ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 3

1.1. Σκοπός και νομική βάση 3

1.2. Πεδίο εφαρμογής και προγραμματισμός 4

1.3. Ποσά 4

2. Διαχείριση του προγράμματος 5

2.1. Δίαυλοι υλοποίησης 5

2.2. Διαδικαστικό πλαίσιο και αξιολόγηση προγράμματος 6

3. Εκθέσεις ανά χώρα 7

3.1. Λιθουανία – Πυρηνικός σταθμός Ignalina 7

3.2. Σλοβακία – Πυρηνικός σταθμός Bohunice V1 9

3.3. Βουλγαρία – Πυρηνικός σταθμός Kozloduy 11

4. Συμπέρασμα 13

4.1. Επιδόσεις 14

4.2. Προοπτικές 15

Εισαγωγή

Η έκθεση εξετάζει πώς έχει χρησιμοποιηθεί μέχρι τώρα η οικονομική ενίσχυση που χορήγησε η Ευρωπαϊκή Ένωση για τον οριστικό παροπλισμό των πυρηνικών σταθμών στη Λιθουανία, τη Σλοβακία και τη Βουλγαρία, οι οποίοι τέθηκαν εκτός λειτουργίας πρόωρα. Καλύπτει ιδίως την εφαρμογή του προγράμματος παροπλισμού κατά την περίοδο 2004 – 2009, ενώ εξετάζει επίσης την οικονομική ενίσχυση από την προηγούμενη περίοδο και την πρόσφατη πρόοδο που σημειώθηκε το 2010, με σκοπό να παράσχει μια συνεκτική και ολοκληρωμένη εικόνα. Η ανακοίνωση συμπληρώνεται από το έγγραφο εργασίας της Επιτροπής SEC (2011) 914, το οποίο παρέχει αναλυτικότερες πληροφορίες

Σκοπός και νομική βάση

Ο παροπλισμός μιας πυρηνικής εγκατάστασης μπορεί να διαρκέσει έως και 30 έτη. Καλύπτει τις δραστηριότητες από το κλείσιμο και την απομάκρυνση των σχάσιμων υλικών έως την περιβαλλοντική αποκατάσταση της εγκατάστασης. Προκειμένου να διασφαλιστεί ο ασφαλής παροπλισμός των πυρηνικών εγκαταστάσεων και η διαχείριση των αποβλήτων, είναι ζωτικής σημασίας οι απαραίτητοι οικονομικοί πόροι να είναι διαθέσιμοι κατά τον χρόνο του παροπλισμού.

Κατά το χρόνο των διαπραγματεύσεων προσχώρησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), οι τρεις υποψήφιες χώρες, η Λιθουανία, η Σλοβακία και η Βουλγαρία, λειτουργούσαν πυρηνικούς αντιδραστήρες σοβιετικού σχεδιασμού.

Η διεθνής κοινότητα, σύμφωνα με το πολυμερές πρόγραμμα δράσης της ομάδας των G7 που εγκρίθηκε κατά τη σύνοδο κορυφής της G7 στο Μόναχο το 1992[1], κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτοί οι αντιδραστήρες δεν θα συνέφερε από οικονομική άποψη να αναβαθμιστούν, ώστε να φθάσουν στα απαιτούμενα δυτικά πρότυπα ασφαλείας και ότι οι μονάδες αυτές θα πρέπει να κλείσουν πριν από το προβλεπόμενο τέλος του κύκλου ζωής τους. Η σύσταση αυτή καθορίζει τις ημερομηνίες πρόωρης παύσης λειτουργίας, οι οποίες αναφέρονται λεπτομερώς στις συνθήκες προσχώρησης των τριών χωρών. Η επίσπευση της παύσης λειτουργίας και ο συνακόλουθος παροπλισμός αυτών των πυρηνικών σταθμών (NPP), θεωρήθηκε ως σημαντική δημοσιονομική και οικονομική επιβάρυνση για τα κράτη μέλη και δεν παρείχε στους φορείς εκμετάλλευσης αρκετό χρόνο προκειμένου να συγκεντρώσουν τα απαραίτητα κεφάλαια, ώστε να καλύψουν ολόκληρο το κόστος του παροπλισμού. Για τον λόγο αυτό, οι επιμέρους πράξεις προσχώρησης[2],[3],[4] καθώς και οι μεταγενέστεροι κανονισμοί του Συμβουλίου[5],[6],[7] προέβλεπαν οικονομική ενίσχυση για τα αντίστοιχα νέα κράτη μέλη.

Το πρόγραμμα ενίσχυσης της ΕΕ αφορά τους ακόλουθους πυρηνικούς σταθμούς:

Μονάδες 1 και 2 του πυρηνικού σταθμού Ignalina (INPP) στη Λιθουανία,

Μονάδες 1 και 2 του πυρηνικού σταθμού Bohunice V1 (NPP V1) στη Σλοβακία και

Μονάδες 1 έως 4 του πυρηνικού σταθμού Kozloduy (KNPP) στη Βουλγαρία

Πεδίο εφαρμογής και προγραμματισμός

Η οικονομική ενίσχυση της ΕΕ έχει σχεδιαστεί για να υποστηρίξει την προσπάθεια των κρατών μελών όσον αφορά τον παροπλισμό των σοβιετικού τύπου πυρηνικών σταθμών και τις σχετικές κοινωνικές συνέπειες, καθώς και μέτρα στον τομέα της ενέργειας για τον περιορισμό της απώλειας ηλεκτροπαραγωγικής ικανότητας.

Η ενίσχυση της ΕΕ χορηγήθηκε σε τρεις συγκεκριμένες περιόδους. Κατά την προενταξιακή περίοδο (έως το 2004), η Λιθουανία και η Σλοβακία έλαβαν βοήθεια μέσω του προγράμματος PHARE[8], ενώ την περίοδο 2004-2006 χορηγήθηκε ενίσχυση στο πλαίσιο των πρωτοκόλλων της πράξης προσχώρησης και από το 2007 οι κανονισμοί του Συμβουλίου για τη Λιθουανία και τη Σλοβακία διασφάλιζαν τη συνέχιση της ενίσχυσης για την περίοδο 2007-2013.

