[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 24.9.2010

COM(2010) 487 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΣΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΠΟΧΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΣΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΠΟΧΗ

1. Εισαγωγή

Ο ευρωπαϊκός κινηματογράφος διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ταυτότητας, η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας για τον πολιτισμό. Το οπτικοακουστικό τοπίο μεταβάλλεται με μεγάλη ταχύτητα σε όλο τον κόσμο και προσφέρει αμέτρητες ευκαιρίες στον ευρωπαϊκό κινηματογράφο και την οπτικοακουστική βιομηχανία με την προϋπόθεση ότι είναι δυνατόν να ξεπεραστούν τα προβλήματα που είναι εγγενή στις επενδύσεις σε εξοπλισμό, κατάρτιση και νέα προϊόντα. Οι ψηφιακές τεχνολογίες κατέστησαν ήδη πιο προσιτά τα ευρωπαϊκά οπτικοακουστικά έργα έξω από τα σύνορα της χώρας προέλευσής τους χάρη σε νέους τρόπους μεταφοράς οπτικοακουστικού περιεχομένου [όπως το βίντεο κατά παραγγελία και οι υπηρεσίες ετεροχρονισμένης προβολής τηλεοπτικών εκπομπών (catch up TV)]. Η ανταγωνιστικότητα του κλάδου οπτικοακουστικού περιεχομένου στην Ευρώπη θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη χρήση αυτών των νέων τεχνολογιών στο στάδιο της διανομής.

Στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για ανάπτυξη έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς[1], το ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη [2] (μία από τις επτά εμβληματικές πρωτοβουλίες) αποσκοπεί στη δημιουργία ενιαίας ψηφιακής αγοράς έτσι ώστε το εμπορικό και το πολιτιστικό περιεχόμενο και οι υπηρεσίες να κυκλοφορούν εκατέρωθεν των συνόρων και οι ευρωπαίοι πολίτες να μπορούν να απολαύσουν πλήρως τα πλεονεκτήματα της ψηφιακής εποχής. Ένα από τα οφέλη για την Ευρώπη από τη χρήση των ΤΠΕ είναι η ευρύτερη και φθηνότερη διάδοση προϊόντων πολιτιστικού και δημιουργικού περιεχομένου.

Επίσης, όπως αναφέρεται στην πράσινη βίβλο με τίτλο «Ελευθέρωση του δυναμικού των κλάδων του πολιτισμού και της δημιουργικότητας»[3], το πολιτιστικό περιεχόμενο διαδραματίζει καίριο ρόλο στην ανάπτυξη της κοινωνίας της πληροφορίας, τροφοδοτώντας επενδύσεις σε ευρυζωνικές υποδομές και υπηρεσίες, σε ψηφιακές τεχνολογίες καθώς και σε νέες ηλεκτρονικές και τηλεπικοινωνιακές συσκευές που προορίζονται για το ευρύ κοινό. Πέρα από την άμεση συμβολή τους στο ΑΕγχΠ, οι ΚΠΔ αποτελούν σημαντική κινητήρια δύναμη για την καινοτομία σε πολλούς άλλους τομείς.

Λαμβάνοντας υπόψη τα κύρια ζητήματα πολιτικής, η σύμβαση της UNESCO στην προστασία και την προώθηση της πολυμορφίας της πολιτιστικής έκφρασης[4], η οποία κυρώθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση το 2006, θα συμβάλει επίσης στον προσδιορισμό των μέτρων που πρέπει να ληφθούν από την Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά την ψηφιοποίηση των κινηματογραφικών αιθουσών.

Τα ζητήματα πολιτικής που προκύπτουν από τον αντίκτυπο της ψηφιακής επανάστασης στον ευρωπαϊκό κινηματογράφο αφορούν όλα τα επίπεδα : περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό. Δύο πτυχές παρουσιάζουν ιδιαίτερη σημασία:

- η ανταγωνιστικότητα και η κυκλοφορία των ευρωπαϊκών έργων·

- ο πολιτιστικός πλουραλισμός και η γλωσσική και πολιτιστική πολυμορφία.

Τα μέτρα υποστήριξης που έλαβαν τα κράτη μέλη επικεντρώνονται γενικά στα στάδια της δημιουργίας και της κινηματογραφικής παραγωγής. Στο εξής, για να προβάλλονται και να φτάνουν στο κοινό τους αυτές οι ταινίες, θα είναι επίσης απαραίτητες ψηφιακές μήτρες και ψηφιακές οθόνες. Η πρόσβαση σε ψηφιακό εξοπλισμό και σε ψηφιακές μήτρες θα αποκτήσει καίρια σημασία για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας σε μια ταχέως εξελισσόμενη αγορά.

Για να διασφαλιστεί η κυκλοφορία των ευρωπαϊκών έργων και η πολυμορφία των ευρωπαϊκών ταινιών που είναι στη διάθεση του κοινού, πρέπει να υπάρχει ευρύ φάσμα φορέων εκμετάλλευσης (διανομείς και αιθουσάρχες). Μία από τις προκλήσεις θα είναι η διατήρηση των κινηματογραφικών αιθουσών παρά το γεγονός ότι υπάρχει φραγμός στην είσοδο λόγω του υψηλού κόστους του ψηφιακού εξοπλισμού που απειλή την ύπαρξη πολλών ευρωπαϊκών αιθουσών.

Η παρούσα ανακοίνωση βασίζεται στο έργο που έχει πραγματοποιήσει ήδη η Επιτροπή και τα κράτη μέλη σε αυτό τον τομέα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέστησε ομάδα εμπειρογνωμόνων για τον ψηφιακό κινηματογράφο ήδη την άνοιξη του 2008. Η συγκεκριμένη ομάδα, που αποτελείται από διανομείς, αιθουσάρχες και αντιπροσώπους κινηματογραφικών οργανισμών που εργάζονται με ψηφιακά συστήματα, διερεύνησε τα διάφορα μέσα για τη διατήρηση της πολυμορφίας των ταινιών και των αιθουσών στην αυριανή ψηφιακή Ευρώπη. Από τις συζητήσεις προέκυψε ότι είναι αναγκαίο να υπάρχει εναλλακτική δυνατότητα στο μοντέλο VPF (Virtual Print Fee/τέλος εικονικής κόπιας) που υπάρχει σήμερα καθώς και ότι είναι σημαντική η υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του κοινού των κρατών μελών για την ψηφιοποίηση ορισμένων αιθουσών.

Τα θέματα αυτά εξετάστηκαν περαιτέρω στη δημόσια διαβούλευση για τις ευκαιρίες και τις προκλήσεις για τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο στην ψηφιακή εποχή[5], η οποία δρομολογήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 16 Οκτωβρίου 2009. Ελήφθησαν περισσότερες από 300 απαντήσεις από αιθουσάρχες, διανομείς, παραγωγούς, εταιρείες πωλήσεων και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη όπως κινηματογραφικούς οργανισμούς, επαγγελματικούς οργανισμούς και εταιρείες παροχής ψηφιακών υπηρεσιών. Με τις απαντήσεις αυτές δόθηκαν πολύτιμα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο παρόν έγγραφο.

Κατά την περίοδο αυτή ορισμένα κράτη μέλη άρχισαν επίσης να προβληματίζονται σχετικά με το πώς μπορούν οι κινηματογράφοι να επιτύχουν τη μετάβαση στην ψηφιακή προβολή και να επωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα. Αυτά τα προγράμματα εξετάστηκαν επίσης κατά την προετοιμασία της παρούσας ανακοίνωσης.

