΤΠΕ με γνώμονα τις εφαρμογές, τα οποία θα στηριχθούν παράλληλα με το σκέλος των σχετικών κοινωνιακών προκλήσεων.

Οι εν λόγω έξι γραμμές δραστηριοτήτων περιλαμβάνουν επίσης ειδικές ερευνητικές υποδομές ΤΠΕ, όπως ζωντανά εργαστήρια για πειράματα μεγάλης κλίμακας και υποδομές για υποκείμενες κύριες τεχνολογίες ευρείας εφαρμογής και ενσωμάτωσή τους σε προηγμένα προϊόντα και καινοτόμα έξυπνα συστήματα, όπου συμπεριλαμβάνονται ο εξοπλισμός, τα εργαλεία, οι υπηρεσίες υποστήριξης, οι καθαροί θάλαμοι και η πρόσβαση σε χυτήρια για τη δημιουργία πρωτοτύπων.

1.2.        Nανοτεχνολογίες

1.2.1      Ειδικός στόχος για τις νανοτεχνολογίες

Ο ειδικός στόχος της έρευνας και της καινοτομίας στις νανοτεχνολογίες είναι η διασφάλιση της υπεροχής της Ένωσης στην εν λόγω παγκόσμια αγορά υψηλής ανάπτυξης, με τόνωση των επενδύσεων στις νανοτεχνολογίες και αξιοποίησή τους σε υψηλής προστιθέμενης αξίας, ανταγωνιστικά προϊόντα και υπηρεσίες σε ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών και τομέων.

Έως το 2020 οι νανοτεχνολογίες θα ενσωματωθούν, δηλαδή θα ενοποιηθούν απρόσκοπτα με τις περισσότερες τεχνολογίες και εφαρμογές, με γνώμονα τα οφέλη για τους καταναλωτές, την ποιότητα ζωής, τη βιώσιμη ανάπτυξη και το ισχυρό βιομηχανικό δυναμικό για την εξεύρεση μη διαθέσιμων προηγουμένως λύσεων για την παραγωγικότητα και την αποδοτικότητα των πόρων.

Η Ευρώπη πρέπει επίσης να θέσει ένα παγκόσμιο μέτρο σύγκρισης για ασφαλή και υπεύθυνη ανάπτυξη της νανοτεχνολογίας και διακυβέρνηση που εξασφαλίζει μεγάλα οφέλη τόσο για την κοινωνία όσο και για τη βιομηχανία.

Τα προϊόντα που χρησιμοποιούν νανοτεχνολογίες αντιπροσωπεύουν μια παγκόσμια αγορά την οποία η Ευρώπη δεν μπορεί να αγνοεί. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, η αξία των προϊόντων που ενσωματώνουν τη νανοτεχνολογία ως κύριο συστατικό στοιχείο θα ανέλθει σε 700 δισεκατ. ευρώ έως το 2015 και σε 2 τρισεκατ. ευρώ έως το 2020, με 2 και 6 εκατομμύρια θέσεις εργασίας αντιστοίχως. Οι εταιρείες νανοτεχνολογίας της Ευρώπης πρέπει να εκμεταλλευτούν αυτό το διψήφιο ποσοστό ανάπτυξης της αγοράς και να είναι σε θέση να αποκτήσουν ένα μερίδιο αγοράς τουλάχιστον ίσο προς το μερίδιο της Ευρώπης στην χρηματοδότηση της έρευνας παγκοσμίως (ήτοι ένα τέταρτο) έως το 2020.

1.2.2.     Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της ΕΕ

Οι νανοτεχνολογίες είναι ένα φάσμα εξελισσόμενων τεχνολογιών με αποδεδειγμένες δυνατότητες, έχουν επαναστατικό αντίκτυπο, παραδείγματος χάριν στα υλικά, τις ΤΠΕ, τις βιοεπιστήμες, την υγειονομική περίθαλψη και τα καταναλωτικά αγαθά, από τη στιγμή που η έρευνα οδηγήσει σε πρωτοποριακά προϊόντα και διαδικασίες παραγωγής.

Οι νανοτεχνολογίες διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην αντιμετώπιση των προκλήσεων που προσδιορίζονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Η επιτυχής ανάπτυξη των εν λόγω κύριων τεχνολογιών ευρείας εφαρμογής θα συμβάλλει στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της Ένωσης, παρέχοντας νεωτεριστικά και βελτιωμένα προϊόντα ή αποδοτικότερες διαδικασίες και εξευρίσκοντας απαντήσεις στις μελλοντικές προκλήσεις.

Η παγκόσμια χρηματοδότηση της έρευνας στις νανοτεχνολογίες έχει διπλασιαστεί από περίπου 6,5 δισεκατ. ευρώ το 2004 σε περίπου 12,5 δισεκατ. ευρώ το 2008, με την Ένωση να καταβάλλει περίπου το ένα τέταρτο του συνόλου. Η Ένωση έχει αναγνωρισμένη υπεροχή στην έρευνα στις νανοεπιστήμες και στις νανοτεχνολογίες, ενώ σύμφωνα με τις προβλέψεις έως το 2015 θα υπάρχουν στην Ένωση 4.000 εταιρείες.

Η Ευρώπη χρειάζεται τώρα να διασφαλίσει και να αξιοποιήσει τη θέση της στην παγκόσμια αγορά, προωθώντας μια ευρείας κλίμακας συνεργασία διαμέσου πολλών διαφορετικών αξιακών αλυσίδων και στο εσωτερικό τους, καθώς και μεταξύ διαφορετικών βιομηχανικών τομέων για να μετεξελιχθούν οι εν λόγω τεχνολογίες σε βιώσιμα εμπορικά προϊόντα. Τα θέματα της εκτίμησης κινδύνου και της διαχείρισης, καθώς και η υπεύθυνη διακυβέρνηση λειτουργούν ως καθοριστικοί παράγοντες των μελλοντικών επιπτώσεων των νανοτεχνολογιών στην κοινωνία και την οικονομία.

Συνεπώς, επίκεντρο των δραστηριοτήτων θα είναι η ευρεία και υπεύθυνη εφαρμογή των νανοτεχνολογιών στην οικονομία ώστε να παραχθούν οφέλη με μεγάλο αντίκτυπο στην κοινωνία και τη βιομηχανία. Για να διασφαλιστούν οι δυνητικές ευκαιρίες, συμπεριλαμβανομένης της σύστασης νέων εταιρειών και της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας, η έρευνα πρέπει να παρέχει τα αναγκαία εργαλεία που θα επιτρέπουν τη σωστή υλοποίηση της τυποποίησης και των κανονιστικών ρυθμίσεων.

1.2.3.     Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

α)           Ανάπτυξη της επόμενης γενιάς νανοϋλικών, νανοσυσκευών και νανοσυστημάτων

Επιδίωξη δημιουργίας θεμελιωδώς νέων προϊόντων που θα επιτρέπουν βιώσιμες λύσεις σε ένα ευρύ φάσμα τομέων.

β)           Μέριμνα για ασφαλή ανάπτυξη και εφαρμογή των νανοτεχνολογιών

Προαγωγή των επιστημονικών γνώσεων για τις δυνητικές επιπτώσεις των νανοτεχνολογιών και των νανοσυστημάτων στην υγεία ή στο περιβάλλον, και παροχή εργαλείων για την εκτίμηση και τη διαχείριση κινδύνου καθ’ όλο τον κύκλο ζωής.

γ)           Ανάπτυξη της κοινωνιακής διάστασης της νανοτεχνολογίας

Εστίαση στη διακυβέρνηση της νανοτεχνολογίας προς όφελος της κοινωνίας.

δ)         Αποτελεσματική σύνθεση και κατασκευή νανοϋλικών, συστατικών στοιχείων και συστημάτων

Εστίαση σε νέες εργασίες, έξυπνη ενοποίηση νέων και υφιστάμενων διεργασιών, καθώς και κλιμάκωση με σκοπό την επίτευξη μαζικής παραγωγής προϊόντων και τις εγκαταστάσεις πολλαπλής χρήσης ώστε να διασφαλίζεται η αποδοτική μεταφορά γνώσεων στη βιομηχανική καινοτομία.

ε)           Ανάπτυξη τεχνικών ενίσχυσης ικανοτήτων, μεθόδων μέτρησης και εξοπλισμού

Εστίαση στις υποκείμενες τεχνολογίες που στηρίζουν την ανάπτυξη και εισαγωγή στην αγορά πολύπλοκων νανοϋλικών και νανοσυστημάτων.

1.3.        Προηγμένα υλικά

1.3.1.     Ειδικός στόχος για προηγμένα υλικά

Ο ειδικός στόχος της έρευνας και καινοτομίας για προηγμένα υλικά είναι η ανάπτυξη υλικών με νέες λειτουργικότητες και βελτιωμένες εν χρήσει επιδόσεις, για ανταγωνιστικότερα προϊόντα που ελαχιστοποιούν τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και την κατανάλωση πόρων.

Τα υλικά βρίσκονται στον πυρήνα της βιομηχανικής καινοτομίας και είναι βασικοί κινητήριοι μοχλοί. Τα προηγμένα υλικά με μεγαλύτερη περιεκτικότητα γνώσεων, νέες λειτουργικότητες και βελτιωμένες επιδόσεις είναι απαραίτητα για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη σε ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών και τομέων.

1.3.2.     Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Χρειάζονται νέα προηγμένα υλικά για την ανάπτυξη βιώσιμων προϊόντων και διαδικασιών καλύτερων επιδόσεων. Τα εν λόγω υλικά αποτελούν μέρος της λύσης για τις βιομηχανικές και κοινωνιακές προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε, παρέχουν καλύτερες επιδόσεις κατά τη χρήση τους, έχουν λιγότερες απαιτήσεις ως προς τους πόρους και την ενέργεια, και διασφαλίζουν τη βιωσιμότητα των προϊόντων έως το τέλος του κύκλου ζωής τους.

Η ανάπτυξη με γνώμονα την εφαρμογή συχνά περιλαμβάνει τον σχεδιασμό εντελώς νέων υλικών, με δυνατότητα να επιτυγχάνουν εν χρήσει τις προγραμματισμένες επιδόσεις. Τα εν λόγω υλικά αποτελούν σημαντικό στοιχείο της αλυσίδας εφοδιασμού κατά την κατασκευή υψηλής αξίας. Αποτελούν επίσης τη βάση της προόδου σε εγκάρσιους τεχνολογικούς τομείς (επί παραδείγματι, βιοεπιστήμες, ηλεκτρονική και φωτονική), και σχεδόν σε όλους τους τομείς της αγοράς. Τα ίδια τα υλικά αποτελούν ένα σημαντικό βήμα στην αύξηση της αξίας των προϊόντων και των επιδόσεών τους. Η εκτιμώμενη αξία και ο αντίκτυπος των προηγμένων υλικών είναι σημαντικά, με ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης περίπου 6% και αναμενόμενο μέγεθος στην αγορά της τάξεως των 100 δισεκατομμυρίων ευρώ έως το 2015.

Τα υλικά επινοούνται βάσει της προσέγγισης του πλήρους κύκλου ζωής, από την προμήθεια διαθέσιμων υλικών έως το τέλος της ζωής τους («από λίκνο σε λίκνο»), με καινοτόμες προσεγγίσεις για την ελαχιστοποίηση των πόρων που απαιτούνται για τον μετασχηματισμό τους. Επίσης, καλύπτονται η συνεχής χρήση, η ανακύκλωση ή η δευτερογενής χρήση των υλικών στο τέλος του κύκλου ζωής, καθώς και η σχετική κοινωνιακή καινοτομία.

Για την επιτάχυνση της προόδου, θα προωθηθεί μια διεπιστημονική και συγκλίνουσα προσέγγιση, η οποία συμπεριλαμβάνει τη χημεία, τη φυσική, τις μηχανολογικές και τεχνολογικές επιστήμες, τη θεωρητική και υπολογιστική μοντελοποίηση, τις βιολογικές επιστήμες και ολοένα και περισσότερο το δημιουργικό βιομηχανικό σχέδιο.

Θα προωθηθούν νεωτεριστικές οικολογικές συμμαχίες καινοτομίας και βιομηχανική συμβίωση, επιτρέποντας στη βιομηχανία να διαφοροποιηθεί, να επεκτείνει τα επιχειρηματικά της μοντέλα, να επαναχρησιμοποιήσει τα απόβλητά της ως βάση για νέες παραγωγές, όπως π.χ. το CO2 ως βάση άνθρακα για ευγενή χημικά προϊόντα και εναλλακτικά καύσιμα.

1.3.3      Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

α)           Εγκάρσιες και ευρείας εφαρμογής τεχνολογίες υλικών

Έρευνα με αντικείμενο τα λειτουργικά υλικά, τα πολυλειτουργικά υλικά και τα δομικά υλικά, με σκοπό την καινοτομία σε όλους τους βιομηχανικούς τομείς.

β)         Ανάπτυξη και μετασχηματισμός υλικών

Έρευνα και ανάπτυξη για να εξασφαλιστεί η αποδοτική και βιώσιμη κλιμάκωση προκειμένου να καταστεί δυνατή η βιομηχανική κατασκευή μελλοντικών προϊόντων.

γ)         Διαχείριση συστατικών στοιχείων των υλικών

Έρευνα και ανάπτυξη νέων και καινοτόμων τεχνικών και συστημάτων.

δ)         Υλικά για βιώσιμη βιομηχανία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα

Ανάπτυξη νέων προϊόντων και εφαρμογών, καθώς και καταναλωτικής συμπεριφοράς που μειώνουν τη ζήτηση ενέργειας και διευκολύνουν την παραγωγή με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.

ε)         Υλικά για δημιουργικές βιομηχανίες

Εφαρμογή του σχεδιασμού και ανάπτυξη συγκλινουσών τεχνολογιών για τη δημιουργία νέων επιχειρηματικών ευκαιριών, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης των υλικών με ιστορική ή πολιτιστική αξία.

στ)       Μετρολογία, χαρακτηρισμός, τυποποίηση και έλεγχος ποιότητας

Προώθηση τεχνολογιών, όπως ο χαρακτηρισμός, η μη καταστρεπτική αξιολόγηση και η προγνωστική μοντελοποίηση των επιδόσεων για πρόοδο στην επιστήμη των υλικών και τη μηχανική.

ζ)         Βελτιστοποίηση της χρήσης υλικών

Έρευνα και ανάπτυξη για τη διερεύνηση εναλλακτικών για τη χρήση υλικών και καινοτόμων προσεγγίσεων επιχειρηματικών μοντέλων.

1.4.        Βιοτεχνολογία

1.4.1.     Ειδικός στόχος για τη βιοτεχνολογία

Ο ειδικός στόχος της έρευνας και καινοτομίας στη βιοτεχνολογία είναι να αναπτύξει ανταγωνιστικά, βιώσιμα και καινοτόμα βιομηχανικά προϊόντα και διαδικασίες και να συμβάλλει ως κινητήριος μοχλός καινοτομίας σε πολλούς ευρωπαϊκούς τομείς, όπως η γεωργία, τα τρόφιμα, ο χημικός τομέας και η υγεία.

Μια ισχυρή επιστημονική και τεχνολογική βάση και βάση καινοτομίας στη βιοτεχνολογία θα στηρίξει τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες διασφαλίζοντας την υπεροχή τους σε αυτή την κύρια ευρείας εφαρμογής τεχνολογία. Η θέση αυτή θα ενισχυθεί περαιτέρω με την ενσωμάτωση της εκτίμησης της ασφάλειας και των πτυχών διαχείρισης των συνολικών κινδύνων στην ανάπτυξη της βιοτεχνολογίας.

1.4.2.     Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Ενδυναμωμένη από την επέκταση των γνώσεων των ζωντανών συστημάτων, η βιοτεχνολογία αναμένεται να παράσχει μια σειρά νέων εφαρμογών και να ενισχύσει τη βιομηχανική βάση της Ένωσης και την ικανότητά της για καινοτομία. Ένα παράδειγμα της αυξανόμενης σημασίας της βιοτεχνολογίας είναι οι βιομηχανικές εφαρμογές, συμπεριλαμβανομένων των βιοχημικών προϊόντων, των οποίων το μερίδιο αγοράς εκτιμάται ότι θα ανέλθει στο 12% έως 20% της παραγωγής χημικών προϊόντων έως το 2015. Λόγω της επιλεκτικότητας και της αποδοτικότητας των βιοσυστημάτων, η βιοτεχνολογία τηρεί επίσης πολλούς από τους αποκαλούμενους δώδεκα κανόνες της «οικολογικής χημείας». Η πιθανή οικονομική επιβάρυνση των επιχειρήσεων της Ένωσης μπορεί να μειωθεί με την αξιοποίηση του δυναμικού των διεργασιών της βιοτεχνολογίας και των προϊόντων βιολογικής προέλευσης με σκοπό τη μείωση των εκπομπών CO2, οι οποίες εκτιμάται ότι θα κυμανθούν από 1 έως 2,5 δισεκατομμύρια τόνους ισοδυνάμου CO2 ετησίως έως το 2030. Στον βιοφαρμακευτικό τομέα της Ευρώπης, ήδη περίπου το 20% των σημερινών φαρμάκων είναι προϊόν της βιοτεχνολογίας, και έως το 50% των νέων φαρμάκων. Η βιοτεχνολογία ανοίγει επίσης νέες προοπτικές για την αξιοποίηση του τεράστιου δυναμικού των θαλάσσιων πόρων με σκοπό την παραγωγή καινοτόμων εφαρμογών για τη βιομηχανία, την υγεία και το περιβάλλον. Ο νεοεμφανιζόμενος τομέας της θαλάσσιας (γαλάζιας) βιοτεχνολογίας προβλέπεται να αυξάνεται κατά 10% ετησίως.

Άλλες κύριες πηγές καινοτομίας βρίσκονται στη διεπαφή μεταξύ βιοτεχνολογίας και άλλων ευρείας εφαρμογής και συγκλινουσών τεχνολογιών, ιδίως των νανοτεχνολογιών και των ΤΠΕ, με εφαρμογές όπως η ανίχνευση και η διάγνωση.

1.4.3.     Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

α)           Προώθηση πρωτοποριακών βιοτεχνολογιών ως μελλοντικού μοχλού καινοτομίας

Ανάπτυξη νεοεμφανιζόμενων τεχνολογικών τομέων, όπως η συνθετική βιολογία, η βιοπληροφορική και η βιολογία συστημάτων, οι οποίες υπόσχονται πολλά για εντελώς νεωτεριστικές εφαρμογές.

β)         Βιομηχανικές διεργασίες με βάση τη βιοτεχνολογία

Ανάπτυξη της βιομηχανικής βιοτεχνολογίας για ανταγωνιστικά βιομηχανικά προϊόντα και διεργασίες (π.χ. στο χημικό τομέα, στην υγεία, στον εξορυκτικό τομέα, στην ενέργεια, στην παραγωγή χαρτοπολτού και χαρτιού, στην κλωστοϋφαντουργία, στην παραγωγή αμύλου, στη μεταποίηση τροφίμων) και προώθηση της περιβαλλοντική τους διάστασης.

γ)         Καινοτόμες και ανταγωνιστικές τεχνολογίες πλατφόρμας

Ανάπτυξη τεχνολογιών πλατφόρμας (π.χ. γονιδιωματική, μεταγονιδιωματική, πρωτεϊνωματική, μοριακά εργαλεία) για την ενίσχυση της υπεροχής και του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος σε μεγάλο αριθμό οικονομικών τομέων.

1.5.        Προηγμένη κατασκευή και μεταποίηση

1.5.1.     Ειδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος της έρευνας και της καινοτομίας στην προηγμένη κατασκευή και μεταποίηση είναι η μετατροπή των σημερινών βιομηχανικών μορφών παραγωγής σε τεχνολογίες κατασκευής και μεταποίησης με μεγαλύτερη ένταση γνώσης, βιώσιμες και διατομεακές, με αποτέλεσμα πιο καινοτόμα προϊόντα, διαδικασίες και υπηρεσίες.

1.5.2.     Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Ο μεταποιητικός τομέας έχει μεγάλη σημασία για την ευρωπαϊκή οικονομία, συμβάλλει περίπου στο 17% του ΑΕΠ και πρόσφερε περίπου 22 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στην Ένωση το 2007. Με τη μείωση των οικονομικών φραγμών στις εμπορικές συναλλαγές και τον υποβοηθητικό ρόλο της τεχνολογίας των επικοινωνιών, η κατασκευή υπόκειται σε έντονο ανταγωνισμό και έχει στραφεί σε χώρες με το πλέον χαμηλό συνολικό κόστος. Επομένως, η ευρωπαϊκή προσέγγιση της κατασκευής, λόγω των υψηλών μισθών, πρέπει να αλλάξει ριζικά προκειμένου να παραμείνει ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο, και το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» μπορεί να συνδράμει στη συνένωση όλων των εμπλεκόμενων ενδιαφερομένων μερών για την επίτευξη του εν λόγω σκοπού.

Η Ευρώπη πρέπει να συνεχίσει να επενδύει σε επίπεδο Ένωσης προκειμένου να διατηρήσει την ευρωπαϊκή υπεροχή και εξειδικευμένη γνώση στον τομέα των κατασκευαστικών τεχνολογιών και να πραγματοποιήσει τη μετάβαση σε προϊόντα υψηλής αξίας και έντασης γνώσης, δημιουργώντας τις συνθήκες και το ενεργητικό για βιώσιμη παραγωγή και παροχή υπηρεσιών καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής ενός κατασκευασθέντος προϊόντος. Οι βιομηχανίες κατασκευής και επεξεργασίας έντασης πόρων πρέπει να συνεχίσουν να κινητοποιούν πόρους και γνώσεις σε επίπεδο Ένωσης και να συνεχίσουν να επενδύουν στην έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία, προκειμένου να υποβοηθήσουν την περαιτέρω πρόοδο προς μια ανταγωνιστική οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και να συμμορφώνονται με τη συμφωνηθείσα μείωση σε επίπεδο Ένωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050 στους βιομηχανικούς τομείς[24].

Με ισχυρές πολιτικές της Ένωσης, η Ευρώπη θα αναπτύξει τις υφιστάμενες βιομηχανίες της και θα προάγει τις αναδυόμενες βιομηχανίες του μέλλοντος. Η εκτιμώμενη αξία και αντίκτυπος του τομέα των προηγμένων κατασκευαστικών συστημάτων είναι σημαντική, με αναμενόμενο μέγεθος αγοράς περίπου 150 δισεκατομμυρίων ευρώ έως το 2015 και μεικτό ετήσιο ρυθμό αύξησης περίπου 5%.

Η διατήρηση της γνώσης και εξειδικευμένων ικανοτήτων είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να διατηρηθεί το δυναμικό κατασκευής και μεταποίησης στην Ευρώπη. Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας θα δώσουν έμφαση στη βιώσιμη κατασκευή και μεταποίηση, εισάγοντας την αναγκαία τεχνική καινοτομίας και προσανατολισμού με γνώμονα τις ανάγκες των πελατών με σκοπό την παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών υψηλής περιεκτικότητας γνώσεων και χαμηλής κατανάλωσης υλών και ενέργειας. Η Ευρώπη πρέπει επίσης να μεταφέρει τις εν λόγω ευρείας εφαρμογής τεχνολογίες και γνώσεις σε άλλους παραγωγικούς τομείς, όπως ο κατασκευαστικός τομέας, ο οποίος αποτελεί σημαντική πηγή αερίων του θερμοκηπίου (GHG), διότι οι κατασκευαστικές δραστηριότητες αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας στην Ευρώπη και προκαλούν το 36% των εκπομπών CO2. Ο κατασκευαστικός τομέας, ο οποίος παράγει το 10% του ΑΕΠ και παρέχει περίπου 16 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στην Ευρώπη σε 3 εκατομμύρια επιχειρήσεις, εκ των οποίων το 95% είναι ΜΜΕ, πρέπει να χρησιμοποιεί καινοτόμα υλικά και καινοτόμες κατασκευαστικές προσεγγίσεις με σκοπό τον μετριασμό των επιπτώσεων στο περιβάλλον.

1.5.3.     Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

α)           Τεχνολογίες για τα εργοστάσια του μέλλοντος

Προώθηση της βιώσιμης βιομηχανικής ανάπτυξης με διευκόλυνση της στρατηγικής στροφής στην Ευρώπη από την κατασκευή βάσει κόστους σε μια προσέγγιση που βασίζεται στη δημιουργία υψηλής προστιθέμενης αξίας.

β)           Τεχνολογίες που συντελούν σε ενεργειακώς αποδοτικά κτίρια

Μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και των εκπομπών CO2 με την ανάπτυξη και εξάπλωση βιώσιμων κατασκευαστικών τεχνολογιών.

γ)           Βιώσιμες τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα σε μεταποιητικές βιομηχανίες έντασης ενέργειας

Αύξηση της ανταγωνιστικότητας των μεταποιητικών βιομηχανιών, με δραστική βελτίωση της αποδοτικότητας των πόρων και της ενέργειας, και μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των εν λόγω βιομηχανικών δραστηριοτήτων σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα, προωθώντας τη χρήση τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

δ)           Νέα βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα

Σύλληψη ιδεών και μεθοδολογιών για προσαρμόσιμα, «βασιζόμενα στη γνώση» επιχειρηματικά μοντέλα σε εξατομικευμένες προσεγγίσεις.

1.6.        Διάστημα

1.6.1.     Ειδικός στόχος για το διάστημα

Ο ειδικός στόχος της διαστημικής έρευνας και καινοτομίας είναι η προώθηση μιας ανταγωνιστικής και καινοτόμου διαστημικής βιομηχανίας και ερευνητικής κοινότητας με σκοπό την ανάπτυξη και αξιοποίηση της διαστημικής υποδομής για την εξυπηρέτηση της μελλοντικής πολιτικής της Ένωσης και των αναγκών της κοινωνίας.

Η ενίσχυση του ευρωπαϊκού διαστημικού τομέα με την προώθηση της διαστημικής έρευνας και καινοτομίας είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση και διασφάλιση της ικανότητας της Ευρώπης να έχει πρόσβαση και να δραστηριοποιείται στο διάστημα με σκοπό τη στήριξη των πολιτικών της Ένωσης, των διεθνών στρατηγικών συμφερόντων και της ανταγωνιστικότητας μεταξύ καθιερωμένων και νεομεφανιζόμενων εθνών που δραστηριοποιούνται στο διάστημα.

1.6.2.     Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Το διάστημα είναι ένας σημαντικός, αλλά συχνά αόρατος μοχλός διαφόρων υπηρεσιών και προϊόντων ζωτικής σημασίας για την σύγχρονη κοινωνία, όπως η πλοήγηση, οι επικοινωνίες, η πρόγνωση του καιρού και οι γεωγραφικές πληροφορίες. Η διαμόρφωση και υλοποίηση πολιτικής σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από πληροφορίες προερχόμενες από το διάστημα. Ο παγκόσμιος τομέας του διαστήματος αναπτύσσεται ραγδαία και επεκτείνεται συμπεριλαμβάνοντας νέες περιοχές (π.χ. Κίνα, Νότια Αμερική). Η ευρωπαϊκή βιομηχανία είναι προς το παρόν σημαντικός εξαγωγέας δορυφόρων πρώτης κατηγορίας για εμπορικούς και επιστημονικούς σκοπούς. Η αύξηση του παγκόσμιου ανταγωνισμού απειλεί τη θέση της Ευρώπης στον εν λόγω τομέα. Συνεπώς, η Ευρώπη έχει συμφέρον να διασφαλίσει ότι η βιομηχανία της εξακολουθεί να είναι εύρωστη σε αυτή την έντονα ανταγωνιστική αγορά. Επιπροσθέτως, τα δεδομένα από τους ευρωπαϊκούς επιστημονικούς δορυφόρους έχουν οδηγήσει σε ορισμένες από τις πιο σημαντικές επιστημονικές ανακαλύψεις των τελευταίων δεκαετιών στις γεωεπιστήμες και την αστρονομία. Με αυτή τη μοναδική ικανότητα, ο ευρωπαϊκός διαστημικός τομέας οφείλει να διαδραματίσει καίριο ρόλο στην αντιμετώπιση των προκλήσεων που προσδιορίζονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020».

Η έρευνα, η τεχνολογική ανάπτυξη και η καινοτομία υποστηρίζουν ικανότητες στο διάστημα που είναι ζωτικής σημασίας για την ευρωπαϊκή κοινωνία. Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής δαπανούν περίπου το 25% του προϋπολογισμού τους για το διάστημα στην Ε&Α, η Ένωση δαπανά λιγότερο από το 10%. Επιπλέον, η διαστημική έρευνα στην Ένωση είναι κατακερματισμένη σε εθνικά προγράμματα σε ελάχιστα κράτη μέλη. Για να διατηρηθεί το τεχνολογικό και ανταγωνιστικό πλεονέκτημα χρειάζεται δράση σε επίπεδο Ένωσης για τον συντονισμό της διαστημικής έρευνας, την προώθηση της συμμετοχής ερευνητών από όλα τα κράτη μέλη, καθώς και τη μείωση των φραγμών για συνεργατικά διαστημικά ερευνητικά έργα πέραν των εθνικών συνόρων. Αυτό πρέπει να γίνει σε συντονισμό με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος, ο οποίος διαχειρίστηκε επιτυχώς τη βιομηχανική ανάπτυξη δορυφόρων και τις αποστολές στο απώτατο διάστημα σε διακυβερνητική βάση, με κάποια από τα κράτη μέλη από το 1975. Επιπλέον, οι πληροφορίες που διαβιβάζουν οι ευρωπαϊκοί δορυφόροι παρέχουν ένα αυξανόμενο δυναμικό περαιτέρω ανάπτυξης καινοτόμων επακόλουθων δορυφορικών υπηρεσιών. Πρόκειται για έναν τυπικό τομέα δραστηριότητας για τις ΜΜΕ και πρέπει να στηριχθεί με μέτρα για την έρευνα και την καινοτομία ώστε να αξιοποιηθούν πλήρως τα οφέλη που απορρέουν από αυτή την ευκαιρία και ειδικά από τις σημαντικές επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν στις δύο εμβληματικές πρωτοβουλίες της Ένωσης, το Galileo και το GMES (Παγκόσμια Παρακολούθηση του Περιβάλλοντος και της Ασφάλειας).

Το διάστημα φυσικά υπερβαίνει τα γήινα όρια, προσφέροντας μοναδική πλεονεκτική θέση παγκόσμιας διάστασης, παρέχοντας έτσι τη δυνατότητα για μεγάλης κλίμακας έργα (π.χ. Διεθνής Διαστημικός Σταθμός, Επαγρύπνηση για την Κατάσταση στο Διάστημα), τα οποία διεξάγονται με διεθνή συνεργασία. Προκειμένου να διασφαλισθεί σημαντικός ρόλος στις εν λόγω διεθνείς διαστημικές προσπάθειες τις επόμενες δεκαετίες, είναι απαραίτητη μια κοινή ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική, καθώς και ευρωπαϊκού επιπέδου δραστηριότητες διαστημικής έρευνας και καινοτομίας.

Η διαστημική έρευνα και καινοτομία στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» ευθυγραμμίζεται με τις πολιτικές προτεραιότητες της Ένωσης για το διάστημα όπως εξακολουθούν να ορίζονται από το Συμβούλιο για το Διάστημα της Ένωσης και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή[25].

1.6.3.     Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

α)           Υποβοήθηση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, της ανεξαρτησίας και της καινοτομίας του ευρωπαϊκού διαστημικού τομέα

Αυτό συνεπάγεται τη διαφύλαξη και ανάπτυξη μιας ανταγωνιστικής και επιχειρηματικής διαστημικής βιομηχανίας σε συνδυασμό με μια διαστημική ερευνητική κοινότητα παγκόσμιας κλάσης προκειμένου να διατηρηθεί η ευρωπαϊκή υπεροχή και η ανεξαρτησία στη διαστημική τεχνολογία, να προωθηθεί η καινοτομία στον τομέα του διαστήματος, και να υποβοηθηθεί η επίγεια καινοτομία με βάση το διάστημα, παραδείγματος χάριν με χρήση της τηλεανίχνευσης και των δεδομένων πλοήγησης.

β)           Υποβοήθηση των επιτευγμάτων στις διαστημικές τεχνολογίες

Σκοπός είναι η ανάπτυξη προηγμένων διαστημικών τεχνολογιών και λειτουργικών εννοιών, από την ιδέα έως την επίδειξη στο διάστημα, συμπεριλαμβανομένης της πλοήγησης και τηλεανίχνευσης, καθώς και η προστασία των διαστημικών πόρων από απειλές, όπως τα συντρίμμια και οι ηλιακές εκλάμψεις. Για την ανάπτυξη και εφαρμογή προηγμένων διαστημικών τεχνολογιών απαιτείται συνεχής εκπαίδευση και κατάρτιση μηχανικών και επιστημόνων υψηλής εξειδίκευσης.

γ)           Υποβοήθηση της εκμετάλλευσης διαστημικών δεδομένων

Μπορεί να επιτευχθεί σημαντική αύξηση της εκμετάλλευσης δεδομένων από ευρωπαϊκούς δορυφόρους εάν καταβληθούν συνδυασμένες προσπάθειες για τον συντονισμό και την οργάνωση της επεξεργασίας, επικύρωσης και τυποποίησης διαστημικών δεδομένων. Οι καινοτομίες στο χειρισμό και τη διάδοση δεδομένων μπορούν επίσης να εξασφαλίσουν υψηλότερες αποδόσεις των επενδύσεων σε διαστημική υποδομή και να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση κοινωνιακών προκλήσεων, ιδίως εάν συντονιστούν στο πλαίσιο παγκόσμιας προσπάθειας, όπως μέσω του Παγκόσμιου Δικτύου Συστημάτων Γεωσκόπησης, του ευρωπαϊκού προγράμματος πλοήγησης μέσω δορυφόρου Galileo ή της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) για ζητήματα σχετικά με την αλλαγή του κλίματος.

δ)           Υποβοήθηση της ευρωπαϊκής έρευνας με σκοπό τη στήριξη διεθνών συμπράξεων για το διάστημα

Οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο διάστημα έχουν ουσιαστικά παγκόσμιο χαρακτήρα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σαφές για δραστηριότητες όπως η Επαγρύπνηση για την Κατάσταση στο Διάστημα (SSA), και πολλά διαστημικά επιστημονικά και εξερευνητικά έργα. Η ανάπτυξη πρωτοποριακής διαστημικής τεχνολογίας πραγματοποιείται ολοένα και περισσότερο στο πλαίσιο των εν λόγω διεθνών συμπράξεων. Η εξασφάλιση της πρόσβασης σε αυτές αποτελεί σημαντικό παράγοντα επιτυχίας για τους Ευρωπαίους ερευνητές και τη βιομηχανία.

2.           Πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου

2.1.        Ειδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος είναι η συμβολή στην αντιμετώπιση των αδυναμιών της αγοράς όσον αφορά στην πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου για την έρευνα και την καινοτομία.

Η κατάσταση των επενδύσεων στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας (Ε&Κ) είναι δυσχερής, ιδιαίτερα για τις καινοτόμες ΜΜΕ και τις εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης με υψηλό δυναμικό ανάπτυξης. Υπάρχουν πολλά σημαντικά κενά στην αγορά όσον αφορά την παροχή κεφαλαίων, καθώς οι καινοτομίες που απαιτούνται για την επίτευξη των πολιτικών στόχων αποδεικνύονται εξαιρετικά ριψοκίνδυνες, κατά κανόνα, για να τις αντέξει η αγορά.