Κατά την προενταξιακή περίοδο (έως το 2007) η Βουλγαρία έλαβε ενίσχυση μέσω του προγράμματος PHARE. Περαιτέρω ενίσχυση για την περίοδο 2007-2009 προβλεπόταν τότε από το πρωτόκολλο της συνθήκης προσχώρησης με βάση την τότε στρατηγική «ετεροχρονισμένου» παροπλισμού. Το 2009 ελήφθη επίσημη αίτηση για παράταση της χρηματοδοτικής ενίσχυσης, προκειμένου να προωθηθεί μια αναθεωρημένη στρατηγική «άμεσου» παροπλισμού και εκδόθηκε ένας νέος κανονισμός του Συμβουλίου το 2010 για να διασφαλιστεί η συνέχιση της ενίσχυσης έως το 2013.

Ποσά

Η ενίσχυση χορηγείται λόγω της έκτακτης επιβάρυνσης των νέων κρατών μελών που συνεπάγεται η δέσμευσή τους να επισπεύσουν την παύση της λειτουργίας. Η ενίσχυση δεν αποσκοπεί ούτε στην κάλυψη του συνολικού κόστους του παροπλισμού ούτε στην αντιστάθμιση του συνόλου των οικονομικών επιπτώσεων, αλλά αποτελεί έκφραση της αλληλεγγύης μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών. Τα ποσά που προβλέπονται για τα επιμέρους κράτη μέλη αποτελούν το αποτέλεσμα πολιτικών διαπραγματεύσεων, κατά τις οποίες ελήφθησαν υπόψη οι ποικίλες κοινωνικές και οικονομικές πτυχές καθώς και τα διάφορα είδη και ό αριθμός των πυρηνικών μονάδων που πρέπει να αποξηλωθούν.

Συνοπτικός πίνακας της οικονομικής ενίσχυσης προς τα κράτη μέλη από το 1999 έως το 2013 (εκατ. ευρώ) όπως εκφράζονται στις βασικές νομικές πράξεις *:

1999-2003 | 2004-2006 | 2007-2013 | Σύνολο |

Λιθουανία | 210 | 285 | 837 | 1332 |

Σλοβακία | 90 | 90 | 423 | 603 |

Βουλγαρία | 155 | 185 | 510 | 850 |

Υποσύνολο | 455 | 560 | 1770 | 2785 |

* Οι ετήσιες αναλήψεις υποχρεώσεων έχουν προσαρμοστεί με βάση τον πληθωρισμό.

Έως το τέλος του 2009 τα αναληφθέντα ποσά για τις τρεις χώρες ήταν: 875,5 εκατομμύρια ευρώ για τη Λιθουανία, 363,7 εκατομμύρια ευρώ για τη Σλοβακία και 567,8 εκατομμύρια ευρώ για τη Βουλγαρία.

Διαχείριση του προγράμματος

Η Γενική Διεύθυνση Ενέργειας (πρώην ΓΔ Μεταφορών και Ενέργειας) εφάρμοσε το πρόγραμμα οικονομικής ενίσχυσης της ΕΕ για τη Λιθουανία και τη Σλοβακία από το 2004 και για τη Βουλγαρία από το 2007.

Δίαυλοι υλοποίησης

Οι νομικές βάσεις για τη Λιθουανία και τη Σλοβακία προσφέρουν τη δυνατότητα δύο εναλλακτικών διαύλων υλοποίησης για τη χορήγηση της ενίσχυσης της ΕΕ. Ο πρώτος δίαυλος είναι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) μέσω της οποίας παρέχονται ενισχύσεις στα αντίστοιχα Διεθνή Ταμεία Στήριξης του Παροπλισμού (IDSF) και ο δεύτερος δίαυλος είναι η παροχή άμεσης ενίσχυσης μέσω μιας Εθνικής Υπηρεσίας - σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού 1605/2002 του Συμβουλίου για τη θέσπιση του δημοσιονομικού κανονισμού που εφαρμόζεται στον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων[9].

Για τη Βουλγαρία η νομική βάση προβλέπει μόνο την χορήγηση ενίσχυσης της ΕΕ μέσω της ΕΤΑΑ, λόγω της ανυπαρξίας κατάλληλης εθνικής δομής.

Διεθνή Ταμεία Στήριξης του Παροπλισμού

Τα IDSF δημιουργήθηκαν το 2000 και τα διαχειρίζεται η ΕΤΑΑ. Στα ταμεία αυτά συμμετέχουν εκ φύσεως πολλοί χορηγοί, εκ των οποίων ο μεγαλύτερος είναι η ΕΚ και από το 2004 ο μόνος εισφορέας.

Για καθένα από τα τρία κράτη μέλη έχει θεσπιστεί ένα ξεχωριστό ταμείο: για τη Λιθουανία το Ignalina IDSF (IIDSF), για τη Σλοβακία το Bohunice IDSF (BIDSF) και για τη Βουλγαρία το Kozloduy IDSF (KIDSF).

Εθνική Υπηρεσία

Μόνο η Λιθουανία επέλεξε να εφαρμόσει τα μέτρα μέσω μιας εθνικής υπηρεσίας σύμφωνα με τα άρθρα 53 παράγραφος α και 54 παράγραφος 2 στοιχείο γ) του δημοσιονομικού κανονισμού.

Κατά την περίοδο 2004-2006 η άμεση ενίσχυση προς τη Λιθουανία χορηγήθηκε μέσω του μηχανισμού προγραμματισμένου μέσου στο πλαίσιο του διευρυμένου συστήματος αποκεντρωμένης εφαρμογής.

Από το 2007 η Λιθουανία χορηγεί αυτή την άμεση εθνική ενίσχυση μέσω της Κεντρικής Υπηρεσίας Διαχείρισης Έργων (ΚΥΔΕ) , ως διορισμένης[10] Εθνικής Υπηρεσίας στο πλαίσιο της «έμμεσης κεντρικής διαχείρισης».

Διαδικαστικό πλαίσιο και αξιολόγηση προγράμματος

Έως το τέλος του 2006 υπήρχε μόνο περιορισμένη συμμετοχή και πρωτοβουλία από τα επιμέρους κράτη μέλη όσον αφορά τον καθορισμό των αναγκών και τη χρήση της οικονομικής ενίσχυσης της ΕΕ. Επιπλέον, όσον αφορά τη Λιθουανία, υπήρχε μόνο περιορισμένος συντονισμός μεταξύ των διαύλων διπλής εφαρμογής της ΕΤΑΑ και της ΚΥΔΕ.