Είναι βέβαιο ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ψηφιοποίηση των κινηματογραφικών αιθουσών, ιδίως με τη συμβολή της στη θέσπιση πλαισίου για τη μετάβαση αυτή, που θα αφορά θέματα όπως:

- η τυποποίηση·

- η συγκέντρωση και τη διατήρηση ταινιών σε ψηφιακή μορφή·

- η περιφερειακή στήριξη της ψηφιοποίησης (συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής συνοχής της ΕΕ)·

- η συμβατότητα με τους κανόνες της Συνθήκης·

- η στήριξη στους αιθουσάρχες που προβάλλουν ευρωπαϊκές ταινίες (πρόγραμμα MEDIA)·

- η πρόσβαση σε χρηματοδότηση (Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και πρόγραμμα MEDIA).

2. Ευρωπαϊκοι κινηματογραφοι

Σε σύγκριση με τις ΗΠΑ (όπου το μεγαλύτερο μέρος της κινηματογραφικής βιομηχανίας είναι κάθετα ολοκληρωμένη και το μερίδιο αγοράς των εγχώριων ταινιών είναι 95%), η ευρωπαϊκή αγορά κινηματογράφου χαρακτηρίζεται από κατακερματισμό, διαφορετικές γλωσσικές ζώνες και μεγάλη ποικιλία φορέων, πράγμα που καθιστά πολύ δύσκολη την εφαρμογή παγκόσμιων συμφωνιών ή εθνικών στρατηγικών.

Περίπου το 10% των ευρωπαϊκών κινηματογράφων είναι συγκροτήματα αιθουσών, ενώ το ποσοστό αυτό στις ΗΠΑ είναι 35%[6]. Επίσης, το 31% των ευρωπαϊκών κινηματογράφων διαθέτουν μία μόνο οθόνη. Η κατάσταση αυτή θα επιβραδύνει την ψηφιοποίηση, επειδή τα χαμηλά επίπεδα δραστηριότητας μειώνουν την αποδοτικότητα του ψηφιακού εξοπλισμού, που είναι δαπανηρός.

Το πρόβλημα είναι πιο έντονο στα νέα κράτη μέλη, στα οποία το ποσοστό των κινηματογράφων που διαθέτουν μία μόνο οθόνη είναι 60%. Σε μερικές χώρες το ποσοστό αυτό είναι πάνω από 80%. Παρόμοιες διαφορές διαπιστώνονται όσον αφορά τον αριθμό κατοίκων ανά οθόνη: ενώ το 2007 στη Δυτική Ευρώπη υπήρχαν 15.977 κάτοικοι ανά οθόνη, στα κράτη μέλη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης υπάρχει κατά μέσο όρο μία οθόνη για 50.926 κατοίκους[7].

Οι περισσότεροι ευρωπαϊκοί κινηματογράφοι διαθέτουν από 2 έως 7 οθόνες. Αυτή ακριβώς είναι η μεγάλη πολυμορφία των προγραμμάτων των ευρωπαϊκών κινηματογράφων: εκτός από τους κινηματογράφους των μικρών οικιστικών περιοχών με δύο αίθουσες, που προβάλλουν κυρίως ταινίες εθνικές και ταινίες από τις ΗΠΑ, και τους κινηματογράφους των αστικών κέντρων με πολλές αίθουσες, που προβάλλουν κυρίως ευρωπαϊκές ταινίες, υπάρχει μεγάλο φάσμα κατηγοριών/εταιριών προβολής για τις οποίες δεν υπάρχει μια ενιαία λύση.

Μερικοί ευρωπαίοι αιθουσάρχες διστάζουν ακόμη να επενδύσουν σε ψηφιακό εξοπλισμό επειδή τα τελευταία 15 χρόνια πραγματοποίησαν σημαντικές επενδύσεις στον εκσυγχρονισμό των εγκαταστάσεών τους και τη δημιουργία μικρών/μεγάλων συγκροτημάτων αιθουσών. Το 2008 το 37% των οθονών στις χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα MEDIA βρίσκονταν σε συγκροτήματα αιθουσών. Το 1994 το ποσοστό αυτό ήταν 9,4% και κατά την περίοδο 2000-2008 υπερδιπλασιάστηκε.

Συνεπώς, η ψηφιακή επανάσταση στην κινηματογραφική διανομή θέτει δύο κύρια ζητήματα:

- οι σημαντικές επενδύσεις σε ψηφιακό εξοπλισμό πρέπει να επιβαρύνουν τους αιθουσάρχες, αλλά οι διανομείς θα εξοικονομήσουν χρήματα (επειδή οι ψηφιακές κόπιες έχουν χαμηλό κόστος)·

- το κόστος του ψηφιακού εξοπλισμού μπορούν να το αναλάβουν οι αλυσίδες και τα συγκροτήματα αιθουσών, αλλά το κόστος αυτό είναι συχνά πάνω από τις δυνατότητες ορισμένων μικρών ανεξάρτητων κινηματογράφων [συχνά κινηματογραφικές αίθουσες προβολής καλλιτεχνικών ταινιών (arthouse)].

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε διπλή αγορά προβολής/διανομής ταινιών, στην οποία μόνο τα συγκροτήματα αιθουσών και οι ταινίες με μεγάλη εμπορική αξία θα επωφελούνται από την ψηφιακή επανάσταση στον κινηματογράφο. Ωστόσο, η πολιτιστική πολυμορφία και η ανανέωση των ταλέντων εξαρτώνται από τη διατήρηση του μοναδικού δικτύου κινηματογράφων που διαθέτει η Ευρώπη.

Μια σημαντική συνέπεια είναι ότι η μετάβαση στην ψηφιακή τεχνολογία θα έχει επίσης κοινωνικό κόστος (μείωση του προσωπικού όσον αφορά τους τεχνικούς προβολής και στα εργαστήρια) και θα δημιουργήσει ανάγκες κατάρτισης που θα πρέπει να ικανοποιηθούν. Επομένως, η διαχείριση της μεταβατικής περιόδου θα πρέπει να γίνει με προσοχή και να ληφθούν υπόψη όλες οι συνέπειές της για τα διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη σε κάθε φάση της οπτικοακουστικής αλυσίδας.

3. Τυποποίηση

Η Digital Cinema Initiative (DCI) δρομολογήθηκε το 2002 από τα έξι μεγαλύτερες κινηματογραφικές εταιρείες παραγωγής των ΗΠΑ με σκοπό τον καθορισμό των τεχνικών προδιαγραφών για την ψηφιακή κινηματογραφική διανομή. Οι εν λόγω προδιαγραφές δημοσιεύτηκαν τον Ιούλιο του 2005 και κατόπιν μετατράπηκαν σε πρότυπα από την Society of Motion Picture and Television Engineers (SMPTE). Περιλαμβάνουν ανάλυση 2048x1080, γνωστή ως 2k (4096x2160 ή 4k για οθόνες άνω των15m) και σε μορφότυπο συμπίεσης JPEG 2000, για να προσφέρει ο ψηφιακός κινηματογράφος στο κοινό καλύτερη κινηματογραφική εμπειρία μέσω τεχνολογιών που θα είναι σύντομα διαθέσιμες (HDTV, Blu-Ray και βίντεο κατά παραγγελία). Οι προδιαγραφές αυτές περιλαμβάνουν επίσης παραμέτρους ασφαλείας (σημαντικό μέρος του κόστους του εξοπλισμού). Ο Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης (ISO) στη Γενεύη εξετάζει τώρα αυτές τις προδιαγραφές με σκοπό την έγκριση διεθνών εθελοντικών προτύπων.