Μια διευκόλυνση για πίστωση («πιστωτική διευκόλυνση») και μια διευκόλυνση για κεφαλαιακή συμμετοχή («διευκόλυνση κεφαλαιακής συμμετοχής) θα βοηθήσουν να υπερκερασθούν τα εν λόγω προβλήματα, βελτιώνοντας τις πτυχές χρηματοδότησης και τις πτυχές κινδύνου των σχετικών δραστηριοτήτων Ε&Κ. Αυτό, με τη σειρά του, θα διευκολύνει την πρόσβαση των επιχειρήσεων και των λοιπών δικαιούχων σε δάνεια, εγγυήσεις και άλλες μορφές κεφαλαίων κινδύνου, θα προωθήσει τις επενδύσεις πρώιμης φάσης και την ανάπτυξη νέων κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, θα βελτιώσει τη μεταφορά γνώσεων και την αγορά πνευματικής ιδιοκτησίας, θα προσελκύσει κεφάλαια στην αγορά κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου και, γενικά, θα διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο στη μετάβαση από τη σύλληψη, την ανάπτυξη και την επίδειξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών στην εμπορευματοποίησή τους.

Το συνολικό αποτέλεσμα θα είναι να αυξηθεί η προθυμία του ιδιωτικού τομέα να επενδύσει στην Ε&Κ και, ως εκ τούτου, να συμβάλλει στην επίτευξη του κύριου στόχου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»: να επενδυθεί το 3% του ΑΕΠ της Ένωσης στην Ε&Α έως το τέλος της δεκαετίας. Η χρήση χρηματοδοτικών μέσων θα συμβάλει επίσης στην επίτευξη των στόχων της Ε&Κ όλων των κλάδων και τομέων πολιτικής που είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων (όπως η αλλαγή του κλίματος, η αποδοτικότητα ενέργειας και πόρων, η παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, η παροχή υγειονομικής περίθαλψης και η γήρανση του πληθυσμού), για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη στήριξη της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, και την παροχή περιβαλλοντικών και άλλων δημόσιων αγαθών.

2.2.        Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Χρειάζεται μια πιστωτική διευκόλυνση για την Ε&Κ σε επίπεδο Ένωσης προκειμένου να αυξηθεί η πιθανότητα σύναψης δανείων και εγγυήσεων, και η επίτευξη των πολιτικών στόχων της Ε&Κ. Το σημερινό χάσμα στην αγορά μεταξύ ζήτησης και προσφοράς δανείων και εγγυήσεων για ριψοκίνδυνες επενδύσεις στην Ε&Κ, που αντιμετωπίζεται από την υφιστάμενη Χρηματοδοτική Διευκόλυνση Καταμερισμού του Κινδύνου (ΧΔΚΚ), είναι πιθανό να διατηρηθεί, με τις εμπορικές τράπεζες να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό απούσες από τα δάνεια υψηλού κινδύνου. Η ζήτηση για χρηματοδότηση δανείων από την ΧΔΚΚ ήταν υψηλή μετά τη σύσταση της διευκόλυνσης στα μέσα του 2007: στην πρώτη φάση της (2007-2010), η προσφυγή σε αυτή υπερέβη τις αρχικές προσδοκίες περισσότερο από 50% όσον αφορά τις ενεργές εγκρίσεις δανείων (7,6 δισεκατ. ευρώ έναντι πρόβλεψης 5 δισεκατ. ευρώ).

Επιπροσθέτως, τυπικά οι τράπεζες δεν έχουν τη δυνατότητα να εκτιμήσουν το κεφάλαιο της γνώσης, όπως είναι η πνευματική ιδιοκτησία και, κατά συνέπεια, συχνά είναι απρόθυμες να επενδύσουν σε εταιρείες βασιζόμενες στη γνώση. Αυτό έχει ως συνέπεια πολλές καθιερωμένες καινοτόμες επιχειρήσεις – μεγάλες αλλά και μικρές – να μην μπορούν να πάρουν δάνεια για δραστηριότητες Ε&Κ υψηλότερου κινδύνου.

Αυτά τα κενά της αγοράς πηγάζουν στην ουσία από αβεβαιότητες, ασυμμετρία ως προς την πληροφόρηση και υψηλό κόστος της προσπάθειας αντιμετώπισης των εν λόγω θεμάτων: οι προσφάτως συσταθείσες επιχειρήσεις έχουν πολύ βραχύ ιστορικό για να ικανοποιήσουν τους δυνητικούς δανειστές, ακόμη και οι καθιερωμένες επιχειρήσεις συχνά δεν μπορούν να παράσχουν αρκετές πληροφορίες και, στην έναρξη μιας επένδυσης στην Ε&Κ δεν είναι καθόλου βέβαιο κατά πόσον οι προσπάθειες που καταβάλλονται θα οδηγήσουν όντως σε επιτυχή καινοτομία.

Επιπλέον, οι επιχειρήσεις στη φάση ανάπτυξης της ιδέας ή αυτές που ασχολούνται με νεομεφανιζόμενους τομείς τυπικά δεν διαθέτουν εγγυήσεις. Ένα άλλο αντικίνητρο είναι ότι ακόμα και εάν οι δραστηριότητες Ε&Κ καταλήξουν σε ένα εμπορικό προϊόν ή διαδικασία, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι η εταιρεία που έχει καταβάλει τις προσπάθειες είναι σε θέση να δρέψει κατ’ αποκλειστικότητα τα οφέλη που απορρέουν.

Όσον αφορά την προστιθέμενη αξία της Ένωσης, η πιστωτική διευκόλυνση θα βοηθήσει στην αντιμετώπιση των αδυναμιών της αγοράς που παρεμποδίζουν τον ιδιωτικό τομέα να επενδύσει στην Ε&Κ στο βέλτιστο επίπεδο. Η εφαρμογή της θα επιτρέψει τη συγκέντρωση κρίσιμης μάζας πόρων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και, με βάση τον καταμερισμό των κινδύνων, από το(τα) χρηματοπιστωτικό(-ά) ίδρυμα(-α) που είναι επιφορτισμένο(-α) με την εφαρμογή της. Θα ενθαρρύνει τις εταιρείες να επενδύσουν περισσότερα από τα χρήματά τους στην Ε&Κ από ό, τι θα έκαναν σε άλλη περίπτωση. Επιπλέον, η πιστωτική διευκόλυνση θα βοηθήσει τους οργανισμούς, τόσο δημόσιους όσο και ιδιωτικούς, να μειώσουν τους κινδύνους ανάληψης προεμπορικών συμβάσεων ή συμβάσεων καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών.

Μια διευκόλυνση κεφαλαιακής συμμετοχής για την Ε&Κ σε επίπεδο Ένωσης είναι απαραίτητη για να συμβάλλει στη βελτίωση της διαθεσιμότητας της εισφοράς ιδίων κεφαλαίων για επενδύσεις κατά την πρώιμη φάση και τη φάση ανάπτυξης και να προωθήσει την ανάπτυξη της αγοράς κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου της Ένωσης. Κατά τη μεταφορά τεχνολογίας και τη φάση εκκίνησης, οι νέες εταιρείες έρχονται αντιμέτωπες με την «κοιλάδα του θανάτου», όπου οι δημόσιες επιδοτήσεις στην έρευνα διακόπτονται και η προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων είναι αδύνατη. Η στήριξη από τον δημόσιο τομέα που αποσκοπεί στη μόχλευση ιδιωτικών προλειτουργικών κεφαλαίων και κεφαλαίων εκκίνησης για την αντιμετώπιση αυτού του κενού σήμερα είναι υπερβολικά κατακερματισμένη και ασυνεχής ή οι υπεύθυνοι διαχείρισής της δεν διαθέτουν την απαραίτητη εμπειρογνωσία. Επιπλέον, τα περισσότερα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου στην Ευρώπη είναι πολύ μικρά για να στηρίξουν τη συνεχή ανάπτυξη των καινοτόμων εταιρειών και δεν έχουν την κρίσιμη μάζα που απαιτείται για εξειδίκευση και διακρατική λειτουργία.

Οι συνέπειες είναι σοβαρές. Πριν από την οικονομική κρίση, το ποσό που επενδύθηκε στις ΜΜΕ από τα ευρωπαϊκά κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου ήταν περίπου 7 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, ενώ τα στοιχεία για το 2009 και το 2010 ήταν της τάξεως των 3-4 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η μείωση της χρηματοδότησης με κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου έχει επηρεάσει τον αριθμό των νεοσύστατων επιχειρήσεων που αποτελούν στόχο των επιχειρηματικών κεφαλαίων κινδύνου: το 2007 περί τις 3.000 ΜΜΕ χρηματοδοτήθηκαν με επιχειρηματικά κεφάλαια κινδύνου, σε σύγκριση με περί τις 2.500 μόνο το 2010.

Όσον αφορά την προστιθέμενη αξία της Ένωσης, η διευκόλυνση κεφαλαιακής συμμετοχής για την Ε&Κ θα συμπληρώσει τα εθνικά καθεστώτα τα οποία δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν διασυνοριακές επενδύσεις στην Ε&Κ. Οι συμφωνίες πρώιμου σταδίου θα έχουν επίσης χαρακτήρα επίδειξης που μπορεί να ωφελήσει τους δημοσίους και ιδιώτες επενδυτές σε ολόκληρη την Ευρώπη. Για τη φάση της ανάπτυξης, μόνο σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι δυνατόν να επιτευχθεί η αναγκαία κλίμακα και η ισχυρή συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών που είναι απαραίτητα για τη λειτουργία μιας αυτοσυντηρούμενης αγοράς επιχειρηματικών κεφαλαίων κινδύνου.

Η πιστωτική διευκόλυνση και η διευκόλυνση κεφαλαιακής συμμετοχής, υποστηριζόμενες από μια δέσμη συνοδευτικών μέτρων, θα στηρίξουν την επίτευξη των πολιτικών στόχων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Για το σκοπό αυτό, προορίζονται για την εδραίωση και βελτίωση της ποιότητας της επιστημονικής βάσης της Ευρώπης, την προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας με ένα θεματολόγιο με γνώμονα τις επιχειρήσεις, και την αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων, με έμφαση σε δραστηριότητες όπως τα πιλοτικά έργα, η επίδειξη, οι κλίνες δοκιμών και η πρόσληψη από την αγορά.

Επιπλέον, θα βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των στόχων Ε&Κ άλλων προγραμμάτων και τομέων πολιτικής, όπως η Κοινή Γεωργική Πολιτική, η δράση για το κλίμα (μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος), και η Κοινή Αλιευτική Πολιτική. Θα αναπτυχθεί η συμπληρωματικότητα με εθνικά και περιφερειακά χρηματοδοτικά μέσα στο πλαίσιο του Κοινού Στρατηγικού Πλαισίου για την πολιτική συνοχής, όπου προβλέπεται ένας ενισχυμένος ρόλος για τα χρηματοδοτικά μέσα.

Ο σχεδιασμός τους λαμβάνει υπόψη την ανάγκη αντιμετώπισης των ειδικών αδυναμιών της αγοράς, των χαρακτηριστικών (όπως ο βαθμός δυναμισμού και ο ρυθμός σύστασης εταιρειών) και των απαιτήσεων χρηματοδότησης αυτών και άλλων τομέων. Οι πιστώσεις του προϋπολογισμού μεταξύ των μέσων μπορούν να προσαρμόζονται κατά τη διάρκεια του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» ως απάντηση στις μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες.

Η διευκόλυνση κεφαλαιακής συμμετοχής και το σκέλος για τις ΜΜΕ της πιστωτικής διευκόλυνσης θα υλοποιηθούν ως μέρος των δύο χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ που παρέχουν ίδια κεφάλαια και πίστωση για τη στήριξη της Ε&Κ και της ανάπτυξης των ΜΜΕ, σε συνδυασμό με τη διευκόλυνση κεφαλαιακής συμμετοχής και την πιστωτική διευκόλυνση στο πλαίσιο του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις ΜΜΕ.

2.3.        Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

α)           Η πιστωτική διευκόλυνση επιτρέπει την παροχή δανειακών κεφαλαίων για Ε&Κ: «Υπηρεσία παροχής δανείων και εγγυήσεων της Ένωσης για έρευνα και καινοτομία»

Σκοπός είναι η βελτίωση της πρόσβασης σε δανειακά κεφάλαια — δάνεια, εγγυήσεις, αντεγγυήσεις και άλλες μορφές δανειοδότησης και κεφαλαίων κινδύνου — για δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς και συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που διεξάγουν δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας οι οποίες απαιτούν ριψοκίνδυνες επενδύσεις προκειμένου να αποδώσουν καρπούς. Θα δοθεί έμφαση στη στήριξη της έρευνας και καινοτομίας με υψηλό δυναμικό αριστείας.

Οι στοχευόμενοι τελικοί δικαιούχοι είναι δυνητικά νομικές οντότητες κάθε μεγέθους οι οποίες μπορούν να δανειστούν και να επιστρέψουν τα χρήματα και, ιδίως, οι ΜΜΕ που έχουν τη δυνατότητα να διεξάγουν καινοτομία και να αναπτυχθούν γρήγορα, οι εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης και οι μεγάλες εταιρείες, τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα, οι ερευνητικές υποδομές και οι υποδομές καινοτομίας, οι συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, και φορείς ή έργα ειδικού σκοπού.

Η χρηματοδότηση της πιστωτικής διευκόλυνσης θα έχει δύο κύριες συνιστώσες:

(1)     Με βάση τη ζήτηση παρέχονται δάνεια και εγγυήσεις σύμφωνα με την αρχή της εξυπηρέτησης κατά σειρά προτεραιότητας, με ειδική στήριξη δικαιούχων όπως οι ΜΜΕ και οι μεσαίας κεφαλαιοποίησης εταιρείες. Η συνιστώσα αυτή ανταποκρίνεται στη σταθερή και συνεχή ανάπτυξη που παρατηρείται στον όγκο των δανείων της ΧΔΚΚ, τα οποία εξαρτώνται από τη ζήτηση. Δυνάμει του σκέλους για τις ΜΜΕ, θα στηριχθούν δραστηριότητες που αποσκοπούν στη βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση των ΜΜΕ και άλλων οντοτήτων που επικεντρώνονται στην Ε&Α ή/και στην καινοτομία.

(2)     Με βάση τους στόχους δίνεται έμφαση σε πολιτικές και κύριους τομείς καίριας σημασίας για την αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, τη στήριξη της βιώσιμης, χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, και την παροχή περιβαλλοντικών και άλλων δημόσιων αγαθών. Η συνιστώσα αυτή θα βοηθήσει την Ένωση να αντιμετωπίσει τις πτυχές έρευνας και καινοτομίας των τομεακών πολιτικών στόχων.

β)           Η διευκόλυνση κεφαλαιακής συμμετοχής επιτρέπει την εισφορά ιδίων κεφαλαίων για Ε&Κ: «Μέσα κεφαλαιακής συμμετοχής της Ένωσης για έρευνα και καινοτομία»

Σκοπός είναι να συμβάλλει στην εξάλειψη των αδυναμιών της αγοράς ευρωπαϊκών επιχειρηματικών κεφαλαίων κινδύνου και να παράσχει ίδια κεφάλαια και οιονεί ίδια κεφάλαια για την κάλυψη των αναγκών ανάπτυξης και χρηματοδότησης καινοτόμων επιχειρήσεων από το προλειτουργικό στάδιο έως την ανάπτυξη και επέκταση. Θα δοθεί έμφαση στη στήριξη των στόχων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2010» και των σχετικών πολιτικών.

Οι στοχευόμενοι τελικοί δικαιούχοι είναι δυνητικά επιχειρήσεις όλων των μεγεθών που εκτελούν ή αρχίζουν να επιδίδονται σε δραστηριότητες καινοτομίας, με ιδιαίτερη έμφαση στις καινοτόμες ΜΜΕ και στις μεσαίας κεφαλαιοποίησης εταιρείες.

Η διευκόλυνση κεφαλαιακής συμμετοχής θα επικεντρωθεί σε επιχειρηματικά κεφάλαια κινδύνου πρώιμου σταδίου που παρέχουν κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου και οιονεί ίδια κεφάλαια (συμπεριλαμβανομένης της ενδιάμεσης χρηματοδότησης) σε μεμονωμένες επιχειρήσεις χαρτοφυλακίου. Η διευκόλυνση θα έχει επίσης τη δυνατότητα να προβεί σε επενδύσεις στο στάδιο της επέκτασης και της ανάπτυξης, σε συνδυασμό με τη διευκόλυνση κεφαλαιακής συμμετοχής για ανάπτυξη στο πλαίσιο του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις ΜΜΕ, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνεχής στήριξη κατά τη φάση εκκίνησης και ανάπτυξης των επιχειρήσεων.

Η διευκόλυνση κεφαλαιακής συμμετοχής, η οποία θα βασίζεται πρωτίστως στη ζήτηση, θα χρησιμοποιήσει μια προσέγγιση βάσει χαρτοφυλακίου, όπου τα επιχειρηματικά κεφάλαια κινδύνου και άλλοι ανάλογοι ενδιάμεσοι επιλέγουν τις επιχειρήσεις στις οποίες θα επενδύσουν.

Η ειδική στόχευση μπορεί να εφαρμοστεί για να βοηθήσει στην επίτευξη συγκεκριμένων στόχων πολιτικής, με βάση τη θετική εμπειρία του προγράμματος πλαισίου ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας, με ειδική στόχευση στην οικολογική καινοτομία.

Το σκέλος «εκκίνηση», στηρίζοντας το προλειτουργικό στάδιο και το πρώιμο στάδιο, επιτρέπει τις επενδύσεις με εισφορά ιδίων κεφαλαίων, μεταξύ άλλων, σε οργανισμούς μεταφοράς γνώσης, προλειτουργικά κεφάλαια, διασυνοριακά προλειτουργικά κεφάλαια, φορείς συνεπένδυσης τους επονομαζόμενους «επιχειρηματικούς αγγέλους», περιουσιακά στοιχεία πνευματικής ιδιοκτησίας, πλατφόρμες ανταλλαγής και εμπορίας δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, και επιχειρηματικά κεφάλαια πρώιμου σταδίου.

Το σκέλος «ανάπτυξη» επιτρέπει τις επενδύσεις στο στάδιο της επέκτασης και της ανάπτυξης, σε συνδυασμό με τη διευκόλυνση κεφαλαιακής συμμετοχής για την ανάπτυξη στο πλαίσιο του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων σε αμοιβαία κεφάλαια που επενδύουν σε άλλα αμοιβαία κεφάλαια, τα οποία δραστηριοποιούνται διασυνοριακά, επενδύουν σε επιχειρηματικά κεφάλαια κινδύνου, και στην πλειονότητά τους επικεντρώνονται σε ένα θεματικό πεδίο που στηρίζει τους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

3.           καινοτομία στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις

3.1         Ειδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος είναι η τόνωση της ανάπτυξης μέσω της αύξησης των επιπέδων καινοτομίας στις ΜΜΕ καλύπτοντας τις διαφορετικές ανάγκες τους σε καινοτομία καθ’ όλο τον κύκλο καινοτομίας, για όλους τους τύπους καινοτομίας, δημιουργώντας έτσι γρηγορότερα αναπτυσσόμενες, διεθνώς δραστήριες ΜΜΕ.

Λαμβάνοντας υπόψη τον κεντρικό ρόλο των ΜΜΕ στην ευρωπαϊκή οικονομία, η έρευνα και η καινοτομία στις ΜΜΕ θα διαδραματίσει καίριο ρόλο στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας, την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης και τη δημιουργία θέσεων εργασίας και, συνεπώς, στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και κυρίως της εμβληματικής πρωτοβουλίας της «Ένωση Καινοτομίας».

Ωστόσο, οι ΜΜΕ αντιμετωπίζουν - παρά το σημαντικό μερίδιό τους στην οικονομία και στην απασχόληση, και το σημαντικό δυναμικό καινοτομίας τους - προβλήματα που σχετίζονται με το μέγεθός τους για να γίνουν περισσότερο καινοτόμες και ανταγωνιστικότερες. Παρά το γεγονός ότι την Ευρώπη καταγράφεται ο ίδιος αριθμός νεοσύστατων εταιρειών με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, οι ευρωπαϊκές ΜΜΕ συναντούν περισσότερες δυσκολίες στο να μετατραπούν σε μεγάλες εταιρείες από ό,τι οι ομόλογές τους εταιρείες στις ΗΠΑ. Το διεθνοποιημένο επιχειρηματικό περιβάλλον με ολοένα και πιο αλληλένδετες αξιακές αλυσίδες ασκεί επάνω τους επιπρόσθετη πίεση. Οι ΜΜΕ πρέπει να ενισχύσουν την ικανότητά τους για καινοτομία. Πρέπει να δημιουργήσουν, να αφομοιώσουν και να εμπορευματοποιήσουν νέες γνώσεις και επιχειρηματικές ιδέες ταχύτερα και σε μεγαλύτερο βαθμό να ανταγωνιστούν επιτυχώς στις ταχέως εξελισσόμενες παγκόσμιες αγορές. Η πρόκληση είναι να τονωθεί περισσότερο η καινοτομία στις ΜΜΕ, ενισχύοντας έτσι την ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξή τους.

Οι προτεινόμενες δράσεις αποσκοπούν να συμπληρώσουν τις εθνικές και περιφερειακές πολιτικές και προγράμματα επιχειρηματικής καινοτομίας, να προάγουν τη συνεργασία μεταξύ ΜΜΕ και άλλων φορέων σχετικών με την καινοτομία, προκειμένου να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ έρευνας/ανάπτυξης και επιτυχούς πρόσληψης από την αγορά, να παρασχεθεί ένα φιλικότερο για την επιχειρηματική καινοτομία περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων από πλευράς ζήτησης, και να υποστηριχθεί ο συνυπολογισμός της μεταβαλλόμενης φύσης των διαδικασιών καινοτομίας, των νέων τεχνολογιών, των αγορών και των επιχειρηματικών μοντέλων.

Θα δημιουργηθούν ισχυροί δεσμοί με τις ειδικές πολιτικές της Ένωσης για τη βιομηχανία, ιδίως με το πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις ΜΜΕ και τα ταμεία για την πολιτική συνοχής, με σκοπό τη διασφάλιση συνεργειών και συνεκτικής προσέγγισης.

3.2.        Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Οι ΜΜΕ αποτελούν κύριο μοχλό καινοτομίας, χάρη στην ικανότητά τους να μετασχηματίζουν γρήγορα και αποδοτικά νέες ιδέες σε επιτυχημένες επιχειρήσεις. Χρησιμεύουν ως σημαντικοί δίαυλοι διάδοσης γνώσεων, μεταφέροντας τα αποτελέσματα της έρευνας στην αγορά. Την τελευταία εικοσαετία έχει αποδειχθεί ότι ολόκληροι τομείς έχουν ανανεωθεί και νέες βιομηχανίες έχουν δημιουργηθεί υπό την αιγίδα καινοτόμων ΜΜΕ. Οι ταχέως αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις είναι καίριας σημασίας για την ανάπτυξη των νεοεμφανιζόμενων βιομηχανιών και την επίσπευση των διαρθρωτικών αλλαγών που χρειάζεται η Ευρώπη προκειμένου να καταστεί μια οικονομία βασιζόμενη στη γνώση, με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, με διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη και θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας.

Οι ΜΜΕ μπορούν να εντοπιστούν σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Αποτελούν σημαντικότερο μέρος της ευρωπαϊκής οικονομίας από ό, τι άλλων περιοχών, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Όλοι οι τύποι ΜΜΕ μπορούν να καινοτομήσουν. Πρέπει να ενθαρρύνονται και να υποστηρίζονται προκειμένου να επενδύουν στην έρευνα και την καινοτομία. Πράττοντάς το θα είναι σε θέση να επωφεληθούν από το πλήρες δυναμικό καινοτομίας της εσωτερικής αγοράς και του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ), ώστε να δημιουργήσουν νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες στην Ευρώπη και πέραν αυτής, και να συμβάλλουν στην εξεύρεση λύσεων σε μείζονες κοινωνιακές προκλήσεις.

Η συμμετοχή στην έρευνα και την καινοτομία της Ένωσης ενισχύει την ικανότητα Ε&Α και την τεχνολογική ικανότητα των ΜΜΕ, αυξάνει την ικανότητά τους να παράγουν, να απορροφούν και να χρησιμοποιούν νέες γνώσεις, ενισχύει την οικονομική εκμετάλλευση νέων λύσεων, προωθεί την καινοτομία σε προϊόντα, υπηρεσίες και επιχειρηματικά μοντέλα, προάγει τις επιχειρηματικές δραστηριότητες σε μεγαλύτερες αγορές και διεθνοποιεί τα δίκτυα γνώσης των ΜΜΕ. Οι ΜΜΕ που έχουν καθιερώσει μια σωστή διαχείριση της καινοτομίας, με αποτέλεσμα συχνά να βασίζονται σε εξωτερική εμπειρογνωσία και δεξιότητες, υπερτερούν ως προς τις επιδόσεις έναντι των υπολοίπων.

Οι διασυνοριακές συνεργασίες αποτελούν σημαντικό στοιχείο της στρατηγικής καινοτομίας των ΜΜΕ στην υπερκέραση ορισμένων προβλημάτων τους που σχετίζονται με το μέγεθος, όπως η πρόσβαση στις τεχνολογικές και επιστημονικές δεξιότητες και σε νέες αγορές. Συμβάλλουν στο να μετατραπούν οι ιδέες σε κέρδη και εταιρική ανάπτυξη, και ως αντάλλαγμα στην αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία.

Τα περιφερειακά και εθνικά προγράμματα έρευνας και καινοτομίας, τα οποία συχνά στηρίζονται από την ευρωπαϊκή πολιτική συνοχής, διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην προώθηση των ΜΜΕ. Ειδικότερα, τα ταμεία για την πολιτική συνοχής οφείλουν να διαδραματίσουν κύριο ρόλο μέσω της δημιουργίας ικανοτήτων και της παροχής μιας «κλίμακας αριστείας» για τις ΜΜΕ προκειμένου να εκπονήσουν άριστα έργα τα οποία θα μπορούν να ανταγωνιστούν για χρηματοδότηση δυνάμει του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Ωστόσο, πολύ λίγα μόνο εθνικά και περιφερειακά προγράμματα παρέχουν χρηματοδότηση σε διακρατικές δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που διεξάγονται από ΜΜΕ, στη διάδοση σε ολόκληρη την Ένωση και στη χρήση καινοτόμων λύσεων ή σε διασυνοριακές υπηρεσίες στήριξης της καινοτομίας. Η πρόκληση συνίσταται στο να παρασχεθεί στις ΜΜΕ μια ανοικτή στήριξη σε θεματικό επίπεδο για την υλοποίηση διεθνών έργων σύμφωνα με τις στρατηγικές καινοτομίας των εταιρειών. Συνεπώς, οι δράσεις σε επίπεδο Ένωσης είναι αναγκαίες για τη συμπλήρωση των δραστηριοτήτων που αναλαμβάνονται σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, για την ενίσχυση του αντικτύπου τους και το άνοιγμα των καθεστώτων στήριξης της έρευνας και της καινοτομίας.

3.3.        Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

α)           Εξορθολογισμός της στήριξης στις ΜΜΕ

Οι ΜΜΕ θα στηριχθούν από ολόκληρο το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020». Για το σκοπό αυτό, ένα ειδικό μέσο για τις ΜΜΕ θα παρέχει σταδιακή και απρόσκοπτη στήριξη που θα καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο καινοτομίας. Το μέσο για τις ΜΜΕ θα απευθύνεται σε όλους τους τύπους καινοτόμων ΜΜΕ που έχουν μεγάλες φιλοδοξίες να αναπτυχθούν, να μεγεθυνθούν και να διεθνοποιηθούν. Θα προβλέπεται για όλους τους τύπους καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένων των καινοτομιών στις υπηρεσίες, των μη τεχνολογικών καινοτομιών και των κοινωνικών καινοτομιών. Σκοπός είναι η ανάπτυξη και αξιοποίηση του δυναμικού καινοτομίας των ΜΜΕ γεφυρώνοντας το χάσμα χρηματοδότησης κατά την πρώιμη φάση της έρευνας και καινοτομίας υψηλού κινδύνου, τονώνοντας τις ρηξικέλευθες καινοτομίες και αυξάνοντας την εμπορευματοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας στον ιδιωτικό τομέα.

Για όλους τους ειδικούς στόχους που αφορούν τις κοινωνιακές προκλήσεις και την υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες θα εφαρμοστεί το ειδικό μέσο για τις ΜΜΕ, από το οποίο θα διατεθούν ποσά υπέρ αυτών.

β)           Στήριξη σε ΜΜΕ έντασης έρευνας

Σκοπός είναι η προώθηση της καινοτομίας με βάση τις ανάγκες της αγοράς των ΜΜΕ που διεξάγουν Ε&Α. Μια ειδική δράση θα στοχεύει τις ΜΜΕ έντασης έρευνας σε τομείς υψηλής τεχνολογίας, οι οποίες επιδεικνύουν ικανότητα εμπορικής εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων του έργου.

γ)           Ενίσχυση της ικανότητας καινοτομίας των ΜΜΕ

Θα στηριχθούν οι δραστηριότητες που συμβάλλουν στην υλοποίηση των ειδικών μέτρων για τις ΜΜΕ και συμπληρώνουν τα εν λόγω ειδικά μέτρα σε ολόκληρο το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020», κυρίως με σκοπό την ενίσχυση της ικανότητας καινοτομίας των ΜΜΕ.

δ)           Στήριξη της καινοτομίας με γνώμονα την αγορά

Στήριξη της καινοτομίας με γνώμονα την αγορά με σκοπό τη βελτίωση του πλαισίου συνθηκών για καινοτομία και την αντιμετώπιση των ειδικών φραγμών που παρεμποδίζουν ιδίως την ανάπτυξη καινοτόμων ΜΜΕ.

ΜΕΡΟΣ III ΚΟΙΝΩΝΙΑΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ

1.           Υγεία, δημογραφική αλλαγή και ευεξία

1.1.        Ειδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος είναι η βελτίωση της δια βίου υγείας και ευεξίας για όλους. 

Η δια βίου υγεία και ευεξία για όλους, τα βιώσιμα από οικονομική άποψη συστήματα υγείας και περίθαλψης, καθώς και οι ευκαιρίες για νέες θέσεις εργασίας και οικονομική ανάπτυξη είναι οι σκοποί της στήριξης της έρευνας και της καινοτομίας για την αντιμετώπιση της εν λόγω πρόκλησης, και συμβάλλουν σημαντικά στη στρατηγική «Ευρώπη 2020».

Το κόστος των συστημάτων υγείας και κοινωνικής μέριμνας της Ένωσης αυξάνει, τα μέτρα μέριμνας και πρόληψης σε όλες τις ηλικίες καθίστανται ολοένα και ακριβότερα, ο αριθμός των Ευρωπαίων ηλικίας άνω των 65 ετών αναμένεται σχεδόν να διπλασιαστεί από 85 εκατομμύρια το 2008 σε 151 εκατομμύρια έως το 2060, και των Ευρωπαίων άνω των 80 να αυξηθεί από 22 σε 61 εκατομμύρια το ίδιο διάστημα. Η μείωση ή η συγκράτηση αυτών των δαπανών έτσι ώστε να μην καταστούν μη βιώσιμες εξαρτάται εν μέρει από τη διασφάλιση της διά βίου υγείας και ευεξίας για όλους και, συνεπώς, την αποτελεσματική πρόληψη, θεραπεία και διαχείριση ασθενειών και αναπηριών.

Οι χρόνιες παθήσεις, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα (CVD), ο καρκίνος, ο διαβήτης, οι νευρολογικές διαταραχές και οι διαταραχές της ψυχικής υγείας, το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία, και διάφοροι λειτουργικοί περιορισμοί είναι σημαντικές αιτίες αναπηριών, κακής κατάστασης της υγείας και πρόωρων θανάτων, και αντιπροσωπεύουν σημαντικό κοινωνικό και οικονομικό κόστος.

Στην Ένωση, τα CVD ετησίως είναι υπεύθυνα για περισσότερους από 2 εκατομμύρια θανάτους και κοστίζουν στην οικονομία περισσότερα από 192 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ ο καρκίνος είναι υπεύθυνος για το ένα τέταρτο όλων των θανάτων και είναι η πρώτη αιτία θανάτου ατόμων ηλικίας 45-64. Πάνω από 27 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ένωση πάσχουν από διαβήτη και το συνολικό κόστος των εγκεφαλικών διαταραχών (συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που επηρεάζουν την ψυχική υγεία, χωρίς ωστόσο να είναι οι μοναδικές) έχει υπολογιστεί σε 800 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, οι παράγοντες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής και οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες υπεισέρχονται σε αρκετές από αυτές τις περιπτώσεις, όπου έως και το ένα τρίτο της παγκόσμιας επιβάρυνσης λόγω ασθενειών εκτιμάται ότι σχετίζεται με αυτούς.

Οι λοιμώδεις νόσοι (π.χ. HIV/AIDS, φυματίωση και ελονοσία) αποτελούν παγκόσμιο πρόβλημα, αντιπροσωπεύοντας το 41% των 1,5 δισεκατομμυρίων αναπροσαρμοσμένων λόγω αναπηρίας ετών ζωής παγκοσμίως, με το 8% εξ αυτών στην Ευρώπη. Πρέπει επίσης να υπάρξει προετοιμασία για τις νεοεμφανιζόμενες επιδημίες και την απειλή αύξησης της αντοχής σε αντιμικροβιακά φάρμακα.

Εν τω μεταξύ, οι διαδικασίες ανάπτυξης φαρμάκων και εμβολίων καθίστανται ολοένα και ακριβότερες και λιγότερο αποτελεσματικές. Πρέπει να αντιμετωπιστούν οι επίμονες ανισότητες στον τομέα της υγείας και να διασφαλιστεί για όλους τους Ευρωπαίους η πρόσβαση σε αποτελεσματικά και κατάλληλα συστήματα υγείας.

1.2.        Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της ΕΕ

Οι ασθένειες και οι αναπηρίες δεν σταματούν στα εθνικά σύνορα. Μια κατάλληλη ανταπόκριση της έρευνας και καινοτομίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο μπορεί και πρέπει να συμβάλει καθοριστικά στην αντιμετώπιση των εν λόγω προκλήσεων, να παράσχει καλύτερη υγεία και ευεξία για όλους, και να διασφαλίσει στην Ευρώπη υπεροχή στις ταχύτατα αναπτυσσόμενες παγκόσμιες αγορές για καινοτομίες στην υγεία και την ευεξία.

Η απάντηση εξαρτάται από την αριστεία στην έρευνα για τη βελτίωση της θεμελιώδους κατανόησης της υγείας, των ασθενειών, της αναπηρίας, της ανάπτυξης και της γήρανσης (συμπεριλαμβανομένου του προσδόκιμου ζωής), καθώς και την απρόσκοπτη και ευρεία μεταφορά της παραγόμενης και υφιστάμενης γνώσης σε καινοτόμα, κλιμακούμενα και αποτελεσματικά προϊόντα, στρατηγικές, παρεμβάσεις και υπηρεσίες. Επιπλέον, η καταλληλότητα αυτών των προκλήσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη και, σε πολλές περιπτώσεις, παγκοσμίως, απαιτεί μια απάντηση που να χαρακτηρίζεται από μακροχρόνια και συντονισμένη στήριξη της συνεργασίας μεταξύ άριστων, πολυεπιστημονικών και πολυτομεακών ομάδων.

