[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 15.4.2011

COM(2011) 211 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Για μια αυστηρή διαχείριση της ποιότητας στον τομέα των ευρωπαϊκών στατιστικών

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Για μια αυστηρή διαχείριση της ποιότητας[1] στον τομέα των ευρωπαϊκών στατιστικών

Εισαγωγη

Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι να χαράξει μια στρατηγική που θα παράσχει στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) ένα πλαίσιο για τη διαχείριση της ποιότητας των στατιστικών που σχετίζονται με την ενίσχυση του συντονισμού της οικονομικής πολιτικής, πλαίσιο το οποίο θα περιλαμβάνει μηχανισμούς που θα εξασφαλίζουν την υψηλή ποιότητα των στατιστικών δεικτών.

Στο ειδικό πλαίσιο του συστήματος δημοσιονομικής εποπτείας της ΕΕ και της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος (ΔΥΕ), η Επιτροπή έχει αναλάβει το καθήκον να αξιολογεί σε τακτική βάση την ποιότητα τόσο των πραγματικών στοιχείων που υποβάλλουν τα κράτη μέλη όσο και των υποκείμενων λογαριασμών του τομέα της γενικής κυβέρνησης, οι οποίοι καταρτίζονται σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Σύστημα Λογαριασμών. Ωστόσο, διάφορες πρόσφατες εξελίξεις, και ιδιαίτερα η ανακρίβεια των στατιστικών στοιχείων για το δημόσιο έλλειμμα και το δημόσιο χρέος της Ελλάδας[2], κατέδειξαν ότι το σύστημα δημοσιονομικών στατιστικών δεν μειώνει επαρκώς τον κίνδυνο κοινοποίησης στοιχείων ανεπαρκούς ποιότητας στην Eurostat. Για την αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού, η Επιτροπή επισήμανε την ανάγκη να δοθούν στην Eurostat διευρυμένες εξουσίες στον τομέα των δημοσιονομικών στατιστικών. Οι εξουσίες αυτές δόθηκαν στην Eurostat από το Συμβούλιο τον Αύγουστο του 2010.

Επιπλέον, οι συνέπειες της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης κατέδειξαν την ανάγκη να ενισχυθεί η δομή οικονομικής διακυβέρνησης στην ευρωζώνη αλλά και στην ΕΕ συνολικά. Η Επιτροπή ανταποκρίθηκε στην απαίτηση αυτή εγκρίνοντας, στις 29 Σεπτεμβρίου 2010, μια δέσμη νομοθετικών προτάσεων[3]. Με τις προτάσεις αυτές επιδιώκεται να διευρυνθεί και να βελτιωθεί η εποπτεία των δημοσιονομικών πολιτικών, των μακροοικονομικών πολιτικών και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, έτσι ώστε να αντιμετωπιστούν οι ανεπάρκειες που διαπιστώθηκαν στην ισχύουσα νομοθεσία. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης των κρατών μελών, προβλέπεται η εφαρμογή νέων μηχανισμών επιβολής των κανόνων. Είναι σαφές ότι οι μηχανισμοί αυτοί πρέπει να στηρίζονται σε στατιστικά στοιχεία υψηλής ποιότητας, παραγόμενα βάσει ενός αυστηρού πλαισίου διαχείρισης της ποιότητας.

Από τη βελτιωμένη διαχείριση της ποιότητας αναμένεται επίσης ότι θα ωφεληθούν όλοι οι στατιστικοί τομείς. Ειδικότερα, για να στεφθεί από επιτυχία η στρατηγική «Ευρώπη 2020» για την ανάπτυξη και την απασχόληση και την ενίσχυση της οικονομικής διακυβέρνησης, στόχος που επιδιώκεται και μέσω του ευρωπαϊκού εξαμήνου για τον εκ των προτέρων συντονισμό της οικονομικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θα χρειαστούν αξιόπιστα και υψηλής ποιότητας στοιχεία και στατιστικές αναλύσεις, βάσει των οποίων θα μπορούν να λαμβάνονται οι αποφάσεις και να παρακολουθείται η εφαρμογή τους.

Το σημερινο πλαισιο ποιοτητασ των ευρωπαϊκων στατιστικων

Τα στατιστικά στοιχεία είναι το προϊόν που προκύπτει από τις διαδικασίες στατιστικής παραγωγής που εφαρμόζονται στο πλαίσιο ολόκληρου του Ευρωπαϊκού Στατιστικού Συστήματος (ΕΣΣ). Οι χρήστες των ευρωπαϊκών στατιστικών πρέπει να είναι σε θέση να χρησιμοποιούν με εμπιστοσύνη τα στοιχεία αυτά ως βάση για τις αποφάσεις τους. Τα εν λόγω προϊόντα πρέπει να είναι κατάλληλα για τον σκοπό για τον οποίο προορίζονται. Είναι πολύ σημαντικό να θεωρούν οι χρήστες τα στατιστικά στοιχεία κατάλληλα, επίκαιρα και ακριβή και να είναι πεπεισμένοι ότι τα εν λόγω στοιχεία παράγονται σύμφωνα με τις αρχές που διέπουν την κατάρτιση των επίσημων στατιστικών, όπως είναι η επαγγελματική ανεξαρτησία, η ακεραιότητα και η αντικειμενικότητα. Αυτό ισχύει για το Ευρωπαϊκό Στατιστικό Σύστημα[4] συνολικά, συμπεριλαμβανομένης της Eurostat.