Ωστόσο, αυτές οι προδιαγραφές έχουν επιπτώσεις στο κόστος: ο εξοπλισμός·2k/4k αποτελεί τεράστια επένδυση[8] για τους κινηματογράφους, πολλοί από τους οποίους αντιμετωπίζουν σήμερα οικονομικές δυσκολίες. Μέρος μόνο των ευρωπαϊκών κινηματογράφων θεωρεί ότι θα επωφεληθεί από τα πλεονεκτήματα αυτών των επενδύσεων βραχυπρόθεσμα (με εξαίρεση ίσως εκείνους που προβάλλουν τρισδιάστατες ταινίες) ή και μακροπρόθεσμα (δεδομένου ότι οι ψηφιακοί προβολείς έχουν μικρότερη διάρκεια ζωής από τους προβολείς των 35 mm και θα πρέπει συνεπώς να αντικαθίστανται πιο συχνά και με μεγαλύτερο κόστος).

Πρέπει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει πρότυπο για την τρισδιάστατη ψηφιακή προβολή. Ωστόσο, επειδή το κοινό ενδιαφέρεται για τις τρισδιάστατες ταινίες, οι κινηματογράφοι μπορούν να ζητήσουν υψηλότερες τιμές εισιτηρίων για τις τρισδιάστατες προβολές, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Το γεγονός αυτό ενθάρρυνε τις εμπορικές αίθουσες να εγκαταστήσουν ψηφιακό εξοπλισμό προβολής τρισδιάστατων ταινιών. Για άλλου είδους περιεχόμενο (ζωντανές μεταδόσεις συναυλιών, όπερας και αθλητικών εκδηλώσεων), οι διανομείς του περιεχομένου αυτού έχουν επιβάλει μέχρι σήμερα σχετικά περιορισμένες ελάχιστες απαιτήσεις.

Η τεχνολογία αλλάζει γρήγορα και είναι σημαντικό τα πρότυπα να ικανοποιούν τις ανάγκες των ευρωπαϊκών κινηματογράφων. Υπάρχουν σήμερα ψηφιακοί προβολείς κατάλληλοι για μεγάλους χώρους που είναι πολύ φθηνότεροι από τους προβολείς 2k που είναι συμβατοί με τις προδιαγραφές DCI αλλά έχουν ανάλυση εικόνας 1920x1080. Μερικοί έχουν χαρακτηριστικά παρόμοια με εκείνα που απαιτούνται από τις προδιαγραφές DCI και υπάρχουν σε μορφές που μπορούν να προβάλλουν τρισδιάστατες ταινίες. Αυτοί οι προβολείς είναι επίσης συμπαγείς και μπορούν να ενσωματωθούν εύκολα σε υπάρχοντες θαλάμους προβολής, λειτουργούν δε, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, παράλληλα με προβολέα 35mm για την ομαλή μετάβαση από τα 35mm στην ψηφιακή προβολή.

Οι ευρωπαϊκές κινηματογραφικές οθόνες έχουν σε ποσοστό πάνω από 80% πλάτος μικρότερο από 10 m. Η ποιότητα της προβολής με ανάλυση 1920x1080 σε οθόνες αυτού του μεγέθους είναι καλύτερη από ικανοποιητική και η διαφορά με την ανάλυση 2k είναι πλήρως αποδεκτή για το κοινό και τους ιδιοκτήτες των κινηματογραφικών αιθουσών. Αυτό θα αποτελούσε σαφώς βιώσιμη εναλλακτική δυνατότητα για τη μεγάλη πλειονότητα των ευρωπαϊκών οθονών. Με τον τρόπο αυτό θα εξοικονομούνταν επίσης σημαντικά ποσά όσον αφορά τις ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις που απαιτούνται για τη μετάβαση στην ψηφιακή προβολή. Παραμένει όμως το ερώτημα αν αποδεχθούν όλοι οι διανομείς την προβολή των ταινιών τους με αυτούς τους όρους.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα ερευνήσει περαιτέρω τον τρόπο αξιοποίησης των δυνατοτήτων που προσφέρει η διαδικασία τυποποίησης. Ο στόχος είναι να εξασφαλιστεί η απαραίτητη ευελιξία ώστε όλες οι βιώσιμες κινηματογραφικές αίθουσες στην Ευρώπη να μπορούν να χρησιμοποιήσουν την ψηφιακή προβολή.

4. Οι προκλησεις του ψηφιακου κινηματογραφου για την κινηματογραφικη κληρονομια

Όπως τονίζεται στη δεύτερη έκθεση για την εφαρμογή της σύστασης για την κινηματογραφική κληρονομιά, η μετάβαση στον ψηφιακό κινηματογράφο θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα πρόσβασης των μελλοντικών γενεών σε ψηφιακές ταινίες. Όσον αφορά τη συλλογή ταινιών ψηφιακής παραγωγής ή ψηφιοποιημένων ταινιών σε ιδρύματα κινηματογραφικής κληρονομιάς ή σε αίθουσες προβολής ταινιών κινηματογραφικής κληρονομιάς, είναι αναγκαίο να επικαιροποιηθούν τα νομικά μέσα που θεσπίζουν τη νόμιμη ή υποχρεωτική κατάθεση των ταινιών για την κάλυψη των ταινιών που παράγονται από το σύνολο της οπτικοακουστικής βιομηχανίας. Η θέσπιση προτύπων σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τον καθορισμό των όρων αρχειοθέτησης και τη συντήρηση των ταινιών είναι επίσης σημαντική.

Εντούτοις, επειδή πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα όσον αφορά την αποθήκευση και τη μακροχρόνια συντήρηση του ψηφιακού υλικού, είναι σκόπιμο να προβλεφθούν όλες οι επιλογές για τη συντήρηση των ψηφιακών ταινιών καθώς και τη σύγκριση μεταξύ κρατών μελών και άλλων τομέων. Οι επενδύσεις στην έρευνα, τον εξοπλισμό και την επαγγελματική κατάρτιση στον τομέα αυτό είναι πολύς σημαντικές. Τέλος, τα ιδρύματα κινηματογραφικής κληρονομιάς ή οι κινηματογράφοι προβολής ταινιών κινηματογραφικής κληρονομιάς πρέπει επίσης να διαθέτουν εξοπλισμό προβολής ταινιών σε ψηφιακή μορφή και να περιληφθούν στις στρατηγικές των κρατών μελών για τον εξοπλισμό των κινηματογράφων. Πρέπει επίσης να καθοριστούν πρότυπα για την ψηφιακή προβολή ταινιών της κινηματογραφικής κληρονομιάς.