Ομοίως, η πολυπλοκότητα της πρόκλησης και η αλληλεξάρτηση των στοιχείων της απαιτεί αντιμετώπιση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πολλές προσεγγίσεις, εργαλεία και τεχνολογίες έχουν εφαρμοσιμότητα σε πολλούς τομείς έρευνας και καινοτομίας της εν λόγω πρόκλησης και στηρίζονται βέλτιστα σε επίπεδο Ένωσης. Σε αυτές συγκαταλέγονται η σύσταση μακροχρόνιων ομάδων πληθυσμού και η διεξαγωγή κλινικών δοκιμών, η κλινική χρήση τεχνολογιών «-ωματικής» ή η ανάπτυξη των ΤΠΕ και οι εφαρμογές τους στην πρακτική υγειονομική περίθαλψη, ιδίως στην ηλεκτρονική υγεία. Οι απαιτήσεις ειδικών πληθυσμών αντιμετωπίζονται επίσης καλύτερα με ολοκληρωμένο τρόπο, παραδείγματος χάριν ανάπτυξη στρωματοποιημένων ή/και εξατομικευμένων φαρμάκων, θεραπεία σπάνιων νόσων, καθώς και παροχή λύσεων υποβοηθούμενης και ανεξάρτητης διαβίωσης.

Προκειμένου να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος των δράσεων σε επίπεδο Ένωσης θα παρασχεθεί στήριξη στο πλήρες φάσμα των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας. Από τη βασική έρευνα μέσω της μεταφοράς γνώσεων σε ευρείες δοκιμές και δράσεις επίδειξης, προσελκύοντας ιδιωτικές επενδύσεις· στις δημόσιες και προεμπορικές συμβάσεις για νέα προϊόντα, υπηρεσίες, κλιμακούμενες λύσεις που, όταν χρειάζεται, είναι διαλειτουργικές και στηρίζονται από καθορισμένα πρότυπα ή/και κοινές κατευθυντήριες γραμμές. Αυτή η συντονισμένη, ευρωπαϊκή προσπάθεια θα συμβάλλει στην εξελισσόμενη ανάπτυξη του ΕΧΕ. Θα αλληλεπιδρά επίσης, όταν και όπως χρειάζεται, με δραστηριότητες που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος «Υγεία για την Ανάπτυξη» και των Ευρωπαϊκών Συμπράξεων Καινοτομίας για την ενεργό και υγιή γήρανση.

1.3.        Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

Η αποτελεσματική προαγωγή της υγείας, υποστηριζόμενη από μια στέρεη βάση τεκμηρίωσης, προλαμβάνει τις ασθένειες, βελτιώνει την ευεξία και είναι αποδοτική ως προς το κόστος. Η προαγωγή της υγείας και η πρόληψη ασθενειών εξαρτώνται επίσης από την κατανόηση των καθοριστικών παραγόντων για την υγεία, τα αποτελεσματικά εργαλεία πρόληψης, όπως τα εμβόλια, την αποτελεσματική επιτήρηση της υγείας και των ασθενειών και την ετοιμότητα, καθώς και τα αποτελεσματικά προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου.

Οι επιτυχείς προσπάθειες πρόληψης, διαχείρισης, αντιμετώπισης και θεραπείας ασθενειών, αναπηριών και μειωμένης λειτουργικότητας υποστηρίζονται από τη θεμελιώδη κατανόηση των καθοριστικών παραγόντων και αιτιών τους, των διεργασιών και επιπτώσεών τους, καθώς και των παραγόντων που επηρεάζουν την καλή υγεία και ευεξία. Η αποτελεσματική ανταλλαγή δεδομένων και η διασύνδεση των εν λόγω δεδομένων με μεγάλης κλίμακας μελέτες επί ομάδων πληθυσμού είναι επίσης ουσιαστική, όπως και η μεταφορά των αποτελεσμάτων της έρευνας σε κλινικό επίπεδο, ιδίως μέσω της διεξαγωγής κλινικών δοκιμών.

Η αυξανόμενη επιβάρυνση λόγω ασθενειών και αναπηρίας στο πλαίσιο του γηράσκοντος πληθυσμού θέτει περαιτέρω απαιτήσεις για τους τομείς της υγείας και της περίθαλψης. Προκειμένου να διατηρηθούν η αποτελεσματική υγεία και περίθαλψη για όλες τις ηλικίες, απαιτούνται προσπάθειες για τη βελτίωση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων κατά την πρόληψη και θεραπεία, τον προσδιορισμό και τη στήριξη της διάδοσης των βέλτιστων πρακτικών στους τομείς της υγείας και της περίθαλψης, και τη στήριξη της ολοκληρωμένης περίθαλψης και της ευρείας αποδοχής των τεχνολογικών, οργανωτικών και κοινωνικών καινοτομιών οι οποίες επιτρέπουν, ιδίως στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας και στα άτομα με ειδικές ανάγκες, να παραμένουν ενεργά και ανεξάρτητα. Αυτό συμβάλλει στην αύξηση και παράταση της διάρκειας της σωματικής, κοινωνικής και ψυχικής ευεξίας.

Όλες αυτές οι δραστηριότητες θα αναληφθούν με τέτοιο τρόπο ώστε να παρέχουν στήριξη καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου έρευνας και καινοτομίας, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών που είναι εγκατεστημένες στην Ευρώπη και την ανάπτυξη νέων ευκαιριών στην αγορά.

Στις ειδικές δραστηριότητες συγκαταλέγονται: η κατανόηση των καθοριστικών παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία (συμπεριλαμβανομένων των παραγόντων που σχετίζονται με το περιβάλλον και το κλίμα), η βελτίωση της προαγωγής της υγείας και της πρόληψης ασθενειών, η κατανόηση των ασθενειών και η βελτίωση της διάγνωσης, η ανάπτυξη αποδοτικών ως προς το κόστος προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου και η βελτίωση της εκτίμησης της προδιάθεσης σε κάποια ασθένεια, η βελτίωση της επιτήρησης και της ετοιμότητας, η ανάπτυξη καλύτερων προληπτικών εμβολίων, η χρήση φαρμάκων in-silico για τη βελτίωση της διαχείρισης και της πρόβλεψης ασθενειών, η θεραπεία ασθενειών, η μεταφορά γνώσεων στην κλινική πράξη και οι κλιμακούμενες δράσεις καινοτομίας, η καλύτερη χρήση των δεδομένων για την υγεία, η ενεργός γήρανση, η ανεξάρτητη και υποβοηθούμενη διαβίωση, η ενδυνάμωση του ατόμου για αυτοδιαχείριση της υγείας του, η προαγωγή της ολοκληρωμένης περίθαλψης, η βελτίωση των επιστημονικών εργαλείων και μεθόδων για τη στήριξη της χάραξης πολιτικής και των ρυθμιστικών αναγκών, η βελτιστοποίηση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης, η μείωση των ανισοτήτων με λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων και η διάδοση των βέλτιστων πρακτικών, καθώς και οι καινοτόμες τεχνολογίες και προσεγγίσεις.

2.           Eπισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας και βιοοικονομία

2.1.        Ειδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος συνίσταται στην εξασφάλιση επαρκούς εφοδιασμού ασφαλών και υψηλής ποιότητας τροφίμων και άλλων προϊόντων βιολογικής προέλευσης, αναπτύσσοντας παραγωγικά και αποδοτικά ως προς τη χρήση πόρων συστήματα πρωτογενούς παραγωγής, προωθώντας τις σχετικές υπηρεσίες οικοσυστήματος, παράλληλα με ανταγωνιστικές αλυσίδες εφοδιασμού χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Με αυτό τον τρόπο επιταχύνεται η μετάβαση σε μια βιώσιμη ευρωπαϊκή βιοοικονομία.

Τις επόμενες δεκαετίες, η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει την αυξανόμενη πρόκληση των περιορισμένων και πεπερασμένων φυσικών πόρων, τις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος, ιδίως στα συστήματα πρωτογενούς παραγωγής (γεωργία, δασοκομία, αλιεία και υδατοκαλλιέργεια) και την ανάγκη διασφάλισης βιώσιμου, ασφαλούς και προστατευόμενου εφοδιασμού σε τρόφιμα για τον ευρωπαϊκό και τον αυξανόμενο παγκόσμιο πληθυσμό. Εκτιμάται ότι θα απαιτηθεί αύξηση 70% της προσφοράς τροφίμων παγκοσμίως προκειμένου να τραφούν τα 9 δισεκατομμύρια του παγκόσμιου πληθυσμού έως το 2050. Η γεωργία είναι υπεύθυνη για το 10% περίπου των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Ένωση, παρόλο που μειώνονται στην Ευρώπη, ενώ οι παγκόσμιες εκπομπές από τη γεωργία προβλέπεται να αυξηθούν έως και 20% έως το 2030. Επιπλέον, η Ευρώπη θα πρέπει να εξασφαλίσει επαρκή εφοδιασμό πρώτων υλών, ενέργειας και βιομηχανικών προϊόντων, υπό συνθήκες μείωσης των ορυκτών πόρων άνθρακα (η παραγωγή πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου αναμένεται να μειωθεί κατά περίπου 60% έως το 2050), διατηρώντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητά της. Τα βιολογικής προέλευσης απόβλητα (εκτιμάται ότι ανέρχονται στα 138 εκατομμύρια τόνους ετησίως στην Ένωση, εκ των οποίων το 40% καταλήγει σε χώρο υγειονομικής ταφής) αποτελούν τεράστιο πρόβλημα και κοστίζουν, παρά το υψηλό δυναμικό προστιθέμενης αξίας τους. Παραδείγματος χάριν, υπολογίζεται ότι το 30% του συνόλου των τροφίμων που παράγονται στις ανεπτυγμένες χώρες καταλήγουν στα απορρίμματα. Απαιτούνται σημαντικές αλλαγές για τη μείωση του εν λόγω ποσοστού κατά 50% στην Ένωση έως το 2030[26]. Επιπλέον, τα εθνικά σύνορα δεν παρεμποδίζουν την εξάπλωση των ζωικών και φυτικών παρασίτων και ασθενειών, συμπεριλαμβανομένων των ζωονόσων, και των παθογόνων μικροοργανισμών που βρίσκονται στα τρόφιμα. Ενώ απαιτούνται αποτελεσματικά εθνικά μέτρα πρόληψης, η δράση σε επίπεδο Ένωσης είναι ουσιαστική για τον τελικό έλεγχο και την αποτελεσματική λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Η πρόκληση είναι πολύπλοκη, επηρεάζει ένα ευρύ φάσμα διασυνδεδεμένων τομέων και απαιτεί μια πληθώρα προσεγγίσεων.

Χρειάζονται ολοένα και περισσότεροι βιολογικοί πόροι για να καλυφθεί η ζήτηση της αγοράς για εφοδιασμό με ασφαλή και υγιεινά τρόφιμα, βιοϋλικά, βιοκαύσιμα και βιολογικά προϊόντα, τα οποία εκτείνονται από τα καταναλωτικά προϊόντα στις χημικές ουσίες χύδην. Ωστόσο, οι δυνατότητες των χερσαίων και υδάτινων οικοσυστημάτων που απαιτούνται για την παραγωγή τους είναι περιορισμένες, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν ανταγωνιστικές διεκδικήσεις για τη χρήση τους, και συχνά δεν υπόκεινται σε βέλτιστη διαχείριση, όπως δείχνει για παράδειγμα η σοβαρή μείωση της περιεκτικότητας του εδάφους σε άνθρακα και της γονιμότητας. Υπάρχει πλημμελής αξιοποίηση του πεδίου προώθησης υπηρεσιών οικοσυστήματος με βάση γεωργικές εκτάσεις, δάση, θαλάσσια και γλυκά ύδατα, ενσωματώνοντας τους αγρονομικούς και περιβαλλοντικούς στόχους στη βιώσιμη παραγωγή.

Το δυναμικό των βιολογικών πόρων και οικοσυστημάτων θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί με έναν περισσότερο βιώσιμο, αποδοτικό και ολοκληρωμένο τρόπο. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί καλύτερα το δυναμικό της βιομάζας από τα δάση και των ροών αποβλήτων που προέρχονται από τη γεωργία, το υδάτινο περιβάλλον, τη βιομηχανία, αλλά και από αστικά απορρίμματα.

Στην ουσία, είναι αναγκαία η μετάβαση προς τη βέλτιστη και ανανεώσιμη χρήση των βιολογικών πόρων και τη βιώσιμη πρωτογενή παραγωγή και συστήματα μεταποίησης που μπορούν να παράγουν περισσότερα τρόφιμα και άλλα προϊόντα βιολογικής προέλευσης με ελαχιστοποιημένες εισροές, ελαχιστοποιημένο περιβαλλοντικό αντίκτυπο και ελαχιστοποιημένες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, ενισχυμένες υπηρεσίες οικοσυστήματος, μηδενικά απόβλητα και κατάλληλες κοινωνιακές αξίες. Οι κρίσιμης σημασίας προσπάθειες της διασυνδεδεμένης έρευνας και καινοτομίας αποτελούν το κύριο στοιχείο που συμβάλλει στην επίτευξη των ανωτέρω, εντός της Ευρώπης και πέραν αυτής.

2.2         Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της ΕΕ

Η γεωργία, η δασοκομία και η αλιεία, μαζί με τις βιομηχανίες βιολογικής βάσης είναι σημαντικοί τομείς υποστήριξης της βιοοικονομίας. Η τελευταία αποτελεί μια μεγάλη και αναπτυσσόμενη αγορά της οποίας η αξία εκτιμάται σε πάνω από 2 τρισεκατομμύρια ευρώ, προσφέροντας 20 εκατομμύρια θέσεις εργασίας και αντιπροσωπεύοντας το 9% της συνολικής απασχόλησης στην Ένωση το 2009. Οι επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία στο πλαίσιο της εν λόγω κοινωνιακής πρόκλησης θα επιτρέψουν στην Ευρώπη να αποκτήσει υπεροχή στις σχετικές αγορές και να παίξει ρόλο στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και των εμβληματικών πρωτοβουλιών της «Ένωση καινοτομίας» και «Μια Ευρώπη που χρησιμοποιεί αποδοτικά τους πόρους».

Μια πλήρως λειτουργική ευρωπαϊκή βιοοικονομία – που περιλαμβάνει τη βιώσιμη παραγωγή ανανεώσιμων πόρων του χερσαίου και υδάτινου περιβάλλοντος και τη μετατροπή τους σε τρόφιμα, προϊόντα βιολογικής προέλευσης και βιοενέργεια, καθώς και σχετικά δημόσια αγαθά - θα δημιουργήσει υψηλή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Εάν αποτελέσει αντικείμενο βιώσιμης διαχείρισης μπορεί να μειώσει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της πρωτογενούς παραγωγής και της αλυσίδας εφοδιασμού συνολικά. Μπορεί να αυξήσει την ανταγωνιστικότητά τους και να παράσχει θέσεις εργασίας και επιχειρηματικές ευκαιρίες για αγροτική και παράκτια ανάπτυξη. Οι προκλήσεις της επισιτιστικής ασφάλειας, της βιώσιμης γεωργίας και οι προκλήσεις που σχετίζονται με τη συνολική βιοοικονομία έχουν ευρωπαϊκό και παγκόσμιο χαρακτήρα. Οι δράσεις σε επίπεδο Ένωσης είναι αναγκαίες προκειμένου να φέρουν σε επαφή συσπειρώσεις ώστε να επιτευχθεί το αναγκαίο εύρος και κρίσιμη μάζα για να συμπληρωθούν οι προσπάθειες που καταβάλλονται από ένα μεμονωμένο κράτος μέλος ή από ομάδες κρατών μελών. Μια πολυπαραγοντική προσέγγιση διασφαλίζει τις αναγκαίες γόνιμες αλληλεπιδράσεις μεταξύ ερευνητών, επιχειρήσεων, γεωργών/παραγωγών, συμβούλων και τελικών χρηστών. Το ενωσιακό επίπεδο είναι επίσης αναγκαίο για να διασφαλιστούν η συνοχή στην αντιμετώπιση της εν λόγω πρόκλησης διατομεακά και με ισχυρούς δεσμούς με τις σχετικές πολιτικές της Ένωσης. Ο συντονισμός της έρευνας και της καινοτομίας σε επίπεδο ΕΕ θα ενθαρρύνει τις απαιτούμενες αλλαγές και θα συμβάλλει στην επίσπευσή τους σε ολόκληρη την Ένωση.

Η έρευνα και η καινοτομία θα αλληλεπιδρούν με ένα ευρύ φάσμα πολιτικών της Ένωσης και σχετικών στόχων, συμπεριλαμβανομένων της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ιδίως της Πολιτικής Αγροτικής Ανάπτυξης) και των ευρωπαϊκών συμπράξεων καινοτομίας «Γεωργική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα», της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, της Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Πολιτικής, του Ευρωπαϊκού Προγράμματος για την Αλλαγή του Κλίματος, της οδηγίας πλαισίου για τα ύδατα, της οδηγίας πλαισίου για τη θαλάσσια στρατηγική, του σχεδίου δράσης για τη δασοκομία, της θεματικής στρατηγικής για το έδαφος, της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα της Ένωσης το 2020, του Στρατηγικού Σχεδίου Ενεργειακών Τεχνολογιών, της πολιτικής για την καινοτομία και της βιομηχανικής πολιτικής της Ένωσης, της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής αναπτυξιακής βοήθειας, των στρατηγικών για την υγεία των φυτών, των στρατηγικών για την υγεία των ζώων και την ευημερία και κανονιστικών πλαισίων για την προστασία του περιβάλλοντος, της υγείας και της ασφάλειας, την προώθηση της αποδοτικής χρήσης των πόρων και της δράσης για το κλίμα, και τη μείωση των αποβλήτων. Η καλύτερη ενσωμάτωση της έρευνας και της καινοτομίας στον τομέα της βιοοικονομίας στις σχετικές πολιτικές της ΕΕ θα βελτιώσει σημαντικά την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία τους, θα παράσχει αποτελέσματα μόχλευσης, θα αυξήσει τη σημασία για την κοινωνία και θα συμβάλλει στην περαιτέρω ανάπτυξη της βιώσιμης διαχείρισης γαιών, θαλασσών και ωκεανών, και αγορών βιοοικονομίας.

Για τους σκοπούς της στήριξης των πολιτικών της Ένωσης που σχετίζονται με τη βιοοικονομία και για τη διευκόλυνση της διαχείρισης και της παρακολούθησης της έρευνας και της καινοτομίας, η κοινωνικοοικονομική έρευνα και οι μελλοντοστρεφείς δραστηριότητες θα πραγματοποιούνται σε συνάρτηση με τη στρατηγική βιοοικονομίας, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης δεικτών, βάσεων δεδομένων, μοντέλων, προοπτικών και προβλέψεων, εκτίμησης αντικτύπου των πρωτοβουλιών για την οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον.

Οι δράσεις με βάση τις προκλήσεις οι οποίες εστιάζουν σε κοινωνικά και οικονομικά οφέλη και ο εκσυγχρονισμός των συνδεόμενων με τη βιοοικονομία τομέων και αγορών θα υποστηριχθούν μέσω διεπιστημονικής έρευνας, δημιουργώντας καινοτομία και οδηγώντας στην ανάπτυξη νέων πρακτικών, προϊόντων και διαδικασιών. Θα επιδιώξουν επίσης μια ευρεία προσέγγιση της καινοτομίας η οποία εκτείνεται από την τεχνολογική, μη τεχνολογική, οργανωτική, οικονομική και κοινωνική καινοτομία έως, παραδείγματος χάριν, νεωτεριστικά επιχειρηματικά μοντέλα, εμπορικά σήματα και υπηρεσίες.

2.3.        Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

α)           Βιώσιμη γεωργία και δασοκομία

Σκοπός είναι ο εφοδιασμός με επαρκείς ποσότητες τροφίμων, ζωοτροφών, βιομάζας και άλλων πρώτων υλών, με ταυτόχρονη διασφάλιση των φυσικών πόρων και ενίσχυση των υπηρεσιών οικοσυστήματος, συμπεριλαμβανομένης της αντιμετώπισης της αλλαγής του κλίματος και του μετριασμού της. Οι δραστηριότητες θα επικεντρωθούν σε πιο βιώσιμα και παραγωγικά συστήματα γεωργίας και δασοκομίας τα οποία είναι αφενός αποδοτικά ως προς τη χρήση πόρων (συμπεριλαμβανομένων των χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα) και ανθεκτικά, ενώ συγχρόνως αναπτύσσουν υπηρεσίες, έννοιες και πολιτικές για ευημερούσα διαβίωση στις αγροτικές περιοχές.

β)           Βιώσιμος και ανταγωνιστικός τομέας γεωργικών ειδών διατροφής για ένα ασφαλές και υγιεινό διαιτολόγιο

Σκοπός είναι η ανταπόκριση στις απαιτήσεις των πολιτών για ασφαλή, υγιεινά και προσιτά τρόφιμα, και να καταστεί η μεταποίηση και διανομή τροφίμων και ζωοτροφών περισσότερο βιώσιμη και ο τομέας των τροφίμων περισσότερο ανταγωνιστικός. Οι δραστηριότητες θα επικεντρώνονται στα υγιεινά και ασφαλή τρόφιμα για όλους, στις επιλογές των καταναλωτών βάσει αντικειμενικής ενημέρωσης, και στις ανταγωνιστικές μεθόδους μεταποίησης τροφίμων που χρησιμοποιούν λιγότερους πόρους και παράγουν λιγότερα υποπροϊόντα, απόβλητα και αέρια του θερμοκηπίου.

γ)           Απελευθέρωση του δυναμικού των υδάτινων έμβιων πόρων

Σκοπός είναι να αξιοποιηθούν με βιώσιμο τρόπο οι υδάτινοι έμβιοι πόροι για τη μεγιστοποίηση των κοινωνικών και οικονομικών οφελών/κερδών από τους ωκεανούς και τις θάλασσες της Ευρώπης. Οι δραστηριότητες θα επικεντρωθούν στη βέλτιστη συμβολή στην επισιτιστική ασφάλεια με την ανάπτυξη βιώσιμης και φιλικής προς το περιβάλλον αλιείας και ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής υδατοκαλλιέργειας στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομίας και στην ενίσχυση της θαλάσσιας καινοτομίας μέσω της βιοτεχνολογίας για να τονωθεί η έξυπνη «γαλάζια» ανάπτυξη.

δ)           Βιώσιμες και ανταγωνιστικές βιομηχανίες βιολογικής βάσης

Σκοπός είναι η προώθηση βιώσιμων και ανταγωνιστικών ευρωπαϊκών βιομηχανιών βιολογικής βάσης, χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και αποδοτικών ως προς τη χρήση των πόρων. Οι δραστηριότητες θα επικεντρωθούν στην προώθηση της βιοοικονομίας με τη μετατροπή των συμβατικών βιομηχανικών διεργασιών και προϊόντων σε διεργασίες και προϊόντα βιολογικής προέλευσης και αποδοτικά από ενεργειακή άποψη, στην ανάπτυξη ολοκληρωμένων βιοδιυλιστηρίων με χρήση βιομάζας από την πρωτογενή παραγωγή, βιολογικών αποβλήτων και βιομηχανικών υποπροϊόντων βιολογικής προέλευσης, και στο άνοιγμα νέων αγορών με στήριξη της τυποποίησης, των κανονιστικών δραστηριοτήτων και των δραστηριοτήτων επίδειξης/δοκιμής υπό πραγματικές συνθήκες και άλλων δραστηριοτήτων, ενώ θα λαμβάνονται υπόψη οι επιπτώσεις της βιοοικονομίας στη χρήση γης και στις αλλαγές της χρήσης γης.

3.           Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια

3.1.        Ειδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος συνίσταται στη διασφάλιση της μετάβασης σε ένα αξιόπιστο, βιώσιμο και ανταγωνιστικό ενεργειακό σύστημα, ενόψει της αντιμετώπισης της αυξανόμενης σπανιότητας των πόρων, της αύξησης των ενεργειακών αναγκών και της αλλαγής του κλίματος.

Η Ένωση σκοπεύει να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 20% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990 έως το 2020, με περαιτέρω μείωση κατά 80-95% έως το 2050. Επιπλέον, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας πρέπει να καλύπτουν το 20% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας το 2020, σε συνδυασμό με τον στόχο ενεργειακής απόδοσης 20%. Η επίτευξη των εν λόγω στόχων θα απαιτήσει αναμόρφωση του ενεργειακού συστήματος με συνδυασμό χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, ενεργειακής ασφάλειας και προσιτών τιμών, ενώ συγχρόνως ενισχύει την οικονομική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Η Ευρώπη αυτή τη στιγμή απέχει πόρρω από τον εν λόγω συνολικό στόχο. Το 80% του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος εξακολουθεί να βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα, και ο τομέας παράγει το 80% όλων των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της Ένωσης. Κάθε χρόνο το 2,5% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) της Ένωσης δαπανάται στις εισαγωγές ενέργειας και αυτό ενδέχεται να αυξηθεί. Η τάση αυτή θα οδηγήσει σε πλήρη εξάρτηση από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου έως το 2050. Ενόψει της αστάθειας των τιμών της ενέργειας στην παγκόσμια αγορά, σε συνδυασμό με ανησυχίες για την ασφάλεια του εφοδιασμού, οι βιομηχανίες και οι καταναλωτές της Ευρώπης δαπανούν ολοένα και μεγαλύτερο μερίδιο του εισοδήματός τους στην ενέργεια.

Ο χάρτης πορείας για τη μετάβαση σε μια ανταγωνιστική οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου άνθρακα το 2050[27] καταδεικνύει ότι η στοχευμένη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου πρέπει να επιτευχθεί σε μεγάλο βαθμό εντός της επικράτειας της Ένωσης. Αυτό συνεπάγεται μείωση των εκπομπών CO2 πάνω από 90% έως το 2050 στον τομέα της ενέργειας, πάνω από 80% στη βιομηχανία, τουλάχιστον 60% στις μεταφορές και περίπου 90% στον τομέα της κατοικίας και στις υπηρεσίες.

Για την επίτευξη των εν λόγω μειώσεων πρέπει να γίνουν σημαντικές επενδύσεις στην έρευνα, την ανάπτυξη, την επίδειξη και την ανάπτυξη στην αγορά αποδοτικών, ασφαλών και αξιόπιστων ενεργειακών τεχνολογιών και υπηρεσιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Τα ανωτέρω πρέπει να συμβαδίζουν με μη τεχνολογικές λύσεις τόσο από πλευράς προσφοράς όσο και από πλευράς ζήτησης. Όλα αυτά πρέπει να αποτελούν μέρος μιας ολοκληρωμένης πολιτικής για χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, συμπεριλαμβανομένης της γνώσης κύριων τεχνολογιών ευρείας εφαρμογής, ιδίως λύσεων ΤΠΕ και προηγμένης κατασκευής, προηγμένης μεταποίησης και προηγμένων υλικών. Σκοπός είναι η παραγωγή αποδοτικών ενεργειακών τεχνολογιών και υπηρεσιών που μπορούν να αξιοποιηθούν ευρέως από την αγορά της ΕΕ και τις διεθνείς αγορές, και η καθιέρωση μιας έξυπνης διαχείρισης από πλευράς ζήτησης με βάση μια ανοικτή και διαφανή αγορά εμπορίας ενέργειας και ευφυή συστήματα διαχείρισης της ενεργειακής απόδοσης.

3.2.        Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Οι νέες τεχνολογίες και λύσεις πρέπει να είναι ανταγωνιστικές από πλευράς κόστους και αξιοπιστίας έναντι των ενεργειακών συστημάτων υψηλής βελτιστοποίησης των κατεστημένων επιχειρήσεων και τεχνολογιών. Η έρευνα και η καινοτομία είναι καίριας σημασίας προκειμένου να καταστήσουν τις εν λόγω νέες, καθαρότερες, με χαμηλότερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και αποδοτικότερες πηγές ενέργειας εμπορικά ελκυστικές στην απαραίτητη κλίμακα. Ούτε η βιομηχανία από μόνη της, ούτε τα κράτη μέλη μεμονωμένα είναι σε θέση να αναλάβουν το κόστος και τους κινδύνους, των οποίων οι κύριοι παράγοντες (μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου άνθρακα, παροχή οικονομικά προσιτής και ασφαλούς ενέργειας) βρίσκονται εκτός αγοράς.

Η επίσπευση αυτής της ανάπτυξης απαιτεί μια στρατηγική προσέγγιση σε επίπεδο Ένωσης, η οποία εμπερικλείει τον ενεργειακό εφοδιασμό, τη ζήτηση και χρήση στα κτίρια, τις υπηρεσίες, τις μεταφορές και βιομηχανικές αξιακές αλυσίδες. Αυτό συνεπάγεται την εναρμόνιση των πόρων σε ολόκληρη την ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των ταμείων για την πολιτική συνοχής, ιδίως μέσω των εθνικών και περιφερειακών στρατηγικών για έξυπνη εξειδίκευση, συστήματα εμπορίας εκπομπών (ETS), δημόσιες συμβάσεις και άλλους μηχανισμούς χρηματοδότησης. Απαιτεί, επίσης, κανονιστικές πολιτικές και πολιτικές εξάπλωσης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενεργειακή απόδοση, προσαρμοσμένη τεχνική βοήθεια και ανάπτυξη ικανοτήτων για την άρση των μη τεχνολογικών φραγμών.

Το Στρατηγικό Σχέδιο Ενεργειακών Τεχνολογιών (σχέδιο SET) προσφέρει μια τέτοια στρατηγική προσέγγιση. Παρέχει ένα μακροπρόθεσμο θεματολόγιο για την αντιμετώπιση των κύριων σημείων ανάσχεσης της καινοτομίας τα οποία αντιμετωπίζουν οι ενεργειακές τεχνολογίες στην έρευνα αιχμής και στις φάσεις Ε&Α/απόδειξης εννοιών, καθώς και στη φάση επίδειξης, όταν οι εταιρείες αναζητούν κεφάλαια για τη χρηματοδότηση μεγάλων έργων πρώτων στο είδος τους και ξεκινούν τη διαδικασία εξάπλωσης στην αγορά.

Οι πόροι που απαιτούνται για την πλήρη υλοποίηση του σχεδίου SET έχουν υπολογιστεί σε 8 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως κατά την επόμενη δεκαετία[28]. Αυτό υπερβαίνει κατά πολύ την ικανότητα των επιμέρους κρατών μελών ή των ερευνητικών και βιομηχανικών ενδιαφερόμενων μερών μεμονωμένα. Χρειάζονται επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία σε επίπεδο Ένωσης, σε συνδυασμό με την κινητοποίηση προσπαθειών σε ολόκληρη την Ευρώπη υπό μορφή από κοινού υλοποίησης, καταμερισμού του κινδύνου και κοινής χρήσης ικανοτήτων. Ως εκ τούτου, η χρηματοδότηση της Ένωσης στην έρευνα και καινοτομία στον τομέα της ενέργειας θα συμπληρώσει τις δραστηριότητες των κρατών μελών, εστιάζοντας σε δραστηριότητες με σαφή ενωσιακή προστιθέμενη αξία, ιδίως σε εκείνες με υψηλό δυναμικό προσέλκυσης εθνικών πόρων. Οι δράσεις σε επίπεδο Ένωσης θα στηρίξουν επίσης τα μακροπρόθεσμα προγράμματα υψηλού κινδύνου και υψηλού κόστους, τα οποία υπερβαίνουν τις δυνατότητες των επιμέρους κρατών μελών, θα συνενώσουν τις προσπάθειες με σκοπό τη μείωση των επενδυτικών κινδύνων σε δράσεις ευρείας κλίμακας, όπως η βιομηχανική επίδειξη και η ανάπτυξη πανευρωπαϊκών διαλειτουργικών ενεργειακών λύσεων.

Η υλοποίηση του σχεδίου SET, ως πυλώνα έρευνας και καινοτομίας της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής, θα ενισχύσει την ασφάλεια του εφοδιασμού της Ένωσης και τη μετάβαση προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, θα διευκολύνει τη διασύνδεση των προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας με διευρωπαϊκές και περιφερειακές επενδύσεις σε υποδομές ενέργειας και θα ενισχύσει την προθυμία των επενδυτών να αποδεσμεύσουν κεφάλαια για έργα με μακρόχρονη φάση αποπεράτωσης και σημαντικούς κινδύνους για την τεχνολογία και την αγορά. Θα δημιουργήσει ευκαιρίες καινοτομίας στις μικρές και μεγάλες εταιρείες και θα τις βοηθήσει να καταστούν ή να παραμείνουν ανταγωνιστικές σε παγκόσμιο επίπεδο, όπου οι ευκαιρίες για ενεργειακές τεχνολογίες είναι μεγάλες και αυξανόμενες.

Σε διεθνές επίπεδο, η ανάληψη δράσης σε επίπεδο Ένωσης δημιουργεί «κρίσιμη μάζα» προσελκύοντας το ενδιαφέρον άλλων πρωτοπόρων της τεχνολογίας και προάγοντας τις διεθνείς συμπράξεις για την επίτευξη των στόχων της Ένωσης. Αυτό θα διευκολύνει την αλληλεπίδραση μεταξύ διεθνών εταίρων και Ένωσης με σκοπό την ανάληψη κοινής δράσης όπου υπάρχει αμοιβαίο όφελος και συμφέρον.

Οι δραστηριότητες στο πλαίσιο αυτής της πρόκλησης θα αποτελέσουν συνεπώς τον τεχνολογικό άξονα της ευρωπαϊκής πολιτικής για την ενέργεια και το κλίμα. Επίσης, θα συμβάλλουν στην επίτευξη της «Ένωσης Καινοτομίας» στον τομέα της ενέργειας και των πολιτικών στόχων που περιγράφονται στις πρωτοβουλίες «Μια Ευρώπη που χρησιμοποιεί αποδοτικά τους πόρους», «Μια βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης» και «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη».

Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας στην πυρηνική σχάση και στην ενέργεια σύντηξης διεξάγονται από το μέρος ΕΥΡΑΤΟΜ του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020».

3.3.        Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

α)           Μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και του αποτυπώματος του διοξειδίου του άνθρακα μέσω της έξυπνης και βιώσιμης χρήσης

Οι δραστηριότητες θα επικεντρωθούν στην έρευνα και στις δοκιμές πλήρους κλίμακας νέων εννοιών, μη τεχνολογικών λύσεων, αποδοτικότερων κοινωνικά αποδεκτών και προσιτών τεχνολογικών συστατικών στοιχείων και συστημάτων με ενσωματωμένη ευφυΐα, προκειμένου να καταστεί δυνατή η διαχείριση ενέργειας σε πραγματικό χρόνο για κτίρια με σχεδόν μηδενικές εκπομπές, θέρμανση και ψύξη από ανανεώσιμες πηγές, βιομηχανίες υψηλής απόδοσης και μαζική αποδοχή λύσεων ενεργειακής απόδοσης από εταιρείες, άτομα, κοινότητες και πόλεις.

β)           Παροχή ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλού κόστους και χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα

Οι δραστηριότητες θα επικεντρωθούν στην έρευνα, ανάπτυξη και επίδειξη πλήρους κλίμακας καινοτόμων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τεχνολογιών δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, παρέχοντας μεγαλύτερης κλίμακας, χαμηλότερου κόστους και ασφαλείς για το περιβάλλον τεχνολογίες με υψηλότερη απόδοση μετατροπής και υψηλότερη διαθεσιμότητα για διαφορετικά περιβάλλοντα αγοράς και λειτουργίας.

γ)           Εναλλακτικά καύσιμα και κινητές πηγές ενέργειας

Οι δραστηριότητες θα επικεντρωθούν στην έρευνα, ανάπτυξη και επίδειξη πλήρους κλίμακας τεχνολογιών και αξιακών αλυσίδων, προκειμένου η βιοενέργεια να καταστεί πιο ανταγωνιστική και βιώσιμη, να μειωθεί ο χρόνος διάθεσης στην αγορά του υδρογόνου και των κυψελών καυσίμου και να προταθούν νέες επιλογές με μακροπρόθεσμο δυναμικό έως το στάδιο της ωριμότητας.