Η συνολική ποιότητα των στατιστικών στοιχείων σε ευρωπαϊκό επίπεδο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την καταλληλότητα όλης της διαδικασίας που χρησιμοποιείται για την παραγωγή τους. Αν τα στοιχεία που παρέχουν τα κράτη μέλη είναι ανεπαρκούς ποιότητας, επηρεάζεται αρνητικά η ποιότητα των ευρωπαϊκών στατιστικών. Για να αποφευχθεί η εμφάνιση τέτοιων καταστάσεων, χρειάζεται συνολική και αυστηρή διαχείριση της ποιότητας στο ΕΣΣ. Αυτή η συστημική προσέγγιση του ζητήματος της ποιότητας θα ωφεληθεί από τη μεταρρύθμιση της μεθόδου παραγωγής των ευρωπαϊκών στατιστικών, διότι η εν λόγω μεταρρύθμιση αναμένεται να εκσυγχρονίσει ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής[5].

Τα τελευταία χρόνια η διακυβέρνηση του ΕΣΣ βελτιώθηκε, ιδίως με την έκδοση του κώδικα ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές, το 2005[6]. Η εφαρμογή και η παρακολούθηση του κώδικα στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό σε μια αυτορρυθμιστική προσέγγιση (αυτοαξιολογήσεις, επανεξετάσεις από εμπειρογνώμονες και εθνικά σχέδια εφαρμογής). Από το 2009, όταν συστάθηκε ο ευρωπαϊκός συμβουλευτικός φορέας για τη διακυβέρνηση στον τομέα της στατιστικής (ESGAB), το σύστημα ενισχύθηκε με την προσθήκη μιας εξωτερικής αξιολόγησης και, στη συνέχεια, με την έναρξη ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 223/2009 για τις ευρωπαϊκές στατιστικές[7].

Οι ευρωπαϊκές στατιστικές για τα δημόσια οικονομικά παράγονται σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Σύστημα Λογαριασμών (επί του παρόντος, ΕΣΟΛ 95) και αποτελούν τη βάση για την παρακολούθηση της δημοσιονομικής κατάστασης στην ΕΕ, ιδίως για τις στατιστικές που αφορούν τη ΔΥΕ. Οι ευρωπαϊκές στατιστικές για τα δημόσια οικονομικά διαφέρουν από τις παρουσιάσεις του προϋπολογισμού ή των δημόσιων λογαριασμών, οι οποίες διαφέρουν από χώρα σε χώρα όσον αφορά τους καλυπτόμενους φορείς και τις αρχές καταγραφής των συναλλαγών. Σε εθνικό επίπεδο, οι εθνικές στατιστικές αρχές οφείλουν να εξασφαλίζουν ότι τα υποβαλλόμενα στοιχεία συνάδουν με τις σχετικές νομικές διατάξεις. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Eurostat είναι υπεύθυνη για την παροχή της στατιστικής μεθοδολογικής βάσης στην οποία θεμελιώνονται οι στατιστικές ΔΥΕ και για την αξιολόγηση των στοιχείων που κοινοποιούν τα κράτη μέλη για τους σκοπούς της ΔΥΕ.

Σε συνέχεια των αδυναμιών που διαπιστώθηκαν όσον αφορά τις στατιστικές για το δημόσιο έλλειμμα και το δημόσιο χρέος της Ελλάδας[8], δόθηκαν στην Επιτροπή διευρυμένες εξουσίες, που της επιτρέπουν να ελέγχει διεξοδικά τις πηγές πρωτογενών στοιχείων ΔΥΕ. Οι εξουσίες αυτές εφαρμόστηκαν αμέσως για την αξιολόγηση της ποιότητας των στατιστικών για το δημόσιο έλλειμμα και το δημόσιο χρέος της Ελλάδας.

Γιατι χρειαζεται περαιτερω ενισχυση

Στο πλαίσιο της πρόσφατης χρηματοπιστωτικής κρίσης, οι αδυναμίες στην ποιότητα των πρωτογενών στοιχείων των εθνικών λογαριασμών και τη στατιστική τους ενσωμάτωση στη διαδικασία υποβολής κοινοποιήσεων ΔΥΕ επιδεινώθηκαν λόγω των αδυναμιών που παρουσιάζει το σημερινό πλαίσιο στατιστικής διακυβέρνησης. Τα διδάγματα που αντλήθηκαν αφορούν επίσης την αξιοπιστία των εθνικών στατιστικών συστημάτων και του Ευρωπαϊκού Στατιστικού Συστήματος συνολικά. Ειδικότερα, είναι σαφές ότι πρέπει να ενισχυθεί το σημερινό πλαίσιο όσον αφορά την επαγγελματική ανεξαρτησία των μελών του ΕΣΣ και ότι η διορθωτική, ως επί το πλείστον, προσέγγιση που ακολουθείται σήμερα όσον αφορά τη διαχείριση των ευρωπαϊκών στατιστικών γενικά και των στατιστικών για τα δημόσια οικονομικά ειδικότερα πρέπει να αντικατασταθεί από μια προληπτική προσέγγιση.

