2009/ECFIN/033

[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 4.3.2010

COM(2010)69 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΟ 2008

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 4

2. Δανειοδοτικές δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης 5

2.1. Περιγραφή 5

2.2. Διευκόλυνση ΣΙΠ 7

2.3. Διευκόλυνση ΜΧΣ 8

2.4. Διευκόλυνση Ευρατόμ 10

3. Δανειοληπτικές δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης 10

3.1. Περιγραφή 10

3.2. ΣΙΠ 11

3.3. ΜΧΣ 12

3.4. Ευρατόμ 12

4. Ευρωπαϊκή τραπεζα επενδυσεων — δανειοδοτικες πραξεις εκτοσ κοινοτητασ 13

4.1. Δανειοδοτικές δραστηριότητες της ΕΤΕπ 13

4.1.1. Περιγραφή 13

4.1.2. Όγκος υπογεγραμμένων πράξεων 14

4.1.3. Αντίκτυπος των δανειοδοτικών δραστηριοτήτων της ΕΤΕπ στον προϋπολογισμό της ΕΕ 14

4.2. Δανειοληπτικές δραστηριότητες της ΕΤΕπ 15

Εισαγωγή

Στις αποφάσεις του Συμβουλίου για τη σύσταση διαφόρων δανειοδοτικών μέσων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προβλέπεται ότι η Επιτροπή ενημερώνει ετησίως το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τη χρήση των μέσων αυτών. Η παρούσα έκθεση, για να τηρήσει αυτές τις υποχρεώσεις πληροφόρησης, περιγράφει τις δανειοδοτικές δραστηριότητες ανά γεωγραφική περιοχή.

Συγκεκριμένα, η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει σύντομη περιγραφή των δανειοδοτικών και δανειοληπτικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της στήριξης ισοζυγίου πληρωμών που παρέχεται σε κράτη μέλη που δεν μετέχουν στη ζώνη του ευρώ (ΣΙΠ) και της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της Κοινότητας προς τρίτες χώρες (ΜΧΣ), καθώς και των εγγυήσεων που συνδέονται με κοινοτικά δάνεια. Επίσης, παρέχει πληροφορίες σχετικά με τις δανειοδοτικές και δανειοληπτικές δραστηριότητες της Ευρατόμ.

Προκειμένου να συμπληρωθεί η εικόνα των δανειοδοτικών δραστηριοτήτων, οι αντίστοιχες αποφάσεις του Συμβουλίου[1] για τις δανειοδοτικές δραστηριότητες εκτός Κοινότητας, υποχρεώνουν την Επιτροπή να ενημερώνει ετησίως το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τις χρηματοδοτικές πράξεις (δάνεια και εγγυήσεις δανείων) της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) που καλύπτονται από εγγύηση του προϋπολογισμού της Ένωσης στις χώρες που βρίσκονται σε προενταξιακό στάδιο, στη Μεσόγειο, στην Ανατολική Ευρώπη, στον Νότιο Καύκασο και στη Ρωσία, στην Ασία και στη Λατινική Αμερική και στη Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής.

Δανειοδοτικές δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Περιγραφή

Χρηματοδοτική στήριξη για κράτη που δεν είναι μέλη της Ένωσης και για κράτη μέλη της Ένωσης που δεν μετέχουν στη ζώνη του ευρώ παρέχεται από την Επιτροπή στο πλαίσιο διαφόρων νομικών βάσεων, ανάλογα με τις γεωγραφικές περιοχές τις οποίες αφορά και τους επιδιωκόμενους στόχους.

Οι χρηματοδοτικές πράξεις που διαχειρίζεται η Επιτροπή βάσει διαφόρων αποφάσεων του Συμβουλίου λαμβάνουν εν γένει τη μορφή διμερών δανείων (μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή προς κράτη που δεν είναι μέλη της Ένωσης (ΜΧΣ) ή στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών (ΣΙΠ) προς κράτη μέλη της Ένωσης που δεν μετέχουν στη ζώνη του ευρώ), με τα οποία η Κοινότητα βοηθά στην αποκατάσταση της μακροοικονομικής ισορροπίας μιας χώρας. Το δανειοδοτικό μέσο Ευρατόμ χρησιμοποιείται για πράξεις χρηματοδότησης σε κράτη μέλη και ορισμένες τρίτες χώρες (Αρμενία, Ρωσία και Ουκρανία).