5. Χρηματοδοτηση της μεταβασης στον ψηφιακο κινηματογραφο

5.1. Εμπορικά μοντέλα

Σύμφωνα με το μοντέλο χρηματοδότησης VPF ((Virtual Print Fee/τέλος εικονικής κόπιας), οι διανομείς (αρχικά οι έξι μεγαλύτερες κινηματογραφικές εταιρείες παραγωγής στις ΗΠΑ) υπογράφουν μακροπρόθεσμη συμφωνία με μεσάζοντες [γνωστούς ως «integrators» (εταιρείες ψηφιοποίησης των κινηματογραφικών αιθουσών)]. Οι εν λόγω εταιρείες[9] χρηματοδοτούν την αγορά ψηφιακού κινηματογραφικού εξοπλισμού και συγκεντρώνουν τη συνεισφορά των διανομέων για την εξόφληση (μέρους) του εξοπλισμού που χρηματοδότησαν για λογαριασμό των αιθουσαρχών.

Η ιδέα στην οποία βασίζεται αυτό το μοντέλο είναι ότι την πρώτη φορά ένας διανομέας προβάλλει μια ψηφιακή ταινία σε μια αίθουσα εξοπλισμένη μέσω συμφωνίας VPF, ο διανομέας πληρώνει ένα τέλος (το VPF) στην εταιρεία ψηφιοποίησης (integrator) προκειμένου να εξοφλήσει την αρχική επένδυση.

Τα τρέχοντα εμπορικά μοντέλα χρηματοδότησης βασίζονται κυρίως σε πληρωμές VPF. Όλες οι μεγάλες εταιρείες διανομής στις ΗΠΑ έχουν υπογράψει συμφωνίες διανομής. Άλλοι διανομείς αρχίζουν τώρα να υπογράφουν συμφωνίες. Το μοντέλο VPF μπορεί να μην εξασφαλίζει επαρκή ροή εσόδων για τους μικρότερους κινηματογράφους και τις αίθουσες προβολής καλλιτεχνικών ταινιών που προσφέρουν ευρωπαϊκά προγράμματα. Η κατάσταση αυτή μπορεί να έχει επίδραση στο είδος των ταινιών που προγραμματίζονται.

5.2. Δημόσια παρέμβαση σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο

Επειδή το μοντέλο χρηματοδότησης VPF βασίζεται στο παραδοσιακό μοντέλο διανομής, τα χαρακτηριστικά των αιθουσών που προβάλλουν συνήθως ταινίες δεύτερης, τρίτης ή τέταρτης προβολής μπορεί να μην είναι κατάλληλα για το μοντέλο VPF, το οποίο βασίζεται στο μέσο ποσοστό ταινιών πρώτης προβολής.

Οι κινηματογραφικές αίθουσες διαδραματίζουν σημαντικό κοινωνικό και πολιτιστικό ρόλο στις τοπικές κοινωνίες και τις αγροτικές περιοχές επειδή συχνά είναι ο μόνος χώρος μέσα από τον οποίο η κοινότητα έχει πρόσβαση στον πολιτισμό. Πολλοί ευρωπαϊκοί κινηματογράφοι (ιδίως με μία οθόνη) ανήκουν στην τοπική αυτοδιοίκηση.

Τα κράτη μέλη/οι περιφέρειες μπορούν να ζητήσουν από τα διαρθρωτικά ταμεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συγχρηματοδοτήσουν έργα ψηφιοποίησης και πρωτοβουλίες κατάρτισης ως παράγοντες καινοτομίας, πολιτιστικής πολυμορφίας και περιφερειακής ανάπτυξης, με την προϋπόθεση ότι τα έργα και οι πρωτοβουλίες αυτές συμφωνούν με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Επομένως, μπορεί να δοθεί χρηματοδότηση στο πλαίσιο πολλών τύπων έργων με πολιτιστική διάσταση και συνδεόμενων με την ελκυστικότητα των περιοχών: αστική ανάπλαση, αγροτική διαφοροποίηση, πολιτιστικός τουρισμός, καινοτόμες δραστηριότητες, κοινωνία της πληροφορίας και ανθρώπινο κεφάλαιο[10]. Επειδή η διαχείριση των διαρθρωτικών ταμείων γίνεται από τα κράτη μέλη/τις περιφέρειες, είναι καθήκον τους να καθορίσουν την ψηφιοποίηση ως πιθανό τομέα χρηματοδότησης στα εθνικά στρατηγικά πλαίσια αναφοράς και στα επιχειρησιακά προγράμματά τους[11]. Για να επιτύχουν, τα έργα ψηφιοποίησης πρέπει να ενσωματωθούν σε συνεκτικές στρατηγικές ανάπτυξης, σε περιφερειακό επίπεδο ή σε επίπεδο πόλης, σε σύμπραξη με τις αρχές που είναι αρμόδιες για διαφορετικούς τομείς πολιτικής και τους σχετικούς αντιπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών.

Στην Πολωνία η περιοχή Malopolska έχει ήδη χρησιμοποιήσει τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία για την ψηφιοποίηση ενός μικρού δικτύου κινηματογραφικών αιθουσών προβολής καλλιτεχνικών ταινιών (arthouse cinemas) που ανήκουν στην τοπική αυτοδιοίκηση, με σκοπό την προσέλκυση περισσότερου τουρισμού στην περιοχή. Στην Πορτογαλία έχει σχεδόν ολοκληρωθεί ένα διαπεριφερειακό πρόγραμμα ψηφιοποίησης (κυρίως δημοτικών) κινηματογράφων στις περιφέρειες του Βορρά, του Κέντρου και την περιφέρεια Alentejo, το οποίο έλαβε χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης[12] στη γενική κατηγορία «Πολιτιστικές υποδομές». Το γερμανικό ομόσπονδο κρατίδιο της Κάτω Σαξονίας και μερικές γαλλικές περιοχές σκοπεύουν επίσης να χρησιμοποιήσουν πόρους του ΕΤΠΑ για την ψηφιοποίηση των κινηματογραφικών αιθουσών.

Στις χώρες ΕΟΧ επικρατούν διαφορετικές πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Για το λόγο αυτό προβλέφθηκαν διαφορετικές προσεγγίσεις ψηφιοποίησης στις διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των προγραμμάτων συλλογικών συμβάσεων όπως στη Γαλλία και στη Γερμανία, οι οποίες δεν εφαρμόστηκαν:

- πιλοτικά έργα: η πρώτη χώρα που δρομολόγησε πιλοτικό πρόγραμμα ήταν το ΗΒ με το Digital Screen Network (240 οθόνες για «ειδικές ταινίες»). Παρόμοια πιλοτικά προγράμματα πραγματοποιήθηκαν στην Ιρλανδία (Cultural Cinema Consortium) και τη Σουηδία (από το σουηδικό ινστιτούτο κινηματογράφου)·

- στοχοθετημένα εθνικά προγράμματα: Φινλανδία· Πολωνία, Τσεχική Δημοκρατία και Σλοβακία επικεντρώνονται κυρίως σε δημοτικούς κινηματογράφους·

- φορολογικές και πιστωτικές διευκολύνσεις: Ισπανία (δάνεια με ευνοϊκούς όρους) και Ιταλία (πίστωση φόρου)[13]·

- άλλα προγράμματα: Νορβηγία (σε εξέλιξη) και Κάτω Χώρες (υπό επεξεργασία) .