Η παρούσα ανακοίνωση βασίζεται στο υφιστάμενο πλαίσιο, το οποίο θέτει τα θεμέλια για τη δημιουργία ενός πλαισίου διακυβέρνησης όσον αφορά την παραγωγή των ευρωπαϊκών στατιστικών. Στόχοι της είναι, πρώτον, η αντιμετώπιση των προβλημάτων που διαπιστώθηκαν τα τελευταία χρόνια και, δεύτερον, η βελτίωση της ποιότητας των ευρωπαϊκών στατιστικών, με την υιοθέτηση μιας προσέγγισης η οποία θα εστιάζεται σε συγκεκριμένες προτεραιότητες και κινδύνους και θα θεμελιώνεται στα συστήματα διαχείρισης της ποιότητας που υπάρχουν ήδη στα κράτη μέλη. Λαμβάνει επίσης υπόψη τις συνέπειες που έχουν σε στατιστικό επίπεδο οι νομοθετικές προτάσεις που ενέκρινε η Επιτροπή στις 29 Σεπτεμβρίου 2010 σχετικά με τα ακόλουθα θέματα:

- Ενίσχυση του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης μέσω της εφαρμογής συνετής δημοσιονομικής πολιτικής·

- Πρόληψη και διόρθωση των μακροοικονομικών ανισορροπιών·

- Καθιέρωση εθνικών δημοσιονομικών πλαισίων ποιότητας, και ειδικότερα πρόβλεψη της ανάγκης να δημιουργηθούν δημόσια λογιστικά συστήματα που να υπόκεινται σε κατάλληλους εσωτερικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς και να καλύπτουν πλήρως και με συνέπεια όλους τους υποτομείς της γενικής κυβέρνησης·

- Αυστηρότερη επιβολή των κανόνων[9].

Η παρούσα ανακοίνωση απηχεί τα συμπεράσματα της έκθεσης την οποία εξέδωσε η ειδική ομάδα Van Rompuy[10] στις 21 Οκτωβρίου 2010 και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Οικονομικών και Δημοσιονομικών Υποθέσεων της 17ης Νοεμβρίου 2010[11]. Ειδικότερα, αντιμετωπίζει το ζήτημα της ενίσχυσης της εφαρμογής του κώδικα ορθής πρακτικής από τα κράτη μέλη. Η υλοποίηση αυτής της φιλόδοξης στρατηγικής θα απαιτήσει επίσης προσεκτική επανεξέταση των στατιστικών προτεραιοτήτων και των πόρων που διατίθενται στα μέλη του ΕΣΣ.

Κατευθυνσεισ δρασησ

Για να αναπτυχθεί και να εφαρμοστεί ένα πλαίσιο διαχείρισης της ποιότητας, η Επιτροπή θα ακολουθήσει τις ακόλουθες δύο γραμμές δράσης.

Πρώτη γραμμή δράσης: Περαιτέρω ενίσχυση της διακυβέρνησης του Ευρωπαϊκού Στατιστικού Συστήματος

Ενίσχυση της εφαρμογής του κώδικα ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές

Η Επιτροπή προτίθεται να βελτιώσει την εφαρμογή του πλαισίου διακυβέρνησης των στατιστικών, προτείνοντας τροποποιήσεις στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 223/2009 για τις ευρωπαϊκές στατιστικές, έναν αναθεωρημένο κώδικα ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές και μια νέα διαδικασία για την εφαρμογή του εν λόγω κώδικα από τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες και τις άλλες αρμόδιες εθνικές αρχές. Ειδικότερα:

1. Θα υποβληθεί πρόταση για στοχευμένες τροποποιήσεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 223/2009. Η πρόταση θα καθιστά σαφές ότι η αρχή της επαγγελματικής ανεξαρτησίας των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών ισχύει απαρέγκλιτα. Πράγματι, οι στατιστικές πρέπει να καταρτίζονται, να παράγονται και να διαδίδονται με ανεξάρτητο τρόπο, χωρίς καμία πίεση από ομάδες πολιτικών ή άλλων συμφερόντων ή από αρχές της Ένωσης ή των κρατών μελών, ενώ οι υφιστάμενες θεσμικές ρυθμίσεις δεν επιτρέπεται να περιορίζουν αυτή την αρχή. Το δικαίωμα των στατιστικών αρχών να αντλούν στοιχεία από διαθέσιμα διοικητικά μητρώα, όταν υπάρχουν στοιχεία που μπορούν να ληφθούν από μητρώα αυτού του είδους, θα ενισχυθεί με την αποσαφήνιση του ρόλου τους στον σχεδιασμό του περιεχομένου των διοικητικών μητρώων και τον καθορισμό των απαιτήσεων ποιότητας που ισχύουν για τα διοικητικά μητρώα. Αν χρειαστεί, αυτή η τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 223/2009 θα καθορίσει επίσης ένα νομικό πλαίσιο για άλλες πρωτοβουλίες, και ιδίως για την εφαρμογή των νέων «δεσμεύσεων για την αξιοπιστία των στατιστικών», που επιτρέπουν τη δημιουργία ενός αυστηρότερου πλαισίου εφαρμογής του κώδικα ορθής πρακτικής.

2. Ο κώδικας ορθής πρακτικής θα αναθεωρηθεί, ώστε να γίνει διάκριση μεταξύ των αρχών που πρέπει να εφαρμόζονται από τα μέλη του ΕΣΣ και των αρχών —σχετικά με το θεσμικό περιβάλλον— που πρέπει να εφαρμόζονται από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών. Η σύσταση της Επιτροπής, της 25ης Μαΐου 2005, θα επικαιροποιηθεί ανάλογα.