Κάθε εκταμίευση δανείου ΜΧΣ, ΣΙΠ ή Ευρατόμ πραγματοποιείται σε συνακόλουθη βάση. Δηλαδή, τα οφειλόμενα ποσά (τόκοι και/ή κεφάλαιο), το νόμισμα και οι ημερομηνίες πραγματοποίησης των εξοφλητικών πληρωμών των δανείων αντιστοιχούν στα οφειλόμενα ποσά, στο νόμισμα και τις ημερομηνίες πραγματοποίησης των εξοφλητικών πληρωμών της υποκείμενης δανειοληπτικής πράξης.

Πίνακας 1: Εκταμιεύσεις δανείων μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής, δανείων Ευρατόμ προς τρίτες χώρες και δανείων στήριξης ισοζυγίου πληρωμών προς κράτη μέλη που δεν μετέχουν στη ζώνη του ευρώ

εκατ. EUR

2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | Σύνολο |

Ρουμανία: | 50 | 50 |

Υποσύνολο «χώρες διεύρυνσης» (κράτη μέλη από 01.01.2007) | 0 | 0 | 50 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 50 |

Αλβανία(1) | 9 | 9 |

Βοσνία-Ερζεγοβίνη(2) | 10 | 10 | 10 | 30 |

ΠΓΔΜ(3) | 10 | 12 | 28 | 50 |

Σερβία και Μαυροβούνιο(4) | 225 | 40 | 15 | 280 |

Τατζικιστάν(6) | 60 | 60 |

Λίβανος(7) | 0 |

Υποσύνολο ΜΧΣ | 305 | 12 | 168 | 10 | 15 | 10 | 0 | 0 | 479 |

Ευρατόμ(8) | 40 | 40 | 25 | 65 | 215 | 51 | 39 | 16 | 491 |

ΣΙΠ(9) | 2 000 | 2 000 |

Γενικό σύνολο | 345 | 52 | 143 | 75 | 230 | 70 | 39 | 2 016 | 2 970 |

(1) Επιχορήγηση ύψους 3 εκατ. EUR καταβλήθηκε στην Αλβανία το 2005, καθώς και περαιτέρω επιχορήγηση ύψους 13 εκατ. EUR το 2006. (2) Η εκταμίευση του δανείου συνοδεύτηκε από εκταμιεύσεις επιχορηγήσεων ύψους 10 εκατ. EUR το 2000. Περαιτέρω επιχορήγηση ύψους 15 εκατ. EUR καταβλήθηκε το 2001, ενώ το 2003 καταβλήθηκαν άλλα 25 εκατ. EUR. Το 2005 εκταμιεύθηκαν επιχορηγήσεις ύψους 15 εκατ. EUR . (3) Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Το 2001 εκταμιεύθηκε επιχορήγηση ύψους 10 εκατ. EUR, το 2002 άλλη επιχορήγηση ύψους 10 εκατ. EUR και το 2003 ακόμη μια ύψους 18 εκατ. EUR. (4) Το 2002 καταβλήθηκε στη Σερβία και το Μαυροβούνιο επιχορήγηση ύψους 115 εκατ. EUR, το 2003 επιχορήγηση ύψους 35 εκατ. EUR, το 2004 επιχορήγηση ύψους 10 εκατ. EUR και το 2005 επιχορήγηση ύψους 25 εκατ. EUR. (5) Το 2001 35 εκατ. EUR καταβλήθηκαν στο Κοσσυφοπέδιο και 13 εκατ. EUR στο Μαυροβούνιο, που χορηγήθηκαν υπό μορφή δημοσιονομικής στήριξης. Το ίδιο έτος εκταμιεύθηκε περαιτέρω επιχορήγηση ύψους 15 εκατ. EUR προς το Κοσσυφοπέδιο, την οποία ακολούθησε περαιτέρω επιχορήγηση ύψους 15 εκατ. EUR το 2002. (6)Τατζικιστάν: Το εν λόγω δάνειο συνοδεύτηκε από την εκταμίευση επιχορηγήσεων συνολικού ύψους 14 εκατ. EUR. Το 2003 καταβλήθηκε περαιτέρω επιχορήγηση ύψους 7 εκατ. EUR (η οποία, ωστόσο, είχε αποφασιστεί το 2002) ενώ το ίδιο ποσό καταβλήθηκε και το 2005 και το 2006. (7) Μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή προς τον Λίβανο υπό μορφή δανείων ύψους 50 εκατ. EUR. Ποσό 25 εκατ. EUR εκταμιεύθηκε τον Ιούνιο του 2009. Μια πρώτη επιχορήγηση ύψους 15 εκατ. EUR εκταμιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2008. (8) Περιλαμβανομένης της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας (κράτη μέλη από 01.01.2007) (9) Στις 2 Δεκεμβρίου 2008, το ανώτατο όριο για το μέγιστο ποσό δανείων προς κράτη μέλη εκτός ζώνης του ευρώ στο πλαίσιο του μηχανισμού ΣΙΠ αυξήθηκε από 12 δισεκατ. EUR σε 25 δισεκατ. EUR. Στις 18 Μαΐου 2009 το όριο αυξήθηκε σε 50 δισεκατ. EUR. Άλλες εκταμιεύσεις επιχορηγήσεων για την περίοδο 2001-2008: Έκτακτη χρηματοδοτική συνδρομή. Εκταμιεύσεις επιχορηγήσεων προς την Αρμενία και τη Γεωργία συνολικού ύψους 8 εκατ. EUR και 10 εκατ. EUR το 1998 και 4 εκατ. EUR και 9 εκατ. EUR το 1999, αντίστοιχα. Το 2001 η Γεωργία έλαβε περαιτέρω επιχορήγηση ύψους 6 εκατ. EUR. Το 2002 καταβλήθηκε στην Αρμενία επιχορήγηση ύψους 11 εκατ. EUR. Το 2004 καταβλήθηκαν περαιτέρω επιχορηγήσεις ύψους 5,5 εκατ. EUR προς την Αρμενία και 6,5 εκατ. EUR προς τη Γεωργία. Το 2005 καταβλήθηκε στην Αρμενία επιχορήγηση ύψους 1,5 εκατ. EUR. Το 2006, η Γεωργία έλαβε δύο επιχορηγήσεις ύψους 11 εκατ. EUR εκάστη. Δημοκρατία της Μολδαβίας: Το 2008 καταβλήθηκε επιχορήγηση ύψους 25 εκατ. EUR σε δύο δόσεις. |

Διευκόλυνση ΣΙΠ

Η ενεργοποίηση της διευκόλυνσης στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών (ΣΙΠ) για κράτη μέλη εκτός ζώνης του ευρώ αποτέλεσε το σημαντικότερο γεγονός του 2008 όσον αφορά τις δανειοδοτικές (και δανειοληπτικές) δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας το 2008.

Ακολουθεί συνοπτική περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της διευκόλυνσης ΣΙΠ, των κυριότερων ενεργειών του 2008 και της αναμενόμενης εξέλιξης τα επόμενα έτη.

Η ΣΙΠ λαμβάνει τη μορφή μεσοπρόθεσμων δανείων χορηγούμενων από την Επιτροπή και εν γένει συνδυάζεται με χρηματοδότηση από μέρους του ΔΝΤ και άλλων πολυμερών δανειστών, όπως η ΕΤΕπ, η ΕΤΑΑ ή η Παγκόσμια Τράπεζα, ή με διμερή στήριξη από κράτη μέλη. Η ΣΙΠ έχει έκτακτο χαρακτήρα και ενεργοποιείται κατά περίπτωση. Δυνητικοί δικαιούχοι είναι τα κράτη μέλη εκτός ζώνης του ευρώ[2] που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα ισοζυγίου πληρωμών. Η στήριξη είναι μακροοικονομικού χαρακτήρα (δηλαδή δεν συνδέεται με συγκεκριμένη χρήση των χορηγούμενων κεφαλαίων, όπως στην περίπτωση της στήριξης που χορηγείται για συγκεκριμένα έργα). Αποδεσμεύεται εφόσον πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις οικονομικής πολιτικής και αποβλέπει στην άμβλυνση των περιορισμών εξωτερικής χρηματοδότησης στην παγκόσμια αγορά που αντιμετωπίζει το κράτος μέλος αποδέκτης και στην αποκατάσταση της διατηρησιμότητας του ισοζυγίου πληρωμών. Οι εν λόγω όροι πολιτικής συμφωνούνται από την Επιτροπή (μετά από διαβουλεύσεις με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή) και το κράτος μέλος σε μνημόνιο συμφωνίας που υπογράφεται προτού τεθούν σε εφαρμογή οι συμφωνίες δανείου. Η χρηματοδότηση στηρίζει την εφαρμογή μέτρων προσαρμογής με σκοπό την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών. Πριν την εκταμίευση των δόσεων του εκάστοτε δανείου πρέπει να επαληθεύεται η λήψη τέτοιων μέτρων.