δ)           Ενιαίο, έξυπνο ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας

Οι δραστηριότητες θα επικεντρωθούν στην έρευνα, ανάπτυξη και επίδειξη πλήρους κλίμακας νέων τεχνολογιών δικτύου, συμπεριλαμβανομένης της αποθήκευσης, συστημάτων και σχεδίων της αγοράς για τον σχεδιασμό, την παρακολούθηση, τον έλεγχο και την ασφαλή λειτουργία διαλειτουργικών δικτύων σε μια αγορά ανοικτή, χωρίς εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, ανθεκτική στην αλλαγή του κλίματος και ανταγωνιστική, υπό κανονικές συνθήκες και υπό συνθήκες έκτακτης ανάγκης.

ε)           Νέες γνώσεις και τεχνολογίες

Οι δραστηριότητες θα επικεντρωθούν στην πολυεπιστημονική έρευνα για ενεργειακές τεχνολογίες (συμπεριλαμβάνονται οι οραματικές δράσεις) και στην κοινή υλοποίηση πανευρωπαϊκών ερευνητικών προγραμμάτων και εγκαταστάσεων παγκόσμιας κλάσης.

στ)         Δυναμική διαδικασία λήψης αποφάσεων και δημόσια δέσμευση

Οι δραστηριότητες θα επικεντρωθούν στην ανάπτυξη εργαλείων, μεθόδων και μοντέλων για μια δυναμική και διαφανή στήριξη της πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των δραστηριοτήτων για τη δημόσια αποδοχή και δέσμευση, τη συμμετοχή των χρηστών και τη βιωσιμότητα.

ζ)           Πρόσληψη από την αγορά της καινοτομίας στην ενέργεια

Οι δραστηριότητες θα επικεντρωθούν στην εφαρμοσμένη καινοτομία για τη διευκόλυνση της πρόσληψης από την αγορά των ενεργειακών τεχνολογιών και υπηρεσιών, για την αντιμετώπιση μη τεχνολογικών φραγμών και για την επιτάχυνση της αποδοτικής ως προς το κόστος υλοποίησης των ενεργειακών πολιτικών της Ένωσης.

4.           Eξυπνες, οικολογικές και ολοκληρωμένες μεταφορές

4.1.        Ειδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος συνίσταται στην επίτευξη ενός ευρωπαϊκού συστήματος μεταφορών που είναι αποδοτικό ως προς τη χρήση πόρων, φιλικό προς το περιβάλλον, ασφαλές και απρόσκοπτο προς όφελος των πολιτών, της οικονομίας και της κοινωνίας.

Η Ευρώπη πρέπει να συμβιβάσει τις αυξανόμενες ανάγκες κινητικότητας των πολιτών της με τις επιταγές των οικονομικών επιδόσεων και τις απαιτήσεις για μια κοινωνία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και μια οικονομία ανθεκτική στην αλλαγή του κλίματος. Παρά την ανάπτυξή του, ο τομέας των μεταφορών πρέπει να επιτύχει σημαντική μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και άλλων δυσμενών περιβαλλοντικών επιπτώσεων και να παύσει την εξάρτησή του από το πετρέλαιο, διατηρώντας παράλληλα υψηλά επίπεδα αποδοτικότητας και κινητικότητας.

Η βιώσιμη κινητικότητα μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από μια ριζική αλλαγή του συστήματος μεταφορών, εμπνευσμένη από ανακαλύψεις στον τομέα της έρευνας των μεταφορών, ευρεία καινοτομία και μια συνεκτική, πανευρωπαϊκή υλοποίηση οικολογικότερων, ασφαλέστερων και εξυπνότερων λύσεων στις μεταφορές.

Η έρευνα και η καινοτομία πρέπει να οδηγήσουν σε εστιασμένη και έγκαιρη πρόοδο που θα συμβάλλει στην επίτευξη των κύριων στόχων της πολιτικής της Ένωσης, προωθώντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, στηρίζοντας τη μετάβαση σε μια οικονομία ανθεκτική ως προς την αλλαγή του κλίματος και χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, και διατηρώντας την υπεροχή στην παγκόσμια αγορά.

Μολονότι οι αναγκαίες επενδύσεις στην έρευνα, την καινοτομία και την ευρύτερη εξάπλωση είναι σημαντικές, η απουσία βελτίωσης της βιωσιμότητας των μεταφορών θα έχει ως αποτέλεσμα μακροπρόθεσμα ένα απαράδεκτα υψηλό κόστος για την κοινωνία, την οικολογία και την οικονομία.

4.2.        Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Οι μεταφορές αποτελούν σημαντικό μοχλό της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής ανάπτυξης της οικονομίας της Ευρώπης. Διασφαλίζουν την κινητικότητα των ατόμων και των αγαθών που είναι αναγκαία για μια ενοποιημένη ευρωπαϊκή ενιαία αγορά και μια ανοικτή και χωρίς αποκλεισμούς κοινωνία. Αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της Ευρώπης όσον αφορά τη βιομηχανική ικανότητα και την ποιότητα των υπηρεσιών, διαδραματίζοντας ηγετικό ρόλο σε πολλές παγκόσμιες αγορές. Ο κλάδος των μεταφορών και η κατασκευή εξοπλισμού μεταφορών αντιπροσωπεύουν μαζί το 6,3% του ΑΕΠ της Ένωσης. Συγχρόνως, ο ευρωπαϊκός κλάδος των μεταφορών αντιμετωπίζει τον ολοένα και εντονότερο ανταγωνισμό από άλλα μέρη του κόσμου. Θα απαιτηθούν ρηξικέλευθες τεχνολογίες προκειμένου να διασφαλισθεί το μελλοντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Ευρώπης και να μετριαστούν τα μειονεκτήματα του υφιστάμενου συστήματος μεταφορών.

Ο τομέας των μεταφορών έχει μείζονα συμβολή στα αέρια του θερμοκηπίου και παράγει έως και το ένα τέταρτο του συνόλου των εκπομπών. Οι μεταφορές εξαρτώνται κατά 96% από τα ορυκτά καύσιμα. Εν τω μεταξύ, η κυκλοφοριακή συμφόρηση είναι ένα αυξανόμενο πρόβλημα· τα συστήματα δεν είναι ακόμα αρκετά έξυπνα· οι εναλλακτικές λύσεις για μετεπιβίβαση μεταξύ διαφορετικών τρόπων μεταφοράς δεν είναι πάντοτε ελκυστικές· ο αριθμός των θανατηφόρων τροχαίων δυστυχημάτων παραμένει δραματικά υψηλός: 34.000 ετησίως στην Ένωση· οι πολίτες και οι επιχειρήσεις περιμένουν ένα σύστημα μεταφορών που να είναι ασφαλές και σίγουρο. Το αστικό περιβάλλον θέτει ειδικές προκλήσεις για τη βιωσιμότητα των μεταφορών.

Μέσα σε λίγες δεκαετίες οι αναμενόμενοι ρυθμοί ανάπτυξης των μεταφορών θα οδηγήσουν την ευρωπαϊκή κυκλοφορία σε αδιέξοδο και θα καταστήσουν το οικονομικό κόστος της και τις επιπτώσεις της στην κοινωνία δυσβάστακτα. Τα επιβατοχιλιομέτρα προβλέπεται να διπλασιαστούν τα επόμενα 40 χρόνια και να αυξηθούν δύο φορές ταχύτερα για τα αεροπορικά ταξίδια. Οι εκπομπές CO2 θα αυξηθούν κατά 35% έως το 2050. Το κόστος της κυκλοφοριακής συμφόρησης θα αυξηθεί κατά περίπου 50%, σχεδόν σε 200 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Το εξωτερικό κόστος των ατυχημάτων θα αυξηθεί περίπου κατά 60 δισεκατομμύρια ευρώ σε σύγκριση με το 2005.

Ως εκ τούτου, η διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης δεν μπορεί να αποτελεί επιλογή. Η έρευνα και η καινοτομία, με μοχλό τους στόχους της πολιτικής και επικεντρωμένες στις κύριες προκλήσεις, θα συμβάλλουν ουσιαστικά στην επίτευξη των στόχων της Ένωσης για περιορισμό της παγκόσμιας αύξησης της θερμοκρασίας στους 2º C, μειώνοντας κατά 60% τις εκπομπές CO2 από τις μεταφορές, μειώνοντας δραστικά το κόστος της κυκλοφοριακής συμφόρησης και των ατυχημάτων, και εξαλείφοντας εν τέλει τους θανάτους από τροχαία δυστυχήματα έως το 2050.

Τα προβλήματα της ρύπανσης, της κυκλοφοριακής συμφόρησης, της ασφάλειας και της προστασίας είναι κοινά σε ολόκληρη την Ένωση και απαιτούν πανευρωπαϊκές απαντήσεις σε ένα πλαίσιο συνεργασίας. Η επιτάχυνση της ανάπτυξης και της εξάπλωσης νέων τεχνολογιών και καινοτόμων λύσεων για οχήματα, υποδομές και διαχείριση μεταφορών είναι καίριας σημασίας για να επιτευχθεί ένα πιο καθαρό και πιο αποδοτικό σύστημα μεταφορών στην Ένωση· να παραχθούν αποτελέσματα που είναι αναγκαία για τον μετριασμό της αλλαγής του κλίματος και τη βελτίωση της αποδοτικότητας των πόρων· να διατηρηθεί η υπεροχή της Ευρώπης στις παγκόσμιες αγορές για προϊόντα και υπηρεσίες σχετικά με τις μεταφορές. Οι εν λόγω στόχοι δεν μπορούν να επιτευχθούν μόνο με κατακερματισμένες εθνικές προσπάθειες.

Η χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στον τομέα των μεταφορών σε επίπεδο Ένωσης θα συμπληρώσει τις δραστηριότητες των κρατών μελών εστιάζοντας σε δραστηριότητες με σαφή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Αυτό σημαίνει ότι θα δοθεί έμφαση σε τομείς προτεραιότητας που συνάδουν με τους στόχους της ευρωπαϊκής πολιτικής· όπου η κρίσιμη μάζα των προσπαθειών είναι αναγκαία· όπου πρέπει να επιδιωχθούν πανευρωπαϊκές διαλειτουργικές λύσεις στις μεταφορές· ή όπου η συνένωση προσπαθειών διακρατικά μπορεί να μειώσει τους κινδύνους των επενδύσεων στην έρευνα, να προωθήσει κοινά πρότυπα και να συντομεύσει τον χρόνο διάθεσης στην αγορά των ερευνητικών αποτελεσμάτων.

Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας θα περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα πρωτοβουλιών που καλύπτουν όλη την αλυσίδα καινοτομίας. Ορισμένες δραστηριότητες αποσκοπούν ειδικά να συμβάλλουν στη διάθεση των αποτελεσμάτων στην αγορά: η προγραμματική προσέγγιση της έρευνας και της καινοτομίας, τα έργα επίδειξης, οι δράσεις πρόσληψης από την αγορά και η στήριξη της τυποποίησης, η ρύθμιση και οι καινοτόμες στρατηγικές συμβάσεων εξυπηρετούν όλα τον εν λόγω στόχο. Επιπλέον, η χρήση της δέσμευσης και της εμπειρογνωσίας των ενδιαφερόμενων μερών θα συμβάλλει να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ ερευνητικών αποτελεσμάτων και αξιοποίησής τους στον τομέα των μεταφορών.

Οι επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία για ένα οικολογικότερο, εξυπνότερο και πιο ενοποιημένο σύστημα μεταφορών θα συμβάλλουν σημαντικά στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, και των στόχων της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Ένωση Καινοτομίας». Οι δραστηριότητες θα υποστηρίξουν την εφαρμογή της Λευκής Βίβλου για τις μεταφορές αποσκοπώντας στον Ενιαίο Ευρωπαϊκό Χώρο Μεταφορών. Θα συμβάλλουν επίσης στην επίτευξη των πολιτικών στόχων που περιγράφονται στις εμβληματικές πρωτοβουλίες «Μια Ευρώπη που χρησιμοποιεί αποδοτικά τους πόρους», «Μια βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης» και «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη».

4.3.        Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

α)           Μεταφορές με αποδοτική χρήση των πόρων που σέβονται το περιβάλλον

Σκοπός είναι να ελαχιστοποιηθούν οι επιπτώσεις των μεταφορών στο κλίμα και στο περιβάλλον, βελτιώνοντας την αποδοτικότητά τους όσον αφορά τη χρήση των φυσικών πόρων, και μειώνοντας την εξάρτησή τους από τα ορυκτά καύσιμα.

Επίκεντρο των δραστηριοτήτων θα είναι η μείωση της κατανάλωσης πόρων και των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και η βελτίωση της απόδοσης των οχημάτων, η επιτάχυνση της ανάπτυξης και της εξάπλωσης ηλεκτρικών οχημάτων νέας γενιάς και άλλων οχημάτων χαμηλών ή μηδενικών εκπομπών, μεταξύ άλλων μέσω σημαντικών επιτευγμάτων όσον αφορά τους κινητήρες, τις μπαταρίες και τις υποδομές, η διερεύνηση και η εκμετάλλευση του δυναμικού των εναλλακτικών καυσίμων και των καινοτόμων και αποδοτικότερων συστημάτων πρόωσης συμπεριλαμβανομένης της υποδομής καυσίμων, η βελτιστοποίηση της χρήσης υποδομών μέσω ευφυών συστημάτων μεταφορών και έξυπνου εξοπλισμού, και η αύξηση χρήσης της διαχείρισης της ζήτησης και των δημόσιων συγκοινωνιών και των μη μηχανοκίνητων τρόπων μεταφοράς, ιδίως στις αστικές περιοχές.

β)           Καλύτερη κινητικότητα, λιγότερη κυκλοφοριακή συμφόρηση, περισσότερη υλική ασφάλεια και προστασία προσώπων

Σκοπός είναι να συμβιβαστούν οι αυξανόμενες ανάγκες κινητικότητας με τη βελτίωση της ροής των μεταφορών, μέσω καινοτόμων λύσεων για απρόσκοπτα, χωρίς αποκλεισμούς, ανθεκτικά συστήματα μεταφορών που προάγουν την υλική ασφάλεια και την προστασία των προσώπων.

Επίκεντρο των δραστηριοτήτων είναι η μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης, η βελτίωση της προσβασιμότητας και η ανταπόκριση στις ανάγκες των χρηστών προωθώντας τις ενοποιημένες από πόρτα σε πόρτα μεταφορές και εφοδιαστική, η ενίσχυση της διατροπικότητας και η ανάπτυξη έξυπνων λύσεων προγραμματισμού και διαχείρισης, καθώς και η δραστική μείωση του αριθμού των δυστυχημάτων και των επιπτώσεων των απειλών κατά της ασφάλειας.

γ)           Παγκόσμια υπεροχή του ευρωπαϊκού κλάδου μεταφορών

Σκοπός είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και των επιδόσεων του ευρωπαϊκού κλάδου κατασκευών στον τομέα των μεταφορών και των συναφών υπηρεσιών.

Επίκεντρο των δραστηριοτήτων είναι η ανάπτυξη της επόμενης γενιάς καινοτόμων μέσων μεταφοράς και η προετοιμασία του εδάφους για την επόμενη γενιά, επινοώντας νεωτεριστικές έννοιες και σχέδια, έξυπνα συστήματα ελέγχου και διαλειτουργικά πρότυπα, διαδικασίες αποδοτικής παραγωγής, μικρότερο χρόνο ανάπτυξης και μειωμένο κόστος σε όλο τον κύκλο ζωής.

δ)           Κοινωνικοοικονομική έρευνα και μελλοντοστρεφείς δραστηριότητες για τη χάραξη πολιτικής

Σκοπός είναι η στήριξη της βελτιωμένης χάραξης πολιτικής η οποία είναι αναγκαία για την προώθηση της καινοτομίας και την ανταπόκριση στις προκλήσεις που προκύπτουν από τις μεταφορές και στις κοινωνιακές ανάγκες που σχετίζονται με αυτές.

Επίκεντρο των δραστηριοτήτων θα είναι η βελτίωση της κατανόησης των κοινωνικοοικονομικών τάσεων και προοπτικών που σχετίζονται με τις μεταφορές και η παροχή στους υπευθύνους χάραξης πολιτικής δεδομένων και αναλύσεων βάσει τεκμηρίων.

5.           Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα των πόρων, και πρώτες ύλες

5.1.        Ειδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος συνίσταται στο να επιτευχθεί μια αποδοτική ως προς τους πόρους και ανθεκτική στην αλλαγή του κλίματος οικονομία και ένας βιώσιμος εφοδιασμός πρώτων υλών προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες του αυξανόμενου παγκόσμιου πληθυσμού εντός των βιώσιμων ορίων των φυσικών πόρων του πλανήτη. Οι δραστηριότητες θα συμβάλλουν στην αύξηση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και στη βελτίωση της ευημερίας, ενώ θα διασφαλίσουν την ακεραιότητα του περιβάλλοντος και τη βιωσιμότητα, θα διατηρήσουν τη μέση παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας κάτω από τους 2° C και θα επιτρέψουν στα οικοσυστήματα και στην κοινωνία να προσαρμοστούν στην αλλαγή του κλίματος.

Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, αυξήθηκε παγκοσμίως τόσο η χρήση ορυκτών καυσίμων όσο και η εξόρυξη υλικών πόρων στο δεκαπλάσιο. Αυτή η εποχή των απρόσκοπτα άφθονων και φθηνών πόρων φτάνει στο τέλος της. Οι πρώτες ύλες, το νερό, ο αέρας, η βιοποικιλότητα και τα χερσαία, υδάτινα και θαλάσσια οικοσυστήματα τελούν όλα υπό πίεση. Πολλά από τα σημαντικότερα οικοσυστήματα του πλανήτη υποβαθμίζονται, με έως και το 60% των υπηρεσιών που παρέχουν να χρησιμοποιούνται με μη βιώσιμο τρόπο. Στην Ένωση, περίπου 16 τόνοι υλικών χρησιμοποιούνται ανά άτομο ετησίως, εκ των οποίων οι 6 τόνοι κατασπαταλώνται, και το ήμισυ καταλήγει σε χώρους υγειονομικής ταφής. Η παγκόσμια ζήτηση πόρων συνεχίζει να αυξάνεται λόγω του αυξανόμενου πληθυσμού και των μεγαλύτερων προσδοκιών, ιδιαίτερα των μεσαίων εισοδημάτων στις αναδυόμενες οικονομίες. Πρέπει να υπάρξει απόλυτη αποσύνδεση της οικονομικής ανάπτυξης από τη χρήση πόρων.

Η μέση θερμοκρασία της επιφάνειας της Γης αυξήθηκε περίπου κατά 0,8° C τα τελευταία 100 έτη και προβλέπεται να αυξηθεί από 1,8° C έως 4° C έως τα τέλη του 21ου αιώνα (σε σχέση με το μέσο όρο των ετών 1980-1999)[29]. Οι πιθανές επιπτώσεις των φυσικών και ανθρώπινων συστημάτων που σχετίζονται με τις εν λόγω αλλαγές θα αποτελέσουν πρόκληση για τον πλανήτη και την προσαρμοστική ικανότητά του, ενώ απειλούν τη μελλοντική οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία της ανθρωπότητας.

Οι αυξανόμενες επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος και των περιβαλλοντικών προβλημάτων, όπως η οξίνιση των ωκεανών, η τήξη των πάγων στην Αρκτική, η υποβάθμιση και χρήση του εδάφους, η έλλειψη νερού, η χημική ρύπανση και η απώλεια της βιοποικιλότητας καταδεικνύουν ότι ο πλανήτης πλησιάζει στα όρια της βιωσιμότητάς του. Παραδείγματος χάριν, χωρίς βελτίωση της αποδοτικότητας, η ζήτηση νερού αναμένεται να υπερβεί την παροχή κατά 40% σε 20 χρόνια. Τα δάση εξαφανίζονται με έναν ανησυχητικά υψηλό ρυθμό 5 εκατομμυρίων εκταρίων ετησίως. Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ πόρων μπορούν να προκαλέσουν συστημικούς κινδύνους – η εξάντληση ενός πόρου δημιουργεί ένα μη αναστρέψιμο σημείο καμπής για τους άλλους πόρους και τα οικοσυστήματα. Με βάση τις τρέχουσες τάσεις, μέχρι το 2050 για να εξυπηρετηθεί ο αυξανόμενος παγκόσμιος πληθυσμός θα χρειαστεί το ισοδύναμο περισσότερων από δύο πλανητών μεγέθους Γης.

Ο βιώσιμος εφοδιασμός και η αποδοτική διαχείριση των πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένων της αναζήτησης, της εξόρυξης, της επεξεργασίας, της επαναχρησιμοποίησης, της ανακύκλωσης και της υποκατάστασής τους είναι θεμελιώδη για τη λειτουργία των σύγχρονων κοινωνιών και των οικονομιών τους. Ευρωπαϊκοί τομείς, όπως οι κατασκευές, τα χημικά προϊόντα, η αυτοκινητοβιομηχανία, η αεροδιαστημική, τα μηχανήματα και ο εξοπλισμός, οι οποίοι επιφέρουν συνολική προστιθέμενη αξία ύψους περίπου 1,3 τρισεκατομμυρίων ευρώ και παρέχουν απασχόληση σε περίπου 30 εκατομμύρια ανθρώπους, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την πρόσβαση σε πρώτες ύλες. Ωστόσο, η προμήθεια πρώτων υλών στην Ένωση τελεί υπό συνεχή πίεση. Επιπλέον, η Ένωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας, οι οποίες πλήττονται σε ανησυχητικό βαθμό από τις στρεβλώσεις της αγοράς. Επιπλέον, η Ένωση διαθέτει ακόμη πολύτιμα κοιτάσματα ορυκτών, των οποίων η εξερεύνηση και εξόρυξη περιορίζεται λόγω έλλειψης κατάλληλων τεχνολογιών και παρεμποδίζεται από την αύξηση του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Δεδομένης της σημασίας των πρώτων υλών για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, την οικονομία και τη χρήση τους σε καινοτόμα προϊόντα, ο βιώσιμος εφοδιασμός πρώτων υλών και η αποδοτική διαχείρισή τους ως πόρων αποτελεί για την Ένωση ζωτικής σημασίας προτεραιότητα.

Η ικανότητα της οικονομίας να προσαρμόζεται και να καθίσταται πιο ανθεκτική στην αλλαγή του κλίματος, αποδοτική ως προς τους πόρους και, συγχρόνως, να παραμένει ανταγωνιστική εξαρτάται από τα υψηλά επίπεδα της οικολογικής καινοτομίας, τόσο κοινωνιακής όσο και τεχνολογικής φύσεως. Δεδομένου ότι η παγκόσμια αγορά οικολογικής καινοτομίας έχει αξία περίπου 1 τρισεκατομμύριο ευρώ ετησίως, αξία η οποία αναμένεται να τριπλασιαστεί έως το 2030, η οικολογική καινοτομία αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την τόνωση της ανταγωνιστικότητας και τη δημιουργία θέσεων εργασίας στις ευρωπαϊκές οικονομίες.

5.2.        Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της ΕΕ

Η επίτευξη των στόχων της Ένωσης και των διεθνών στόχων όσον αφορά στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και στις συγκεντρώσεις, και η αντιμετώπιση των επιπτώσεων της αλλαγής του κλίματος απαιτούν την ανάπτυξη και εξάπλωση αποδοτικών ως προς το κόστος τεχνολογιών, καθώς και μέτρων μετριασμού και προσαρμογής. Τα ενωσιακά και τα παγκόσμια πλαίσια πολιτικής πρέπει να διασφαλίζουν την προστασία, την αποτίμηση και την κατάλληλη αποκατάσταση των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας προκειμένου να διατηρηθεί η ικανότητά τους να παρέχουν πόρους και υπηρεσίες στο μέλλον. Η έρευνα και η καινοτομία μπορούν να συμβάλλουν να διασφαλισθεί η αξιόπιστη και βιώσιμη πρόσβαση σε πρώτες ύλες και να εξασφαλισθεί η σημαντική μείωση της χρήσης και σπατάλης πόρων.

Συνεπώς, το επίκεντρο των δράσεων της Ένωσης είναι η στήριξη των κύριων στόχων και πολιτικών της Ένωσης, όπου συμπεριλαμβάνονται: η στρατηγική «Ευρώπη 2020», η «Ένωση Καινοτομίας», η πρωτοβουλία «Μια Ευρώπη που χρησιμοποιεί αποδοτικά τους πόρους» και ο αντίστοιχος χάρτης πορείας, ο «Χάρτης πορείας για τη μετάβαση σε μια ανταγωνιστική οικονομία χαμηλών επιπέδων ανθρακούχων εκπομπών το 2050»[30], η προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος: «Προς ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο δράσης»[31], η πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες[32], η στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη της Ένωσης[33], η ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική για την Ένωση[34], η οδηγία πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική[35], το σχέδιο δράσης για την οικολογική καινοτομία και το «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη»[36]. Οι εν λόγω δράσεις θα ενισχύσουν την ικανότητα της κοινωνίας να καθίσταται ανθεκτικότερη στην αλλαγή του περιβάλλοντος και του κλίματος και θα διασφαλίσουν τη διαθεσιμότητα πρώτων υλών.

Δεδομένου του διακρατικού και παγκόσμιου χαρακτήρα του κλίματος και του περιβάλλοντος, της κλίμακας και της πολυπλοκότητάς τους, και της διεθνούς διάστασης της αλυσίδας εφοδιασμού πρώτων υλών, οι δραστηριότητες πρέπει να διεξάγονται σε επίπεδο Ένωσης και πέραν αυτής. Ο πολυεπιστημονικός χαρακτήρας της αναγκαίας έρευνας απαιτεί τη συνένωση συμπληρωματικών γνώσεων και πόρων προκειμένου να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά η εν λόγω πρόκληση. Η μείωση της χρήσης πόρων και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, και η παράλληλη αύξηση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, απαιτούν αποφασιστική κοινωνιακή και τεχνολογική μετάβαση σε μια οικονομία που θα βασίζεται στη βιώσιμη σχέση μεταξύ φύσης και ανθρώπινης ευημερίας. Οι συντονισμένες δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας θα βελτιώσουν την κατανόηση και πρόβλεψη από πλευράς Ένωσης των κλιματικών και περιβαλλοντικών αλλαγών στο πλαίσιο μιας συστημικής και διατομεακής προοπτικής, θα μειώσουν τις αβεβαιότητες, θα εντοπίσουν και θα αξιολογήσουν τα ευάλωτα σημεία, τους κινδύνους, το κόστος και τις ευκαιρίες, καθώς επίσης θα διευρύνουν το φάσμα και θα βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα των κοινωνιακών και πολιτικών απαντήσεων και λύσεων. Οι δράσεις θα επιδιώκουν επίσης να δώσουν τη δυνατότητα σε φορείς σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας να συμμετάσχουν ενεργά στην εν λόγω διαδικασία.

Η αντιμετώπιση της διαθεσιμότητας πρώτων υλών απαιτεί συντονισμένες προσπάθειες έρευνας και καινοτομίας σε πολλούς επιστημονικούς κλάδους και τομείς για να καταστεί δυνατή η εξεύρεση ασφαλών, οικονομικά εφικτών, περιβαλλοντικά ορθολογικών και κοινωνικά αποδεκτών λύσεων σε όλη την αξιακή αλυσίδα (αναζήτηση, εξόρυξη, επεξεργασία, επαναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση και υποκατάσταση). Η καινοτομία σε αυτούς τους τομείς θα προσφέρει ευκαιρίες για ανάπτυξη και θέσεις εργασίας, καθώς και καινοτόμες επιλογές που αφορούν την επιστήμη, την τεχνολογία, την οικονομία, την πολιτική και τη διακυβέρνηση. Για τον λόγο αυτό, προετοιμάζεται μια ευρωπαϊκή σύμπραξη καινοτομίας για τις πρώτες ύλες.

Η οικολογική καινοτομία θα παρέχει πολύτιμες νέες ευκαιρίες οικονομικής ανάπτυξης και απασχόλησης. Οι λύσεις που αναπτύχθηκαν μέσω δράσης σε επίπεδο Ένωσης θα συμβάλλουν στην αντιμετώπιση κύριων απειλών κατά της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας και θα καταστήσουν δυνατή την ταχεία πρόσληψη και αναπαραγωγή σε όλη την ενιαία αγορά και πέραν αυτής. Αυτό θα επιτρέψει τη μετάβαση προς μια οικολογική οικονομία που λαμβάνει υπόψη τη βιώσιμη χρήση των πόρων. Στους εταίρους αυτής της προσέγγισης συγκαταλέγονται: οι διεθνείς, ευρωπαϊκοί και εθνικοί φορείς χάραξης πολιτικής, τα διεθνή προγράμματα έρευνας και καινοτομίας και αυτά των κρατών μελών, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και η ευρωπαϊκή βιομηχανία, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος και οι εθνικές υπηρεσίες περιβάλλοντος, και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη. Εκτός από τη διμερή και περιφερειακή συνεργασία, οι δράσεις σε επίπεδο Ένωσης θα υποστηρίξουν επίσης τις σχετικές διεθνείς προσπάθειες και πρωτοβουλίες, συμπεριλαμβανομένης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC), της Διακυβερνητικής Πλατφόρμας για τη Βιοποικιλότητα και τις Υπηρεσίες Οικοσυστήματος (IPBES) και της Ομάδας για τη Γεωσκόπηση (GEO).

5.3.        Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

α)           Καταπολέμηση και προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος

Σκοπός είναι η ανάπτυξη και εκτίμηση καινοτόμων, αποδοτικών ως προς το κόστος και βιώσιμων μέτρων προσαρμογής και μετριασμού, τα οποία στοχεύουν τα αέρια του θερμοκηπίου με CO2 και άνευ CO2, και υποστηρίζουν τόσο τεχνολογικές όσο και μη τεχνολογικές οικολογικές λύσεις, μέσω της παραγωγής τεκμηρίωσης για έγκαιρη και αποτελεσματική δράση βάσει αντικειμενικής ενημέρωσης, και δικτύωση των απαιτούμενων ικανοτήτων. Οι δραστηριότητες θα επικεντρωθούν στα εξής: βελτίωση της κατανόησης της αλλαγής του κλίματος και παροχή αξιόπιστων προβλέψεων για το κλίμα, εκτίμηση των επιπτώσεων, των ευάλωτων σημείων και ανάπτυξη καινοτόμων, αποδοτικών ως προς το κόστος μέτρων προσαρμογής και πρόληψης κινδύνου, στήριξη πολιτικών μετριασμού.

β)           Βιώσιμη διαχείριση φυσικών πόρων και οικοσυστημάτων

Σκοπός είναι η παροχή γνώσεων για μια διαχείριση των φυσικών πόρων που επιτυγχάνει βιώσιμη ισορροπία μεταξύ των περιορισμένων πόρων και των αναγκών της κοινωνίας και της οικονομίας. Οι δραστηριότητες θα επικεντρωθούν στα εξής: βαθύτερη κατανόηση της λειτουργίας των οικοσυστημάτων, των αλληλεπιδράσεών τους με τα κοινωνικά συστήματα και του ρόλου τους στη στήριξη της οικονομίας και της ευημερίας των ανθρώπων, και παροχή γνώσεων και εργαλείων για αποτελεσματική λήψη αποφάσεων και δημόσια δέσμευση.

γ)           Διασφάλιση του βιώσιμου εφοδιασμού μη ενεργειακών και μη γεωργικών πρώτων υλών

Σκοπός είναι η βελτίωση της βάσης γνώσεων για τις πρώτες ύλες και η ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων για αποδοτική ως προς το κόστος και φιλική προς το περιβάλλον εξερεύνηση, εξόρυξη, επεξεργασία, ανακύκλωση και ανάκτηση πρώτων υλών και για την υποκατάστασή τους από οικονομικά ελκυστικές εναλλακτικές λύσεις με μικρότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Οι δραστηριότητες θα επικεντρώνονται στα εξής: βελτίωση της βάσης γνώσεων για τη διαθεσιμότητα πρώτων υλών, προώθηση του βιώσιμου εφοδιασμού και της βιώσιμης χρήσης πρώτων υλών, εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων για τις καίριας σημασίας πρώτες ύλες, και βελτίωση της ευαισθητοποίησης της κοινωνίας και των ικανοτήτων όσον αφορά τις πρώτες ύλες.

δ)           Δυνατότητα μετάβασης σε μια οικολογική οικονομία μέσω της οικολογικής καινοτομίας

Σκοπός είναι να προωθηθούν όλες οι μορφές οικολογικής καινοτομίας που επιτρέπουν τη μετάβαση σε μια οικολογική οικονομία. Οι δραστηριότητες θα επικεντρώνονται στα εξής: ενίσχυση των τεχνολογιών, των διεργασιών, των υπηρεσιών και των προϊόντων οικολογικής καινοτομίας, και προώθηση της πρόσληψής τους από την αγορά και της μίμησής τους, με ιδιαίτερη προσοχή στις ΜΜΕ, στήριξη καινοτόμων πολιτικών και κοινωνιακών αλλαγών, μέτρηση και εκτίμηση της προόδου προς μια οικολογική οικονομία, και προώθηση της αποδοτικής χρήσης των πόρων μέσω ψηφιακών συστημάτων.

ε)           Ανάπτυξη ολοκληρωμένων και διατηρήσιμων παγκόσμιων συστημάτων παρατήρησης του περιβάλλοντος και πληροφοριών

Σκοπός είναι να εξασφαλιστεί η παροχή των μακροπρόθεσμων δεδομένων και πληροφοριών που απαιτούνται για την αντιμετώπιση της εν λόγω πρόκλησης. Οι δραστηριότητες θα επικεντρωθούν στις δυνατότητες, τις τεχνολογίες και τις υποδομές δεδομένων για γεωσκόπηση και παρακολούθηση τα οποία μπορούν συνεχώς να παρέχουν έγκαιρες και ακριβείς πληροφορίες, προβλέψεις και προβολές. Θα ενθαρρυνθεί η ελεύθερη, ανοικτή και απεριόριστη πρόσβαση σε διαλειτουργικά δεδομένα και πληροφορίες.

6.           ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΧΩΡΙΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥΣ

6.1.        Ειδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος συνίσταται στην προώθηση καινοτόμων και ασφαλών ευρωπαϊκών κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς, σε ένα πλαίσιο πρωτοφανών μετασχηματισμών και αυξανόμενων παγκόσμιων αλληλεξαρτήσεων.

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μείζονες κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις οι οποίες επηρεάζουν σημαντικά το μέλλον της - όπως οι αυξανόμενες οικονομικές και πολιτιστικές αλληλεξαρτήσεις, η γήρανση, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η φτώχεια, οι ανισότητες και οι μεταναστευτικές ροές, η γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος, η προώθηση μιας κουλτούρας καινοτομίας και δημιουργικότητας στην κοινωνία και στις επιχειρήσεις, καθώς και η διασφάλιση ασφάλειας και ελευθερίας, η εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς και μεταξύ πολιτών εντός και εκτός συνόρων. Οι εν λόγω προκλήσεις είναι τεράστιες και απαιτούν κοινή ευρωπαϊκή προσέγγιση.

Πρώτον, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές ανισότητες στην Ένωση, τόσο μεταξύ χωρών όσο και στο εσωτερικό τους. Το 2010, ο Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης, ένας συγκεντρωτικός δείκτης μέτρησης της προόδου στην υγεία, την εκπαίδευση και το εισόδημα, βαθμολογεί τα κράτη μέλη της Ένωσης από 0,743 έως 0,895, αντικατοπτρίζοντας έτσι σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ χωρών. Επίσης, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές ανισότητες μεταξύ των δύο φύλων: για παράδειγμα, η διαφορά αμοιβών μεταξύ των δύο φύλων στην Ένωση παραμένει στο 17,8% υπέρ των ανδρών[37]. Ένας στους έξι πολίτες της Ένωσης σήμερα (περίπου 80 εκατομμύρια άνθρωποι) αντιμετωπίζει τον κίνδυνο της φτώχειας. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες η φτώχεια των νέων ενηλίκων και των οικογενειών με παιδιά έχει αυξηθεί. Το ποσοστό ανεργίας στους νέους είναι πάνω από 20%. 150 εκατομμύρια Ευρωπαίοι (περίπου το 25%) δεν έχουν χρησιμοποιήσει ποτέ το Διαδίκτυο και μάλλον δεν θα αποκτήσουν ποτέ επαρκή ψηφιακό γραμματισμό. Η πολιτική απάθεια και η πόλωση στις εκλογές έχει επίσης αυξηθεί, αντικατοπτρίζοντας την παραπαίουσα εμπιστοσύνη των πολιτών στα σημερινά πολιτικά συστήματα. Τα εν λόγω αριθμητικά στοιχεία καταδεικνύουν ότι ορισμένες κοινωνικές ομάδες και κοινότητες μένουν σταθερά εκτός της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης ή/και της δημοκρατικής πολιτικής.