3. Η Επιτροπή προτείνει να δεσμευτούν επίσημα τα κράτη μέλη, με βάση τον κώδικα ορθής πρακτικής, ότι θα λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για τη διατήρηση της αξιοπιστίας των στατιστικών τους και ότι θα παρακολουθούν την εφαρμογή του κώδικα («δέσμευση για την αξιοπιστία των στατιστικών»). Η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, θα συντάξει έναν συμφωνημένο πυρήνα βασικών αρχών για τις «δεσμεύσεις για την αξιοπιστία των στατιστικών», με στόχο την ενσωμάτωσή του στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 223/2009. Το λεπτομερές περιεχόμενο κάθε δέσμευσης θα αποφασιστεί από κοινού με τα αντίστοιχα κράτη μέλη με βάση τα ακόλουθα γενικά στοιχεία, έτσι ώστε να επιτευχθεί η σωστή εφαρμογή του κώδικα ορθής πρακτικής σε εθνικό επίπεδο:

4. Κάθε κράτος μέλος θα καθορίσει το δικό του πρόγραμμα διασφάλισης και βελτίωσης της ποιότητας, στο οποίο θα αντικατοπτρίζεται η πρόοδος που επιτελεί όσον αφορά την εφαρμογή του κώδικα και θα προσδιορίζονται οι ενέργειες που απαιτούνται κατά προτεραιότητα για να εξασφαλιστεί η σωστή εφαρμογή των ελάχιστων προτύπων. Το πρόγραμμα αυτό θα επικαιροποιείται, όταν χρειάζεται, για την αντιμετώπιση τυχόν νέων αναγκών·

5. Σε τακτική βάση, και υπό τον συντονισμό κάθε εθνικής στατιστικής υπηρεσίας, κάθε κράτος μέλος θα διεξαγάγει αυτοαξιολόγηση της εφαρμογής του κώδικα, που θα καλύπτει ολόκληρο το εθνικό στατιστικό σύστημα. Οι αδυναμίες που θα εντοπιστούν και τα διδάγματα που θα αντληθούν θα ληφθούν υπόψη κατά την κατάρτιση του εθνικού προγράμματος διασφάλισης και βελτίωσης της ποιότητας. Οι αδυναμίες κρίσιμης σημασίας πρέπει να αντιμετωπιστούν χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση·

6. Με βάση αυτές τις «δεσμεύσεις για την αξιοπιστία των στατιστικών», και ιδίως τα εθνικά προγράμματα διασφάλισης και βελτίωσης της ποιότητας και τις εθνικές αυτοαξιολογήσεις, η Επιτροπή θα αναπτύξει και θα οργανώσει, στη συνέχεια, το δικό της πρόγραμμα για την αξιολόγηση της εφαρμογής του κώδικα ορθής πρακτικής από τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες.

Αυτά τα ελάχιστα πρότυπα ισχύουν για όλους τους στατιστικούς τομείς. Πρέπει επίσης να υπάρχουν ειδικές απαιτήσεις για τους στατιστικούς τομείς που υποστηρίζουν την ενίσχυση του συντονισμού της οικονομικής πολιτικής, όπως διευκρινίζεται παρακάτω.

Ο ρόλος του ευρωπαϊκού συμβουλευτικού φορέα για τη διακυβέρνηση στον τομέα της στατιστικής (ESGAB)

Αποστολή αυτού του συμβουλευτικού φορέα είναι να εποπτεύει, με τρόπο ανεξάρτητο, την Eurostat και το Ευρωπαϊκό Στατιστικό Σύστημα συνολικά όσον αφορά την εφαρμογή του κώδικα ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές. Η Επιτροπή, έχοντας αξιολογήσει τον ρόλο και την αποτελεσματικότητα του ESGAB, προσβλέπει στη συνέχιση της συνεργασίας της με τον εν λόγω φορέα, η οποία υπήρξε ιδιαίτερα επωφελής γι’ αυτήν από την ίδρυσή του, το 2009. Η Επιτροπή προσδοκά ότι και ο ESGAB θα ωφεληθεί από τη βελτίωση της εφαρμογής και της παρακολούθησης του κώδικα ορθής πρακτικής.

Σύμφωνα με την απόφαση ίδρυσης του ESGAB, η Επιτροπή θα αξιοποιήσει την πείρα που έχει αποκομίσει και, αν χρειαστεί, θα υποβάλει περαιτέρω προτάσεις για τη λειτουργία αυτού του φορέα. Θα ζητήσει επίσης τη συμβουλευτική υποστήριξη του φορέα για την υποβολή προτάσεων επικαιροποίησης του κώδικα ορθής πρακτικής και για την εξεύρεση τρόπων που θα διευκολύνουν την εφαρμογή του.

Το θεσμικό περιβάλλον της Eurostat όσον αφορά την παραγωγή ευρωπαϊκών στατιστικών

Το θεσμικό περιβάλλον της Eurostat και ο τρόπος λειτουργίας της στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ορίζονται στην απόφαση 97/281/ΕΚ της Επιτροπής[12]. Η Eurostat επιτελεί τον συντονιστικό της ρόλο όπως ορίζει ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 223/2009. Η επαγγελματική της ανεξαρτησία, καθώς και η όλη διαδικασία εφαρμογής του κώδικα ορθής πρακτικής εποπτεύονται από τον ESGAB. Η Eurostat διατηρεί επίσης συνεχή διάλογο με τους χρήστες μέσω της ευρωπαϊκής στατιστικής συμβουλευτικής επιτροπής[13]. Τα μέσα αυτά παρέχουν στην Eurostat το πλαίσιο που χρειάζεται για να διαδραματίσει ισχυρό και ανεξάρτητο ρόλο στο σημερινό θεσμικό περιβάλλον. Ως εκ τούτου, προβλέπεται η ευθυγράμμιση της απόφασης 97/281/ΕΚ με το ήδη εφαρμοζόμενο σημερινό πλαίσιο.