Συμπληρωματικότητα

Στις περιοχές στις οποίες υπάρχουν διαθέσιμες λύσεις της αγοράς/συμφωνίες VPF, ορισμένες αίθουσες (συγκροτήματα αιθουσών, αλυσίδες κινηματογράφων, αίθουσες με πολλές οθόνες προβολής και μεγάλο ποσοστό ταινιών πρώτης προβολής) έχουν πρόσβαση σε αυτές. Εφόσον τηρούνται οι κανόνες της ΕΕ για την ανταγωνιστικότητα, οι μικρότερες αίθουσες με μικρότερη συχνότητα προβολής, οι οποίες επιθυμούν να αποκτήσουν ψηφιακό εξοπλισμό, μπορούν σε μερικές περιπτώσεις να συγκεντρωθούν και να μοιραστούν το κόστος πρόσβασης στις συμφωνίες VPF (ή στα ευρωπαϊκά περιφερειακά ταμεία). Τα εθνικά ταμεία αλληλεγγύης είναι επίσης μια δυνατότητα.

Η συμπληρωματικότητα χρειάζεται ακόμη περισσότερο επειδή, σύμφωνα με μερικές ερμηνείες, η δημόσια ενίσχυση μπορεί να επηρεάσει την αξία του VPF που καταβάλλεται για την εξόφληση του εξοπλισμού των αιθουσαρχών.

Παρ’ όλο που μερικές χώρες ενθαρρύνουν τις στρατηγικές ψηφιοποίησης σε εθνικό επίπεδο, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί ισότιμη πρόσβαση στον κινηματογράφο και ταχεία μετάβαση, μερικοί θεωρούν ότι η δημόσια ενίσχυση πρέπει να δίνει προτεραιότητα στους κινηματογράφους που δεν έχουν πρόσβαση στις λύσεις της αγοράς ή στα ταμεία αλληλεγγύης και συνεπώς δεν έχουν τα μέσα για να αποκτήσουν τον εξοπλισμό χωρίς δημόσια παρέμβαση: κινηματογράφοι με μία αίθουσα, κινηματογράφοι που λειτουργούν μόνο περιστασιακά για την προβολή ταινιών, περιοδεύοντες κινηματογράφοι κ.λπ. Μια άλλη πιθανή προσέγγιση είναι η ενίσχυση της ψηφιοποίησης των κινηματογράφων με αντάλλαγμα να δεσμευτούν να συμμετάσχουν σε ευρωπαϊκά προγράμματα.

Συμφωνία με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και το δίκαιο του ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Στο πλαίσιο της σημερινής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις για την ψηφιοποίηση των κινηματογραφικών αιθουσών, έχουν εγκριθεί επιδοτήσεις για κινηματογράφους στους οποίους ένα μέρος του προγράμματος περιλαμβάνει ευρωπαϊκές ταινίες ή καλλιτεχνικές ταινίες, σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της ΣΛΕΕ[14] και κρατικές ενισχύσεις σε μικρούς κινηματογράφους και κινηματογράφους σε απομακρυσμένες περιοχές σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ TFEU[15]. Οι δημόσιες ενισχύσεις πιο μικρού ύψους που πληρούν τους όρους του κανονισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής de minimis[16] δεν θεωρείται ότι μπορούν να έχουν επίδραση στον ανταγωνισμό και τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών. Συνεπώς, το μέτρο αυτό δεν είναι αναγκαίο να κοινοποιηθεί εκ των προτέρων στην Επιτροπή.

Οι σημερινές εξαιρέσεις δεν ισχύουν για τις ενισχύσεις που υπερβαίνουν το όριο de minimis για κινηματογραφικές αίθουσες/συγκροτήματα αιθουσών μεγαλύτερου μεγέθους όπου δεν προβάλλεται ένα ελάχιστο ποσοστό ευρωπαϊκών ταινιών/καλλιτεχνικών ταινιών.

Η Επιτροπή θα πρέπει να αξιολογήσει τη συμβατότητα της κρατικής ενίσχυσης για τον ψηφιακό κινηματογράφο είτε με βάση το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ είτε με βάση την εξαίρεση για τον πολιτισμό του άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της ΣΛΕΕ. Σύμφωνα με τις δύο διατάξεις, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει την αναγκαιότητα, την αναλογικότητα και την καταλληλότητα της ενίσχυσης.

Η Επιτροπή σημειώνει ότι οι ψηφιακές τρισδιάστατες προβολές εξασφαλίζουν την εμπορική βιωσιμότητα των επενδύσεων σε ψηφιακούς προβολείς. Επομένως, φαίνεται ότι καμία κρατική ενίσχυση δεν είναι αναγκαία για αυτές τις δαπάνες.Επιπλέον, τα προγράμματα δημόσιων ενισχύσεων για ψηφιακό εξοπλισμό προβολής:

- δεν θα πρέπει να επιταχύνουν το κλείσιμο των αιθουσών που προβάλλουν μεγάλο ποσοστό καλλιτεχνικών ταινιών

- θα πρέπει να εφαρμόσουν την αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας, δηλαδή:

- η ενίσχυση θα πρέπει να διατίθεται για τη χρηματοδότηση ψηφιακού εξοπλισμού προβολής τον οποίο ο αιθουσάρχης θεωρεί κατάλληλο για την αίθουσα και το κοινό του· και

- ο εξοπλισμός που επιδοτείται θα πρέπει να μπορεί να προβάλλει περιεχόμενα από διαφορετικές ψηφιακές πηγές.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει τη διττή φύση (πολιτισμική και οικονομική) του κινηματογραφικού τομέα, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες αρχές της Σύμβαση της UNESCO για την προστασία και την προώθηση της πολυμορφίας των πολιτιστικών εκφράσεων.

Όταν τα κράτη μέλη καταρτίζουν προγράμματα ενίσχυσης για ψηφιακό εξοπλισμό προβολής θα πρέπει να αποφεύγουν μοντέλα που μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα στην ανταγωνιστικότητα, για παράδειγμα εκείνα που περιλαμβάνουν συλλογικές συμφωνίες μεταξύ της πλειονότητας των διανομέων. Η Επιτροπή θα εξασφαλίσει ότι κατά τη μετάβαση από τον αναλογικό στον ψηφιακό κινηματογράφο τηρούνται οι κανόνες του δικαίου του ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως όσον αφορά την απαγόρευση των περιοριστικών συμφωνιών που αναφέρονται στο άρθρο 101 της ΣΛΕΕ.

6. Δημοσια παρεμβαση σε ευρωπαϊκο επιπεδο

Αν εξαιτίας της μετάβασης στην ψηφιακή προβολή κλείνουν κινηματογραφικές αίθουσες, είναι προφανές ότι απειλείται η πολιτιστική πολυμορφία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεσμεύτηκε να διατηρήσει και να προωθήσει την πολιτιστική πολυμορφία σύμφωνα με τις ακόλουθε διατάξεις:

- το άρθρο 167 παράγραφος 4 της ΣΛΕΕ ορίζει ότι η Ένωση όταν αναλαμβάνει δράσεις δυνάμει άλλων διατάξεων των Συνθηκών, λαμβάνει υπόψη της τις πολιτιστικές πτυχές, αποβλέποντας ειδικότερα στο σεβασμό και στην προώθηση της πολυμορφίας των πολιτισμών της.

- η Σύμβαση της UNESCO για την προστασία και την προώθηση της πολυμορφίας των πολιτιστικών εκφράσεων υπογραμμίζει το διττό (πολιτιστικό και οικονομικό) χαρακτήρα των πολιτιστικών αγαθών και υπηρεσιών[17] (που περιλαμβάνουν κυρίως οπτικοακουστικά έργα).