Για την αντιμετώπιση αυτών των εμφανών αδυναμιών το 2007 θεσπίστηκε ένα αναθεωρημένο διαδικαστικό πλαίσιο .

Ο μηχανισμός χορήγησης της οικονομικής ενίσχυσης στο πλαίσιο των δημοσιονομικών προοπτικών 2007-2013 καθορίζεται στην απόφαση της Επιτροπής σχετικά με τις διαδικασίες[11]. Σύμφωνα με τη σχετική νομική βάση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκρότησε μια επιτροπή διαχείρισης: την επιτροπή προγράμματος βοήθειας για τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων, ρόλος της οποίας είναι να βοηθήσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη χορήγηση της ενίσχυσης της ΕΕ. Από το 2007 το διαδικαστικό πλαίσιο άρχισε να βελτιώνεται σταδιακά χάρις σε μια αναθεωρημένη απόφαση της Επιτροπής σχετικά με τις διαδικασίες που θεσπίστηκαν το 2010.

Η ΕΚ δεσμεύει πόρους για τα τρία προγράμματα με την έγκριση ετήσιων αποφάσεων της Επιτροπής σχετικά με τη χρηματοδότηση. Στην παρούσα απόφαση χρηματοδότησης επισυνάπτονται τα τρία αντίστοιχα ετήσια έγγραφα συνδυασμένου προγραμματισμού που καταρτίστηκαν από τα εμπλεκόμενα κράτη μέλη. Τα έγγραφα αυτά καθορίζουν τους στόχους για τη χρήση της ενίσχυσης της ΕΕ. Η ΕΚ χορηγεί κονδύλια στην ΕΤΑΑ και την ΚΥΔΕ, κατόπιν αιτήματος, βάσει των εκθέσεων προόδου όσον αφορά την υλοποίηση των έργων.

Η εφαρμογή των μέτρων και η χορήγηση της χρηματοδοτικής ενίσχυσης ελέγχεται από μια επιτροπή παρακολούθησης που συγκροτείται για κάθε χώρα και δίαυλο εφαρμογής. Παρά το γεγονός ότι τα έργα μπορούν να χρηματοδοτηθούν σε ποσοστό έως και 100%, έχουν καθοριστεί ορισμένα ειδικά ανώτατα όρια συγχρηματοδότησης για βασικά έργα (π.χ. το έργο CCGT στη Λιθουανία, όπου το IIDSF χρηματοδοτεί έως το 70% με ανώτατο όριο τα 165 000 000 ευρώ – οποιοδήποτε επιπλέον κόστος βαρύνει επομένως τη Λιθουανία).

Το πρόγραμμα ενίσχυσης έχει αποτελέσει αντικείμενο τακτικών ελέγχων και αξιολογήσεων που σε γενικές γραμμές ήταν θετικές και επιβεβαίωσαν την πρόοδο που έχει επιτευχθεί. Κατά τον επαναπροσδιορισμό του διαδικαστικού πλαισίου το 2007 και το 2010 ελήφθησαν υπόψη τα μέτρα βελτίωσης.

Εκθέσεις ανά χώρα

Ο παροπλισμός πυρηνικών εγκαταστάσεων μπορεί να πραγματοποιηθεί σε δύο φάσεις. Κατά την πρώτη φάση, την φάση του προ-παροπλισμού, εκτελούνται οι προπαρασκευαστικές εργασίες, και κατά την δεύτερη φάση εκτελούνται οι εργασίες του παροπλισμού και της αποξήλωσης.

Κατά την πρώτη φάση καταρτίζονται τα έγγραφα τεκμηρίωσης του παροπλισμού, τα οποία περιλαμβάνουν τεχνικά και οικονομικά στοιχεία σχετικά με τις εύλογες εναλλακτικές επιλογές για τον παροπλισμό. Αξιολογείται κατά πόσο η μελλοντική διαδικασία παροπλισμού είναι τεχνικά εφικτή και σύμφωνη με τις διατάξεις της Συνθήκης Ευρατόμ και την εθνική νομοθεσία στους τομείς της πυρηνικής ασφάλειας, της υγείας, της φυσικής και της περιβαλλοντικής προστασίας.

Η πρόωρη παύση λειτουργίας των αντίστοιχων ΝΡΡ είχε σαφώς αρνητικές επιπτώσεις στην ασφάλεια του εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια στα τρία κράτη μέλη. Για να αντιμετωπιστεί το θέμα αυτό, οι επιμέρους πράξεις προσχώρησης προέβλεπαν μέτρα για τον περιορισμό των επιπτώσεων στον τομέα της ενέργειας σύμφωνα με την ενεργειακή πολιτική της ΕΕ.

Η έκταση και η φύση των έργων που υλοποιήθηκαν για την αντιμετώπισή του καθορίστηκαν με βάση τις εθνικές πολιτικές, την κατάσταση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων και τις ανάγκες στον τομέα της ενέργειας.

Τα κράτη μέλη είναι αυτά που προτείνουν τον τρόπο κατανομής των διαθέσιμων κονδυλίων μεταξύ των τριών επιλέξιμων τομέων του παροπλισμού, της ενέργειας και των κοινωνικών συνεπειών, με βάση τις συνολικές τους ανάγκες και την στρατηγική τους.

Η ενίσχυση δεν είχε ποτέ ως στόχο να καλύψει το συνολικό κόστος του παροπλισμού ή να αντισταθμίσει πλήρως τις οικονομικές συνέπειες. Για τους λόγους αυτούς, η νομική βάση επιτρέπει κάποια ευελιξία στη χρήση των κονδυλίων.

Η κατασκευή εγκαταστάσεων προσωρινής αποθήκευσης αναλωμένων καυσίμων, εθνικών εγκαταστάσεων εναπόθεσης αποβλήτων και ορισμένα έργα διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων (RAW) δεν αποτελούν μέρος του παροπλισμού. Ωστόσο, σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις χορηγήθηκε ενίσχυση σε τέτοιου είδους έργα προκειμένου να μην διακυβευθεί η διαδικασία παροπλισμού και αποξήλωσης.

Σε παρόμοιες περιπτώσεις η ενίσχυση μπορεί να θεωρηθεί ως μια στήριξη « εκκίνησης» προς τα κράτη μέλη, η οποία θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στις συζητήσεις σχετικά με το ενδεχόμενο της συνέχισης της ενίσχυσης εκ μέρους της ΕΕ.