Δεύτερη γραμμή δράσης: Προληπτική προσέγγιση όσον αφορά τον έλεγχο των στατιστικών για τα δημόσια οικονομικά (ΔΥΕ)

Οι στατιστικές ΔΥΕ προκύπτουν από την επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων για τα δημόσια οικονομικά, τα οποία στο εξής καλούνται «πρωτογενή στοιχεία». Η πρόσφατη πείρα έδειξε ότι είναι εξίσου σημαντικό να αξιολογείται η ποιότητα των πρωτογενών στοιχείων όσο και να εξακολουθήσει να αξιολογείται η ποιότητα της μετατροπής των στοιχείων αυτών σε πρότυπα ΕΣΛ. Πρέπει να ληφθούν προληπτικά μέτρα, όπως είναι η προώθηση της περαιτέρω τυποποίησης των δημόσιων λογαριασμών, καθώς και η ευρύτερη προδραστική διαχείριση των διαδικασιών εκτίμησης κινδύνου. Στα μέτρα αυτά συμπεριλαμβάνεται η αξιολόγηση της καταλληλότητας της ποιότητας των πρωτογενών στοιχείων που χρησιμοποιούνται για την κατάρτιση στατιστικών σύμφωνα με τους κανόνες του ΕΣΛ. Ωστόσο, θα εξακολουθήσει να είναι παράλληλα απαραίτητη και η εφαρμογή διορθωτικών ενεργειών. Τελικά, όταν εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα των προληπτικών μέτρων, η ανάγκη εφαρμογής αυτών των διορθωτικών ενεργειών θα είναι πιο περιορισμένη.

Η ενίσχυση της διακυβέρνησης του Ευρωπαϊκού Στατιστικού Συστήματος αναμένεται να έχει θετικά αποτελέσματα

Η υιοθέτηση μιας προληπτικής προσέγγισης όσον αφορά τον έλεγχο των στατιστικών για τα δημόσια οικονομικά σημαίνει ότι οι «δεσμεύσεις για την αξιοπιστία των στατιστικών» πρέπει να είναι σχεδιασμένες με τέτοιο τρόπο ώστε να καλύπτουν τους κινδύνους που προκύπτουν από τον ακατάλληλο σχεδιασμό των εθνικών στατιστικών συστημάτων συνολικά. Οι ακόλουθες ρυθμίσεις είναι επίσης σημαντικές: σαφής περιγραφή της αποστολής του φορέα (το προσωπικό πρέπει να γνωρίζει τις δεοντολογικές και οργανωτικές αξίες), κατάλληλη εποπτεία της διαχείρισης και διαχωρισμός καθηκόντων, εσωτερική ελεγκτική ικανότητα ή ικανότητα ελέγχου από ανάλογο φορέα και κατάλληλη διαδικασία διαχείρισης των κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων των θεμάτων που αφορούν την τεχνολογία της πληροφορίας. Κάθε ουσιαστική τροποποίηση των ρυθμίσεων αυτών πρέπει να αναλύεται διεξοδικά, ώστε να αξιολογούνται οι συνέπειές της στους κινδύνους που συνδέονται με τις διαδικασίες παραγωγής των στατιστικών για τα δημόσια οικονομικά.

Χρειάζονται επίσης ειδικά μέτρα

Πέρα από την ανάγκη να μειωθούν αυτοί οι κίνδυνοι γενικού χαρακτήρα, η Eurostat θα αναπτύξει ένα ειδικό σύστημα διαχείρισης της ποιότητας για τις στατιστικές των δημόσιων οικονομικών σε συνεργασία με τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες και τους εθνικούς φορείς που είναι αρμόδιοι για τον έλεγχο των πρωτογενών δημοσιονομικών στοιχείων (και ιδίως τα εθνικά ελεγκτικά συνέδρια).

Οι στόχοι που επιδιώκονται με την προσέγγιση των στατιστικών για τα δημόσια οικονομικά με βάση την έννοια της διαχείρισης της ποιότητας θα επιτευχθούν κυρίως με την ένταξη βελτιωμένων συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας στο ΕΣΣ και με την εκ του σύνεγγυς παρακολούθηση του θέματος από την Eurostat μέσω συστηματικής ανάλυσης των κινδύνων και τακτικών επισκέψεων διαλόγου στο πλαίσιο της ΔΥΕ. Η πρόσφατη αναθεώρηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 479/2009[14] παρέχει στην Eurostat την εξουσία να εφαρμόζει ένα σύστημα τακτικής παρακολούθησης και ελέγχου των πρωτογενών δημοσιονομικών στοιχείων, για όλα τα κράτη μέλη, με σκοπό να αυξηθεί σημαντικά η ποιότητα των μέσων εντοπισμού των κινδύνων. Η Επιτροπή θα ασκήσει στο ακέραιο αυτές τις νέες αρμοδιότητες, πραγματοποιώντας πιο ενδελεχείς επισκέψεις διαλόγου και επεκτείνοντας τις επισκέψεις αυτές σε δημόσιους φορείς που παρέχουν πρωτογενή δημοσιονομικά στοιχεία στις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες.