Στόχος του προγράμματος δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι η δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ψηφιακή προβολή ευρωπαϊκών ταινιών. Δρομολογήθηκαν και πρόκειται να δρομολογηθούν διάφορες πρωτοβουλίες για την υποστήριξη της αφομοίωσης των νέων ψηφιακών τεχνολογιών και της επένδυσης σε αυτές. Ο τελικός στόχος της Επιτροπής είναι επίσης, με τη βοήθεια των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών ταμείων και του νέου προγράμματος MEDIA, η προώθηση της πρόσβασης των ευρωπαίων πολιτών στον ψηφιακό κινηματογράφο.

Πρόγραμμα MEDIA 2007

Η ψηφιακή επανάσταση αποτελεί πρόκληση όσον αφορά τους συνολικούς στόχους του προγράμματος MEDIA για την πολιτιστική πολυμορφία, την αύξηση της κυκλοφορίας ευρωπαϊκών έργων και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας στον οπτικοακουστικό τομέα[18].

Το πρόγραμμα MEDIA 2007 περιλαμβάνει τη δέσμευση να στηρίξει τους ευρωπαϊκούς κινηματογράφους στην ψηφιακή εποχή. Ένας από τους κύριους στόχους του είναι: «η διατήρηση και η ανάδειξη της πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας και (…), η εξασφάλιση της πρόσβασης του κοινού σε αυτές…»

Πρώτον, η μετάβαση στον ψηφιακό κινηματογράφο πρέπει να συνοδευτεί από την κατάρτιση των επαγγελματιών. Σε αυτό το πλαίσιο, το άρθρο 3 παράγραφος 1 στοιχείο γ) της απόφασης MEDIA 2007 προβλέπει κατάρτιση στη «χρησιμοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών, κατά το προ-παραγωγικό στάδιο, , για την παραγωγή, τη φάση μετά την παραγωγή, τη διανομή, τη διάθεση στην αγορά και την αρχειοθέτηση των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών προγραμμάτων» . Για το λόγο αυτό υποστηρίχθηκαν πρωτοβουλίες σχετικά με την κατάρτιση, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης για την παραγωγή τρισδιάστατων ταινιών και κατάρτισης για αιθουσάρχες[19]. Δεύτερον, το άρθρο 5 της απόφασης MEDIA 2007 προβλέπει τους ακόλουθους στόχους στον τομέα της διανομής και της διάδοσης:

«δ) η ενθάρρυνση της ψηφιοποίησης των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων και η ανάπτυξη ανταγωνιστικής ψηφιακής αγοράς·

ε) η ενθάρρυνση των αιθουσαρχών να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες που προσφέρει η ψηφιακή διανομή.»

Στο πλαίσιο του στόχου δ), το πρόγραμμα MEDIA συνέβαλε στην ψηφιοποίηση του ευρωπαϊκού περιεχομένου μέσω πιλοτικών έργων, όπως το «Europe's Finest»[20] (ψηφιοποίηση ευρωπαϊκών κλασικών ταινιών) και το D-Platform[21] [κοινό εργαλείο για τη διευκόλυνση της διαδικασίας κατασκευής ψηφιακής μήτρας (digital mastering) και διανομής ευρωπαϊκών ταινιών]. Μέσω του προγράμματος VOD, το πρόγραμμα MEDIA υποστηρίζει επίσης έμμεσα την ψηφιοποίηση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων.

Στο πλαίσιο του στόχου ε), η Επιτροπή έχει ήδη ενισχύσει έναν αριθμό πρωτοβουλιών μέσω διαφόρων προγραμμάτων MEDIA: δοκιμαστικά έργα για νέες τεχνολογίες (όπως το CinemaNet Europe, ένα δίκτυο αιθουσών με ψηφιακό εξοπλισμό οι οποίες προβάλλουν ντοκιμαντέρ), συγχρηματοδότηση δαπανών για την ψηφιακή διανομή ευρωπαϊκών ταινιών και πρόγραμμα ειδικής ενίσχυσης για ψηφιακές προβολές ευρωπαϊκών ταινιών τις οποίες διαχειρίζεται το δίκτυο Europa Cinemas

Τώρα το επόμενο βήμα είναι η εκπόνηση νέου προγράμματος MEDIA για την υποστήριξη της μετάβασης των ευρωπαϊκών κινηματογράφων στην ψηφιακή εποχή. Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας και τους στόχους του προγράμματος, η ενίσχυση θα επικεντρωθεί στους κινηματογράφους που προβάλλουν κυρίως ευρωπαϊκές ταινίες: Αυτό είναι το βασικό κριτήριο χορήγησης της ενίσχυσης στους κινηματογράφους που υποβάλλουν αίτηση.

Το ίδιο κριτήριο χρησιμοποιήθηκε ήδη για τη δημιουργία του δικτύου Europa Cinemas, το οποίο διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στην προβολή ευρωπαϊκών ταινιών[22] και το οποίο ενισχύθηκε από το πρόγραμμα MEDIA για 15 έτη. Το δίκτυο περιλαμβάνει σήμερα 770 κινηματογράφους με 1945 οθόνες συνολικά σε 443 πόλεις χωρών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα MEDIA.

Το νέο πρόγραμμα ψηφιοποίησης θα χορηγεί ενίσχυση απευθείας στους κινηματογράφους και θα συγχρηματοδοτήσει ένα σαφώς προσδιορισμένο σύνολο δαπανών για ψηφιακό εξοπλισμό με τη μορφή χρηματοδότησης ενιαίου ποσοστού. Η ενίσχυση του προγράμματος MEDIA μπορεί να σωρευθεί με εθνική ενίσχυση. Ωστόσο, θα δοθεί προτεραιότητα στους κινηματογράφους/στις χώρες που δεν μπορούν να επωφεληθούν από συμφωνίες VPF ή από εθνικά προγράμματα ενίσχυσης της ψηφιοποίησης. Θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στους κινηματογράφους που βρίσκονται σε αυτές τις χώρες, σύμφωνα με τις προτεραιότητες που ορίζονται στο πρόγραμμα MEDIA 2007[23].

Για να είναι δυνατή η χορήγηση ενίσχυσης με τη μορφή χρηματοδότησης ενιαίου ποσοστού, ανατέθηκε μελέτη σχετικά με το κόστος του ψηφιακού εξοπλισμού με σκοπό να καθοριστεί αναλογική κλίμακα του κόστους μονάδας. Το πρόγραμμα θα οριστικοποιηθεί και θα δρομολογηθεί στο τέλος του 2010 με βάση τα πορίσματα της εν λόγω μελέτης.

Μια άλλη δυνατότητα που πρέπει να διερευνηθεί είναι να διευκολυνθεί η πρόσβαση των αιθουσαρχών σε πιστώσεις ή να χορηγηθεί βοήθεια για τις δαπάνες χρηματοδότησής τους. Σε μια περίοδο μείωσης της προσφοράς πιστώσεων, αυτό το μέτρο μπορεί να είναι η κατάλληλη απάντηση για ορισμένους κινηματογράφους επειδή δεν είναι πολύ δαπανηρό, έχει μεγάλο πολλαπλασιαστικό συντελεστή, μειώνει την εξάρτηση από τους διανομείς/τις κινηματογραφικές εταιρείες παραγωγής και είναι λιγότερο πιθανό να προκαλέσει στρέβλωση στην αγορά. Επομένως, μελετάται επί του παρόντος η δυνατότητα ανοίγματος του ταμείου εγγυοδοσίας των παραγωγών του οπτικοακουστικού τομέα του προγράμματος MEDIA για τους αιθουσάρχες και/ή η δημιουργίας νέου προγράμματος i2i για αυτούς.