Δεύτερον, η παραγωγικότητα και οι ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης της Ευρώπης έχουν σχετικά μειωθεί εδώ και τέσσερεις δεκαετίες. Επιπλέον, το μερίδιό της στην παγκόσμια παραγωγή γνώσης και το προβάδισμά της στις επιδόσεις καινοτομίας, σε σύγκριση με κύριες αναδυόμενες οικονομίες, όπως η Βραζιλία και η Κίνα, μειώνονται ταχέως. Παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη διαθέτει μια ισχυρή βάση έρευνας, πρέπει να καταστήσει την εν λόγω βάση ισχυρό πλεονέκτημα για καινοτόμα αγαθά και υπηρεσίες. Μολονότι είναι γνωστό τοις πάσοι ότι η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει περισσότερο στην επιστήμη και την καινοτομία, οφείλει επίσης να συντονίσει τις εν λόγω επενδύσεις πολύ πιο έξυπνα από ό,τι στο παρελθόν: περισσότερο από το 95% των εθνικών προϋπολογισμών για την Ε&Α δαπανάται χωρίς καθόλου συντονισμό σε ολόκληρη την Ένωση, μια σημαντική δυνητική σπατάλη πόρων σε μια περίοδο συρρίκνωσης των δυνατοτήτων χρηματοδότησης. Επιπλέον, οι ικανότητες καινοτομίας των κρατών μελών της Ένωσης, παρά την όποια πρόσφατη σύγκλιση, παραμένουν πολύ διαφορετικές, με μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των «πρωτοπόρων της καινοτομίας» και των «μέτριων καινοτόμων»[38].

Τρίτον, πολλές μορφές ανασφάλειας, είτε πρόκειται για εγκλήματα, βία, τρομοκρατία, επιθέσεις στον κυβερνοχώρο, παραβίαση ιδιωτικής ζωής, είτε για άλλες μορφές κοινωνικών και οικονομικών διαταραχών επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο τους πολίτες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, τα άμεσα θύματα εγκλημάτων κάθε χρόνο στην Ευρώπη είναι πιθανό να ανέλθουν σε 75 εκατομμύρια[39]. Το άμεσο κόστος εγκλημάτων, τρομοκρατίας, παράνομων δραστηριοτήτων, βίας και καταστροφών στην Ευρώπη εκτιμάται ότι ανήλθε τουλάχιστον σε 650 δισεκατομμύρια ευρώ (περίπου το 5% του ΑΕΠ της Ένωσης) το 2010. Ένα εύγλωττο παράδειγμα των συνεπειών της τρομοκρατίας είναι η επίθεση κατά των διδύμων πύργων στο Μανχάταν στις 11 Σεπτεμβρίου 2001. Χάθηκαν χιλιάδες ζωές και υπολογίζεται ότι αυτό το γεγονός προκάλεσε απώλειες παραγωγικότητας στις ΗΠΑ ύψους 35 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ, 47 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ ως συνολικό αποτέλεσμα και αύξηση της ανεργίας σχεδόν κατά 1% το τρίμηνο που ακολούθησε. Οι πολίτες, οι επιχειρήσεις και τα θεσμικά όργανα συμμετέχουν ολοένα και περισσότερο στις ψηφιακές αλληλεπιδράσεις και συναλλαγές στον κοινωνικό, οικονομικό και εμπορικό τομέα της ζωής, αλλά η ανάπτυξη του Διαδικτύου έχει επίσης ως αποτέλεσμα το έγκλημα στον κυβερνοχώρο το οποίο αποτιμάται σε δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως και σε παραβιάσεις της ιδιωτικής ζωής που πλήττουν άτομα ή ενώσεις σε ολόκληρη την ήπειρο. Η αύξηση της ανασφάλειας στην καθημερινή ζωή και λόγω απρόβλεπτων καταστάσεων είναι πιθανόν να υποσκάψει την εμπιστοσύνη των πολιτών όχι μόνο στα θεσμικά όργανα αλλά και μεταξύ τους.

Οι εν λόγω προκλήσεις πρέπει να αντιμετωπιστούν από κοινού και με καινοτόμους τρόπους, διότι αλληλεπιδρούν με πολύπλοκους και συχνά απροσδόκητους τρόπους. Η καινοτομία μπορεί να οδηγήσει στην αποδυνάμωση της απουσίας αποκλεισμών, όπως διαπιστώνεται, για παράδειγμα, στα φαινόμενα του ψηφιακού χάσματος ή του κατακερματισμού της αγοράς εργασίας. Η κοινωνική καινοτομία, η κοινωνική εμπιστοσύνη και ασφάλεια είναι μερικές φορές δύσκολο να ενταχθούν σε πολιτικές, για παράδειγμα σε κοινωνικά υποβαθμισμένες περιοχές μεγαλουπόλεων της Ευρώπης. Επιπροσθέτως, η σύζευξη καινοτομίας και εξελισσόμενων απαιτήσεων των πολιτών οδηγεί, επίσης, τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής και τους οικονομικούς και κοινωνικούς φορείς να εξεύρουν νέες απαντήσεις που υπερβαίνουν τα κατεστημένα όρια μεταξύ τομέων, δραστηριοτήτων, αγαθών ή υπηρεσιών. Φαινόμενα όπως η ανάπτυξη του Διαδικτύου, των χρηματοπιστωτικών συστημάτων, της γηράσκουσας οικονομίας και της οικολογικής κοινωνίας δείχνουν εύγλωττα πόσο μεγάλη είναι η ανάγκη να σκεφτούμε και να ανταποκριθούμε σε αυτά τα θέματα ως προς τις πτυχές τους που αφορούν την απουσία αποκλεισμών, την καινοτομία και την ασφάλεια ταυτοχρόνως.

Συνεπώς, η εγγενής πολυπλοκότητα των εν λόγω προκλήσεων και η εξέλιξη των απαιτήσεων καθιστούν ουσιαστική την ανάπτυξη καινοτόμου έρευνας και νέων έξυπνων τεχνολογιών, διεργασιών και μεθόδων, κοινωνικών μηχανισμών καινοτομίας, συντονισμένων δράσεων και πολιτικών που θα προβλέπουν ή θα επηρεάζουν τις σημαντικές εξελίξεις στην Ευρώπη. Απαιτείται η κατανόηση των υποκείμενων τάσεων και των επιπτώσεων που διαδραματίζουν ρόλο στις εν λόγω προκλήσεις και η εκ νέου ανακάλυψη ή επανεφεύρεση επιτυχών μορφών αλληλεγγύης, συντονισμού και δημιουργικότητας που καθιστούν την Ευρώπη διακριτό μοντέλο καινοτόμου και ασφαλούς κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς σε σύγκριση με άλλες περιοχές του κόσμου. Απαιτείται μια περισσότερο στρατηγική προσέγγιση της συνεργασίας με τρίτες χώρες. Τέλος, επειδή οι πολιτικές ασφαλείας πρέπει να αλληλεπιδρούν με διαφορετικές κοινωνικές πολιτικές, η ενίσχυση της κοινωνιακής διάστασης της έρευνας με αντικείμενο την ασφάλεια θα αποτελέσει σημαντική πτυχή της εν λόγω πρόκλησης.

6.2.        Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Οι εν λόγω προκλήσεις υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα και, συνεπώς, απαιτούν πολυπλοκότερες συγκριτικές αναλύσεις της κινητικότητας (προσώπων, αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων, αλλά και ικανοτήτων και γνώσεων) και των μορφών θεσμικής συνεργασίας, των διαπολιτισμικών αλληλεπιδράσεων και της διεθνούς συνεργασίας. Εάν αυτές δεν κατανοηθούν βαθύτερα και δεν προβλεφθούν, οι δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης θα ωθήσουν και τις ευρωπαϊκές χώρες σε αμοιβαίο ανταγωνισμό αντί για συνεργασία, υπερτονίζοντας έτσι τις διαφορές στην Ευρώπη παρά τα κοινά σημεία και τη σωστή ισορροπία μεταξύ συνεργασίας και ανταγωνισμού. Η αντιμετώπιση των εν λόγω κοινωνικοοικονομικών προκλήσεων καίριας σημασίας μόνο σε εθνικό επίπεδο εγκυμονεί τον κίνδυνο μη αποδοτικής χρήσης των πόρων, εξαγωγής των προβλημάτων σε άλλες ευρωπαϊκές και μη ευρωπαϊκές χώρες, και όξυνσης των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών εντάσεων που ενδέχεται να επηρεάσουν άμεσα τους σκοπούς της Ευρωπαϊκής Συνθήκης όσον αφορά τις αξίες της, ιδίως τον τίτλο Ι της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Για να δημιουργήσει καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς, η Ευρώπη χρειάζεται να αντιδράσει με τρόπο που να συνεπάγεται ανάπτυξη νέων γνώσεων, τεχνολογιών και δυνατοτήτων, καθώς και καθορισμό των πολιτικών επιλογών. Τέτοιες προσπάθειες θα βοηθήσουν την Ευρώπη να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της, όχι μόνο εσωτερικά αλλά και ως παγκόσμιος παίκτης στη διεθνή σκηνή. Αυτό, με τη σειρά του, θα βοηθήσει επίσης τα κράτη μέλη να επωφεληθούν από την πείρα που αποκτήθηκε αλλού, και θα τους επιτρέψει να καθορίσουν καλύτερα τις δικές τους ειδικές δράσεις που αντιστοιχούν στα δικά τους σχετικά πλαίσια.

Συνεπώς, η προαγωγή νέων τρόπων συνεργασίας μεταξύ χωρών εντός της Ένωσης και παγκοσμίως, καθώς και μεταξύ των σχετικών κοινοτήτων έρευνας και καινοτομίας, θα αποτελέσει κύριο καθήκον στο πλαίσιο της εν λόγω πρόκλησης. Η συμμετοχή των πολιτών και της βιομηχανίας, η στήριξη κοινωνικών και τεχνολογικών διαδικασιών καινοτομίας, η ενθάρρυνση της έξυπνης και συμμετοχικής δημόσιας διοίκησης, καθώς και η προώθηση της χάραξης πολιτικής βάσει τεκμηρίωσης επιδιώκεται συστηματικά προκειμένου να ενισχυθεί η σημασία όλων αυτών των δραστηριοτήτων για τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής, τους κοινωνικούς και οικονομικούς φορείς και τους πολίτες. Εν προκειμένω, η έρευνα και η καινοτομία θα αποτελέσουν προϋπόθεση για την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανιών και υπηρεσιών, ιδίως στους τομείς της ασφάλειας, της ψηφιακής ανάπτυξης και της προστασίας της ιδιωτικής ζωής.

Συνεπώς, η χρηματοδότηση της Ένωσης στο πλαίσιο αυτής της πρόκλησης θα στηρίξει την ανάπτυξη, την υλοποίηση και την προσαρμογή των κύριων πολιτικών της Ένωσης, ιδίως τις προτεραιότητες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας, και τη στρατηγική εσωτερικής ασφάλειας της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών για την πρόληψη και αντιμετώπιση καταστροφών. Θα επιδιωχθεί ο συντονισμός με τις άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών.

6.3.        Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

6.3.1.     Κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς

Σκοπός είναι η ενίσχυση της αλληλεγγύης, καθώς και της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής ένταξης και της θετικής διαπολιτισμικής δυναμικής εντός της Ευρώπης και με τους διεθνείς εταίρους, μέσω της επιστήμης αιχμής και της διεπιστημονικότητας, της τεχνολογικής προόδου και οργανωτικών καινοτομιών. Η έρευνα στον τομέα των ανθρωπιστικών επιστημών μπορεί να διαδραματίσει εν προκειμένω σημαντικό ρόλο. Η έρευνα θα στηρίξει τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής στον σχεδιασμό πολιτικών που καταπολεμούν τη φτώχεια και προλαμβάνουν την ανάπτυξη διαφόρων μορφών διαιρέσεων, διακρίσεων και ανισοτήτων στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, όπως η ανισότητα των φύλων ή το ψηφιακό χάσμα ή το χάσμα καινοτομίας, καθώς και σε σχέση με άλλες περιοχές του πλανήτη. Ειδικότερα, θα συμβάλλει στην υλοποίηση και προσαρμογή της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και στην ευρεία εξωτερική δράση της Ένωσης. Θα ληφθούν ειδικά μέτρα για την προαγωγή της αριστείας στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, διευρύνοντας έτσι τη συμμετοχή στο πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020».

Επίκεντρο των δραστηριοτήτων θα είναι:

α)           η προώθηση έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς οικονομικής ανάπτυξης·

β)           η δημιουργία ανθεκτικών κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς στην Ευρώπη·

γ)           η ενίσχυση του ρόλου της Ευρώπης ως παγκόσμιου παράγοντα·

δ)           η γεφύρωση του χάσματος έρευνας και καινοτομίας στην Ευρώπη.

6.3.2.     Καινοτόμες κοινωνίες

Σκοπός είναι να προωθηθεί η ανάπτυξη καινοτόμων κοινωνιών και πολιτικών στην Ευρώπη μέσω δέσμευσης πολιτών, επιχειρήσεων και χρηστών στην έρευνα και την καινοτομία, και η προώθηση συντονισμένων πολιτικών έρευνας και καινοτομίας στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης. Θα παρασχεθεί ιδιαίτερη στήριξη στην ανάπτυξη του ΕΧΕ και την ανάπτυξη πλαισίου συνθηκών για την καινοτομία.

Επίκεντρο των δραστηριοτήτων θα είναι:

α)           η ενίσχυση της βάσης τεκμηρίωσης και η στήριξη της Ένωσης Καινοτομίας και του ΕΧΕ·

β)           η διερεύνηση νέων μορφών καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής καινοτομίας και της δημιουργικότητας·

γ)           η διασφάλιση της δέσμευσης της κοινωνίας στην έρευνα και την καινοτομία·

δ)           η προώθηση της συνεκτικής και αποτελεσματικής συνεργασίας με τρίτες χώρες.

6.3.3.     Ασφαλείς κοινωνίες

Σκοπός είναι η στήριξη των πολιτικών της Ένωσης για εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια και η διασφάλιση της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο, της εμπιστοσύνης και της ιδιωτικής ζωής στην ψηφιακή ενιαία αγορά, με ταυτόχρονη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των τομέων της ασφάλειας, των ΤΠΕ και των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών της Ένωσης. Αυτό θα γίνει με ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών και λύσεων που αντιμετωπίζουν τα κενά ασφάλειας και οδηγούν στην πρόληψη των απειλών κατά της ασφάλειας. Οι εν λόγω δράσεις που προσανατολίζονται στην εκτέλεση αποστολών θα ενσωματώνουν τις απαιτήσεις διαφορετικών τελικών χρηστών (πολιτών, επιχειρήσεων και διοικήσεων, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών και διεθνών αρχών, των αρμοδίων πολιτικής προστασίας, των δυνάμεων επιβολής του νόμου, των μεθοριακών φρουρών, κ.λπ.), προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι εξελίξεις των απειλών κατά της ασφάλειας και η προστασία της ιδιωτικής ζωής, καθώς και οι αναγκαίες κοινωνιακές πτυχές.

Επίκεντρο των δραστηριοτήτων θα είναι:

α)           η καταπολέμηση του εγκλήματος και της τρομοκρατίας·

β)           η ενίσχυση της ασφάλειας μέσω της διαχείρισης των συνόρων·

γ)           η παροχή ασφάλειας στον κυβερνοχώρο·

δ)           η αύξηση της ανθεκτικότητας της Ευρώπης σε κρίσεις και καταστροφές·

ε)           η διασφάλιση της ιδιωτικής ζωής και της ελευθερίας στο Διαδίκτυο και η ενίσχυση της κοινωνιακής διάστασης της ασφάλειας.

ΜΕΡΟΣ IV Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ)

1.           Ειδικοσ στόχος

Ο ειδικός στόχος είναι να παρασχεθεί επιστημονική και τεχνική στήριξη, με βάση τις ανάγκες των πελατών, στις πολιτικές της Ένωσης, με ευέλικτη ανταπόκριση στα νέα πολιτικά αιτήματα.

2.           Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Η Ένωση έχει καθορίσει ένα φιλόδοξο πολιτικό θεματολόγιο για το 2020, το οποίο πραγματεύεται ένα σύνολο πολύπλοκων και αλληλένδετων προκλήσεων, όπως η βιώσιμη διαχείριση πόρων και η ανταγωνιστικότητα. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν επιτυχώς οι εν λόγω προκλήσεις, είναι απαραίτητη μια ισχυρή επιστημονική τεκμηρίωση η οποία διατέμνει διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους και επιτρέπει την ορθή εκτίμηση των πολιτικών επιλογών. Το ΚΚΕρ, ενισχύοντας περαιτέρω τον ρόλο του ως επιστημονική υπηρεσία για τη χάραξη πολιτικής της ΕΕ, θα παρέχει την απαιτούμενη επιστημονική και τεχνική στήριξη σε όλα τα στάδια του κύκλου χάραξης πολιτικής, από τη σύλληψη έως την υλοποίηση και την εκτίμηση. Για το σκοπό αυτό, θα επικεντρώσει την έρευνά του καθαρά στις πολιτικές προτεραιότητες της Ένωσης, με παράλληλη ενίσχυση των εγκάρσιων ικανοτήτων. Η ανεξαρτησία του ΚΚΕρ από συγκεκριμένα συμφέροντα, ιδιωτικά ή εθνικά, σε συνδυασμό με τον επιστημονικοτεχνικό του ρόλο αναφοράς τού επιτρέπει να διευκολύνει την απαραίτητη επίτευξη συναίνεσης μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών και των υπευθύνων χάραξης πολιτικής. Τα κράτη μέλη και οι πολίτες της ΕΕ επωφελούνται από την έρευνα του ΚΚΕρ, κάτι που είναι ιδιαίτερα αισθητό σε τομείς όπως η υγεία και η προστασία των καταναλωτών, το περιβάλλον, η υλική ασφάλεια και η προστασία προσώπων, και η διαχείριση κρίσεων και καταστροφών.

Το ΚΚΕρ αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ΕΧΕ και θα συνεχίσει να στηρίζει ενεργά τη λειτουργία του μέσω της στενής συνεργασίας με ομολόγους και ενδιαφερόμενα μέρη, επιτρέποντας την πρόσβαση στις εγκαταστάσεις του και μέσω κατάρτισης ερευνητών. Θα προωθήσει επίσης την ενσωμάτωση των νεότερων κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών· σε αυτές, το ΚΚΕρ θα εξακολουθήσει να παρέχει ειδικά μαθήματα κατάρτισης σχετικά με την επιστημονικοτεχνική βάση της κείμενης νομοθεσίας της Ένωσης. Το ΚΚΕρ θα συνάψει σχέσεις συντονισμού με τους άλλους σχετικούς ειδικούς στόχους του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020». Συμπληρωματικά ως προς τις άμεσες δράσεις του και με σκοπό την περαιτέρω ολοκλήρωση και δικτύωση του ΕΧΕ, το ΚΚΕρ ενδέχεται επίσης να συμμετάσχει στις έμμεσες δράσεις και στα μέσα συντονισμού του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» σε πεδία στα οποία διαθέτει σχετική εμπειρογνωσία ώστε να παράγει προστιθέμενη αξία.

3.           Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

Οι δραστηριότητες του ΚΚΕρ στο πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» επικεντρώνονται στις πολιτικές προτεραιότητες της Ένωσης και στις κοινωνιακές προκλήσεις που αυτές αντιμετωπίζουν, ευθυγραμμίζονται με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και τους κύριους στόχους της για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, και με τις πρωτοβουλίες «Ασφάλεια και πολιτειότητα» και «Η Ευρώπη στον κόσμο».

Οι κύριοι τομείς αρμοδιότητας του ΚΚΕρ θα είναι η ενέργεια, οι μεταφορές, το περιβάλλον και η αλλαγή του κλίματος, η γεωργία και η επισιτιστική ασφάλεια, η υγεία και η προστασία των καταναλωτών, οι τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών, τα υλικά αναφοράς, και η υλική ασφάλεια και η προστασία προσώπων (συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού τομέα, στο πρόγραμμα Ευρατόμ).

Οι εν λόγω τομείς αρμοδιότητας θα ενισχυθούν σημαντικά με ικανότητες για την αντιμετώπιση ολόκληρου του κύκλου πολιτικής και την εκτίμηση των πολιτικών επιλογών. Συμπεριλαμβάνεται η ενίσχυση των ικανοτήτων στα εξής:

α)           πρόβλεψη και προοπτικές – προορατικά στρατηγικά στοιχεία για τις τάσεις και τα διαδραματιζόμενα στην επιστήμη, την τεχνολογία και την κοινωνία, και τις πιθανές συνέπειές τους στη δημόσια πολιτική.

β)           οικονομία – για μια ολοκληρωμένη υπηρεσία που να καλύπτει τόσο τις επιστημονικοτεχνικές όσο και το μακροοικονομικές πτυχές.

γ)           μοντελοποίηση – εστίαση στη βιωσιμότητα και την οικονομία, και επιδίωξη να καταστεί η Επιτροπή λιγότερο εξαρτημένη από εξωτερικούς παρόχους για ζωτικής σημασίας αναλύσεις σεναρίων.

δ)           ανάλυση πολιτικής – δυνατότητα διατομεακής διερεύνησης πολιτικών επιλογών.

ε)           εκτίμηση επιπτώσεων – παροχή επιστημονικών στοιχείων για στήριξη πολιτικών επιλογών.

Το ΚΚΕρ θα εξακολουθήσει να επιδιώκει την αριστεία στην έρευνα ως βάση για αξιόπιστη και ισχυρή επιστημονικοτεχνική στήριξη της πολιτικής. Για το σκοπό αυτό, θα ενισχύσει τη συνεργασία με ευρωπαϊκούς και διεθνείς εταίρους, μεταξύ άλλων, συμμετέχοντας σε έμμεσες δράσεις. Επίσης, θα διεξάγει διερευνητική έρευνα και θα δημιουργήσει ικανότητες σε νεοεμφανιζόμενα πεδία σχετιζόμενα με την πολιτική, σε επιλεκτική βάση.

Το ΚΚΕρ θα επικεντρωθεί στα ακόλουθα:

3.1         Επιστήμη αριστείας

Διεξαγωγή έρευνας με σκοπό την ενίσχυση της επιστημονικής βάσης τεκμηρίωσης για τη χάραξη πολιτικής και εξέταση των νεοεμφανιζόμενων επιστημονικών και τεχνολογικών πεδίων, μεταξύ άλλων μέσω ενός προγράμματος αναγνωριστικής έρευνας.

3.2         Βιομηχανική υπεροχή

Συμβολή στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα μέσω της στήριξης της διαδικασίας τυποποίησης και προτύπων με προκανονιστική έρευνα, ανάπτυξη υλικών αναφοράς και μετρήσεων, και εναρμόνιση των μεθοδολογιών σε πέντε κεντρικούς τομείς (ενέργεια, μεταφορές, ψηφιακό θεματολόγιο, υλική ασφάλεια και προστασία προσώπων, και προστασία των καταναλωτών). Διεξαγωγή εκτίμησης της ασφάλειας των νέων τεχνολογιών σε τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, η υγεία και η προστασία των καταναλωτών. Συμβολή στη διευκόλυνση της χρήσης, της τυποποίησης και της επικύρωσης διαστημικών τεχνολογιών και δεδομένων, ιδίως για την αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων.

3.3         Κοινωνιακές προκλήσεις

α)           Υγεία, δημογραφική αλλαγή και ευεξία

Συμβολή στην υγεία και την προστασία των καταναλωτών μέσω επιστημονικής και τεχνικής στήριξης σε τομείς όπως τα τρόφιμα, οι ζωοτροφές, τα καταναλωτικά προϊόντα· το περιβάλλον και η υγεία· διαγνωστικές πρακτικές και πρακτικές προσυμπτωματικού ελέγχου της υγείας· και διατροφή και διαιτολόγιο.

β)           Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας, και βιοοικονομία

Στήριξη της ανάπτυξης, της υλοποίησης και της παρακολούθησης των ευρωπαϊκών πολιτικών για τη γεωργία και την αλιεία, συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας των τροφίμων και της επισιτιστικής ασφάλειας και της ανάπτυξης της βιολογικής οικονομίας μέσω π.χ. προβλέψεων για τη φυτική παραγωγή, τεχνικών και κοινωνικοοικονομικών αναλύσεων και μοντελοποίησης.

γ)           Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια

Στήριξη των στόχων 20/20/20 για την ενέργεια και το κλίμα, μέσω έρευνας με αντικείμενο τις τεχνολογικές και οικονομικές πτυχές του ενεργειακού εφοδιασμού, της αποδοτικότητας, των τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και των δικτύων μεταφοράς ενέργειας/ηλεκτρισμού.

δ)           Στήριξη της πολιτικής της Ένωσης για βιώσιμη, ασφαλή και προστατευμένη κινητικότητα προσώπων και αγαθών με εργαστηριακές μελέτες, προσεγγίσεις μοντελοποίησης και παρακολούθησης, συμπεριλαμβανομένων των τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα για τις μεταφορές, όπως η ηλεκτροκίνηση, τα καθαρά και αποδοτικά οχήματα και τα εναλλακτικά καύσιμα, και τα ευφυή συστήματα κινητικότητας.

ε)           Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα των πόρων και πρώτες ύλες

Διερεύνηση των διατομεακών προκλήσεων της βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων μέσω της παρακολούθησης των κύριων περιβαλλοντικών μεταβλητών και της ανάπτυξης ενός ολοκληρωμένου πλαισίου μοντελοποίησης για την εκτίμηση της βιωσιμότητας.

Στήριξη της αποδοτικότητας των πόρων, της μείωσης των εκπομπών και του βιώσιμου εφοδιασμού πρώτων υλών μέσω ολοκληρωμένων κοινωνικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών εκτιμήσεων των καθαρών διαδικασιών παραγωγής, των τεχνολογιών, των προϊόντων και των υπηρεσιών.

Στήριξη των στόχων της αναπτυξιακής πολιτικής της Ένωσης με διεξαγωγή έρευνας που θα συμβάλλει στην εξασφάλιση επαρκούς εφοδιασμού βασικών πόρων, με επικέντρωση στην παρακολούθηση των παραμέτρων του περιβάλλοντος και των πόρων, στις αναλύσεις σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων και την επισιτιστική ασφάλεια, και στη μεταφορά γνώσεων.

στ)         Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς

Συμβολή στην υλοποίηση της Ένωσης Καινοτομίας και στην παρακολούθησή της, μέσω μακροοικονομικών αναλύσεων των κινητήριων δυνάμεων και των φραγμών της έρευνας και της καινοτομίας, και εκπόνηση μεθοδολογιών, πινάκων αποτελεσμάτων και δεικτών.

Στήριξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ) μέσω της παρακολούθησης της λειτουργίας του ΕΧΕ και της ανάλυσης των κινητήριων δυνάμεων και των φραγμών σε ορισμένα από τα κύρια στοιχεία του, καθώς και μέσω της δικτύωσης της έρευνας, της κατάρτισης, του ανοίγματος των εγκαταστάσεων και των βάσεων δεδομένων του ΚΚΕρ σε χρήστες των κρατών μελών και των υποψήφιων και συνδεδεμένων χωρών.

Συμβολή στους κύριους στόχους του ψηφιακού θεματολογίου με ποιοτικές και ποσοτικές αναλύσεις των οικονομικών και κοινωνικών πτυχών (ψηφιακή οικονομία, ψηφιακή κοινωνία, ψηφιακή διαβίωση).

Στήριξη της εσωτερικής υλικής ασφάλειας και της προστασίας προσώπων μέσω προσδιορισμού και εκτίμησης της τρωτότητας των υποδομών καίριας σημασίας, ως ζωτικών συνιστωσών των κοινωνιακών λειτουργιών· και μέσω της εκτίμησης των επιχειρησιακών επιδόσεων των τεχνολογιών που σχετίζονται με την ψηφιακή ταυτότητα. Αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένων των νεοεμφανιζόμενων ή υβριδικών απειλών, μέσω της ανάπτυξης προηγμένων εργαλείων για την άντληση και ανάλυση πληροφοριών, καθώς και τη διαχείριση κρίσεων.

Ενίσχυση της ικανότητας της ΕΕ για διαχείριση φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών μέσω ενίσχυσης της παρακολούθησης των υποδομών και της ανάπτυξης παγκόσμιων συστημάτων πληροφοριών έγκαιρης προειδοποίησης και διαχείρισης κινδύνου για καταπολέμηση πολλαπλών κινδύνων, με χρήση της γεωσκόπησης μέσω δορυφόρου.

ΜΕΡΟΣ V Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EIΚT)

1.           Εδικός στόχος

Ο ειδικός στόχος είναι η ενσωμάτωση του γνωστικού τριγώνου που συγκροτούν η έρευνα, η καινοτομία και η εκπαίδευση και, συνεπώς, η ενίσχυση της ικανότητας της Ένωσης για καινοτομία, και η αντιμετώπιση κοινωνιακών προκλήσεων.

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει πολλές διαρθρωτικές αδυναμίες όσον αφορά στην ικανότητα καινοτομίας και στην ικανότητα παροχής νέων υπηρεσιών, προϊόντων και διαδικασιών. Μεταξύ των κυριότερων υπό εξέταση θεμάτων είναι οι σχετικά χαμηλές επιδόσεις της Ευρώπης στην προσέλκυση και συγκράτηση ταλέντων, η πλημμελής χρησιμοποίηση των υφιστάμενων πλεονεκτημάτων της έρευνας όσον αφορά τη δημιουργία οικονομικής και κοινωνικής αξίας, τα χαμηλά επίπεδα επιχειρηματικής δραστηριότητας, το εύρος των πόρων στους πόλους αριστείας που είναι ανεπαρκές για τον ανταγωνισμό σε παγκόσμιο επίπεδο, και ο υπερβολικός αριθμός φραγμών στη συνεργασία εντός του τριγώνου της γνώσης που συγκροτούν η τριτοβάθμια εκπαίδευση, η έρευνα και οι επιχειρήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

2.           Σκεπτικό και προστιθέμενη αξία της Ένωσης

Αν η Ευρώπη θέλει να ανταγωνιστεί σε διεθνές επίπεδο, οι εν λόγω διαρθρωτικές αδυναμίες πρέπει να υπερκεραστούν. Τα στοιχεία που εντοπίζονται παραπάνω είναι κοινά σε όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης και επηρεάζουν την ικανότητα καινοτομίας της Ένωσης στο σύνολό της.

Το ΕΙΚΤ θα αντιμετωπίσει τα εν λόγω θέματα με την προώθηση διαρθρωτικών αλλαγών στο ευρωπαϊκό περιβάλλον καινοτομίας. Θα το πράξει προωθώντας την ενσωμάτωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, της έρευνας και της καινοτομίας υψηλότατων προτύπων, δημιουργώντας έτσι νέα περιβάλλοντα που προάγουν την καινοτομία, και προωθώντας και υποστηρίζοντας μια νέα γενιά επιχειρηματιών. Με τον τρόπο αυτό, το ΕΙΚΤ θα συμβάλλει πλήρως στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής Ευρώπη 2020» και κυρίως των εμβληματικών πρωτοβουλιών «Ένωση Καινοτομίας» και «Νεολαία σε κίνηση».

Ενοποίηση της εκπαίδευσης και της επιχειρηματικότητας με την έρευνα και την καινοτομία

Η ιδιαιτερότητα του ΕΙΚΤ είναι να ενώσει την εκπαίδευση και την επιχειρηματικότητα με την έρευνα και την καινοτομία ως κρίκους σε μια ενιαία αλυσίδα καινοτομίας σε ολόκληρη την Ένωση και πέραν αυτής.

Επιχειρηματική λογική και προσέγγιση προσανατολισμένη στα αποτελέσματα

Το ΕΙΚΤ, μέσω των οικείων Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας (ΚΓΚ), λειτουργεί βάσει επιχειρηματικής λογικής. Η ισχυρή ηγεσία αποτελεί προαπαιτούμενο: κάθε ΚΓΚ τελεί υπό την καθοδήγηση ενός Γενικού Διευθυντή. Οι εταίροι των ΚΓΚ εκπροσωπούνται από ενιαία νομικά πρόσωπα γεγονός που επιτρέπει μια πιο εξορθολογισμένη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Οι ΚΓΚ πρέπει να υποβάλλουν ετήσια επιχειρηματικά σχέδια, συμπεριλαμβανομένου ενός φιλόδοξου χαρτοφυλακίου δραστηριοτήτων που εκτείνεται από την εκπαίδευση έως τη δημιουργία επιχειρήσεων, με σαφείς στόχους και παραδοτέα στοιχεία, επιδιώκοντας τόσο τον αντίκτυπο στην αγορά όσο και τον αντίκτυπο στην κοινωνία. Οι ισχύοντες κανόνες όσον αφορά τη συμμετοχή, την αξιολόγηση και την παρακολούθηση των ΚΓΚ επιτρέπουν την λήψη αποφάσεων με ταχείες διαδικασίες και με επιχειρηματικό πνεύμα.

Υπέρβαση του κατακερματισμού μέσω των μακροπρόθεσμων ενοποιημένων συμπράξεων

Οι Κοινότητες Γνώσης και Καινοτομίας του ΕΙΚΤ είναι επιχειρήσεις υψηλού βαθμού ενοποίησης, οι οποίες συνενώνουν εταίρους από τις επιχειρήσεις, την τριτοβάθμια εκπαίδευση, ερευνητικά και τεχνολογικά ινστιτούτα που φημίζονται για την αριστεία τους. Οι ΚΓΚ επιτρέπουν σε εταίρους παγκόσμιας κλάσης να ενωθούν σε νέες διασυνοριακές συνθέσεις, να βελτιστοποιήσουν τους υφιστάμενους πόρους και να διευκολύνουν την πρόσβαση σε νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες μέσω νέων αξιακών αλυσίδων, αντιμετωπίζοντας τον υψηλότερο κίνδυνο και τις προκλήσεις μεγαλύτερης κλίμακας.

Αξιοποίηση του κύριου πλεονεκτήματος της Ευρώπης στην καινοτομία: τους εξαιρετικά ταλαντούχους πολίτες της

Το ταλέντο αποτελεί κύριο συστατικό στοιχείο της καινοτομίας. Το ΕΙΚΤ αξιοποιεί τους ανθρώπους και τις αλληλεπιδράσεις τους, θέτοντας τους φοιτητές, τους ερευνητές και τους επιχειρηματίες στο κέντρο του δικού του μοντέλου καινοτομίας. Το EIΚT προσφέρει μια επιχειρηματική και δημιουργική κουλτούρα και διεπιστημονική εκπαίδευση σε ταλαντούχα άτομα, μέσω του μεταπτυχιακού (Masters) και του διδακτορικού τίτλου σπουδών (PhD) με τη σφραγίδα του ΕΙΚΤ, οι οποίοι πρόκειται να αναδειχθούν σε διεθνώς αναγνωρισμένα σήματα αριστείας. Με αυτόν τον τρόπο, το ΕΙΚΤ προωθεί δυναμικά την κινητικότητα εντός του τριγώνου της γνώσης.