Λιθουανία – Πυρηνικός σταθμός Ignalina

Δέσμευση κλεισίματος και εξέλιξη της χρηματοδότησης

Πριν προσχωρήσει στην ΕΕ, η Λιθουανία λειτουργούσε δύο αντιδραστήρες RBMK 1500. Οι μονάδες ανήκουν σήμερα στον σταθμό INPP, κρατική επιχείρηση η οποία από το 2009 τελεί υπό την ευθύνη του Υπουργείου Ενέργειας της Λιθουανίας. Ο σταθμός INPP είναι σήμερα υπεύθυνος για την ασφαλή συντήρηση και τον παροπλισμό των δύο μονάδων αντιδραστήρων.

Η μονάδα 1 έκλεισε οριστικά στις 31 Δεκεμβρίου 2004 και η μονάδα 2 στις 31 Δεκεμβρίου 2009 .

Η συνολική ενίσχυση της ΕΕ προς τη Λιθουανία από το 1999 έως το 2013 προβλέπεται να είναι 1 367[12] εκατομμύρια ευρώ.

Παροπλισμός και απόβλητα

Η ασφαλής συντήρηση των δύο σταθμών INPP, η προετοιμασία για τον παροπλισμό (συμπεριλαμβανομένων των στρατηγικών εγγράφων τεκμηρίωσης) και η κατασκευή εγκαταστάσεων επεξεργασίας και αποθήκευσης αποβλήτων προσδιορίστηκαν ως στόχοι για τη χορήγηση ενίσχυσης από την ΕΕ. Το 2009 η νέα κυβέρνηση αύξησε σημαντικά το επίπεδο συμμετοχής και το επίπεδο ιδιοκτησίας της επί της διαδικασίας παροπλισμού.

Ορισμένα από τα βασικά έργα που χρηματοδοτήθηκαν από την ΕΕ :

(Προ)-παροπλισμός

Ασφαλής συντήρηση των μονάδων 1 και 2

Υποστήριξη της πυρηνικής ρυθμιστικής αρχής

Προετοιμασία μιας βάσης δεδομένων και ενός εργαλείου σχεδιασμού του παροπλισμού

Λεπτομερή σχέδια παροπλισμού για το συγκεκριμένο κτίριο

Παροχή συμβουλευτικής υποστήριξης στον σταθμό INPP

Ραδιολογικός χαρακτηρισμός

Απολύμανση πρωτεύοντος κυκλώματος

Διαχείριση αποβλήτων

Προσωρινή αποθήκη αναλωμένων καυσίμων (B1)

Εγκαταστάσεις διαχείρισης και αποθήκευσης στερεών αποβλήτων (B234)

Εγκαταστάσεις μέτρησης ελεύθερης αποδέσμευσης

Ενέργεια

Το πρόγραμμα Ignalina υποστήριζε βασικά έργα του ενεργειακού τομέα τα οποία προσδιορίζονται στην Εθνική Στρατηγική Ενέργειας της Λιθουανίας:

Περιβαλλοντική αναβάθμιση του λιθουανικού θερμοηλεκτρικού σταθμού·

Κατασκευή αεριοστρόβιλου συνδυασμένου κύκλου, πηνίου αντιστάθμισης και λέβητα παραγωγής θερμότητας·

Αντικατάσταση των λεβήτων με καύση αερίου και αναβάθμιση των αστικών συστημάτων κεντρικής θέρμανσης της πόλης Visaginas·

Αναβάθμιση ενεργειακής απόδοσης πολυκατοικιών και δημόσιων κτιρίων·

Ενίσχυση για μια μελέτη σκοπιμότητας για τη διασύνδεση των ηλεκτρικών δικτύων της Πολωνίας και της Λιθουανίας.

Επιδόσεις

Από το συνολικό ποσό ( 954,70 εκατομμύρια ευρώ ) των κονδυλίων που διατέθηκαν για το IIDSF (723,10 εκατομμύρια ευρώ) και την ΚΥΔΕ (231,60 εκατομμύρια ευρώ) για συγκεκριμένα προγράμματα διατέθηκε το ποσό των 881,60 εκατομυρίων ευρώ . Το ποσό που εκταμιεύθηκε από την ΕΕ είναι 763,30 εκατομμύρια ευρώ (προς το IIDSF 592,60 εκατομύρια ευρώ· προς την ΚΥΔΕ 170,70 εκατομύρια ευρώ).[13]

Το πρόγραμμα εκτελέσθηκε μέσα σε ένα δύσκολο πολιτικό κλίμα. Έως το 2009 η Λιθουανία αγωνίστηκε με σθένος να αναβάλει το κλείσιμο της μονάδας 2 έως το 2012. Η απουσία δέσμευσης για το κλείσιμο επηρέασε αρνητικά την πρόοδο του παροπλισμού. Παρά τις δυσχέρειες αυτές οι δύο μονάδες τελικά έκλεισαν εντός χρονοδιαγράμματος που προβλέπεται στη συνθήκη προσχώρησης. Σήμερα, συντηρούνται με ασφάλεια και βρίσκονται στο στάδιο του παροπλισμού. Έως σήμερα, έχουν εκκενωθεί εντελώς τα καύσιμα από τον πυρήνα του αντιδραστήρα της μονάδας 1. Δεν παρουσιάστηκαν ελλείψεις σε ηλεκτρική ενέργεια ή διακοπές ρεύματος μετά το κλείσιμο. Λαμβάνοντας υπόψη αυτό το δύσκολο πλαίσιο, η πρόοδος του παροπλισμού μπορεί να θεωρηθεί ικανοποιητική.

Η μετάβαση από μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε φορέα παροπλισμού απαιτούσε σημαντικές αλλαγές στην οργανωτική δομή, καθώς και αλλαγές στους ανθρώπινους πόρους του σταθμού INPP. Μια τέτοια αλλαγή, συμπεριλαμβανομένης της αλλαγής νοοτροπίας, δεν επιτυγχάνεται εν μία νυκτί και απαιτεί σημαντικές προσπάθειες.