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) μπορεί επίσης να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ψηφιακή μετάβαση βοηθώντας τα εθνικά ταμεία/προγράμματα ψηφιοποίησης να έχουν πρόσβαση σε εμπορικά δάνεια. Εντωμεταξύ η ΕΤΕπ συμμετείχε στη χορήγηση πιστωτικής διευκόλυνσης ύψους 100 εκατομμυρίων ευρών για την εταιρεία XDC (εταιρεία ψηφιοποίησης κινηματογραφικών αιθουσών) για την ανάπτυξη του ψηφιακού κινηματογράφου στην Ευρώπη.

7. Συμπεράσματα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή γνωρίζει ότι η μετάβαση στην ψηφιακή προβολή ενέχει ορισμένους κινδύνους που πρέπει να αντιμετωπιστούν ώστε να μπορέσουν οι ευρωπαϊκοί κινηματογράφοι να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που προσφέρει αυτή η μετάβαση. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος πρέπει να εξασφαλιστούν τα εξής:

- ευελιξία και διαφάνεια στη διαδικασία τυποποίησης έτσι ώστε τα πρότυπα όσον αφορά την ψηφιακή κινηματογραφική προβολή να μπορούν να καλύπτουν τις διάφορες ανάγκες των ευρωπαϊκών κινηματογράφων·

- ασφάλεια δικαίου στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων για την ψηφιοποίηση των κινηματογραφικών αιθουσών, με τη μορφή κριτηρίων σαφούς αξιολόγησης που επιτρέπουν στα κράτη μέλη να καθορίσουν αναλόγως τα προγράμματά τους·

- χρηματοδοτική ενίσχυση της ΕΕ για τη μετάβαση στην ψηφιακή τεχνολογία των αιθουσών που προβάλλουν ευρωπαϊκές ταινίες ή έχουν επίδραση στην περιφερειακή ανάπτυξη.

Η Επιτροπή σκοπεύει για το λόγο αυτό να εισαγάγει τα ακόλουθα στοιχεία ενός προγράμματος δράσης για τη μετάβαση στην ψηφιακή τεχνολογία των ευρωπαϊκών κινηματογραφικών αιθουσών:

ΔΡΑΣΗ | ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ |

Η Επιτροπή θα προετοιμάσει έκθεση προόδου σχετικά με την έκδοση προτύπων ψηφιακής κινηματογραφικής προβολής για να εξασφαλιστεί ότι λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες των ευρωπαϊκών κινηματογράφων και ότι διερευνώνται εναλλακτικές δυνατότητες για τους ευρωπαϊκούς κινηματογράφους οι οποίοι δεν χρειάζονται ή δεν έχουν πρόσβαση στον εξοπλισμό 2k. | 2010 |

Η Επιτροπή θα δρομολογήσει μελέτη σχετικά με το κόστος του ψηφιακού εξοπλισμού, με σκοπό τη συγκέντρωση σημαντικών στοιχείων από ολόκληρη την ΕΕ. | 2010 |

Η Επιτροπή θα δρομολογήσει νέο πρόγραμμα στήριξης MEDIA για την ψηφιοποίηση των αιθουσών που προβάλλουν σημαντικό ποσοστό ευρωπαϊκών (αλλοδαπών) ταινιών. | 2010 |

Η Επιτροπή θα εξετάσει τη δυνατότητα της επέκτασης του ταμείου εγγυοδοσίας των παραγωγών του οπτικοακουστικού τομέα του προγράμματος MEDIA στους αιθουσάρχες ή της εύρεσης παρόμοιου τρόπου για τη διευκόλυνση της πρόσβασής τους σε πιστώσεις. | 2011 |

Η Επιτροπή θα εκδώσει σύσταση για την προώθηση της ψηφιοποίησης των ευρωπαϊκών κινηματογράφων. | 2011 |

Η Επιτροπή θα παρακολουθήσει τη μετάβαση στην ψηφιακή τεχνολογία και θα επανεξετάσει όλες τις διαφορετικές πτυχές της σε όλη την οπτικοακουστική αλυσίδα (κατάρτιση, ψηφιακές μήτρες, προγραμματισμός κ.λπ.). | 2012 |

Στην ανακοίνωση για τον κινηματογράφο η Επιτροπή θα διατυπώσει τα κατάλληλα κριτήρια αξιολόγησης των κρατικών ενισχύσεων στην ψηφιακή προβολή. | 2012 |

[1] Βλ.

[2] Βλ. Ανακοίνωση COM(2010) 245 της 19.5.2010, στη διεύθυνση , και ιδίως τις σελίδες 31-32.

[3] Βλ. Ανακοίνωση COM(2010) 183 της 27.04.2010 στη διεύθυνσηhttp://ec.europa.eu/culture/our-policy-development/doc2577_en.htm

[4] Βλ.

[5] Βλ. το ενημερωτικό έγγραφο για τη δημόσια διαβούλευση:http://ec.europa.eu/culture/media/programme/overview/consultations/docs/background_digital_cinema_en.pdf

[6] Το 2007 (πηγή: Media Salles).

[7] European Audiovisual Observatory (Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Οπτικοακουστικού Τομέα), Επετηρίδα 2008, τόμος 3, σ. 18.

[8] Περίπου 60.000 ευρώ (μηχανή προβολής και σύστημα ψηφιακής αποθήκευσης ταινιών) ανά οθόνη + δαπάνες εγκατάστασης + συναφείς δαπάνες (προσαρμογή θαλάμου προβολής, κατάργηση καλωδίων, κλιματισμός, φωτιστικά κ.λπ.) + έξοδα συντήρησης (περισσότερα από εκείνα για 35 mm).

[9] Μόνο τέσσερις δραστηριοποιούνται σε περισσότερες από μία ευρωπαϊκές χώρες: Arts Alliance Media, XDC, Ymagis και Sony για εξοπλισμό 4k.

[10] Εκτός από τα 347 δισεκατομμύρια ευρώ που θα επενδυθούν στις περιφέρειες στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής κατά την περίοδο 2007-2013, θα διατεθούν 5,9 δισεκατομμύρια ευρώ για τον πολιτισμό, 10 δισεκατομμύρια ευρώ για έργα αστικής ανάπλασης και ανασυγκρότησης της υπαίθρου και 15,2 δισεκατομμύρια ευρώ για την ανάπτυξη ψηφιακών υποδομών. Για πολιτιστικά έργα που υποστηρίζονται από τα διαρθρωτικά ταμεία, βλέπε: http://ec.europa.eu/regional_policy/themes/culture/index_en.htm

[11] Τα κράτη μέλη είναι αρμόδια για τη λεπτομερή διαχείριση των προγραμμάτων που λαμβάνουν ενίσχυση από τα διαρθρωτικά ταμεία. Για κάθε πρόγραμμα, τα κράτη μέλη ορίζουν μια αρχή διαχείρισης (σε εθνικό, περιφερειακό ή άλλο επίπεδο) η οποία ενημερώνει τους πιθανούς δικαιούχους, επιλέγει τα έργα και παρακολουθεί γενικά την υλοποίηση. Για την αρμόδια αρχή, βλέπε:http://ec.europa.eu/regional_policy/manage/authority/authority_en.cfm

[12] Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης.