3.           Γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

Το ΕΙΚΤ θα λειτουργεί κατά κύριο λόγο, αλλά όχι αποκλειστικά, μέσω των Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας (ΚΓΚ) σε τομείς κοινωνιακών προκλήσεων ύψιστης σημασίας για το κοινό μέλλον της Ευρώπης. Ενώ οι ΚΓΚ έχουν μεγάλο βαθμό αυτονομίας κατά τον καθορισμό των οικείων στρατηγικών και δραστηριοτήτων, υπάρχουν πολλά καινοτόμα χαρακτηριστικά που είναι κοινά σε όλες τις ΚΓΚ. Το EIΚT θα ενισχύσει επιπλέον τον αντίκτυπό του, καθιστώντας τις εμπειρίες των ΚΓΚ διαθέσιμες σε ολόκληρη την Ένωση και προωθώντας δυναμικά μια νέα κουλτούρα ανταλλαγής γνώσεων.

α)           Μεταφορά και εφαρμογή της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας για δημιουργία νέων επιχειρήσεων

Το ΕΙΚΤ αποσκοπεί στην απελευθέρωση του δυναμικού καινοτομίας των ατόμων και στην αξιοποίηση των ιδεών τους, ανεξάρτητα από τη θέση τους στην αλυσίδα καινοτομίας. Με τον τρόπο αυτό, το ΕΙΚΤ θα συμβάλλει επίσης στην αντιμετώπιση του «ευρωπαϊκού παραδόξου», δηλαδή ότι η υπάρχουσα άριστη έρευνα απέχει πόρρω από την πλήρη αξιοποίησή της. Με τον τρόπο αυτό, το ΕΙΚΤ θα συμβάλλει στην αξιοποίηση των ιδεών από την αγορά. Κυρίως μέσω των οικείων ΚΓΚ και της εστίασής του στην προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος, θα δημιουργήσει νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες υπό μορφή νεοσύστατων επιχειρήσεων και εταιρειών τεχνοβλαστών, αλλά και εντός των υφιστάμενων επιχειρήσεων.

β)           Έρευνα αιχμής με γνώμονα την καινοτομία σε τομείς καίριου οικονομικού και κοινωνιακού ενδιαφέροντος

Η στρατηγική και οι δραστηριότητες του ΕΙΚΤ θα υπαγορεύονται από την εστίαση σε κοινωνιακές προκλήσεις που είναι υψίστης σημασίας για το μέλλον, όπως η αλλαγή του κλίματος ή η βιώσιμη ενέργεια. Με την αντιμετώπιση των κύριων κοινωνιακών προκλήσεων με συγκεντρωτικό τρόπο, το ΕΙΚΤ θα προωθήσει τις διεπιστημονικές και πολυεπιστημονικές προσεγγίσεις και θα συμβάλει στην επικέντρωση των ερευνητικών προσπαθειών των εταίρων στις ΚΓΚ.

γ)           Προώθηση ταλαντούχων και εξειδικευμένων ατόμων, και ατόμων με επιχειρηματικό πνεύμα, μέσω της εκπαίδευσης και της κατάρτισης

Το ΕΙΚΤ θα εντάξει πλήρως την εκπαίδευση και την κατάρτιση σε όλα τα στάδια της σταδιοδρομίας και θα εκπονήσει νέα και καινοτόμα προγράμματα σπουδών τα οποία θα αντικατοπτρίζουν την ανάγκη για νέα επαγγελματικά προσόντα που απορρέει από πολύπλοκες κοινωνιακές και οικονομικές προκλήσεις. Για το σκοπό αυτό, το ΕΙΚΤ θα διαδραματίσει καίριο ρόλο στην ενθάρρυνση της αναγνώρισης των νέων πτυχίων και διπλωμάτων στα κράτη μέλη.

Το ΕΙΚΤ θα διαδραματίσει επίσης ουσιαστικό ρόλο στον ακριβή ορισμό της έννοιας «επιχειρηματικότητα» μέσω των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του, τα οποία προωθούν την επιχειρηματικότητα σε ένα πλαίσιο έντασης γνώσης, με βάση την καινοτόμο έρευνα και συμβάλλοντας σε λύσεις υψηλής κοινωνιακής σημασίας.

δ)           Διάδοση βέλτιστων πρακτικών και συστημική ανταλλαγή γνώσεων

Το ΕΙΚΤ αποσκοπεί να πρωτοστατήσει σε νέες προσεγγίσεις της καινοτομίας και να αναπτύξει μια κοινή κουλτούρα καινοτομίας και μεταφοράς γνώσεων, μεταξύ άλλων ανταλλάσσοντας τις διαφορετικές εμπειρίες των οικείων ΚΓΚ μέσω ποικίλων μηχανισμών διάδοσης, όπως μιας πλατφόρμας ενδιαφερομένων μερών και ενός προγράμματος υποτροφιών.

ε)           Διεθνής διάσταση

Το ΕΙΚΤ έχει συνείδηση του παγκόσμιου πλαισίου εντός του οποίου δραστηριοποιείται και θα βοηθήσει στην σφυρηλάτηση δεσμών με κύριους διεθνείς εταίρους. Με την κλιμακούμενη ανάπτυξη κέντρων αριστείας μέσω των ΚΓΚ και την προώθηση νέων ευκαιριών εκπαίδευσης, αποσκοπεί να καταστήσει την Ευρώπη ελκυστικότερη για άτομα με ταλέντο προερχόμενα από το εξωτερικό.

στ)         Ενίσχυση του πανευρωπαϊκού αντικτύπου μέσω ενός καινοτόμου μοντέλου χρηματοδότησης

Το ΕΙΚΤ θα συμβάλλει σημαντικά στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», ιδίως με την αντιμετώπιση κοινωνιακών προκλήσεων, δρώντας συμπληρωματικά ως προς άλλες πρωτοβουλίες στους εν λόγω τομείς. Θα δοκιμάσει νέες και απλουστευμένες προσεγγίσεις όσον αφορά τη χρηματοδότηση και τη διακυβέρνηση και, συνεπώς, θα διαδραματίσει πρωτοποριακό ρόλο στο τοπίο της ευρωπαϊκής καινοτομίας. Όσον αφορά τη χρηματοδότηση, η προσέγγιση του ΕΙΚΤ θα βασιστεί σταθερά στον ισχυρό αντίκτυπο της μόχλευσης, κινητοποιώντας τόσο δημόσια όσο και ιδιωτικά κεφάλαια. Επιπλέον, θα χρησιμοποιήσει εξ ολοκλήρου νέα μέσα για τη στοχευμένη στήριξη μεμονωμένων δραστηριοτήτων μέσω του Ιδρύματος του EIΚT.

ζ)           Σύνδεση περιφερειακής ανάπτυξης και ευρωπαϊκών ευκαιριών

Μέσω των ΚΓΚ και των οικείων κέντρων συνεγκατάστασης – κόμβοι αριστείας που συνενώνουν εταίρους από την τριτοβάθμια εκπαίδευση, την έρευνα και τις επιχειρήσεις σε μια δεδομένη γεωγραφική περιοχή – το ΕΙΚΤ θα συνδεθεί επίσης με την περιφερειακή πολιτική. Ειδικότερα, θα εξασφαλίσει την καλύτερη σύνδεση μεταξύ ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, περιφερειακής καινοτομίας και οικονομικής ανάπτυξης, στο πλαίσιο των περιφερειακών και εθνικών στρατηγικών έξυπνης εξειδίκευσης. Με αυτό τον τρόπο, θα συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της πολιτικής συνοχής της Ένωσης.

Παράρτημα ΙΙ Ανάλυση του προϋπολογισμού

Η ενδεικτική ανάλυση για το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» είναι η ακόλουθη (σε εκατομμύρια ευρώ):

I           Επιστήμη αριστείας, με κατανομή: || 27.818

                1.             Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας || 15.008

                2.             Μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες || 3.505

                3.             Δράσεις «Μαρία Κιουρί» για τις δεξιότητες, την κατάρτιση και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας || 6.503

                4.             Ευρωπαϊκές υποδομές έρευνας (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υποδομών) || 2.802

II         Βιομηχανική υπεροχή, με κατανομή: || 20.280

                1.             Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες* || 15.580 εκ των οποίων 500 για το EIΚT

                2              Πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου** || 4.000

                3.             Καινοτομία στις ΜΜΕ || 700

III        Κοινωνιακές προκλήσεις, με κατανομή: || 35.888

                1.             Υγεία, δημογραφική αλλαγή και ευεξία· || 9.077 εκ των οποίων 292 για το EIΚT

                2.             Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας, και βιοοικονομία· || 4.694 εκ των οποίων 150 για το EIΚT

                3.             Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια· || 6.537 εκ των οποίων 210 για το EIΚT

                4.             Έξυπνες, οικολογικές και ενοποιημένες μεταφορές· || 7.690 εκ των οποίων 247 για το EIΚT

                5.             Δράση για το κλίμα και αποδοτικότητα των πρώτων υλών ως πόρων || 3.573 εκ των οποίων 115 για το EIΚT

                6.             Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς || 4.317 εκ των οποίων 138 για το EIΚT

Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ) || 1.542 + 1.652***

Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών || 2.212

ΣΥΝΟΛΟ || 87.740

*Συμπεριλαμβανομένων 8.975 εκατομμυρίων ευρώ για τις Τεχνολογίες των Πληροφοριών και των Επικοινωνιών (ΤΠΕ), εκ των οποίων 1.795 εκατομμύρια ευρώ για τη φωτονική, τη μικροηλεκτρονική και τη νανοηλεκτρονική, 4.293 εκατομμύρια ευρώ για τις νανοτεχνολογίες, τα προηγμένα υλικά και την προηγμένη κατασκευή και μεταποίηση, 575 εκατομμύρια ευρώ για τη βιοτεχνολογία και 1.737 εκατομμύρια ευρώ για το διάστημα. Κατά συνέπεια, 6.663 εκατομμύρια ευρώ θα διατεθούν για τη στήριξη των κύριων τεχνολογιών ευρείας εφαρμογής.

** Περίπου 1.131 εκατομμύρια ευρώ από το εν λόγω ποσό μπορούν να διατεθούν για την υλοποίηση έργων του Στρατηγικού Σχεδίου Ενεργειακών Τεχνολογιών (Σχέδιο SET). Περίπου το ένα τρίτο αυτού μπορεί να διατεθεί στις ΜΜΕ.

*** Το συνολικό ποσό θα διατεθεί μέσω κονδυλίων, όπως προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 3. Το δεύτερο κονδύλιο ύψους 1.652 εκατομμυρίων θα διατεθεί κατ’ αναλογία από τους προϋπολογισμούς για τις «Κοινωνιακές προκλήσεις» και την «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες», σε ενδεικτική βάση και με την επιφύλαξη της επανεξέτασης που προβλέπεται στο άρθρο 26 παράγραφος 1.

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

1.           ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ/ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ

              1.1.    Τίτλος της πρότασης/πρωτοβουλίας

              1.2.    Σχετικός(-οί) τομέας(-είς) πολιτικής στη δομή ΔΒΔ/ΠΒΔ

              1.3.    Χαρακτήρας της πρότασης/πρωτοβουλίας

              1.4.    Στόχος(-οι)

              1.5.    Αιτιολόγηση της πρότασης/πρωτοβουλίας

              1.6.    Διάρκεια και δημοσιονομικός αντίκτυπος

              1.7.    Προβλεπόμενη(-ες) μέθοδος(-οι) διαχείρισης

2.           ΜΕΤΡΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

              2.1.    Διατάξεις στον τομέα της παρακολούθησης και της υποβολής εκθέσεων

              2.2.    Σύστημα διαχείρισης και ελέγχου

              2.3.    Μέτρα για την πρόληψη της απάτης και των παρατυπιών

3.           ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΟΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ/ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ

              3.1.    Τομέας(-είς) του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και γραμμή(-ές) δαπανών του προϋπολογισμού που επηρεάζονται

              3.2.    Εκτιμώμενος αντίκτυπος στις δαπάνες

              3.2.1. Συνοπτική παρουσίαση του εκτιμώμενου αντικτύπου στις δαπάνες

              3.2.2. Εκτιμώμενος αντίκτυπος στις επιχειρησιακές πιστώσεις

              3.2.3. Εκτιμώμενος αντίκτυπος στις πιστώσεις διοικητικού χαρακτήρα

              3.2.4. Συμβατότητα με το ισχύον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο

              3.2.5. Συμμετοχή τρίτων στη χρηματοδότηση

3.3. Εκτιμώμενος αντίκτυπος στα έσοδα    

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ/ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ

1.1.        Τίτλος της πρότασης/πρωτοβουλίας

Το πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζοντας 2020» (2014-2020)

1.2.        Σχετικός(-οί) τομέας(-είς) πολιτικής στη δομή ΔΒΔ/ΠΒΔ[40]

- 08 - Έρευνα και καινοτομία

- 09 - Κοινωνία της πληροφορίας και μέσα μαζικής επικοινωνίας

- 02 - Επιχειρήσεις και Βιομηχανία

- 05 - Γεωργία

- 32 - Ενέργεια

- 06 - Κινητικότητα και μεταφορές

- 15 - Εκπαίδευση και πολιτισμός

- 07 – Περιβάλλον και δράση για το κλίμα

- 10 - Κοινό Κέντρο Ερευνών

1.3.        Χαρακτήρας της πρότασης/πρωτοβουλίας

ý Η πρόταση/πρωτοβουλία αφορά νέα δράση

¨ Η πρόταση/πρωτοβουλία αφορά νέα δράση μετά από πιλοτικό έργο/προπαρασκευαστική δράση[41]

¨ Η πρόταση/πρωτοβουλία αφορά την παράταση υφιστάμενης δράσης

¨ Η πρόταση/πρωτοβουλία αφορά δράση προσανατολισμένη προς νέα δράση

1.4.        Στόχοι

1.4.1.     Ο(οι) πολυετής(-είς) στρατηγικός(-οί) στόχος(-οι) της Επιτροπής που αφορά η πρόταση/πρωτοβουλία

Το πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζοντας 2020» (2014-2020) (πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020») θα συμβάλλει στη στρατηγική «Ευρώπη 2020», συμπεριλαμβανομένης της ολοκλήρωσης του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, προωθώντας την έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομική ανάπτυξη:

- Έξυπνη οικονομική ανάπτυξη – ανάπτυξη μιας οικονομίας βασισμένης στη γνώση και στην καινοτομία (υλοποίηση της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Ένωση Καινοτομίας»).

- Βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη – προώθηση μιας αποδοτικότερης ως προς τη χρήση των πόρων, οικολογικότερης και ανταγωνιστικότερης οικονομίας.

- Οικονομική ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς – προώθηση μιας οικονομίας με υψηλό ποσοστό απασχόλησης η οποία εξασφαλίζει οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή.

1.4.2.     Ειδικός(-οί) στόχος(-οι) και σχετική(-ές) δραστηριότητα(-ες) ΔΒΔ/ΠΒΔ

Μέρος Ι: Προτεραιότητα «Επιστήμη αριστείας»

Μέρος ΙΙ: Προτεραιότητα «Βιομηχανική υπεροχή»

Μέρος ΙΙΙ: Προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις»

Μέρος IV: Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών

Μέρος V: «Ενσωματώνοντας το τρίγωνο της γνώσης» (Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας)

Σχετική(-ές) δραστηριότητα(-ες) ΔΒΔ/ΠΒΔ

- 08 - Έρευνα και καινοτομία

- 09 - Κοινωνία της πληροφορίας και μέσα μαζικής επικοινωνίας

- 02 - Επιχειρήσεις και Βιομηχανία

- 05 - Γεωργία

- 32 - Ενέργεια

- 06 - Κινητικότητα και μεταφορές

- 15 - Εκπαίδευση και πολιτισμός

- 07 – Περιβάλλον και δράση για το κλίμα

- 10 - Κοινό Κέντρο Ερευνών

1.4.3.     Αναμενόμενο(-α) αποτέλεσμα(-τα) και αντίκτυπος

Να προσδιοριστούν τα αποτελέσματα που θα πρέπει να έχει η πρόταση/πρωτοβουλία όσον αφορά τους(τις) στοχοθετημένους(-ες) δικαιούχους/ομάδες.

Εκτιμάται ότι έως το 2030 το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» αναμένεται να αυξήσει το ΑΕΠ κατά 0,92%, να αυξήσει τις εξαγωγές κατά 1,37%, να μειώσει τις εισαγωγές κατά 0,15% και να αυξήσει την απασχόληση κατά 0,40%.

Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να ανατρέξετε στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής για την εκτίμηση αντικτύπου του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» («ΕA») που επισυνάπτεται στην παρούσα νομοθετική πρόταση.

1.4.4.     Δείκτες αποτελεσμάτων και αντικτύπου

Να προσδιοριστούν οι δείκτες για την παρακολούθηση της υλοποίησης της πρότασης/πρωτοβουλίας.

Ο παρακάτω πίνακας καθορίζει, για τους γενικούς και ειδικούς στόχους του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», έναν περιορισμένο αριθμό κύριων δεικτών για την εκτίμηση των αποτελεσμάτων και του αντικτύπου.

Θα χρησιμοποιηθούν πρόσθετοι δείκτες – συμπεριλαμβανομένων των προσφάτως εκπονηθέντων – για να εκφραστούν οι διάφοροι τύποι αποτελεσμάτων και αντικτύπου των διαφορετικών ειδικών δραστηριοτήτων.

Γενικός στόχος:

Συμβολή στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και στην ολοκλήρωση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας

- Ο στόχος της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για την Ε&Α (3% του ΑΕΠ)

Τρέχουσα κατάσταση:           2,01% του ΑΕΠ (ΕΕ των 27, 2009)

Στόχος:          3% του ΑΕΠ (2020)

- Ο συνοπτικός δείκτης καινοτομίας της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

Τρέχουσα κατάσταση:           Νέα προσέγγιση

Στόχος:          Σημαντικό βάρος των ταχέως αναπτυσσόμενων καινοτόμων επιχειρήσεων στην οικονομία

Μέρος I: Προτεραιότητα «Επιστήμη αριστείας»

Ειδικοί στόχοι

* Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας

- Μερίδιο δημοσιεύσεων έργων χρηματοδοτούμενων από το ΕΣΕ, οι οποίες συγκαταλέγονται στο ανώτατο 1% των δημοσιεύσεων με τις περισσότερες παραπομπές

Τρέχουσα κατάσταση:           0,8% (δημοσιεύσεις της ΕΕ από το 2004 έως το 2006, στις οποίες έγιναν παραπομπές έως το 2008)

Στόχος:          1,6% (δημοσιεύσεις του ΕΣΕ 2014 - 2020)

- Αριθμός μέτρων θεσμικής πολιτικής και εθνικής/περιφερειακής πολιτικής που απορρέουν από τη χρηματοδότηση του ΕΣΕ

Τρέχουσα κατάσταση:           20 (εκτίμηση 2007 – 2013)

Στόχος:          100 (2014 – 2020)

* Μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες

- Δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά υψηλού αντικτύπου οι οποίες υποβλήθηκαν στην κρίση ομολόγων

Τρέχουσα κατάσταση:           Νέα προσέγγιση

Στόχος:          25 δημοσιεύσεις ανά χρηματοδότηση 10 εκατομμυρίων ευρώ (2014 - 2020)

- Αιτήσεις κατοχύρωσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στις μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες

Τρέχουσα κατάσταση:           Νέα προσέγγιση

Στόχος:          1 αίτηση κατοχύρωσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας ανά χρηματοδότηση 10 εκατομμυρίων ευρώ (2014 – 2020)

* Δράσεις «Μαρία Κιουρί» για τις δεξιότητες, την κατάρτιση και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας

- Διατομεακή και διασυνοριακή κινητικότητα ερευνητών, συμπεριλαμβανομένων των υποψηφίων διδακτόρων (PhD)

Τρέχουσα κατάσταση:           50.000, περίπου 20% υποψήφιοι διδάκτορες (PhD) (2007 - 2013)

Στόχος:          65.000, περίπου 40% διδάκτορες (PhD) (2014 - 2020)

* Ευρωπαϊκές υποδομές έρευνας (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υποδομών)

- Ερευνητικές υποδομές που καθίστανται προσβάσιμες σε όλους τους ερευνητές στην Ευρώπη και πέραν αυτής μέσω στήριξης της Ένωσης

Τρέχουσα κατάσταση:           650 (2012)

Στόχος:          1.000(2020)

Μέρος II: Προτεραιότητα «Βιομηχανική υπεροχή»

Ειδικοί στόχοι

* Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες (ΤΠΕ, νανοτεχνολογίες, προηγμένα υλικά, βιοτεχνολογίες, προηγμένη κατασκευή και διάστημα)

- Αιτήσεις κατοχύρωσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σε διαφορετικές ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες

Τρέχουσα κατάσταση:           Νέα προσέγγιση

Στόχος:          3 αιτήσεις κατοχύρωσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας ανά χρηματοδότηση 10 εκατομμυρίων ευρώ (2014 – 2020)

- Πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου

- Συνολικές επενδύσεις που προσελκύστηκαν μέσω χρηματοδότησης με δανειακά κεφάλαια και επενδύσεων επιχειρηματικών κεφαλαίων

Τρέχουσα κατάσταση:           Νέα προσέγγιση

Στόχος:          100 εκατομμύρια ευρώ συνολικής επένδυσης ανά 10 εκατομμύρια ευρώ συνεισφοράς της Ένωσης (2014 - 2020)

* Καινοτομία στις ΜΜΕ

- Αναλογία των συμμετεχουσών ΜΜΕ που εισάγουν νέες καινοτομίες για την εταιρεία ή την αγορά (καλύπτουν την περίοδο του έργου συν μία τριετία)

Τρέχουσα κατάσταση:           Νέα προσέγγιση

Στόχος:          50%

Μέρος III: Προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις»

Ειδικοί στόχοι

Για καθεμία από τις προκλήσεις, η πρόοδος πρέπει να αξιολογείται με βάση τη συμβολή στους ακόλουθους ειδικούς στόχους που παρατίθενται λεπτομερώς στο παράρτημα Ι του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», μαζί με περιγραφή της ουσιαστικής προόδου που απαιτείται για την επίτευξη των δεικτών σχετικά με τις προκλήσεις και την πολιτική:

- Βελτίωση της διά βίου υγείας και ευεξίας για όλους.

- Εξασφάλιση βιώσιμου εφοδιασμού ασφαλών και υψηλής ποιότητας τροφίμων και άλλων βιολογικών προϊόντων, αναπτύσσοντας παραγωγικά και αποδοτικά ως προς τη χρήση πόρων συστήματα πρωτογενούς παραγωγής, προωθώντας τις υπηρεσίες οικοσυστήματος, παράλληλα με ανταγωνιστικές αλυσίδες εφοδιασμού χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

- Διασφάλιση της μετάβασης σε ένα αξιόπιστο, βιώσιμο και ανταγωνιστικό ενεργειακό σύστημα, ενόψει της αυξανόμενης σπανιότητας των πόρων, των αυξανόμενων ενεργειακών αναγκών και της αλλαγής του κλίματος.

- Επίτευξη ενός ευρωπαϊκού συστήματος μεταφορών αποδοτικού ως προς τη χρήση πόρων, φιλικού στο περιβάλλον, ασφαλούς και αδιάλειπτου προς όφελος των πολιτών, της οικονομίας και της κοινωνίας.

-Επίτευξη μιας οικονομίας αποδοτικής ως προς τη χρήση πόρων και ανθεκτικής στην αλλαγή του κλίματος, και ενός βιώσιμου εφοδιασμού πρώτων υλών, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες ενός αυξανόμενου παγκόσμιου πληθυσμού εντός των βιώσιμων ορίων των φυσικών πόρων του πλανήτη.

- Προώθηση καινοτόμων και ασφαλών ευρωπαϊκών κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς, σε ένα πλαίσιο πρωτοφανών μετασχηματισμών και αυξανόμενων παγκόσμιων αλληλεξαρτήσεων.

Πρόσθετοι δείκτες επιδόσεων είναι οι εξής:

- Δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά υψηλού αντικτύπου οι οποίες υποβλήθηκαν στην κρίση ομολόγων, στο πεδίο διαφορετικών κοινωνιακών προκλήσεων

Τρέχουσα κατάσταση:           Νέα προσέγγιση (Για το 7ο ΠΠ (2007-2010), 8.149 δημοσιεύσεις συνολικά - προκαταρκτικά στοιχεία)

Στόχος:          Κατά μέσο όρο, 20 δημοσιεύσεις ανά χρηματοδότηση 10 εκατομμυρίων ευρώ (2014 – 2020)

- Αιτήσεις κατοχύρωσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας στο πεδίο των διαφόρων κοινωνιακών προκλήσεων

Τρέχουσα κατάσταση:           153 (πρόγραμμα συνεργασίας 2007-10 του 7ου ΠΠ, προκαταρκτικά στοιχεία)

Στόχος:          Κατά μέσο όρο, 2 αιτήσεις κατοχύρωσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας ανά χρηματοδότηση 10 εκατομμυρίων ευρώ (2014 – 2020)

- Αριθμός νομοθετικών πράξεων της Ένωσης που αφορούν δραστηριότητες που στηρίζονται στο πεδίο διαφόρων κοινωνιακών προκλήσεων

Τρέχουσα κατάσταση:           Νέα προσέγγιση

Στόχος:          Κατά μέσο όρο 1 ανά χρηματοδότηση 10 εκατομμυρίων ευρώ (2014 - 2020)

Μέρος IV: Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών

Παροχή επιστημονικής και τεχνικής στήριξης στις πολιτικές της Ένωσης με βάση τις ανάγκες των πελατών

- Αριθμός περιπτώσεων απτού ειδικού αντικτύπου στις ευρωπαϊκές πολιτικές που προκύπτουν από την τεχνική και επιστημονική στήριξη των πολιτικών που παρέχει το Κοινό Κέντρο Ερευνών

Τρέχουσα κατάσταση:           175 (2010)

Στόχος:          230 (2020)

- Αριθμός δημοσιεύσεων που υποβλήθηκαν στην κρίση ομολόγων

Τρέχουσα κατάσταση:           430 (2010)

Στόχος:          500 (2020)

Μέρος V: «Ενσωμάτωση του τριγώνου της γνώσης» (Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας)

- Οργανώσεις από πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και από το χώρο της έρευνας ενσωματωμένες στις Κοινότητες Γνώσης και Καινοτομίας («ΚΓΚ»)

Τρέχουσα κατάσταση:           Νέα προσέγγιση

Στόχος:          540 (2020)      

- Συνεργασία εντός του τριγώνου της γνώσης η οποία οδηγεί στην ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και διαδικασιών

Τρέχουσα κατάσταση:           Νέα προσέγγιση

Στόχος:          600 νεοσύστατες επιχειρήσεις και εταιρείες τεχνοβλαστοί που θα δημιουργηθούν από φοιτητές/ερευνητές/καθηγητές των ΚΓΚ· 6.000 καινοτομίες σε υφιστάμενες επιχειρήσεις που θα αναπτυχθούν από φοιτητές/ερευνητές/καθηγητές των ΚΓΚ·

1.5.        Αιτιολόγηση της πρότασης/πρωτοβουλίας

1.5.1.     Βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη κάλυψη αναγκών

- Βελτίωση της συμβολής της έρευνας και της καινοτομίας στην επίλυση κύριων κοινωνιακών προκλήσεων.

- Προώθηση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της Ευρώπης μέσω της προώθησης της τεχνολογικής υπεροχής και της διάθεσης καλών ιδεών στην αγορά.

- Ενίσχυση της επιστημονικής βάσης της Ευρώπης.

- Επίτευξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και αύξηση της αποτελεσματικότητάς του (εγκάρσιοι στόχοι).

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να ανατρέξετε στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής για την εκτίμηση του αντικτύπου του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» («ΕA») που επισυνάπτεται στην παρούσα νομοθετική πρόταση.

1.5.2.     Προστιθέμενη αξία παρέμβασης της ΕΕ

Υπάρχει σαφής δυνατότητα δημόσιας παρέμβασης για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που περιγράφονται στο σημείο 1.5.1 ανωτέρω. Οι αγορές από μόνες τους δεν διασφαλίζουν την ευρωπαϊκή υπεροχή στο νέο τεχνοοικονομικό παράδειγμα. Θα χρειαστεί μεγάλης κλίμακας δημόσια παρέμβαση μέσω μέτρων προσφοράς και ζήτησης προκειμένου να υπερκεραστούν οι αδυναμίες της αγοράς που συνδέονται με συστημικές μεταβολές στις βασικές τεχνολογίες.

Ωστόσο, τα κράτη μέλη που ενεργούν μεμονωμένα δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν την απαιτούμενη δημόσια παρέμβαση. Οι επενδύσεις τους στην έρευνα και την καινοτομία είναι συγκριτικά χαμηλές, κατακερματισμένες και πάσχουν από αναποτελεσματικότητα – ένα καίριας σημασίας εμπόδιο όταν πρόκειται για τεχνολογικές παραδειγματικές μεταβολές. Είναι δύσκολο τα κράτη μέλη μεμονωμένα να επιταχύνουν την τεχνολογική ανάπτυξη σε ένα αρκετά ευρύ φάσμα τεχνολογιών ή να αντιμετωπίσουν την έλλειψη διακρατικού συντονισμού.

Όπως τονίστηκε στην πρόταση για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, η Ένωση είναι σε θέση να προσθέσει αξία πραγματοποιώντας μεγάλης κλίμακας επενδύσεις σε αντισυμβατική έρευνα αιχμής τύπου «κυανού ουρανού», σε στοχευμένη εφαρμοσμένη Ε&Α και στην εκπαίδευση, κατάρτιση και υποδομές που συνδέονται με αυτές και συμβάλλουν στην ενίσχυση των επιδόσεών μας στην Ε&Α που εστιάζεται σε θεματικά πεδία και στις ευρείας εφαρμογής τεχνολογίες· στηρίζοντας τις προσπάθειες των επιχειρήσεων να εκμεταλλευτούν τα αποτελέσματα της έρευνας και να τα μετατρέψουν σε εμπορεύσιμα προϊόντα, διεργασίες και υπηρεσίες· και προωθώντας την πρόσληψη των εν λόγω καινοτομιών. Μια σειρά διασυνοριακών δράσεων - που αφορούν τον συντονισμό της εθνικής χρηματοδότησης της έρευνας, τον ανταγωνισμό σε ολόκληρη την Ένωση για τη χρηματοδότηση της έρευνας, την κινητικότητα των ερευνητών και την κατάρτιση, τον συντονισμό των ερευνητικών υποδομών, τη διακρατική συνεργατική έρευνα και καινοτομία, και τη στήριξη της καινοτομίας - οργανώνονται με τον πλέον αποδοτικό και αποτελεσματικό τρόπο σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα στοιχεία της εκ των υστέρων αξιολόγησης αποδεικνύουν με πειστικό τρόπο ότι τα προγράμματα έρευνας και καινοτομίας της Ένωσης στηρίζουν την έρευνα και άλλες δραστηριότητες που έχουν μεγάλη στρατηγική σημασία για τους συμμετέχοντες, και ότι, εάν δεν υπήρχε η στήριξη της Ένωσης πολύ απλά δεν θα πραγματοποιούνταν. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχουν υποκατάστατα της στήριξης σε επίπεδο Ένωσης.

Τα στοιχεία αποδεικνύουν επίσης την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία των δράσεων στήριξης της πολιτικής, η οποία απορρέει από τη συγκέντρωση γνώσης και εμπειρογνωσίας από διαφορετικά πλαίσια, στηρίζοντας τις συγκρίσεις εργαλείων και εμπειριών της πολιτικής για την καινοτομία μεταξύ χωρών και παρέχοντας τη δυνατότητα εντοπισμού, προώθησης και δοκιμής των βέλτιστων πρακτικών από ένα όσο το δυνατόν ευρύτερο πεδίο.

Οι άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ) παρέχουν ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία λόγω της μοναδικής ευρωπαϊκής διάστασής τους. Τα εν λόγω οφέλη εκτείνονται από την ανταπόκριση στην ανάγκη της Επιτροπής να έχει εσωτερική πρόσβαση σε επιστημονικά στοιχεία ανεξάρτητα από εθνικά και ιδιωτικά συμφέροντα, έως τα άμεσα οφέλη για τους πολίτες της Ένωσης, μέσω συνεισφορών σε πολιτικές οι οποίες οδηγούν σε βελτίωση των οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών συνθηκών.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να ανατρέξετε στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής για την εκτίμηση αντικτύπου του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» («ΕA») που επισυνάπτεται στην παρούσα νομοθετική πρόταση.

1.5.3.     Διδάγματα που αποκομίστηκαν από ανάλογες εμπειρίες του παρελθόντος

Το πρόγραμμα βασίζεται στην πείρα που αποκτήθηκε από προηγούμενα προγράμματα πλαίσια έρευνας και τεχνολογικής επίδειξης (ΠΠ), το Πρόγραμμα Ανταγωνιστικότητας και Καινοτομίας (ΠΑΚ), και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EIΚΤ).

Σε μια χρονική περίοδο αρκετών δεκαετιών, τα προγράμματα της Ένωσης:

- σημείωσαν επιτυχία όσον αφορά τη συμμετοχή των καλύτερων ερευνητών και ινστιτούτων της Ευρώπης,

- είχαν διαρθρωτικά αποτελέσματα μεγάλης κλίμακας, επιστημονικές και τεχνολογικές επιπτώσεις και επιπτώσεις στην καινοτομία, επέφεραν μικροοικονομικά οφέλη και μεταγενέστερες μακροοικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε όλα τα κράτη μέλη.

Εκτός από τις επιτυχίες, πρέπει να αντληθούν σημαντικά διδάγματα από το παρελθόν:

- Η έρευνα, η καινοτομία και η εκπαίδευση πρέπει να αντιμετωπιστούν με πιο συντονισμένο τρόπο·

- Τα αποτελέσματα της έρευνας διαδίδονται καλύτερα και αξιοποιούνται σε νέα προϊόντα, διεργασίες και υπηρεσίες·

- Η λογική παρέμβασης πρέπει να είναι περισσότερο εστιασμένη, συγκεκριμένη, λεπτομερής και διαφανής·

- Πρέπει να βελτιωθεί η πρόσβαση στο πρόγραμμα και να αυξηθεί η συμμετοχή νεοσύστατων επιχειρήσεων, ΜΜΕ, της βιομηχανίας, των κρατών μελών με τις χαμηλότερες επιδόσεις και χωρών εκτός Ένωσης·

- Πρέπει να ενισχυθούν η παρακολούθηση και η αξιολόγηση του προγράμματος.

Στις συστάσεις για άμεσες δράσεις που διατυπώνονται στις πρόσφατες εκθέσεις αξιολόγησης υπογραμμίζεται, μεταξύ άλλων, ότι το ΚΚΕρ μπορεί

- να προωθήσει μια ισχυρότερη ενοποίηση της παραγωγής γνώσης στην Ένωση·

- να διεξάγει αναλύσεις αντικτύπου και μελέτες κόστους-οφέλους συγκεκριμένων εργασιών·

- να ενισχύσει τη συνεργασία με τη βιομηχανία προκειμένου να ενισχυθούν τα αποτελέσματα προς όφελος της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να ανατρέξετε στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής για την εκτίμηση αντικτύπου του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» («ΕA») που επισυνάπτεται στην παρούσα νομοθετική πρόταση.

1.5.4.     Συνέπεια και ενδεχόμενη συνέργεια με άλλα συναφή μέσα

Στο πλαίσιο της επίτευξης των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» θα δημιουργηθούν και θα αναπτυχθούν συνέργειες με τα άλλα προγράμματα της Ένωσης, όπως το Κοινό Στρατηγικό Πλαίσιο για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή και το πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα και τις ΜΜΕ.