Η προσέγγιση αυτή θα διευκολύνει την ανάπτυξη ενός βασισμένου σε αρχές, συστηματικού και συνεκτικού πλαισίου για την οργάνωση των μεθοδολογικών επισκέψεων. Αν η Επιτροπή το κρίνει στη συνέχεια ενδεδειγμένο, όπως προβλέπεται στον νέο άρθρο 11β του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 479/2009, θα πραγματοποιούνται, το συντομότερο δυνατόν, πιο διεξοδικές μεθοδολογικές επισκέψεις στα οικεία κράτη μέλη.

Στο πλαίσιο αυτό, η Eurostat θα αναπτύξει, με βάση την πρόσφατη πείρα της, ένα συγκροτημένο προληπτικό σύστημα που θα ισχύει για όλα τα κράτη μέλη. Ο τριπλός στόχος, σε συνεργασία με τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες, έγκειται στην καλύτερη επισήμανση, αξιολόγηση και παρακολούθηση των σημαντικών κινδύνων και προβλημάτων, με προδραστικό τρόπο, έτσι ώστε να αναλαμβάνονται οι κατάλληλες διορθωτικές ενέργειες όσο το δυνατόν νωρίτερα. Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός, πρέπει να καλύπτεται ολόκληρη η αλυσίδα παραγωγής στατιστικών στοιχείων, από τις πηγές πρωτογενών λογιστικών στοιχείων έως την τελική κοινοποίηση στοιχείων ΔΥΕ από τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες. Η Eurostat θα εφαρμόσει μια εναρμονισμένη και αυστηρή προσέγγιση όσον αφορά τη διαχείριση της ποιότητας στο πλαίσιο της ΔΥΕ, λαμβάνοντας υπόψη τους σχετικούς παράγοντες κινδύνου στο μοντέλο αξιολόγησης κινδύνου που θα χρησιμοποιεί.

Η νέα προσέγγιση θα εστιαστεί στα ακόλουθα στοιχεία:

- Καταλληλότητα των πρωτογενών δημοσιονομικών στοιχείων για την τήρηση των απαιτήσεων των λογαριασμών που καταρτίζονται βάσει του ΕΣΛ·

- Πληρότητα των στοιχείων, όσον αφορά την κάλυψη της γενικής κυβέρνησης, με ιδιαίτερη έμφαση στους υποτομείς των ομόσπονδων κρατών και της τοπικής αυτοδιοίκησης και στους εποπτευόμενους φορείς·

- Επικαιρότητα και διαχρονική συνοχή των στοιχείων, περιλαμβανομένων των τριμηνιαίων στοιχείων, πράγμα που αποτελεί, σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό, προτεραιότητα για τους χρήστες·

- Αποτελεσματικότητα, αξιοπιστία, ακεραιότητα και διαφάνεια της διαδικασίας ροής στοιχείων μεταξύ των δημόσιων φορέων και των στατιστικών αρχών που είναι υπεύθυνες για την τελική κατάρτιση των στοιχείων ΔΥΕ. Η πτυχή αυτή θα συμπεριλάβει την ανάλυση των ρυθμίσεων που διέπουν την ευθύνη των εθνικών υπαλλήλων και του προσωπικού που εμπλέκονται στις εν λόγω ροές, τον έλεγχο των λογιστικών στοιχείων από τα κράτη μέλη σε όλα τα επίπεδα της γενικής κυβέρνησης, καθώς και την ανάπτυξη αυστηρών και αποτελεσματικών συστημάτων εποπτείας και ελέγχου σε εθνικό επίπεδο. Για παράδειγμα, θα ήταν δυνατόν να συμφωνηθεί μια δέσμη προτύπων διαχείρισης της ποιότητας που θα είναι προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητες της διαδικασίας κατάρτισης των στατιστικών ΔΥΕ και τα οποία θα εφαρμόζονται από τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες, αφού τα πιστοποιήσει η Επιτροπή·

- Πληρότητα και ακρίβεια του μητρώου των φορέων που ελέγχονται από μονάδες της γενικής κυβέρνησης και οι οποίοι, κατά συνέπεια, είναι πιθανοί υποψήφιοι για κατάταξη στον τομέα της γενικής κυβέρνησης·

- Εφαρμογή του κώδικα ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές στο πλαίσιο της διαδικασίας κατάρτισης των στατιστικών ΔΥΕ.

Σκοπός της προσέγγισης αυτής είναι η ελαχιστοποίηση του πρόσθετου κόστους για όλους τους παράγοντες του συστήματος, καθώς το σύστημα θα βασίζεται σε εκτίμηση των κινδύνων, η οποία λογικά θα εξορθολογίσει τις προσπάθειες πρόληψης, εντοπισμού και μείωσης των κινδύνων ανεπαρκούς ποιότητας των στοιχείων ΔΥΕ.