[13] Διαδικασία έρευνας για τις κρατικές ενισχύσεις που κίνησε η Επιτροπή τον Ιούλιο του 2009.

[14] Κρατική ενίσχυση N 477/04 – Ηνωμένο Βασίλειο, UK Film Council Distribution and Exhibition Initiatives - Digital Screen Network: Στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο δ) αναφέρεται στις «ενισχύσεις για την προώθηση του πολιτισμού και της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους συναλλαγών και ανταγωνισμού στην Ένωση σε βαθμό αντίθετο με το κοινό συμφέρον». Στην περίπτωση του UK Digital Screen Network, η ενίσχυση στο πλαίσιο αυτής της εξαίρεσης εγκρίθηκε για κινηματογράφους με πρόγραμμα που περιλαμβάνει σημαντικό ποσοστό «ειδικών» ταινιών, οι οποίοι χρησιμοποιούν (πλήρως) χρηματοδοτούμενο ψηφιακό εξοπλισμό προβολής.

[15] Κρατική ενίσχυση NN 70/2006 – Ενίσχυση του φινλανδικού κινηματογράφου: Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) αφορά τις «ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον». Η Επιτροπή ενέκρινε την ενίσχυση στους κινηματογράφους στο πλαίσιο του προγράμματος ενίσχυσης του φινλανδικού κινηματογράφου σε αυτή τη βάση. Η ενίσχυση προβλέφθηκε με τη μορφή μερικής χρηματοδότησης για την αγορά εξοπλισμού και τον εκσυγχρονισμό των κινηματογράφων (αίθουσες προβολής καλλιτεχνικών ταινιών και κινηματογράφοι με 1-3 αίθουσες) που βρίσκονται κυρίως σε οικιστικές περιοχές μικρού ή μεσαίου μεγέθους. Τα συγκροτήματα αιθουσών και οι κινηματογράφοι που ανήκαν σε μεγάλη αλυσίδα στην πρωτεύουσα και τα περίχωρά της εξαιρέθηκαν από την ενίσχυση (όπως και στις κοινότητες μεσαίου μεγέθους, εκτός αν πληρούνται ορισμένοι αυστηρά καθορισμένοι όροι).

[16] Για να μπορεί να υπαχθεί στον κανόνα de minimis (απαλλαγή κατά κατηγορία), μια ενίσχυση πρέπει να πληροί τις εξής προϋποθέσεις:- Το ανώτατο ύψος της ενίσχυσης που υπάγεται στον κανόνα de minimis είναι γενικά 200.000 ευρώ (ισοδύναμο επιχορήγησης) επί περίοδο τριών συνεχών οικονομικών ετών. Η σχετική τριετής περίοδος υπολογίζεται σε κυλιόμενη βάση και επομένως για κάθε νέα χορήγηση ενίσχυσης που υπάγεται στον κανόνα de minimis πρέπει να υπολογίζεται το συνολικό ποσό των ενισχύσεων ήσσονος σημασίας που χορηγήθηκαν επί τρία συναπτά οικονομικά έτη (συμπεριλαμβανομένου του τότε τρέχοντος οικονομικού έτους).- Το ανώτατο όριο ισχύει για το σύνολο των δημόσιων ενισχύσεων που υπάγονται στον κανόνα de minimis σε καθεμία δικαιούχο επιχείρηση. Δεν θα επηρεάσει τη δυνατότητα του δικαιούχου να λάβει άλλη κρατική ενίσχυση στο πλαίσιο συστημάτων εγκεκριμένων από την Επιτροπή·- Το ανώτατο όριο ισχύει για τις ενισχύσεις παντός είδους, ανεξάρτητα από τη μορφή υπό την οποία χορηγούνται και το σκοπό που επιδιώκουν. Η μόνη κατηγορία ενισχύσεων που εξαιρείται από το ευεργέτημα του κανόνα για τις ενισχύσεις που υπάγονται στον κανόνα de minimis είναι οι εξαγωγικές ενισχύσεις.- Ο κανονισμός εφαρμόζεται μόνον για «διαφανείς» μορφές ενίσχυσης, δηλαδή στην περίπτωση ενισχύσεων για τις οποίες είναι δυνατόν να προσδιορίζεται εκ των προτέρων το ακαθάριστο ισοδύναμο επιχορήγησης χωρίς να απαιτείται εκτίμηση κινδύνου. Αυτό συνεπάγεται ορισμένους περιορισμούς σε κάποιες μορφές ενίσχυσης, όπως για παράδειγμα οι εγγυήσεις.- Λαμβάνοντας υπόψη τη σημερινή οικονομική κατάσταση, η Επιτροπή θα θεωρήσει, προσωρινά, ότι οι κρατικές ενισχύσεις ύψους έως 500.000 ευρώ ανά επιχείρηση είναι συμβατές, με την προϋπόθεση ότι πληρούνται ορισμένοι όροι. Η δυνατότητα εξασφάλισης δανείου έως 1,5 εκατ. ευρώ μπορεί επίσης να θεωρηθεί ενίσχυση που υπάγεται στον κανόνα de minimis.

[17] Βλ. κυρίως την 18η αιτιολογική σκέψη στο προοίμιο και το άρθρο 1 στοιχείο ζ).

[18] Άρθρο 1 παράγραφος 2 της απόφασης για το πρόγραμμα MEDIA 2007 στην οποία καθορίζονται οι γενικοί στόχοι του προγράμματος:α) η διατήρηση και η ανάδειξη της πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας και της κινηματογραφικής και οπτικοακουστικής κληρονομιάς της Ευρώπης, η εξασφάλιση της πρόσβασης του κοινού σε αυτές και η προαγωγή του διαπολιτισμικού διαλόγου·β) η αύξηση της κυκλοφορίας και της θεαματικότητας των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ άλλων με μεγαλύτερη συνεργασία των σχετικών φορέων·γ) η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα στο πλαίσιο μιας ανοικτής και ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής αγοράς που θα ενθαρρύνει την απασχόληση, προάγοντας και τις σχέσεις ανάμεσα στους επαγγελματίες του οπτικοακουστικού τομέα.

[19] Βλ «Where to be trained in Europe» (Έκδοση 2010, ιδίως σελίδες 59-71): http://ec.europa.eu/culture/media/programme/training/guide/docs/guide2010v2_en.pdf

[20]

[21] Ονομάζεται σήμερα European Digital Cinema Library (EDCL). Βλ. http://www.cnfilms.fr/soutien.html

[22] Το 2009 το 36% των προβολών και το 34% των εισιτηρίων αφορούσαν ευρωπαϊκές αλλοδαπές ταινίες, σε σύγκριση με λιγότερο από 10% κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

[23] Στο άρθρο 1 παράγραφος 4 στοιχείο γ) της απόφασης MEDIA 2007 ορίζεται ως μία από τις προτεραιότητές του «ο περιορισμός, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής οπτικοακουστικής αγοράς, των ανισοτήτων μεταξύ των χωρών με υψηλή δυνατότητα οπτικοακουστικής παραγωγής και των χωρών ή περιφερειών με χαμηλή δυνατότητα οπτικοακουστικής παραγωγής και/ή με περιορισμένη γεωγραφική και γλωσσική εμβέλεια·».