1.6.        Διάρκεια και δημοσιονομικός αντίκτυπος

ý Πρόταση/πρωτοβουλία περιορισμένης διάρκειας

– ý  Ισχύουσα πρόταση/πρωτοβουλία από την 1/1/2014 έως την 31/12/2020

– ý  Δημοσιονομικός αντίκτυπος από το 2014 έως το 2026

¨ Πρόταση/πρωτοβουλία απεριόριστης διάρκειας

– Περίοδος σταδιακής εφαρμογής από το ΕΕΕΕ έως το ΕΕΕΕ,

– και στη συνέχεια λειτουργία με κανονικό ρυθμό.

1.7.        Προβλεπόμενος(-οι) τρόπος(-οι) διαχείρισης[42]

ý Κεντρική άμεση διαχείριση από την Επιτροπή

ý Κεντρική έμμεση διαχείριση με ανάθεση καθηκόντων εκτέλεσης σε:

– ý  εκτελεστικούς οργανισμούς

– ý  οργανισμούς που έχουν συστήσει οι Κοινότητες[43]

– ý  εθνικούς δημόσιους οργανισμούς/οργανισμούς με αποστολή δημόσιας υπηρεσίας

– ¨  πρόσωπα επιφορτισμένα με την εκτέλεση συγκεκριμένων δράσεων δυνάμει του τίτλου V της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως προσδιορίζονται στην αντίστοιχη βασική πράξη κατά την έννοια του άρθρου 49 του δημοσιονομικού κανονισμού

¨ Επιμερισμένη διαχείριση με τα κράτη μέλη

¨ Αποκεντρωμένη διαχείριση με τρίτες χώρες

ý Από κοινού διαχείριση με διεθνείς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος

Αν αναφέρονται περισσότεροι τρόποι διαχείρισης, παρακαλείσθε να τους διευκρινίσετε στο τμήμα «Παρατηρήσεις».

Παρατηρήσεις :

Η Επιτροπή προτίθεται να χρησιμοποιήσει μια ποικιλία τρόπων διαχείρισης για την υλοποίηση της εν λόγω δραστηριότητας με βάση τους τρόπους διαχείρισης που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο των τρεχουσών δημοσιονομικών προοπτικών. Στους εν λόγω τρόπους διαχείρισης περιλαμβάνονται η κεντρική διαχείριση και η από κοινού διαχείριση.

Η διαχείριση διενεργείται μέσω των υπηρεσιών της Επιτροπής, μέσω των υφιστάμενων εκτελεστικών οργανισμών της Επιτροπής, ανανεώνοντας και επεκτείνοντας τα καθήκοντά τους με ισόρροπο τρόπο και μέσω άλλων εξωτερικών φορέων, όπως οι οντότητες που δημιουργήθηκαν δυνάμει του άρθρου 187 (π.χ. κοινές επιχειρήσεις με ανανεωμένα καθήκοντα μετά από εκτίμηση και νέα καθήκοντα που τίθενται στο πλαίσιο της υλοποίησης, π.χ. το μέρος «Κοινωνιακές προκλήσεις»), του άρθρου 185 (προγράμματα που αναλαμβάνονται από κοινού από διάφορα κράτη μέλη, όπου οι εθνικοί δημόσιοι οργανισμοί/οργανισμοί με αποστολή δημόσιας υπηρεσίας διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο) της Συνθήκης της Λισαβόνας, καθώς και μέσω του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας και χρηματοδοτικών μέσων.

Οι δραστηριότητες που έχουν ήδη ανατεθεί εξωτερικά στο πλαίσιο των τρεχουσών δημοσιονομικών προοπτικών (π.χ. έρευνα αιχμής, δράσεις «Μαρία Κιουρί», δράσεις για τις ΜΜΕ, Κοινότητες Γνώσης και Καινοτομίας), οι οποίες θα συνεχιστούν στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», θα υλοποιηθούν διατηρώντας τη σημερινή μορφή εξωτερικής ανάθεσης. Αυτό μπορεί να συνεπάγεται εμβάθυνση της εξειδίκευσης και απλούστευση της διαχείρισης των αντίστοιχων φορέων εξωτερικής ανάθεσης και την αναγωγή τους σε ένα συγκρίσιμο επιχειρησιακό μέγεθος.

Η εξωτερική ανάθεση περαιτέρω δραστηριοτήτων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», ιδίως με προσφυγή στους υφιστάμενους εκτελεστικούς οργανισμούς της Επιτροπής, προβλέπεται στο βαθμό που είναι συμβατή με τη διατήρηση των κύριων πολιτικών αρμοδιοτήτων εντός των υπηρεσιών της Επιτροπής. Τα μέσα εξωτερικής ανάθεσης που θα χρησιμοποιηθούν για την υλοποίηση των εν λόγω δραστηριοτήτων επιλέγονται με βάση την αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητά τους. Συγχρόνως, το προσωπικό που έχει διατεθεί στους εκτελεστικούς οργανισμούς της Επιτροπής πρέπει να αυξηθεί ανάλογα με το μέρος του προϋπολογισμού που αντιστοιχεί στις δραστηριότητες που έχουν ανατεθεί εξωτερικά και λαμβάνοντας υπόψη τη δέσμευση για το προσωπικό που ανέλαβε η Επιτροπή (Προϋπολογισμός για την «Ευρώπη 2020», COM(2011)500).

Σε περίπτωση που μπορεί να επιτευχθεί μεγαλύτερη μόχλευση, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος μπορεί να συμμετάσχει στην υλοποίηση των σχετικών με το διάστημα δραστηριοτήτων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020».       

2.           ΜΕΤΡΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

Απλούστευση

Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» πρέπει να προσελκύσει τους άριστους ερευνητές και τις πλέον καινοτόμες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ένα πρόγραμμα με τον ελάχιστο δυνατό διοικητικό φόρτο για τους συμμετέχοντες και με κατάλληλους όρους χρηματοδότησης. Η απλούστευση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» στοχεύει επομένως σε τρεις πρωταρχικούς σκοπούς: τη μείωση του διοικητικού κόστους των συμμετεχόντων, την επιτάχυνση όλων των διαδικασιών διαχείρισης προτάσεων και επιχορηγήσεων, και τη μείωση του ποσοστού δημοσιονομικού σφάλματος. Επιπλέον, η απλούστευση της χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας θα προκύψει επίσης από την αναθεώρηση του δημοσιονομικού κανονισμού (π.χ. μη τοκοφόροι λογαριασμοί για προχρηματοδότηση, επιλέξιμος ΦΠΑ, περιορισμός παρέκτασης συστηματικών σφαλμάτων).

Η απλοποίηση του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» θα επιτευχθεί με πολλούς τρόπους.

Η διαρθρωτική απλούστευση παρέχεται μέσω

- ενσωμάτωσης όλων των σχετικών με την έρευνα και την καινοτομία μέσων χρηματοδότησης (ΕΙΚΤ, Πρόγραμμα ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας (ΠΑΚ), ΠΠ) στο πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» και στο ειδικό του πρόγραμμα·

-ενός ενιαίου ειδικού προγράμματος που υλοποιεί το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020»·

-μιας ενιαίας δέσμης κανόνων συμμετοχής που καλύπτει όλες τις συνιστώσες του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020».

Η σημαντική απλούστευση των κανόνων χρηματοδότησης θα διευκολύνει την προετοιμασία των προτάσεων και τη διαχείριση των έργων. Παράλληλα, θα μειωθεί ο αριθμός των δημοσιονομικών σφαλμάτων. Προτείνεται η ακόλουθη προσέγγιση:

Κύριο μοντέλο χρηματοδότησης για επιχορηγήσεις:

- Απλουστευμένη επιστροφή των πραγματικών άμεσων δαπανών, με ευρύτερη αποδοχή της συνήθους λογιστικής των δικαιούχων, συμπεριλαμβανομένης της επιλεξιμότητας ορισμένων φόρων και τελών·

- Δυνατότητα χρήσης μοναδιαίου κόστους προσωπικού (μέσο κόστος προσωπικού) για δικαιούχους για τους οποίους αυτή είναι η συνήθης λογιστική μέθοδος, και για άμισθους ιδιοκτήτες ΜΜΕ·

-Απλούστευση της καταγραφής του χρόνου εργασίας παρέχοντας ένα σαφές και απλό σύνολο ελάχιστων συνθηκών, ιδίως κατάργηση των υποχρεώσεων καταγραφής χρόνου για το προσωπικό που εργάζεται κατ’ αποκλειστικότητα σε ένα έργο της Ένωσης·

- Ένας ενιαίος συντελεστής απόδοσης για όλους τους συμμετέχοντες αντί για 3 διαφορετικούς συντελεστές ανά τύπο συμμετέχοντα·

-Ένας ενιαίος κατ’ αποκοπή συντελεστής που καλύπτει τις έμμεσες δαπάνες, αντί για 4 μεθόδους υπολογισμού των έμμεσων δαπανών, ως γενικό κανόνα·

- Διατήρηση του συστήματος μοναδιαίου κόστους και των κατ’ αποκοπή συντελεστών για τις δράσεις κινητικότητας και κατάρτισης («Μαρία Κιουρί»)·

Χρηματοδότηση με βάση τα αποτελέσματα με κατ’ αποκοπή ποσά για ολόκληρα έργα σε ειδικούς τομείς.

Μια αναθεωρημένη στρατηγική ελέγχου, όπως περιγράφεται στο τμήμα 2.2.2, η οποία επιτυγχάνει μια νέα ισορροπία μεταξύ εμπιστοσύνης και ελέγχου θα μειώσει περαιτέρω το διοικητικό φόρτο για τους συμμετέχοντες.

Πέραν των απλούστερων κανόνων και ελέγχων, όλες οι διαδικασίες και διεργασίες για την υλοποίηση του έργου θα εξορθολογιστούν. Συμπεριλαμβάνονται οι λεπτομερείς διατάξεις για το περιεχόμενο και τη μορφή των προτάσεων, οι διεργασίες μετατροπής προτάσεων σε έργα, οι απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων και παρακολούθησης, καθώς και τα σχετικά έγγραφα καθοδήγησης και οι υπηρεσίες στήριξης. Η μείζων συμβολή στη μείωση των διοικητικών δαπανών συμμετοχής θα προέλθει από την ενιαία φιλική προς το χρήστη πλατφόρμα τεχνολογιών των πληροφοριών, η οποία βασίζεται στην Πύλη για Συμμετέχοντες του εβδόμου προγράμματος πλαισίου της Ένωσης για την Ε&Α (2007-2013) («7ο ΠΠ»).

2.1.        Κανόνες παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων

Για την αξιολόγηση και παρακολούθηση των έμμεσων δράσεων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» θα εκπονηθεί ένα νέο σύστημα. Θα βασίζεται σε μια ολοκληρωμένη, επίκαιρη και εναρμονισμένη στρατηγική, με ιδιαίτερη έμφαση στη διεκπεραιωτικότητα, τις εκροές, τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο. Θα στηριχθεί από κατάλληλο αρχείο δεδομένων, εμπειρογνώμονες, ειδική ερευνητική δραστηριότητα και αυξημένη συνεργασία με τα κράτη μέλη και τις συνδεδεμένες χώρες, και θα αξιοποιηθεί μέσω κατάλληλης διάδοσης και υποβολής εκθέσεων. Για τις άμεσες δράσεις, το ΚΚΕρ θα συνεχίσει να βελτιώνει την παρακολούθησή του προσαρμόζοντας περαιτέρω τους δείκτες του για τη μέτρηση των εκροών και του αντικτύπου.

Το σύστημα θα περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με εγκάρσια θέματα όπως η βιωσιμότητα και η αλλαγή του κλίματος. Οι δαπάνες σχετικά με το κλίμα θα υπολογίζονται σύμφωνα με το σύστημα παρακολούθησης με βάση του δείκτες του Ρίο.

2.2.        Σύστημα διαχείρισης και ελέγχου

Ένα όριο σφάλματος 2% ελήφθη ως κύριος δείκτης για τη νομιμότητα και την κανονικότητα που αφορούν το πεδίο των ερευνητικών επιχορηγήσεων. Ωστόσο, αυτό έχει προκαλέσει μια σειρά απροσδόκητων ή ανεπιθύμητων παρενεργειών. Υπήρξε μια ισχυρή αίσθηση, μεταξύ των δικαιούχων, καθώς και της νομοθετικής αρχής, ότι το βάρος του ελέγχου έχει γίνει δυσβάστακτο. Αυτό ενέχει τον κίνδυνο μείωσης της ελκυστικότητας του ερευνητικού προγράμματος της Ένωσης, επηρεάζοντας έτσι αρνητικά την έρευνα και την καινοτομία της Ένωσης.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 4ης Φεβρουαρίου του 2011 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «είναι σημαντικό τα μέσα της ΕΕ που αποσκοπούν στην προώθηση της Ε&Α&Κ να απλουστευθούν προκειμένου να διευκολυνθεί η υιοθέτησή τους από τους καλύτερους επιστήμονες και τις πλέον καινοτόμες επιχειρήσεις, ιδίως συναινώντας μεταξύ των αρμόδιων θεσμικών οργάνων σε μια νέα ισορροπία μεταξύ εμπιστοσύνης και ελέγχου, και μεταξύ ανάληψης κινδύνου και αποφυγής κινδύνου» (βλ. EUCO 1/2/11 ΑΝΑΘ. 1, Βρυξέλλες 8 Μαρτίου 2011).

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμά του της 11ης Νοεμβρίου 2010 (P7_TA (2010) 0401) για την απλούστευση της υλοποίησης των προγραμμάτων πλαισίων έρευνας στηρίζει ρητά έναν υψηλότερο κίνδυνο σφαλμάτων για τη χρηματοδότηση της έρευνας και «εκφράζει την ανησυχία του ότι το ισχύον σύστημα και η πρακτική διαχείρισης του 7ου ΠΠ είναι υπερβολικά προσανατολισμένα στον έλεγχο, γεγονός που οδηγεί σε σπατάλη πόρων, μικρότερη συμμετοχή και λιγότερο ελκυστικά περιβάλλοντα έρευνας· σημειώνει με προβληματισμό ότι το σημερινό σύστημα διαχείρισης της «μηδενικής ανοχής στους κινδύνους» φαίνεται να αποφεύγει, παρά να διαχειρίζεται τους κινδύνους».

Η απότομη αύξηση του αριθμού των λογιστικών ελέγχων και η επακόλουθη παρέκταση των αποτελεσμάτων προκάλεσε επίσης ένα κύμα καταγγελιών από τον χώρο της έρευνας (π.χ. η πρωτοβουλία «Εμπιστευθείτε τους Ερευνητές»[44] με περισσότερες από 13.800 υπογραφές μέχρι σήμερα).

Ως εκ τούτου, οι ενδιαφερόμενοι φορείς και τα θεσμικά όργανα συμφωνούν ότι η σημερινή προσέγγιση πρέπει να αναθεωρηθεί. Υπάρχουν και άλλοι στόχοι και συμφέροντα, ιδίως η επιτυχία της πολιτικής για την έρευνα, η διεθνής ανταγωνιστικότητα και η επιστημονική αριστεία που πρέπει επίσης να εξεταστούν. Συγχρόνως, υπάρχει σαφής ανάγκη για διαχείριση του προϋπολογισμού με αποδοτικό και αποτελεσματικό τρόπο, και για πρόληψη της απάτης και της σπατάλης πόρων. Αυτές είναι οι προκλήσεις για το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020».

Απώτερος στόχος της Επιτροπής παραμένει να επιτύχει ένα ποσοστό εναπομενόντων σφαλμάτων κάτω του 2% του συνόλου των δαπανών κατά τη διάρκεια ζωής του προγράμματος, και για το σκοπό αυτό, εισήγαγε μια σειρά μέτρων απλούστευσης. Ωστόσο, πρέπει να εξεταστούν και άλλοι στόχοι, όπως η ελκυστικότητα και η επιτυχία της ερευνητικής πολιτικής της ΕΕ, η διεθνής ανταγωνιστικότητα, η επιστημονική αριστεία και, ιδίως, το κόστος των ελέγχων (βλέπε σημείο 2.2.2).

Συνεκτιμώντας αυτά τα στοιχεία, προτείνεται οι Γενικές Διευθύνσεις που είναι επιφορτισμένες με την εκτέλεση του προϋπολογισμού έρευνας και καινοτομίας να καθιερώσουν ένα εσωτερικό σύστημα ελέγχου αποτελεσματικού ως προς το κόστος, το οποίο θα παρέχει επαρκή εχέγγυα ότι ο κίνδυνος σφάλματος κατά τη διάρκεια της πολυετούς περιόδου δαπανών κυμαίνεται ετησίως από 2% έως 5%, με απώτερο σκοπό την επίτευξη ενός επιπέδου εναπομενόντων σφαλμάτων όσο το δυνατόν εγγύτερα στο 2% κατά την ολοκλήρωση των πολυετών προγραμμάτων, εφόσον ληφθούν υπόψη ο δημοσιονομικός αντίκτυπος όλων των λογιστικών ελέγχων, των μέτρων διόρθωσης και ανάκτησης.

2.2.1.     Πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου

Το πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου των επιχορηγήσεων βασίζεται στα εξής:

-στην εφαρμογή των προτύπων εσωτερικού ελέγχου της Επιτροπής·

-στις διαδικασίες επιλογής των καλύτερων έργων και στη μετατροπή τους σε νομικά μέσα·

-στη διαχείριση έργου και συμβάσεων καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής εκάστου έργου·

-στους εκ των προτέρων ελέγχους επί του συνόλου των αιτήσεων, συμπεριλαμβανομένης της παραλαβής των πιστοποιητικών ελέγχου και της εκ των προτέρων πιστοποίησης των μεθοδολογιών κόστους·

-στους εκ των υστέρων λογιστικούς ελέγχους επί δείγματος αιτήσεων·

-και στην επιστημονική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του έργου.

Για τις άμεσες δράσεις, στους οικονομικούς μηχανισμούς συμπεριλαμβάνονται οι εκ των προτέρων έλεγχοι των δημοσίων συμβάσεων και οι εκ των υστέρων έλεγχοι. Οι κίνδυνοι εκτιμώνται ετησίως και η πρόοδος στην εκτέλεση των εργασιών και η κατανάλωση πόρων παρακολουθούνται τακτικά, με βάση καθορισμένους στόχους και δείκτες.

2.2.2.     Κόστος και οφέλη των ελέγχων

Το κόστος του συστήματος εσωτερικού ελέγχου για τις Γενικές Διευθύνσεις που είναι επιφορτισμένες με την εκτέλεση του προϋπολογισμού έρευνας και καινοτομίας εκτιμάται σε 267 εκατομμύρια ευρώ ετησίως (με βάση την αρχή του ανεκτού κινδύνου σφάλματος για το 2009). Επίσης έχει οδηγήσει σε σημαντική επιβάρυνση των δικαιούχων και των υπηρεσιών της Επιτροπής.

Το 43% του συνολικού κόστους του ελέγχου των υπηρεσιών της Επιτροπής (μη συμπεριλαμβανομένων των δαπανών του δικαιούχου) αφορά το στάδιο της διαχείρισης έργου, το 18% την επιλογή των προτάσεων, και το 16% την διαπραγμάτευση των συμβάσεων (16%). Οι εκ των υστέρων λογιστικοί έλεγχοι και η υλοποίηση των αποτελεσμάτων τους ανήλθε στο 23% ( 61 εκατ. ευρώ) του συνόλου.

Ωστόσο, αυτή η σημαντική προσπάθεια ελέγχου δεν κατάφερε να επιτύχει πλήρως τον στόχο της. Το εκτιμώμενο ποσοστό «εναπομενόντων» σφαλμάτων για το 6ο ΠΠ, αφού ελήφθησαν υπόψη όλες οι ανακτήσεις και οι διορθώσεις που έγιναν ή πρόκειται να γίνουν, παραμένει πάνω από 2%. Το τρέχον ποσοστό σφαλμάτων από τους λογιστικούς ελέγχους του 7ου ΠΠ που διενήργησε η Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας είναι περίπου 5%, και παρά το γεγονός ότι θα μειωθεί λόγω των αποτελεσμάτων των λογιστικών ελέγχων και δεν είναι οπωσδήποτε αντιπροσωπευτικό επειδή επικεντρώνεται σε δικαιούχους που δεν έχουν προηγουμένως ελεγχθεί, είναι απίθανο να επιτευχθεί ποσοστό εναπομενόντων σφαλμάτων 2%. Το ποσοστό σφαλμάτων που διαπίστωσε το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο κινείται σε παρόμοια επίπεδα.

2.2.3.     Αναμενόμενο επίπεδο του κινδύνου μη συμμόρφωσης

Σημείο εκκίνησης είναι το status quo που βασίζεται σε λογιστικούς ελέγχους οι οποίοι διενεργήθηκαν για το 7ο ΠΠ έως τώρα. Αυτό το προκαταρκτικό αντιπροσωπευτικό ποσοστό σφάλματος είναι κοντά στο 5% (για τη Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας). Η πλειονότητα των σφαλμάτων που διαπιστώθηκαν οφείλονται στο γεγονός ότι το σημερινό σύστημα χρηματοδότησης της έρευνας βασίζεται στην απόδοση των πραγματικών δαπανών του ερευνητικού έργου που δηλώθηκαν από τον συμμετέχοντα. Αυτό οδηγεί σε μεγάλη πολυπλοκότητα όσον αφορά την εκτίμηση των επιλέξιμων δαπανών.

Η ανάλυση των ποσοστών σφάλματος η οποία έχει πραγματοποιηθεί για τους λογιστικούς ελέγχους του 7ου ΠΠ που μέχρι σήμερα διενεργούνταν στη Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας καταδεικνύει ότι:

-Περίπου το 27% ως προς τον αριθμό και το 35% ως προς το ποσό, αφορούν σφάλματα στη χρέωση των δαπανών προσωπικού. Τα τακτικά προβλήματα που εντοπίστηκαν είναι η χρέωση μέσου κόστους ή προϋπολογισμένου κόστος (αντί των πραγματικών δαπανών), η αδυναμία τήρησης κατάλληλων μητρώων του χρόνου που δαπανήθηκε για το πρόγραμμα, ο καταλογισμός μη επιλέξιμων στοιχείων.

-Περίπου το 40% ως προς τον αριθμό και το 37% ως προς την αξία αφορούν άλλες άμεσες δαπάνες (όχι προσωπικού). Τα τακτικά σφάλματα που εντοπίστηκαν είναι η ενσωμάτωση του ΦΠΑ, η έλλειψη σαφούς σύνδεσης με το έργο, η μη υποβολή τιμολογίων ή αποδείξεων πληρωμής και ο εσφαλμένος υπολογισμός της απόσβεσης με καταλογισμό του πλήρους κόστους του εξοπλισμού αντί του αποσβεσθέντος ποσού, η υπεργολαβία χωρίς προηγούμενη άδεια ή χωρίς την τήρηση των κανόνων κόστους-ωφελείας, κ.λπ.

-Περίπου το 33% ως προς τον αριθμό και 28% ως προς το ποσό αφορούν σφάλματα σε έμμεσες δαπάνες. Οι ίδιοι κίνδυνοι ισχύουν για τις δαπάνες προσωπικού, με τον επιπλέον κίνδυνο της ανακριβούς ή άδικης κατανομής των γενικών εξόδων σε έργα της Ένωσης.

Σε ορισμένες περιπτώσεις οι έμμεσες δαπάνες αποτελούν κατ’ αποκοπή ποσοστό των άμεσων δαπανών έτσι ώστε το σφάλμα στις έμμεσες δαπάνες να είναι ανάλογο με το σφάλμα στις άμεσες δαπάνες.

Το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» εισάγει έναν αξιοσημείωτο αριθμό σημαντικών μέτρων απλούστευσης (βλέπε σημείο 2 παραπάνω) που θα μειώσουν το ποσοστό σφάλματος σε όλες τις κατηγορίες σφαλμάτων. Ωστόσο, η διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους φορείς και τα θεσμικά όργανα για ακόμη μεγαλύτερη απλούστευση και η εκτίμηση αντικτύπου το προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» καταδεικνύουν σαφώς ότι η διατήρηση ενός μοντέλου χρηματοδότησης που βασίζεται στην απόδοση των πραγματικών δαπανών είναι η προτιμώμενη επιλογή. Η συστηματική προσφυγή σε χρηματοδότηση βάση αποτελεσμάτων, κατ’ αποκοπή συντελεστών ή κατ’ αποκοπή ποσών φαίνεται να είναι πρόωρη σε αυτό το στάδιο, δεδομένου ότι ένα τέτοιο σύστημα δεν έχει δοκιμαστεί σε προηγούμενα προγράμματα. Η διατήρηση του συστήματος που βασίζεται στην απόδοση των πραγματικών δαπανών σημαίνει πάντως ότι θα εξακολουθούν να υπάρχουν σφάλματα.

Από την ανάλυση των σφαλμάτων που εντοπίστηκαν κατά τους λογιστικούς ελέγχους του 7ου ΠΠ προκύπτει ότι περίπου το 25-35% αυτών μπορεί να αποφευχθεί με τα προτεινόμενα μέτρα απλούστευσης. Το ποσοστό σφάλματος στη συνέχεια αναμένεται να μειωθεί κατά 1,5%, δηλαδή από σχεδόν 5% σε περίπου 3,5%, ποσοστό που αναφέρεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής «Επίτευξη της σωστής ισορροπίας μεταξύ διοικητικού κόστους των ελέγχων και κινδύνου σφαλμάτων».

Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι για τις ερευνητικές δαπάνες στο πλαίσιο του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020», ο κίνδυνος σφάλματος, σε ετήσια βάση, που κυμαίνεται από 2% έως 5% αποτελεί ρεαλιστικό στόχο, λαμβάνοντας υπόψη το κόστος των ελέγχων, τα μέτρα απλούστευσης που προτείνονται για τη μείωση της πολυπλοκότητας των κανόνων και τους συναφείς εγγενείς κινδύνους που συνδέονται με την επιστροφή δαπανών του ερευνητικού έργου. Ο απώτερος στόχος για το ποσοστό εναπομενόντων σφαλμάτων κατά την ολοκλήρωση των προγραμμάτων, αφού ληφθεί υπόψη ο δημοσιονομικός αντίκτυπος όλων των λογιστικών ελέγχων, των μέτρων διόρθωσης και ανάκτησης, είναι να επιτευχθεί ένα επίπεδο όσο το δυνατόν πλησιέστερα στο 2%.

Η εκ των υστέρων στρατηγική λογιστικού ελέγχου για τις δαπάνες του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» λαμβάνει υπόψη τον εν λόγω στόχο. Θα βασίζεται στο δημοσιονομικό έλεγχο ενός ενιαίου αντιπροσωπευτικού δείγματος δαπανών ολόκληρου του προγράμματος, το οποίο θα συμπληρώνεται από δείγμα που συγκεντρώνεται βάσει αναλύσεων κινδύνου.

Ο συνολικός αριθμός των εκ των υστέρων λογιστικών ελέγχων θα περιορίζεται στους απολύτους αναγκαίους για την επίτευξη του εν λόγω στόχου και της στρατηγικής. Η διακυβέρνηση των εκ των υστέρων δραστηριοτήτων λογιστικού ελέγχου θα διασφαλίσει την ελαχιστοποίηση του βάρος του λογιστικού ελέγχου για τους συμμετέχοντες. Κατά κανόνα, η Επιτροπή θεωρεί ότι ένα ανώτατο ποσοστό 7% των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» θα υπόκεινται σε λογιστικό έλεγχο καθ’ όλη την περίοδο προγραμματισμού. Η εμπειρία του παρελθόντος δείχνει ότι οι δαπάνες που υπόκεινται σε λογιστικό έλεγχο είναι σημαντικά υψηλότερες.

Η στρατηγική εκ των υστέρων λογιστικού ελέγχου όσον αφορά τη νομιμότητα και την κανονικότητα θα συμπληρωθεί με ενισχυμένη επιστημονική αξιολόγηση και στρατηγική καταπολέμησης της απάτης (βλέπε σημείο 2.3 παρακάτω).

Το εν λόγω σενάριο βασίζεται στην υπόθεση ότι τα μέτρα απλούστευσης δεν θα υποστούν ουσιαστικές τροποποιήσεις κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Σημείωση: το παρόν τμήμα αφορά μόνο τη διαδικασία διαχείρισης επιχορηγήσεων, για τις διοικητικές και λειτουργικές δαπάνες που πραγματοποιούνται μέσω των διαδικασιών δημοσίων συμβάσεων ως ανεκτός κίνδυνος σφάλματος θα ισχύει το ανώτατο ποσοστό 2%.

2.3.        Μέτρα για την πρόληψη της απάτης και των παρατυπιών

Οι Γενικές Διευθύνσεις που είναι επιφορτισμένες με την εκτέλεση του προϋπολογισμού έρευνας και καινοτομίας είναι αποφασισμένες να καταπολεμήσουν την απάτη σε όλα τα στάδια της διαδικασίας διαχείρισης επιχορηγήσεων. Έχουν αναπτύξει και εφαρμόζουν στρατηγικές καταπολέμησης της απάτης, συμπεριλαμβανομένης της αυξημένης χρήσης πληροφοριών, ειδικά χρησιμοποιώντας προηγμένα εργαλεία της τεχνολογίας των πληροφοριών, καθώς και κατάρτιση και ενημέρωση του προσωπικού. Έχουν θεσπιστεί κυρώσεις για την αποτροπή της απάτης και επιβάλλονται κατάλληλες ποινές εάν διαπιστωθεί απάτη. Οι εν λόγω προσπάθειες θα συνεχιστούν. Οι προτάσεις για το πρόγραμμα πλαίσιο «Ορίζοντας 2020» έχουν υποβληθεί σε εξέταση της θωράκισής τους από την απάτη και σε εκτίμηση του αντικτύπου τους. Συνολικά, τα προτεινόμενα μέτρα πρέπει να έχουν θετικό αντίκτυπο στην καταπολέμηση της απάτης, ειδικότερα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στον λογιστικό έλεγχο με βάση τον κίνδυνο και στην ενισχυμένη επιστημονική αξιολόγηση και έλεγχο.

Υπογραμμίζεται ότι οι διαπιστωθείσες απάτες είναι ελάχιστες σε αναλογία προς το σύνολο των δαπανών, ωστόσο οι Γενικές Διευθύνσεις που είναι επιφορτισμένες με την εκτέλεση του προϋπολογισμού έρευνας εξακολουθούν να δεσμεύονται για την καταπολέμησή τους.

Η Επιτροπή λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα που θα διασφαλίζουν ότι, όταν υλοποιούνται δράσεις που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του παρόντος κανονισμού, τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης προστατεύονται με την εφαρμογή προληπτικών μέτρων καταπολέμησης της απάτης, της διαφθοράς και κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας, με τη διενέργεια αποτελεσματικών ελέγχων και, σε περίπτωση που εντοπιστούν παρατυπίες, με την ανάκτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών και, κατά περίπτωση, με την επιβολή αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών κυρώσεων.

Η Επιτροπή ή οι εκπρόσωποί της και το Ελεγκτικό Συνέδριο έχουν την αρμοδιότητα ελέγχου, βάσει δικαιολογητικών και επιτόπιου ελέγχου, σε όλους τους δικαιούχους, αναδόχους και υπεργολάβους που έχουν λάβει χρηματοδότηση από την Ένωση στο πλαίσιο του προγράμματος.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) μπορεί να διενεργεί επιτόπιους ελέγχους και επιθεωρήσεις στους οικονομικούς παράγοντες που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με την εν λόγω χρηματοδότηση, σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπονται στον κανονισμό (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 προκειμένου να διαπιστωθεί η ύπαρξη απάτης, διαφθοράς ή κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας που αποβαίνει εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης σε σχέση με συμφωνία επιχορήγησης ή απόφαση επιχορήγησης ή σύμβαση που αφορά χρηματοδότηση της Ένωσης.

Με την επιφύλαξη των ανωτέρω παραγράφων, οι συμφωνίες συνεργασίας με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς και οι συμφωνίες επιχορήγησης και οι αποφάσεις επιχορήγησης, καθώς και οι συμβάσεις που απορρέουν από την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού εξουσιοδοτούν ρητά την Επιτροπή, το Ελεγκτικό Συνέδριο και την OLAF να διεξάγουν τους εν λόγω λογιστικούς ελέγχους, επιτόπιους ελέγχους και επιθεωρήσεις.

3.           ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΟΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ/ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ

3.1.        Τομέας(-είς) του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και γραμμή(-ές) δαπανών του προϋπολογισμού που επηρεάζονται

· Υφιστάμενες γραμμές προϋπολογισμού για δαπάνες (Άνευ αντικειμένου)

Σύμφωνα με τη σειρά των τομέων του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και των γραμμών του προϋπολογισμού.

Τομέας πολυετούς δημοσιο-νομικού πλαισίου || Γραμμή προϋπολογισμού || Είδος δαπάνης || Συμμετοχή

Αριθμός [Περιγραφή…………………...……….] || ΔΠ/ΜΔΠ ([45]) || από χώρες ΕΖΕΣ[46] || από υποψήφιες χώρες[47] || τρίτων χωρών || κατά την έννοια του άρθρου 18 παράγραφος 1 στοιχείο αα) του δημοσιονομικού κανονισμού

|| [XX.YY.YY.YY] || ΔΠ/ΜΔΠ || ΝΑΙ/ΟΧΙ || ΝΑΙ/ΟΧΙ || ΝΑΙ/ΟΧΙ || ΝΑΙ/ΟΧΙ

· Νέες γραμμές του προϋπολογισμού, των οποίων έχει ζητηθεί η δημιουργία

Σύμφωνα με τη σειρά των τομέων του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και των γραμμών του προϋπολογισμού.