Επιπλέον, σύμφωνα με την πρότασή της για έκδοση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τις απαιτήσεις για τα δημοσιονομικά πλαίσια των κρατών μελών[15], η Επιτροπή θα υποστηρίξει την εφαρμογή προτύπων δημόσιας λογιστικής που θα παρέχουν τις πληροφορίες που χρειάζονται για την κατάρτιση, βάσει του ΕΣΛ, στοιχείων για όλους τους υποτομείς της γενικής κυβέρνησης. Το σχέδιο αυτό περιλαμβάνει τα στοιχεία που χρειάζονται για την κατάρτιση τριμηνιαίων λογαριασμών του τομέα της γενικής κυβέρνησης και πινάκων συσχετισμού μεταξύ των μηνιαίων κοινοποιήσεων σε ταμειακή βάση, καθώς και για την παραγωγή τριμηνιαίων στοιχείων που να συνάδουν με το ΕΣΛ. Η Eurostat προτίθεται να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στο πλαίσιο των διεθνών λογιστικών προτύπων του δημόσιου τομέα, τα οποία προάγουν την τήρηση των λογαριασμών της δημόσιας λογιστικής σε δεδουλευμένη βάση κατά τρόπο παραπλήσιο με τις αρχές που βασίζονται στο ΕΣΛ.

Αυτή η νέα προσέγγιση θα συμπληρωθεί από μια πιο αυστηρή πολιτική στον τομέα της επιβολής των κανόνων, ενώ, όταν κάποιο κράτος μέλος παραποιεί σαφώς τα δημοσιονομικά στοιχεία ή παρέχει παραπλανητικές πληροφορίες, θα κινούνται συστηματικά διαδικασίες παράβασης. Κανόνες επιβολής προβλέπεται επίσης να εισαχθούν και στις «δεσμεύσεις για την αξιοπιστία των στατιστικών».

Για την παρακολούθηση και τον έλεγχο ενός πιο εναρμονισμένου συστήματος, η Eurostat θα εξακολουθήσει να οικοδομεί και να διατηρεί διαρκείς σχέσεις με όλα τα κράτη μέλη. Η Eurostat θα συγκροτήσει ομάδα υπαλλήλων των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών, η οποία θα αναλάβει τα ακόλουθα καθήκοντα:

- εφαρμογή, σε όλη την ΕΕ, του άρθρου 16 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 479/2009 σχετικά με τα καθήκοντα των εθνικών αρχών και υπαλλήλων στο πλαίσιο της ΔΥΕ, με συμμετοχή της Eurostat στις εργασίες ανάπτυξης ενός εναρμονισμένου σχετικού πλαισίου στην ΕΕ·

- εναρμονισμένες βελτιώσεις του πλαισίου διαχείρισης της ποιότητας για τις στατιστικές των δημόσιων οικονομικών, και ιδίως ανάπτυξη ενός κοινού συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για τον εντοπισμό, την εκτίμηση και την παρακολούθηση των κινδύνων.

Το νομικό πλαίσιο του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 479/2009, όπως αναθεωρήθηκε πρόσφατα, παρέχει στην Eurostat τη δυνατότητα να εφαρμόσει ένα σύστημα τακτικής παρακολούθησης και ελέγχου των πρωτογενών δημοσιονομικών στοιχείων, για όλα τα κράτη μέλη, με στόχο να βελτιωθεί σημαντικά η ποιότητα της διαδικασίας εντοπισμού των κινδύνων (και η επακόλουθη εκτίμηση και παρακολούθησή τους). Ωστόσο, αν η ισχύουσα νομική βάση αποδειχθεί ανεπαρκής για την κάλυψη όλων αυτών των πτυχών, η Επιτροπή θα αναλάβει τις κατάλληλες νομοθετικές πρωτοβουλίες.

Επομενα βηματα

Η Επιτροπή θα εφαρμόσει τη στρατηγική που παρουσιάζεται στην παρούσα ανακοίνωση σύμφωνα με τις ευθύνες που υπέχει βάσει της Συνθήκης, λαμβάνοντας ωστόσο υπόψη τους περιορισμούς πόρων. Η στρατηγική αυτή συνίσταται σε μια ισορροπημένη προσέγγιση, που αξιοποιεί τα υφιστάμενα επιτεύγματα και εξασφαλίζει ότι το ΕΣΣ μπορεί να λειτουργεί υπό συνθήκες πλήρους ανεξαρτησίας, αλλά σε στενή συνεργασία με τους βασικούς φορείς που του παρέχουν στοιχεία και τους θεσμικούς χρήστες. Είναι επίσης σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι αυτή η νέα προσέγγιση του τρόπου διαχείρισης της ποιότητας των στατιστικών δεν θα οδηγήσει σε περαιτέρω γραφειοκρατικές απαιτήσεις, σε αύξηση του διοικητικού φόρτου για τους απαντώντες ή σε καθυστερήσεις στη στατιστική παραγωγή.