Αυτή η απαραίτητη διαδικασία «διαχείρισης της αλλαγής», την οποία συνιστούσε ιδιαίτερα η ΕΚ, σήμερα «υποστηρίζεται» από τη νέα κυβέρνηση της Λιθουανίας (μετά τις εκλογές του 2008), ενώ η Λιθουανία και ο σταθμός INPP αναλαμβάνουν την πλήρη ευθύνη για τη διαδικασία παροπλισμού.

Έχουν σημειωθεί μεγάλες καθυστερήσεις και υπερβάσεις του προϋπολογισμού όσον αφορά τον σχεδιασμό και τις εκτιμήσεις κόστους σε δύο βασικά επενδυτικά έργα υποδομής· στο έργο B1 για την αποθήκευση και τη διαχείριση αναλωμένων καυσίμων και στο έργο B234 για την επεξεργασία και την αποθήκευση αποβλήτων. Και τα δύο έργα βρίσκονται επί του παρόντος στη φάση της κατασκευής τους.

Περίπου το 30% της ενίσχυσης της ΕΕ έχει διατεθεί για έργα στον τομέα της ενέργειας.

Παρά το γεγονός ότι έχουν παρατηρηθεί καθυστερήσεις σε ορισμένα από τα έργα παροπλισμού και έχουν οδηγήσει σε πρόσθετα έξοδα, οι καθυστερήσεις αυτές δεν έχουν έως τώρα επηρεάσει άμεσα την κρίσιμη πορεία του παροπλισμού. Ωστόσο, το χρονικό περιθώριο υλοποίησης των έργων έχει εξαντληθεί και θα χρειαστεί να καταβληθούν προσπάθειες για να αποφευχθούν μεγάλες καθυστερήσεις και πρόσθετες αυξήσεις του κόστους.

Σλοβακία – Πυρηνικός σταθμός Bohunice V1

Δέσμευση κλεισίματος και εξέλιξη της χρηματοδότησης

Ο πυρηνικός σταθμός V1 περιλαμβάνει δύο αντιδραστήρες VVER 440/230. Ο φορέας που είναι αρμόδιος για την εποπτεία μετά το κλείσιμο και για τον παροπλισμό του πυρηνικού σταθμού V1 είναι η ελεγχόμενη από το κράτος (μέσω του Υπουργείου Οικονομίας) εταιρεία «Jadrová a vyraďovacia spoločnosť a.s.» (JAVYS).

Η μονάδα 1 έκλεισε οριστικά στις 31 Δεκεμβρίου 2006 και η μονάδα 2 στις 31 Δεκεμβρίου 2008.

Η συνολική ενίσχυση της ΕΕ προς τη Σλοβακία από το 1999 έως το 2013 προβλέπεται να είναι 613[14] εκατομμύρια ευρώ.

Παροπλισμός και απόβλητα

Έχουν διεξαχθεί οι προπαρασκευαστικές εργασίες για τον παροπλισμό έχουν διεξαχθεί και έχουν καταρτιστεί τα στρατηγικά έγγραφα τεκμηρίωσης του παροπλισμού.

Ορισμένα από τα βασικά έργα που χρηματοδοτήθηκαν από την ΕΕ:

(Προ)-παροπλισμός

Προετοιμασία του σχεδίου για το 1ο στάδιο και των εγγράφων τεκμηρίωσης του παροπλισμού του πυρηνικού σταθμού V1·

Ανακατασκευή ενός βοηθητικού λέβητα και ενός κυκλώματος θέρμανσης και διανομής ατμού·

Ανακατασκευή του συστήματος προστασίας της περιοχής και τροποποίηση του συστήματος ηλεκτρικής τροφοδοσίας της JAVYS μετά την οριστική παύση λειτουργίας του πυρηνικού σταθμού V1·

Εφαρμογή του προγράμματος παροπλισμού με χρήση των διαθέσιμων ανθρώπινων πόρων στον πυρηνικό σταθμό Bohunice V1·

Συμβουλευτική υποστήριξη στην JAVYS·

Διαχείριση αποβλήτων

Ανάπτυξη μιας μονάδας προσωρινής αποθήκευσης ραδιενεργών αποβλήτων στο Bohunice

Προμήθεια βυτίων αποθήκευσης αναλωμένων καυσίμων

Επεξεργασία ιστορικών αποβλήτων - λάσπες και ροφητικές ουσίες

Ενέργεια

Το πρόγραμμα Bohunice έχει υποστηρίξει μέτρα για τον περιορισμό ορισμένων από τις αρνητικές επιπτώσεις στον ενεργειακό τομέα της Σλοβακίας σύμφωνα με τη « Στρατηγική ενεργειακής ασφάλειας της Δημοκρατίας της Σλοβακίας έως το 2030 ».

Ορισμένα από τα βασικά έργα που χρηματοδοτήθηκαν από την ΕΕ:

Ανακατασκευή του υποσταθμού 400kV στο Križovany·

Τροποποίηση στον τομέα της μεταφοράς ηλεκτρισμού λόγω της οριστικής παύσης λειτουργίας του πυρηνικού σταθμού V1·

Χρηματοδοτική συνδρομή για την ενεργειακή απόδοση των δημόσιων κτιρίων και για τη βιώσιμη ενέργεια·

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν από την ΕΤΑΑ, οι υλοποιηθείσες δράσεις στον τομέα της ενέργειας οδήγησαν σε ανάλογη αντιστάθμιση σχεδόν 20 MWe της χαμένης δυναμικότητας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μετά το κλείσιμο του πυρηνικού σταθμού V1.

Επιδόσεις

Από το συνολικό ποσό των κονδυλίων που διατέθηκαν στο πλαίσιο του BIDSF ( 385,807 εκατομμύρια ευρώ ), για συγκεκριμένα έργα διατέθηκε το ποσό των 364,07 εκατομμύριων ευρώ . Το ποσό που χορηγήθηκε από την ΕΕ στο BIDSF είναι 157,80 εκατομμύρια ευρώ .

Από την αρχή του προγράμματος διάφορα θέματα, όπως η αναδιοργάνωση της JAVYS, οι δυσκολίες επικοινωνίας μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών και η κρίση του φυσικού αερίου στις αρχές του 2009 δυσκόλεψαν την εφαρμογή του προγράμματος και προκάλεσαν καθυστερήσεις σε ορισμένα έργα.