Τομέας πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || Γραμμή προϋπολογισμού || Είδος δαπάνης || Συμμετοχή

Αριθμός [Τομέας……………………………………..] || ΔΠ/ΜΔΠ || χωρών ΕΖΕΣ || υποψήφιων χωρών || τρίτων χωρών || κατά την έννοια του άρθρου 18 παράγραφος 1 στοιχείο αα) του δημοσιονομικού κανονισμού

|| Διοικητικές δαπάνες Έμμεση έρευνα: XX 01 05 01 Δαπάνες σχετικές με το προσωπικό της έρευνας XX 01 05 02 Εξωτερικό προσωπικό της έρευνας XX 01 05 03 Άλλες δαπάνες διαχείρισης της έρευνας Άμεση έρευνα: 10 01 05 01 Δαπάνες σχετικές με το προσωπικό της έρευνας 10 01 05 02 Εξωτερικό προσωπικό της έρευνας 10 01 05 03 Άλλες δαπάνες διαχείρισης της έρευνας 10 01 05 04 Άλλες δαπάνες για μείζονες ερευνητικές υποδομές[48] || ΜΔΠ || ΝΑΙ || ΝΑΙ || ΝΑΙ || ΝΑΙ

|| Επιχειρησιακές δαπάνες XX 02 01 01 Οριζόντιες δράσεις Επιστήμη αριστείας 08 02 02 01 Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας 15 02 02 00 Δράσεις «Μαρία Κιουρί» για τις δεξιότητες, την κατάρτιση και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας 08 02 02 02 Ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υποδομών) 09 02 02 01 Ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υποδομών) 08 02 02 03 Μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες 09 02 02 02 Μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες Βιομηχανική υπεροχή 08 02 03 01 Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες 09 02 03 00 Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες 02 02 02 01 Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες 08 02 03 02 Πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου 02 02 02 02 Πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου 08 02 03 03 Καινοτομία στις ΜΜΕ 02 02 02 03 Καινοτομία στις ΜΜΕ Κοινωνιακές προκλήσεις 08 02 04 01 Υγεία, δημογραφική αλλαγή και ευεξία 08 02 04 02 Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας, και βιοοικονομία 05 02 01 00 Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας, και βιοοικονομία 08 02 04 03 Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια 32 02 02 00 Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια 08 02 04 04 Έξυπνες, οικολογικές και ενοποιημένες μεταφορές 06 02 02 00 Έξυπνες, οικολογικές και ενοποιημένες μεταφορές 08 02 04 05 Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες 07 02 02 00 Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες 02 02 03 01 Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες 08 02 04 06 Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς 02 02 03 02 Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς 09 02 04 00 Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς 15 02 03 00 Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας 10 02 01 00 Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών || ΔΠ || ΝΑΙ || ΝΑΙ || ΝΑΙ || ΝΑΙ

3.2.        Εκτιμώμενος αντίκτυπος στις δαπάνες

3.2.1.     Συνοπτική παρουσίαση του εκτιμώμενου αντικτύπου στις δαπάνες

σε εκατ. ευρώ (με 3 δεκαδικά ψηφία)

Τομέας του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου: || Αριθμός || [Τομέας 1 – Έξυπνη ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς]]

ΓΔ: Έρευνας και Καινοτομίας / Κοινωνίας της Πληροφορίας και Μέσων Επικοινωνίας/ Εκπαίδευσης και Πολιτισμού/ Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας/ Ενέργειας/ Κινητικότητας και Μεταφορών/Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης/ Άμεσης Έρευνας ΚΚΕρ/ Περιβάλλοντος || 2014 || 2015 || 2016 || 2017 || 2018 || 2019 || 2020 || ≥2021 || ΣΥΝΟΛΟ

Ÿ Επιχειρησιακές πιστώσεις ||

Οριζόντιες δράσεις

XX 02 01 01 || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1α) || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ. ||

Πληρωμές || (2α) || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ. ||

08 02 02 01 Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1β) || 1640,417 || 1753,575 || 1879,819 || 2009,349 || 2144,525 || 2284,826 || 2427,130 || || 14139,641

Πληρωμές || (2β) || 204,154 || 1055,485 || 1335,717 || 1661,563 || 1868,955 || 2063,161 || 2199,449 || 3751,158 || 14139,641

08 02 02 02 Ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υποδομών) || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1γ) || 199,794 || 211,723 || 225,177 || 238,964 || 253,364 || 268,311 || 283,451 || || 1680,784

Πληρωμές || (2γ) || 24,865 || 128,015 || 161,107 || 199,448 || 223,066 || 244,699 || 259,212 || 440,372 || 1680,784

08 02 02 03 Μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες ** 09 02 02 02 Μελλοντικές και νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1δ) || 283,318 || 300,310 || 320,217 || 469,448 || 606,917 || 642,722 || 678,989 || || 3301,921

Πληρωμές || (2δ) || 48,847 || 251,487 || 316,496 || 391,819 || 438,217 || 480,715 || 509,225 || 865,115 || 3301,921

08 02 03 01 Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1ε) || 545,193 || 577,744 || 614,457 || 652,078 || 691,372 || 732,159 || 773,472 || || 4586,474

Πληρωμές || (2ε) || 67,851 || 349,323 || 439,624 || 544,249 || 608,697 || 667,728 || 707,329 || 1201,673 || 4586,474

08 02 03 02 Πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου ** 02 02 02 02 Πρόσβαση σε κεφάλαια κινδύνου ** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1στ) || 447,955 || 474,700 || 504,865 || 535,776 || 568,062 || 601,574 || 635,520 || || 3768,450

Πληρωμές || (2στ) || 447,955 || 474,700 || 504,865 || 535,776 || 568,062 || 601,574 || 635,520 || 0 || 3768,450

08 02 03 03 Καινοτομία στις ΜΜΕ** 02 02 02 03 Καινοτομία στις ΜΜΕ** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1ζ) || 78,373 || 83,053 || 88,330 || 93,738 || 99,387 || 105,250 || 111,189 || || 659,320

Πληρωμές || (2ζ) || 9,754 || 50,216 || 63,197 || 78,238 || 87,502 || 95,988 || 101,681 || 172,744 || 659,320

08 02 04 01 Υγεία, δημογραφική αλλαγή και ευεξία || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1η) || 1030,952 || 1051,848 || 1073,128 || 950,146 || 1398,959 || 1481,491 || 1565,088 || || 8551,612

Πληρωμές || (2η) || 126,578 || 651,675 || 820,134 || 1015,317 || 1135,546 || 1245,671 || 1319,549 || 2237,142 || 8551,612

08 02 04 02 Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας, και βιοοικονομία** 05 02 01 00 Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία, έρευνα στον τομέα της θάλασσας και της ναυτιλίας, και βιοοικονομία** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1θ) || 525,695 || 557,082 || 592,481 || 628,757 || 666,645 || 705,974 || 745,810 || || 4422,444

Πληρωμές || (2θ) || 65,424 || 336,830 || 423,901 || 524,785 || 586,927 || 643,848 || 682,032 || 1158,697 || 4422,444

08 02 04 03 Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια** 32 02 02 00 Ασφαλής, καθαρή και αποδοτική ενέργεια** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1ι) || 732,073 || 775,781 || 825,079 || 875,596 || 928,359 || 983,126 || 1038,601 || || 6158,614

Πληρωμές || (2ι) || 91,108 || 469,063 || 590,317 || 730,805 || 817,344 || 896,610 || 949,786 || 1613,580 || 6158,614

08 02 04 04 Έξυπνες, οικολογικές και ενοποιημένες μεταφορές** 06 02 02 00 Έξυπνες, οικολογικές και ενοποιημένες μεταφορές** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1ια) || 861,218 || 912,637 || 970,631 || 1030,059 || 1092,129 || 1156,559 || 1221,820 || || 7245,052

Πληρωμές || (2ια) || 107,180 || 551,811 || 694,454 || 859,727 || 961,532 || 1054,781 || 1117,337 || 1898,231 || 7245,052

08 02 04 05 Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες** 02 02 03 01 Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες ** 07 02 02 00 Δράση για το κλίμα, αποδοτικότητα πόρων και πρώτες ύλες ** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1ιβ) || 400,096 || 423,983 || 450,925 || 478,534 || 507,370 || 537,302 || 567,620 || || 3365,830

Πληρωμές || (2ιβ) || 49,793 || 256,354 || 322,622 || 399,403 || 446,698 || 490,019 || 519,081 || 881,860 || 3365,830

08 02 04 06 Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς** 09 02 04 Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς** 02 02 03 02 Καινοτόμες και ασφαλείς κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς** || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1ιγ) || 483,533 || 512,402 || 544,963 || 578,329 || 613,179 || 649,353 || 685,994 || || 4067,754

Πληρωμές || (2ιγ) || 60,177 || 309,815 || 389,903 || 482,696 || 539,855 || 592,210 || 627,332 || 1065,767 || 4067,754

09 02 02 01 Ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υποδομών) || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1ιδ) || 113,951 || 120,755 || 128,428 || 136,291 || 144,504 || 153,029 || 161,664 || || 958,622

Πληρωμές || (2ιδ) || 14,181 || 73,012 || 91,886 || 113,754 || 127,224 || 139,562 || 147,839 || 251,163 || 958,622

09 02 03 00 Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1ιε) || 1005,176 || 1065,189 || 1132,878 || 1202,241 || 1274,686 || 1349,886 || 1426,056 || || 8456,112

Πληρωμές || (2ιε) || 125,096 || 644,049 || 810,537 || 1003,436 || 1122,258 || 1231,095 || 1304,108 || 2215,533 || 8456,112

02 02 02 01 Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1ιστ) || 194,477 || 206,088 || 219,184 || 232,604 || 246,620 || 261,169 || 275,907 || || 1636,048

Πληρωμές || (2ιστ) || 24,203 || 124,608 || 156,819 || 194,140 || 217,129 || 238,186 || 252,313 || 428,651 || 1636,048

15 02 02 00 Δράσεις «Μαρία Κιουρί» για τις δεξιότητες, την κατάρτιση και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1ιζ) || 728,274 || 771,756 || 820,798 || 871,052 || 923,542 || 978,025 || 1033,212 || || 6126,659

Πληρωμές || (2ιζ) || 90,635 || 466,629 || 587,254 || 727,013 || 813,103 || 891,958 || 944,858 || 1605,208 || 6126,659

15 02 03 00 Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας * || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1ιη) || 267,498 || 324,047 || 389,375 || 472,279 || [497,465]* || [554,83]* || [599,78]* || || 1453,199

Πληρωμές || (2ιη) || 232,723 || 281,921 || 338,756 || 410,883 || 188,916 + [243,863]* || [482,704]* || [521,806]* || [403,684]* || 1453,199

10 02 01 00 Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (1ιθ) || 32,459 || 33,108 || 33,771 || 34,445 || 35,134 || 35,838 || 36,554 || || 241,311

Πληρωμές || (2ιθ) || 12,325 || 27,672 || 31,582 || 33,891 || 34,568 || 35,261 || 35,965 || 30,048 || 241,311

* Ένα επιπλέον ποσό 1652,057 εκατ. ευρώ θα διατεθεί για τα έτη 2018-2020 κατ’ αναλογία από τους προϋπολογισμούς για τις «Κοινωνιακές προκλήσεις» και την «Υπεροχή στις ευρείας εφαρμογής και βιομηχανικές τεχνολογίες» σε ενδεικτική βάση και θα υπόκειται στην επανεξέταση που προβλέπεται στο άρθρο 26 παράγραφος 1.

** Η κατανομή μεταξύ ΓΔ δεν έχει καθοριστεί σε αυτό το στάδιο.

|| 2014 || 2015 || 2016 || 2017 || 2018 || 2019 || 2020 || ≥2021 || ΣΥΝΟΛΟ

Ÿ ΣΥΝΟΛΟ επιχειρησιακών πιστώσεων || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (4) || 9570,455 || 10155,782 || 10814,513 || 11489,691 || 12194,753 || 12926,590 || 13668,077 || || 80819,860

Πληρωμές || (5) || 1802,849 || 6502,665 || 8079,171 || 49906,943 || 10785,6 || 11613,07 || 12312,62 || 19816,94 || 80819,860

Ÿ ΣΥΝΟΛΟ πιστώσεων διοικητικού χαρακτήρα χρηματοδοτούμενων από το κονδύλιο ειδικών προγραμμάτων || (6) ||

XX 01 05 01 Δαπάνες σχετικές με το ερευνητικό προσωπικό * || (6α) || 226,187 || 230,711 || 235,325 || 240,031 || 244,832 || 249,729 || 254,723 || || 1681,538

XX 01 05 02 Εξωτερικό προσωπικό της έρευνας* || (6β) || 169,252 || 232,572 || 258,456 || 289,571 || 316,454 || 341,909 || 376,531 || || 1984,745

XX 01 05 03 Άλλες δαπάνες διαχείρισης της έρευνας* || (6γ) || 138,404 || 162,149 || 172,823 || 185,361 || 196,450 || 207,073 || 220,939 || || 1283,199

10 01 05 01 Δαπάνες σχετικές με το ερευνητικό προσωπικό || (6δ) || 151,686 || 156,996 || 162,490 || 168,178 || 174,064 || 180,156 || 186,461 || || 1180,031

10 01 0,5 02 Εξωτερικό προσωπικό της έρευνας || (6ε) || 34,280 || 35,052 || 35,840 || 36,647 || 37,471 || 38,314 || 39,176 || || 256,781

10 01 05 03 Άλλες δαπάνες διαχείρισης της έρευνας || (6στ) || 65,312 || 66,618 || 67,950 || 69,309 || 70,695 || 72,109 || 73,551 || || 485,545

10 01 05 04 Άλλες δαπάνες για μείζονες ερευνητικές υποδομές || (6ζ) || 6,551 || 6,682 || 6,816 || 6,952 || 7,091 || 7,233 || 7,378 || || 48,703

Ÿ ΣΥΝΟΛΟ διοικητικών πιστώσεων || 6 || 791,672 || 890,780 || 939,700 || 996,049 || 1047,057 || 1096,523 || 1158,759 || || 6920,542

ΣΥΝΟΛΟ πιστώσεων του ΤΟΜΕΑ 1 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || Αναλήψεις υποχρεώσεων || =4+ 6 || 10362,127 || 11046,561 || 11754,214 || 12485,739 || 13241,811 || 14023,113 || 14826,837 || || 87740,402

Πληρωμές || =5+ 6 || 2383,229 || 7221,855 || 8818,966 || 10664,002 || 11835,992 || 12920,485 || 13694,775 || 20201,100 || 87740,402

* Τα εν λόγω στοιχεία βασίζονται στη σχεδόν πλήρη χρήση των εγκεκριμένων μέγιστων διοικητικών δαπανών που προβλέπονται στη νομική βάση. Παρατίθενται ενδεικτικά για τον αριθμό του προσωπικού που θα μπορούσε να απασχοληθεί με τα εν λόγω ποσά.

Αν η πρόταση/πρωτοβουλία επηρεάζει περισσότερους του ενός τομείς:

Ÿ ΣΥΝΟΛΟ επιχειρησιακών πιστώσεων || Αναλήψεις υποχρεώσεων || (4) || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Πληρωμές || (5) || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Ÿ ΣΥΝΟΛΟ πιστώσεων διοικητικού χαρακτήρα χρηματοδοτούμενων από το κονδύλιο ειδικών προγραμμάτων || (6) || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

ΣΥΝΟΛΟ πιστώσεων των ΤΟΜΕΩΝ 1 έως 4 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (Ποσό αναφοράς) || Αναλήψεις υποχρεώσεων || =4+ 6 || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Πληρωμές || =5+ 6 || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Τομέας του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου: || 5 || «Διοικητικές δαπάνες»

σε εκατ. ευρώ (με 3 δεκαδικά ψηφία))

|| || || Έτος N || Έτος N+1 || Έτος N+2 || Έτος N+3 || … να εγγραφούν όσα έτη απαιτούνται, ώστε να αντικατοπτρίζεται η διάρκεια του αντικτύπου (βλ. σημείο 1.6) || ΣΥΝΟΛΟ

ΓΔ: <…….> ||

Ÿ Ανθρώπινοι πόροι || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Ÿ Άλλες διοικητικές δαπάνες || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

ΣΥΝΟΛΟ ΓΔ <…….> || Πιστώσεις || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

ΣΥΝΟΛΟ πιστώσεων του ΤΟΜΕΑ 5 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || (Σύνολο αναλήψεων υποχρεώσεων = Σύνολο πληρωμών) || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

σε εκατ. ευρώ (με 3 δεκαδικά ψηφία)

|| || || Έτος 2014 || Έτος 2015 || Έτος 2016 || Έτος 2017 || Έτος 2018 || Έτος 2019 || Έτος 2020 || Έτος ≥2021 || ΣΥΝΟΛΟ

ΣΥΝΟΛΟ πιστώσεων των ΤΟΜΕΩΝ 1 έως 5 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || Αναλήψεις υποχρεώσεων || 10362,127 || 11046,561 || 11754,214 || 12485,739 || 13241,811 || 14023,113 || 14826,837 || || 87740,402

Πληρωμές || 2383,229 || 7221,855 || 8818,966 || 10664,002 || 11835,992 || 12920,485 || 13694,775 || 20201,100 || 87740,402

3.2.2.     Εκτιμώμενος αντίκτυπος στις επιχειρησιακές πιστώσεις

– ¨  Η πρόταση/πρωτοβουλία δεν συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση επιχειρησιακών πιστώσεων

– þ  Η πρόταση/πρωτοβουλία συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση επιχειρησιακών πιστώσεων, όπως εξηγείται κατωτέρω:

Πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων σε εκατ. ευρώ (με 3 δεκαδικά ψηφία)/ σημερινές τιμές

Να προσδιοριστούν οι στόχοι και τα αποτελέσματα ò || || || Έτος 2014 || Έτος 2015 || Έτος 2016 || Έτος 2017 || Έτος 2018 || Έτος 2019 || Έτος 2020 || ΣΥΝΟΛΟ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Είδος αποτελέσματος [49] || Μέσο κόστος του αποτελέσματος || Αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος || Αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος || Αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος || Αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος || Αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος || Αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος ||  Αριθμός αποτελεσμάτων || Κόστος || Συνολικός αριθμός αποτελεσμάτων || Σύνολο κόστους

ΕΙΔΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ αριθ. 1[50] Επιστήμη αριστείας ||

- Αποτέλεσμα || || || || || || || || || || || || || || || || || ||

- Αποτέλεσμα || || || || || || || || || || || || || || || || || ||

- Αποτέλεσμα || || || || || || || || || || || || || || || || || ||

Υποσύνολο για τον ειδικό στόχο αριθ. 1 Επιστήμη αριστείας || || 2965,755 || || 3158,119 || || 3374,440 || || 3725,105 || || 4072,852 || || 4326,913 || || 4584,446 || || 26207,628

ΕΙΔΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ αριθ. 2 Βιομηχανική υπεροχή || || || || || || || || || || || || || || || ||

- Αποτέλεσμα || || || || || || || || || || || || || || || || || ||

Υποσύνολο για τον ειδικό στόχο αριθ. 2 Βιομηχανική υπεροχή || || 2271,175 || || 2406,774 || || 2559,714 || || 2716,437 || || 2880,127 || || 3050,036 || || 3222,143 || || 19106,407

ΕΙΔΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ αριθ. 3 Κοινωνιακές προκλήσεις || || || || || || || || || || || || || || || ||

- Αποτέλεσμα || || || || || || || || || || || || || || || || || ||

Υποσύνολο για τον ειδικό στόχο αριθ. 3 Κοινωνιακές προκλήσεις || || 4033,565 || || 4233,731 || || 4457,207 || || 4541,423 || || 5206,640 || || 5513,803 || || 5824,934 || || 33811,304

ΕΙΔΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ αριθ. 4 Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών || || || || || || || || || || || || || || || ||

- Αποτέλεσμα || || || || || || || || || || || || || || || || || ||

Υποσύνολο για τον ειδικό στόχο αριθ. 4 Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών || || 32,459 || || 33,108 || || 33,771 || || 34,445 || || 35,134 || || 35,838 || || 36,554 || || 241,311

ΕΙΔΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ αριθ. 5 «Ενσωματώνοντας το τρίγωνο της γνώσης» (Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας) || || || || || || || || || || || || || || || ||

- Αποτέλεσμα || || || || || || || || || || || || || || || || || ||

Υποσύνολο για τον ειδικό στόχο αριθ. 5 «Ενσωματώνοντας το τρίγωνο της γνώσης» (Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας) || || 267,5 || || 324,050 || || 389,380 || || 472,280 || || [497,46] || || [554,832] || || [599,777] || || 1453,199

|| || || || || || || || || || || || || || || ||

ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΚΟΣΤΟΣ || || 9570,455 || || 10155,782 || || 10814,513 || || 11489,691 || || 12194,753 || || 12926,590 || || 13668,077 || || 80819,860

3.2.3.     Εκτιμώμενος αντίκτυπος στις πιστώσεις διοικητικού χαρακτήρα

3.2.3.1.  Συνοπτική παρουσίαση

– ¨  Η πρόταση/πρωτοβουλία δεν συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση πιστώσεων διοικητικού χαρακτήρα

– þ  Η πρόταση/πρωτοβουλία συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση πιστώσεων διοικητικού χαρακτήρα, όπως εξηγείται κατωτέρω:

σε εκατ. ευρώ (με 3 δεκαδικά ψηφία)

|| Έτος 2014 [51] || Έτος 2015 || Έτος 2016 || Έτος 2017 || Έτος 2018 || Έτος 2019 || Έτος 2020 || ΣΥΝΟΛΟ

ΤΟΜΕΑΣ 5 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Ανθρώπινοι πόροι || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Άλλες διοικητικές δαπάνες || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Υποσύνολο ΤΟΜΕΑ 5 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α. || ά.α.

Εκτός του ΤΟΜΕΑ 5[52] του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || || || || || || || ||

Ανθρώπινοι πόροι * || 581,406 || 655,330 || 692,112 || 734,426 || 772,821 || 810,108 || 856,892 || 5103,095

Άλλες δαπάνες διοικητικού χαρακτήρα* || 210,266 || 235,449 || 247,589 || 261,622 || 274,237 || 286,415 || 301,868 || 1817,447

Υποσύνολο εκτός του ΤΟΜΕΑ 5 του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου || 791,672 || 890,779 || 939,701 || 996,048 || 1047,058 || 1096,523 || 1158,760 || 6920,545

ΣΥΝΟΛΟ** || 791,672 || 890,779 || 939,701 || 996,048 || 1047,058 || 1096,523 || 1158,760 || 6920,545

* Τα εν λόγω στοιχεία βασίζονται στη σχεδόν πλήρη χρήση των εγκεκριμένων μέγιστων διοικητικών δαπανών που προβλέπονται στη νομική βάση. Παρατίθενται ενδεικτικά για τον αριθμό του προσωπικού που θα μπορούσε να απασχοληθεί με τα εν λόγω ποσά.

** Τα εν λόγω στοιχεία μπορούν να αναπροσαρμοστούν ως αποτέλεσμα της προβλεπόμενης διαδικασίας εξωτερικής ανάθεσης.

3.2.3.2.  Εκτιμώμενες ανάγκες σε ανθρώπινους πόρους

– ¨  Η πρόταση/πρωτοβουλία δεν συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση ανθρώπινων πόρων

– þ  Η πρόταση/πρωτοβουλία συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση ανθρωπίνων πόρων της Επιτροπής, όπως εξηγείται παρακάτω:

Εκτίμηση η οποία πρέπει να διατυπωθεί σε ακέραιο αριθμό (ή το πολύ με ένα δεκαδικό ψηφίο)

|| || Έτος 2014 || Έτος 2015 || Έτος 2016 || Έτος 2017 || Έτος 2018 || Έτος 2019 || Έτος 2020

Ÿ Θέσεις απασχόλησης του πίνακα προσωπικού (θέσεις μόνιμων και έκτακτων υπαλλήλων) ||

|| XX 01 01 01 (Στην έδρα ή στα γραφεία αντιπροσωπείας της Επιτροπής) || 100 || 100 || 100 || 100 || 100 || 100 || 100

|| XX 01 01 02 (Σε αντιπροσωπείες) || || || || || || ||

|| XX 01 05 01 (Έμμεση έρευνα)** || 1681 || 1681 || 1681 || 1681 || 1681 || 1681 || 1681

|| 10 01 05 01 (Άμεση έρευνα) || 1390 || 1390 || 1390 || 1390 || 1390 || 1390 || 1390

|| Ÿ Εξωτερικό προσωπικό (σε μονάδα ισοδυνάμου πλήρους απασχόλησης: ΙΠΑ)[53] ||

|| XX 01 02 01 (ΣΥ, ΠΠ, ΑΕΕ από το «συνολικό κονδύλιο») || || || || || || ||

|| XX 01 02 02 (ΣΥ, ΠΠ, ΝΕΑ, TΥ και ΑΕΕ στις αντιπροσωπείες) || || || || || || ||

|| XX 01 04 yy [54] || - στην έδρα [55] || || || || || || ||

|| - σε αντιπροσωπείες || || || || || || ||

|| XX 01 05 02 (ΣΥ, ΠΠ, ΑΕΕ - Έμμεση έρευνα)* || 867 || 867 || 867 || 867 || 867 || 867 || 867

|| 10 01 05 02 (ΣΥ, ΠΠ, ΑΕΕ - Άμεση έρευνα) || 593 || 593 || 593 || 593 || 593 || 593 || 593

|| Άλλες γραμμές του προϋπολογισμού (να προσδιοριστούν)) || || || || || || ||

|| ΣΥΝΟΛΟ || 4631 || 4631 || 4631 || 4631 || 4631 || 4631 || 4631

* Τα παραπάνω στοιχεία θα αναπροσαρμοστούν σύμφωνα με τα αποτελέσματα της προβλεπόμενης διαδικασίας εξωτερικής ανάθεσης.

** Ο φόρτος εργασίας που αντιστοιχεί στην υλοποίηση του ΕΙΚΤ και της Καινοτομίας εκτιμάται σε περίπου 100 θέσεις απασχόλησης του πίνακα προσωπικού της Επιτροπής.

XX είναι ο τομέας πολιτικής ή ο σχετικός τίτλος του προϋπολογισμού.

Οι ανάγκες σε ανθρώπινους πόρους θα καλυφθούν από το προσωπικό της ΓΔ που έχει ήδη διατεθεί στη διαχείριση της δράσης ή/και που έχει ανακατανεμηθεί εντός της ΓΔ και θα συμπληρωθούν, ενδεχομένως, από όλα τα συμπληρωματικά κονδύλια που μπορεί να διατεθούν στην αρμόδια για τη διαχείριση ΓΔ στο πλαίσιο της ετήσιας διαδικασίας χορήγησης και με βάση τους δημοσιονομικούς περιορισμούς.

Περιγραφή των προς εκτέλεση καθηκόντων:

Μόνιμοι και έκτακτοι υπάλληλοι || Ο συνολικός αριθμός των μονίμων και εκτάκτων υπαλλήλων που θα χρησιμοποιηθούν για να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» καθ’ όλη τη διαδικασία, από την προετοιμασία του προγράμματος εργασίας έως την τελική διάδοση των αποτελεσμάτων κατά τα έτη 2014-2020. Οι εν λόγω ανθρώπινοι πόροι καλύπτουν όλες τις ανάγκες των διαφόρων τρόπων διαχείρισης, όπως αναφέρεται στο σημείο 1.7 του νομοθετικού δημοσιονομικού δελτίου.

Εξωτερικό προσωπικό || Ο συνολικός αριθμός του εξωτερικού προσωπικού που θα συνεπικουρήσει τους μόνιμους και έκτακτους υπαλλήλους για να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος πλαισίου «Ορίζοντας 2020» καθ’ όλη τη διαδικασία, από την προετοιμασία του προγράμματος εργασίας έως την τελική διάδοση των αποτελεσμάτων κατά τα έτη 2014-2020. Οι εν λόγω ανθρώπινοι πόροι καλύπτουν όλες τις ανάγκες των διαφόρων τρόπων διαχείρισης, όπως αναφέρεται στο σημείο 1.7 του νομοθετικού δημοσιονομικού δελτίου.

3.2.4.     Συμβατότητα με το ισχύον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο

– þ  Η πρόταση/πρωτοβουλία είναι συμβατή με το ισχύον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.

– ¨  Η πρόταση απαιτεί επαναπρογραμματισμό του σχετικού τομέα του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου.

Άνευ αντικειμένου.

– ¨  Η πρόταση/πρωτοβουλία απαιτεί τη χρησιμοποίηση του μέσου ευελιξίας ή την αναθεώρηση του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου [56].

Άνευ αντικειμένου.

3.2.5.     Συμμετοχή τρίτων μερών στη χρηματοδότηση

– –   Η πρόταση/πρωτοβουλία προβλέπει τη χρηματοδότηση που εκτιμάται παρακάτω:

Πιστώσεις σε εκατ. ευρώ (με 3 δεκαδικά ψηφία)

|| Έτος 2014 || Έτος 2015 || Έτος 2016 || Έτος 2017 || Έτος 2018 || Έτος 2019 || Έτος 2020 || Σύνολο

Να προσδιοριστεί ο φορέας συγχρηματοδότησης || Τρίτες χώρες συνδεδεμένες με το πρόγραμμα ||

ΣΥΝΟΛΟ συγχρηματοδοτούμενων πιστώσεων * || π.υ.

* Οι διμερείς συμφωνίες σύνδεσης δεν έχουν συναφθεί ακόμη και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο θα προστεθούν σε μεταγενέστερο στάδιο.

3.3.      Εκτιμώμενος δημοσιονομικός αντίκτυπος στα έσοδα

– ¨  Η πρόταση/πρωτοβουλία δεν έχει κανένα δημοσιονομικό αντίκτυπο στα έσοδα.

– þ  Η πρόταση/πρωτοβουλία έχει τον δημοσιονομικό αντίκτυπο που περιγράφεται κατωτέρω:

– ¨         στους ιδίους πόρους

– þ         στα διάφορα έσοδα

σε εκατ. ευρώ (με 3 δεκαδικά ψηφία)

Γραμμή εσόδων του προϋπολογισμού: || Διαθέσιμες πιστώσεις για το τρέχον οικονομικό έτος || Αντίκτυπος της πρότασης /πρωτοβουλίας [57]*

Έτος 2014 || Έτος 2015 || Έτος 2016 || Έτος 2017 || Έτος 2018 || Έτος 2019 || Έτος 2020

Άρθρο 6011 Άρθρο 6012 Άρθρο 6013 Άρθρο 6031 || || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ. || π.υ.

* Οι διμερείς συμφωνίες σύνδεσης δεν έχουν συναφθεί ακόμη και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο θα προστεθούν σε μεταγενέστερο στάδιο.

Για τα διάφορα έσοδα «για ειδικό προορισμό», να προσδιοριστεί(-ούν) η(οι) γραμμή(-ές) δαπανών του προϋπολογισμού που έχει(-ουν) επηρεαστεί.

02 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

05 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

06 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

07 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

08 04 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

09 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

10 02 02 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

15 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

32 03 01 Πιστώσεις προερχόμενες από τη συμμετοχή τρίτων μερών

Να προσδιοριστεί η μέθοδος υπολογισμού του αντικτύπου στα έσοδα.

Ορισμένα συνδεδεμένα κράτη ενδέχεται να συμβάλλουν στη συμπληρωματική χρηματοδότηση του προγράμματος πλαισίου μέσω συμφωνιών σύνδεσης. Η μέθοδος υπολογισμού πρέπει να συνομολογηθεί στις εν λόγω συμφωνίες σύνδεσης και δεν είναι αναγκαστικά η ίδια σε όλες τις συμφωνίες. Οι υπολογισμοί βασίζονται κυρίως στο ΑΕΠ του συνδεδεμένου κράτους σε σύγκριση με το ΑΕΠ των κρατών μελών, εφαρμόζοντας συγχρόνως το ποσοστό αυτό στο συνολικό προϋπολογισμό που ψηφίστηκε.

[1]               COM(2011) 500 τελικό.

[2]               ΕΕ C.. σ..

[3]               ΕΕ C.. σ..

[4]               COM(2010) 2020

[5]               P7 TA(2011)0401

[6]               P7 TA(2011)0236

[7]               P7 TA(2011)0256

[8]               P7 TA(2011)0401.

[9]               ERAC 1210/11.

[10]             CdR 67/2011.

[11]             CESE 1163/2011.

[12]             COM(2011) 48.

[13]             COM(2011) 500.

[14]             C(2005) 576 τελικό, 11.3.2005.

[15]             ΕΕ L 124 της 30.05.2003 σ. 36.

[16]             COM(2008) 394.

[17]             ΕΕ L 412 της 30.12.2006, σ. 1.

[18]             ΕΕ L 97 της 9.4.2008, σ. 1.

[19]             ΕΕ L [], [], σ. [].

[20]             ΕΕ L 292 της 15.11.1996, σ. 2.

[21]             Στρατηγική έκθεση του ESFRI για τις ερευνητικές υποδομές – Χάρτης πορείας 2010.

[22]             COM(2009)512.

[23]             COM(2010) 245.

[24]             COM (2011)112 τελικό.

[25]             COM(2011) 152.

[26]             COM (2011)0112.

[27]             COM(2011) 112.

[28]             COM (2009) 519.

[29]             4η έκθεση εκτίμησης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC), 2007, (www.ipcc.ch)

[30]             COM (2011) 112.

[31]             COM (2009) 147.

[32]             COM(2011) 25.

[33]             COM (2009)400.

[34]             COM (2007)575 τελικό.

[35]             ΟΔΗΓΙΑ 2008/56/EΚ.

[36]             COM(2010) 245.

[37]             COM(2010)491 τελικό.

[38]             Πίνακας αποτελεσμάτων για την Ένωση Καινοτομίας 2010.

[39]             COM(2011)274 τελικό.

[40]             ΔΒΔ: διαχείριση βάσει δραστηριοτήτων. – ΠΒΔ: προϋπολογισμός βάσει δραστηριοτήτων.

[41]             Όπως αναφέρεται στο άρθρο 49 παράγραφος 6 στοιχείο α) ή β) του δημοσιονομικού κανονισμού.

[42]             Λεπτομέρειες σχετικά με τους τρόπους διαχείρισης και παραπομπές στον δημοσιονομικό κανονισμό διατίθενται στον ιστότοπο BudgWeb: http://www.cc.cec/budg/man/budgmanag/budgmanag_en.html

[43]             Όπως προβλέπεται στο άρθρο 185 του δημοσιονομικού κανονισμού.

[44]             http://www.trust-researchers.eu/

[45]             ΔΠ= διαχωριζόμενες πιστώσεις / ΜΔΠ= μη διαχωριζόμενες πιστώσεις

[46]             ΕΖΕΣ: Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών.

[47]             Υποψήφιες χώρες και, εφόσον ισχύει, δυνάμει υποψήφιες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.

[48]             Το ΚΚΕρ χρειάζεται μια νέα γραμμή του προϋπολογισμού για επενδύσεις σε υποδομές. Οι περισσότερες από τις εγκαταστάσεις του ΚΚΕρ χρονολογούνται από τη δεκαετία του '60 και του '70 και δεν είναι πλέον υπερσύγχρονες. Κατά συνέπεια, είναι απαραίτητες νέες εγκαταστάσεις και η αναβάθμιση της υπάρχουσας υποδομής για την εκτέλεση του πολυετούς προγράμματος εργασίας του ΚΚΕρ σε συμμόρφωση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα υλικής ασφάλειας και προστασίας προσώπων, καθώς και με τους περιβαλλοντικούς στόχους ΕΕ/20/20/20. Το ΚΚΕρ έχει εκπονήσει ένα «πρόγραμμα ανάπτυξης υποδομών 2014-2020», παρουσιάζοντας τις επενδυτικές ανάγκες μέχρι το 2020 για όλους τους τόπους του ΚΚΕρ, οι οποίες αντικατοπτρίζονται στην προτεινόμενη νέα γραμμή του προϋπολογισμού.

[49]             Τα αποτελέσματα είναι προϊόντα και υπηρεσίες που θα παρασχεθούν (π.χ.: αριθμός ανταλλαγών φοιτητών που χρηματοδοτήθηκαν, αριθμός χιλιομέτρων οδών που κατασκευάστηκαν, κ.λπ.).

[50]             Όπως περιγράφεται στο Τμήμα 1.4.2. «Ειδικός(-οι) στόχος (-οι)…»

[51]             Το έτος N είναι το έτος έναρξης υλοποίησης της πρότασης/πρωτοβουλίας.

[52]             Τεχνική ή/και διοικητική συνδρομή και δαπάνες στήριξης της υλοποίησης προγραμμάτων ή/και δράσεων της ΕΕ (πρώην γραμμές «BA»), έμμεση έρευνα, άμεση έρευνα.

[53]             ΣΥ = συμβασιούχος υπάλληλος· ΠΠ = προσωρινό προσωπικό («Intérimaire»)· ΝΕΑ= «Jeune Expert en Délégation» (νεαρός εμπειρογνώμονας σε αντιπροσωπεία)· ΤΥ = τοπικός υπάλληλος· ΑΕΕ = αποσπασμένος εθνικός εμπειρογνώμονας·

[54]             Επιμέρους ανώτατο όριο εξωτερικού προσωπικού βάσει επιχειρησιακών πιστώσεων (πρώην γραμμές «BA»).

[55]             Κυρίως για τα Διαρθρωτικά Ταμεία, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας (ΕΤΑ).

[56]             Βλ. σημεία 19 και 24 της διοργανικής συμφωνίας.

[57]             Όσον αφορά τους παραδοσιακούς ιδίους πόρους (δασμούς, εισφορές ζάχαρης) τα αναγραφόμενα ποσά πρέπει να είναι καθαρά ποσά, δηλ. τα ακαθάριστα ποσά μετά την αφαίρεση του 25% για έξοδα είσπραξης.