Δεδομένων των διαφόρων ζητημάτων που διακυβεύονται, και χωρίς να αγνοείται η ανάγκη να γίνουν διαβουλεύσεις με τους κυριότερους εμπλεκόμενους παράγοντες, είναι σημαντικό να επιτευχθεί ταχεία πρόοδος, συμπεριλαμβανομένων των θεμάτων στα οποία απαιτούνται νομοθετικές πρωτοβουλίες, ήτοι:

7. Τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 223/2009, έτσι ώστε να ενισχυθούν οι διατάξεις που αφορούν την ανεξαρτησία των μελών του ΕΣΣ, να απαιτηθεί ο ενεργός ρόλος των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών στον καθορισμό των απαιτήσεων ποιότητας που πρέπει να πληρούνται από τις διοικητικές πηγές στοιχείων και να δημιουργηθεί ένα θεσμικό πλαίσιο για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των νέων «δεσμεύσεων για την αξιοπιστία των στατιστικών»·

8. Αναθεώρηση του κώδικα ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές, ώστε να γίνει διάκριση μεταξύ των αρχών που πρέπει να εφαρμόζονται από τα μέλη του ΕΣΣ και των αρχών —σχετικά με το θεσμικό περιβάλλον— που πρέπει να εφαρμόζονται από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών, και, τελικά, τροποποίηση της σύστασης της Επιτροπής, της 25ης Μαΐου 2005·

9. Τροποποίηση της απόφασης 97/281/ΕΚ σχετικά με τον θεσμικό ρόλο της Eurostat, με στόχο την ευθυγράμμισή της με το ήδη εφαρμοζόμενο σημερινό πλαίσιο διακυβέρνησης.

Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης τις νέες ανάγκες για στατιστικά στοιχεία, και ιδίως τις ανάγκες που προκύπτουν από την έγκριση της δέσμης μέτρων για την οικονομική διακυβέρνηση, που προτάθηκε από την Επιτροπή στις 29 Σεπτεμβρίου 2010. Η Επιτροπή θα αναλάβει και νέες πρωτοβουλίες, αν προκύψει ανάγκη για πιο αυστηρή διαχείριση της ποιότητας στους τομείς αυτούς, πέραν των συνήθων απαιτήσεων ποιότητας που ισχύουν για τις επίσημες στατιστικές.

[1] Όπως συμβαίνει και σε άλλους οργανισμούς, οι απαιτήσεις που προβλέπονται στο Ευρωπαϊκό Στατιστικό Σύστημα όσον αφορά το ζήτημα της ποιότητας έχουν τυποποιηθεί. Ως «διαχείριση της ποιότητας» νοείται η επίσημη προσέγγιση την οποία ακολουθούν οι στατιστικές αρχές για την εφαρμογή των αρχών και των δεικτών του κώδικα ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές μέσω κατάλληλων διαδικασιών και «εργαλείων». Πρόκειται για ένα θεσμοθετημένο σύστημα, το οποίο καθορίζει τη δομή, τις αρμοδιότητες και τις διαδικασίες που προβλέπονται για την ικανοποίηση των χρηστών, επιδιώκοντας παράλληλα τη συνεχή βελτίωση των διαδικασιών παραγωγής και διάδοσης των στοιχείων.

[2] Έκθεση της Επιτροπής, της 8ης Ιανουαρίου 2010, σχετικά με τα στατιστικά στοιχεία για το δημόσιο έλλειμμα και το δημόσιο χρέος της Ελλάδας, COM(2010) 1 τελικό.

[3] COM(2010) 522 έως 527.

[4] Η έκδοση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 223/2009, ο οποίος άρχισε να ισχύει την 1η Απριλίου 2009, ενίσχυσε τα νομικά θεμέλια του ΕΣΣ και, σε συνδυασμό με την ίδρυση του ESGAB (ευρωπαϊκός συμβουλευτικός φορέας για τη διακυβέρνηση στον τομέα της στατιστικής) και της ESAC (ευρωπαϊκή στατιστική συμβουλευτική επιτροπή), εκσυγχρόνισε τη δομή διακυβέρνησης του ΕΣΣ.

[5] Ανακοίνωση της Επιτροπής, της 18ης Αυγούστου 2009, προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τη μέθοδο παραγωγής των στατιστικών της ΕΕ: ένα όραμα για την επόμενη δεκαετία, COM(2009) 404 τελικό.

[6] Σύσταση της Επιτροπής, της 25ης Μαΐου 2005, σχετικά με την ανεξαρτησία, την ακεραιότητα και την υπευθυνότητα των εθνικών και κοινοτικών στατιστικών αρχών, COM(2005) 217 τελικό.

[7] ΕΕ L 87 της 31.3.2009, σ. 164.

[8] Έκθεση της Επιτροπής, της 8ης Ιανουαρίου 2010, σχετικά με τα στατιστικά στοιχεία για το δημόσιο έλλειμμα και το δημόσιο χρέος της Ελλάδας, COM(2010) 1 τελικό.

[9] http://ec.europa.eu/economy_finance/articles/eu_economic_situation/2010-09-eu_economic_governance_proposals_en.htm

[10] http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/117236.pdf

[11] http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ecofin/117762.pdf

[12] Απόφαση 97/281/ΕΚ της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 1997, σχετικά με τον ρόλο της Eurostat όσον αφορά την παραγωγή κοινοτικών στατιστικών, ΕΕ L 112 της 29.4.1997, σ. 56.

[13] Απόφαση αριθ. 234/2008/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαρτίου 2008, για τη σύσταση της ευρωπαϊκής στατιστικής συμβουλευτικής επιτροπής (ESAC), ΕΕ L 73 της 15.3.2008, σ. 13.

[14] Ως αποτέλεσμα του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 679/2010 του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 2010, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 479/2009 όσον αφορά την ποιότητα των στατιστικών στοιχείων στο πλαίσιο της διαδικασίας του υπερβολικού ελλείμματος, ΕΕ L 198 της 30.7.2010, σ. 1.

[15] COM(2010) 523 τελικό.