Παρά τις δυσκολίες αυτές και οι δύο μονάδες έκλεισαν εντός της προβλεφθείσας προθεσμίας και συντηρούνται με ασφάλεια. Βρίσκονται τώρα στο στάδιο του παροπλισμού. Δεν παρουσιάστηκαν ελλείψεις σε ηλεκτρική ενέργεια ή διακοπές ρεύματος μετά το κλείσιμο. Ως εκ τούτου, η συνολική πρόοδος μπορεί να θεωρηθεί ικανοποιητική.

Οι καθυστερήσεις που σημειώθηκαν σε ορισμένα έργα μπορεί να έχουν αρνητική επίπτωση στην έκδοση της άδειας παροπλισμού (έχει προγραμματιστεί για τα μέσα του 2011). Η ΕΚ συνεχίζει να παρακολουθεί στενά την πρόοδο προς την επίτευξη αυτού του βασικού στόχου.

¨όσον αφορά την κατάσταση που επικρατούσε στις 31 Δεκεμβρίου 2009 η κατανομή των κονδυλίων που διατέθηκαν για τους τομείς «Παροπλισμός και απόβλητα» και «Ενέργεια» ήταν ικανοποιητική, καθώς έδινε προτεραιότητα στα έργα του τομέα «Παροπλισμός και απόβλητα» έως το 2013.

Βουλγαρία – Πυρηνικός σταθμός Kozloduy

Δέσμευση για κλείσιμο και εξέλιξη της χρηματοδότησης

Οι μονάδες 1-4 του πυρηνικού σταθμού KNPP είναι αντιδραστήρες τύπου VVER 440/230. Ιδιοκτήτης και φορέας υπεύθυνος για τον παροπλισμό των μονάδων 1-2 του σταθμού KNPP είναι η κρατική επιχείρηση για τα ραδιενεργά απόβλητα (SERAW), δεδομένου ότι έχουν εκκενωθεί εντελώς τα καύσιμα και από τις δύο αυτές μονάδες. Για τις μονάδες 3-4, ιδιοκτήτης και υπεύθυνος για τον παροπλισμό είναι η κρατική εταιρεία Natsionalna Elektricheska Kompania EAD.

Οι μονάδες 1 και 2 έκλεισαν στις 31 Δεκεμβρίου 2002 και οι μονάδες 3 και 4 έκλεισαν στις 31 Δεκεμβρίου 2006.

Η συνολική ενίσχυση της ΕΕ προς τη Βουλγαρία από το 1999 έως το 2013 προβλέπεται να είναι 867,78[15] εκατομμύρια ευρώ.

Παροπλισμός και απόβλητα

Έχουν ήδη διεξαχθεί οι προπαρασκευαστικές εργασίες για τον παροπλισμό και έχουν καταρτιστεί τα στρατηγικά έγγραφα τεκμηρίωσης του παροπλισμού. Έχουν εκκενωθεί εντελώς από τα καύσιμά τους οι μονάδες 1 και 2. Έχουν επίσης εκκενωθεί εντελώς από τα καύσιμά τους οι πυρήνες των αντιδραστήρων των μονάδων 3 και 4· ωστόσο, ορισμένα καύσιμα παραμένουν ακόμα στις δεξαμενές καυσίμων των αντιδραστήρων.

Το 2008 οι μονάδες 1 και 2 διαχωρίστηκαν από τις μονάδες 3 και 4 και η ιδιοκτησία των μονάδων 1 και 2 μεταβιβάστηκε στην SERAW. Η ενέργεια αυτή πραγματοποιήθηκε με στόχο την επιτάχυνση του παροπλισμού των μονάδων 1 και 2.

Ορισμένα από τα βασικά έργα που χρηματοδοτήθηκαν από την ΕΕ:

(Προ)-παροπλισμός

Αναθεώρηση της στρατηγικής παροπλισμού·

Υποστήριξη της υλοποίησης του παροπλισμού με χρήση των διαθέσιμων ανθρώπινων πόρων στις μονάδες 1-4 του πυρηνικού σταθμού KNPP·

Έναρξη της αποξήλωσης των μη σχετικών με την ασφάλεια συστημάτων και εγκαταστάσεων·

Κατασκευή μονάδας παραγωγής θερμότητας·

Διαχείριση αποβλήτων

Σχεδιασμός μιας εθνικής εγκατάστασης διάθεσης·

Σχεδιασμός ενός χώρου εναπόθεσης αποβλήτων πολύ χαμηλής ραδιενέργειας·

Χώρος διάσπασης μεταβατικών και συμβατικών ραδιενεργών αποβλήτων·

Ανέγερση εγκαταστάσεων επιτόπιας επεξεργασίας αποβλήτων·

Κατασκευή μονάδας αποθήκευσης ξηρών αναλωμένων καυσίμων, καθώς και βυτίων για τα στοιχεία αναλωμένων καυσίμων VVER 440.

Ενέργεια

Το πρόγραμμα του Kozloduy έχει υποστηρίξει μέτρα για τον περιορισμό των επιπτώσεων στον τομέα της ενέργειας σύμφωνα με την ενεργειακή στρατηγική της Βουλγαρίας .

Ορισμένα από τα βασικά έργα που χρηματοδοτήθηκαν από την ΕΕ είναι τα εξής:

Υλοποίηση και διαχείριση της αποκατάστασης του δικτύου τηλεθέρμανσης της Σόφιας·

Συνολική πιστωτική διευκόλυνση για τους τομείς της ενεργειακής απόδοσης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας·

MARITSA EAST-2 - Εγκατάσταση συστήματος αφυδάτωσης γύψου και αποκατάσταση του σταθμού της αντλίας ψύξης·

Ανακαίνιση και επέκταση του εθνικού συστήματος διανομής ηλεκτρικής ενέργειας·

Κατασκευή αγωγών αερίου υψηλής πίεσης και σταθμών ρύθμισης φυσικού αερίου·

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν από την ΕΤΑΑ, οι υλοποιηθείσες δράσεις στον τομέα της ενέργειας οδήγησαν σε ανάλογη αντιστάθμιση σχεδόν 500 MWe της χαμένης δυναμικότητας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μετά το κλείσιμο των μονάδων 1-4.

Επιδόσεις

Από το συνολικό ποσό των κονδυλίων που διατέθηκαν στο πλαίσιο του KIDSF (606.744 εκατομμύρια ευρώ), για συγκεκριμένα έργα διατέθηκε το ποσό των 540.875 εκατομμύριων ευρώ . Το ποσό που χορηγήθηκε από την ΕΕ στο KIDSF είναι 363.149 εκατομμύρια ευρώ .

Το πρόγραμμα εκτελέσθηκε σε ένα ιδιαίτερα δυσμενές πολιτικό πλαίσιο. Το 2006 έγιναν προσπάθειες να αναβληθεί το κλείσιμο, και αργότερα, μετά το 2006, να ανοίξουν εκ νέου οι αντιδραστήρες που είχαν κλείσει. Παρά τις δυσκολίες αυτές, οι συνολικές επιδόσεις του προγράμματος μπορούν να θεωρηθούν ικανοποιητικές, δεδομένου ότι όλες οι μονάδες έχουν κλείσει, όπως ορίζεται στη συνθήκη προσχώρησης.

Έχουν εκκενωθεί εντελώς από τα καύσιμά τους οι μονάδες 1 & 2, η μονάδα αποθήκευσης ξηρών αναλωμένων καυσίμων βρίσκεται σε φάση ολοκλήρωσης και τα πρώτα έργα αποξήλωσης έχουν αρχίσει. Οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας και αποθήκευσης αποβλήτων βρίσκονται σε φάση υλοποίησης. Δεν σημειώθηκε καμία διακοπή ρεύματος μετά το κλείσιμο των αντιδραστήρων. Η δέσμευση της σημερινής κυβέρνησης της Βουλγαρίας, σε συνδυασμό με το διαχωρισμό των μονάδων 1 & 2 από τις μονάδες 3 & 4 θα βοηθήσει και θα επηρεάσει θετικά την έγκαιρη συνέχιση του προγράμματος παροπλισμού.

Ένα σημαντικό όφελος που επιτεύχθηκε σε σχέση με τη συνδρομή της ΕΕ είναι η αλλαγή στη στρατηγική παροπλισμού από «στρατηγική ετεροχρονισμένης αποξήλωσης» σε «στρατηγική άμεσης – συνεχούς αποξήλωσης». Το γεγονός αυτό μειώνει τον συνολικό χρόνο που απαιτείται για τον παροπλισμό και επιτυγχάνει τη βέλτιστη χρήση του διαθέσιμου προσωπικού για την εκτέλεση των εργασιών αποξήλωσης. Αυτό θα έχει θετικό αντίκτυπο στο συνολικό κόστος του παροπλισμού.

Ένα σημαντικό μέρος των κονδυλίων έχουν διατεθεί σε προγράμματα ενέργειας για την αντιμετώπιση των συνεπειών από το πρόωρο κλείσιμο.

Συμπέρασμα

Όλες οι καθορισμένες πυρηνικές μονάδες στη Λιθουανία, τη Σλοβακία και τη Βουλγαρία έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας με ασφάλεια όπως προβλέπεται από τις αντίστοιχες συμφωνίες προσχώρησης. Οι εργασίες παροπλισμού βρίσκονται σε εξέλιξη. Η κατάσταση αυτή αποτελεί άμεση συνέπεια της επιτυχούς εφαρμογής του προγράμματος ενίσχυσης της ΕΕ.

Η ενίσχυση της ΕΕ είχε ξεκινήσει πριν από την προσχώρηση και την οριστική παύση λειτουργίας των εν λόγω πυρηνικών σταθμών. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου τα προγράμματα ενίσχυσης της ΕΕ αντιμετώπισαν διάφορες δυσκολίες, τόσο σε πολιτικό όσο και τεχνικό επίπεδο. Τα κράτη μέλη κατέβαλαν σημαντικές προσπάθειες για να διαπραγματευθούν εκ νέου τις πολιτικές δεσμεύσεις τους, ωστόσο, χάρις στην υποστήριξη της ΕΕ και την χορήγηση της κατάλληλης χρηματοδοτικής ενίσχυσης όλες οι χώρες τήρησαν τις δεσμεύσεις της συνθήκης προσχώρησης να κλείσουν τις μονάδες αντιδραστήρων τους.

Οι συνθήκες σε κάθε χώρα είναι μοναδικές και επηρεάζουν την επιλογή τεχνολογίας, της στρατηγικής και του τρόπου επιλογής των έργων. Ως εκ τούτου, είναι δύσκολο να γίνει μια άμεση σύγκριση της αποτελεσματικότητας της ενίσχυσης της ΕΕ που χορηγήθηκε σε κάθε κράτος μέλος. Η αξιολόγηση των αναγκών και των δυνατοτήτων έγινε πριν από την εκκίνηση των έργων σε κάθε πυρηνικό σταθμό. Ο προσδιορισμός και η υλοποίηση των έργων έχουν επίσης διευκολυνθεί από την τακτική επαναξιολόγηση των εθνικών στρατηγικών και των σχεδίων παροπλισμού.

Επιδόσεις

Το μέγεθος του προβλήματος που αντιμετώπιζε κάθε χώρα αποτελούσε συνάρτηση των διάφορων τύπων αντιδραστήρων που επρόκειτο να παροπλιστούν, της κατάστασης της υπάρχουσας υποδομής που απαιτείται για την αντμετώπιση των προκλήσεων του παροπλισμού και της διαχείρισης αποβλήτων, των δυνατοτήτων αντικατάστασης της απώλειας ηλεκτροπαραγωγικής ικανότητας, του ρυθμιστικού και πολιτικού περιβάλλοντος και της επιλογής της στρατηγικής παροπλισμού.

Παρά τις αρχικές δυσκολίες οι αντιδραστήρες έκλεισαν εντός του προβλεπόμενου χρονοδιαγράμματος και αφαιρέθηκαν τα καύσιμα από τους περισσότερους από αυτούς, που αποτελεί το πρώτο σημαντικό βήμα για το οριστικό κλείσιμο και τον παροπλισμό των πυρηνικών σταθμών.

Σε κάθε κράτος μέλος οι οικονομικοί πόροι που διατίθενται για τα έργα υπερβαίνουν τα χορηγηθέντα κονδύλια. Τα κονδύλια χορηγούνται σε ετήσια βάση από το 1999, που τα κράτη μέλη δεν ήταν ακόμη σε θέση να τα χρησιμοποιήσουν εξολοκλήρου. Κατά συνέπεια, ορισμένα κονδύλια συσσωρεύτηκαν. Πρόσφατα, χρησιμοποιήθηκαν πιο αποτελεσματικά και αποδοτικά και θα απορροφηθούν πλήρως εντός των δύο επόμενων ετών.

Σημαντική πρόοδος έχει σημειωθεί όσον αφορά τα τρία προγράμματα τα τελευταία χρόνια και έως τα τέλη της περιόδου αναφοράς, ενώ έχει προσδιοριστεί και προετοιμαστεί η πλειονότητα των έργων παροπλισμού και ενέργειας και ένα σημαντικό ποσοστό εξ αυτών είναι ήδη υπό υλοποίηση.

Σε όλες τις χώρες το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης διατέθηκε σε έργα παροπλισμού και διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων. Η Λιθουανία και η Βουλγαρία χρησιμοποίησαν ένα σημαντικό μέρος για την αποθήκευση αναλωμένων καυσίμων και τη διαχείριση των αποβλήτων. Επί του παρόντος, οι εγκαταστάσεις που απαιτούνται για τον παροπλισμό, την επεξεργασία και την αποθήκευση των ραδιενεργών αποβλήτων και των αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων είναι υπό κατασκευή, τα έγγραφα τεκμηρίωσης για την αδειοδότηση καταρτίζονται και οι πρώτες προπαρασκευαστικές εργασίες αποξήλωσης έχουν ήδη ξεκινήσει.

Ο τομέας της ενέργειας επωφελήθηκε στις περιπτώσεις όπου τα έργα ήταν σύμφωνα με τις εθνικές και ευρωπαϊκές ενεργειακές πολιτικές. Ο τομέας της ενέργειας χρηματοδοτήθηκε εξ αρχής, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η απώλεια ηλεκτροπαραγωγικής ικανότητας. Η προσέγγιση αυτή αποδείχθηκε ιδιαίτερα ωφέλιμη και αποτελεσματική στην περίπτωση της Βουλγαρίας, καθώς περιόρισε τις επιπτώσεις της πρόσφατης ενεργειακής και χρηματοοικονομικής κρίσης. Σημειώθηκαν μεν καθυστερήσεις σε ορισμένα έργα παροπλισμού αλλά έγιναν σοβαρές προσπάθειες με σκοπό την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεών τους στην κρίσιμη πορεία του παροπλισμού.

Το νομικό πλαίσιο και οι δομές διαχείρισης των χωρών συνεχίζουν να προσαρμόζονται ως συνέπεια της μετατροπής των εταιρειών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε φορείς παροπλισμού.

Προοπτικές

Θα συνεχίζουν να εφαρμόζονται μέτρα στους τομείς του παροπλισμού και της ενέργειας έως το τέλος της χρηματοδοτικής προοπτικής, όπως προβλέπεται από τις καθορισθείσες στρατηγικές. Θα δοθεί προτεραιότητα στα έργα παροπλισμού έναντι των έργων που αφορούν την ενέργεια στις περιπτώσεις όπου τα κονδύλια είναι περιορισμένα.

Η χρήση της χρηματοδότησης της ΕΕ στον τομέα του παροπλισμού θα επικεντρωθεί στην ολοκλήρωση της αναγκαίας υποδομής, την επεξεργασία των ραδιενεργών αποβλήτων, την έκδοση των απαραίτητων αδειών παροπλισμού και την αποξήλωση. Θα προωθηθούν και θα ενισχυθούν νέες δομές οργάνωσης και διαχείρισης των έργων παροπλισμού, οι οποίες θα υποστηρίξουν τις δραστηριότητες αποξήλωσης, χωρίς να σταματήσει η εκτέλεση των εργασιών αποξήλωσης από το προσωπικό των μονάδων.

Τα έργα στον τομέα της ενέργειας βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο. Οι ενέργειες στον τομέα αυτό θεωρούνται επί του παρόντος επαρκείς. Αν και η τελική ανάληψη υποχρεώσεων θα λάβει χώρα το 2013, η υλοποίηση των έργων από αυτές τις αναλήψεις θα παραταθεί πέραν αυτής της προθεσμίας.

Στόχος της χρηματοδοτικής ενίσχυσης της ΕΕ ήταν πάντα και εξακολουθεί να είναι η παροχή ενίσχυσης στα κράτη μέλη και όχι η πλήρης χρηματοδότηση του παροπλισμού ή η πλήρης αντιστάθμιση των επιπτώσεων λόγω του κλεισίματος. Η παρεχόμενη ενίσχυση θα συμπληρωθεί από κατάλληλους εθνικούς πόρους.

[1] Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ιαπωνία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδάς, Ευρωπαϊκή Επιτροπή

[2] ΕΕ L 236 της 23.9.2003, σ. 33 και σ. 944

[3] ΕΕ L 236 της 23.9.2003, σ. 33 και σ. 954

[4] ΕΕ L157 της 21.6.2005, σ.11 και σ.38

[5] ΕΕ L 411 της 30.12.2006, σ. 10

[6] ΕΕ L 131 της 23.5.2007, σ. 1

[7] ΕΕ L 189 της 22.7.2010, σ. 9

[8] Πρόγραμμα βοήθειας για τις χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης

[9] ΕΕ L 248 της 16.09.2002, σ.1.

[10] Επιστολή της 4ης Ιουνίου 2007 από την ΕΚ προς τη Λιθουανία: Διορισμός της Εθνικής Υπηρεσίας στο Πρόγραμμα Ignalina

[11] Απόφαση της Επιτροπής σχετικά με τις διαδικασίες που σχετίζονται με τον προγραμματισμό και την παρακολούθηση των μέτρων και της οικονομικής ενίσχυσης στο πλαίσιο των προγραμμάτων Bohunice και Ignalina για την περίοδο 2007 έως 2013 και στο πλαίσιο του προγράμματος Kozloduy για την περίοδο 2007-2009 - C(2007)5538

[12] Πραγματικές δεσμεύσεις έως τα τέλη του 2009 + πρόβλεψη 2010-2013

[13] Εκταμίευση – κεφάλαιο 3.3.1. και 3.3.2

[14] Πραγματικές δεσμεύσεις έως τα τέλη του 2009 + πρόβλεψη 2010-2013

[15] Πραγματικές δεσμεύσεις έως τα τέλη του 2009 + πρόβλεψη 2010-2013