Η διευκόλυνση θεσπίστηκε το 1975[3] και, την εικοσαετία που ακολούθησε, η Κοινότητα προέβη σε διάφορες πράξεις με σκοπό τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών κρατών μελών που αντιμετώπιζαν ιδιαίτερες οικονομικές δυσχέρειες ή προβλήματα, μέσω της χορήγησης δανείων που χρηματοδοτήθηκαν με αντίστοιχες δανειοληπτικές πράξεις.

Ο αυξημένος αριθμός επιλέξιμων κρατών μελών μετά την διεύρυνση, καθώς και η ένταση της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης απαίτησαν την ενεργοποίηση και την επέκταση της ΣΙΠ τον Δεκέμβριο του 2008[4] από 12 δισεκατ. EUR σε 25 δισεκατ. EUR προκειμένου να καλυφθούν οι δυνητικές ανάγκες. Τον Μάιο του 2009[5] , αποφασίσθηκε περαιτέρω αύξηση της συνολικής δανειακής διευκόλυνσης σε 50 δισεκατ. EUR ώστε να συνεχίσουν να υπάρχουν περιθώρια ταχείας αντιμετώπισης περαιτέρω αιτημάτων για ΣΙΠ.

Το 2008, η διευκόλυνση επανενεργοποιήθηκε ώστε κράτη μέλη εκτός ζώνης του ευρώ να μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σε σχέση το ισοζύγιο πληρωμών τους εξαιτίας της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Στις 4 Νοεμβρίου 2008[6] το Συμβούλιο αποφάσισε να παρασχεθεί μεσοπρόθεσμη οικονομική στήριξη στην Ουγγαρία μέχρι του ποσού των 6,5 δισεκατ. EUR στο πλαίσιο της διευκόλυνσης για το ισοζύγιο πληρωμών που αφορά τα κράτη μέλη εκτός ζώνης του ευρώ. Η ενωσιακή οικονομική στήριξη απέβλεπε στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επενδυτών σε μια εποχή που η Ουγγαρία απειλείτο σοβαρά με προβλήματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της εξαιτίας της μεγάλης αστάθειας και αβεβαιότητας στις χρηματοπιστωτικές αγορές, καθώς και της σοβαρής διατάραξης του τομέα των χρηματοδοτήσεων κατά το μεγαλύτερο μέρος του τελευταίου τριμήνου του 2008. Σκοπός ήταν να εκταμιευθεί το δάνειο των 6,5 δισεκατ. EUR σε τέσσερεις δόσεις. Στις 9 Δεκεμβρίου 2008, εκταμιεύθηκε μια πρώτη δόση ύψους 2 δισεκατ. EUR. Το υπόλοιπο θα εκταμιευόταν το 2009[7] ή το 2010 αναλόγως της εκπλήρωσης των όρων οικονομικής πολιτικής.

Αναμένεται ότι η ΣΙΠ θα αντιπροσωπεύει σημαντικό μέρος της μελλοντικής δανειοδοτικής δραστηριότητας από άποψη όγκου δανείων. Το 2009, το Συμβούλιο αποφάσισε την χορήγηση οικονομικής στήριξης σε δύο ακόμη χώρες στο πλαίσιο της διευκόλυνσης ΣΙΠ

- 3,1 δισεκατ. EUR για τη Λετονία (Απόφαση 2009/290/EΚ του Συμβουλίου της 20ής Ιανουαρίου 2009), και

- 5 δισεκατ. EUR για τη Ρουμανία (απόφαση 2009/459/EΚ του Συμβουλίου της 6ης Μαΐου 2009).

Διευκόλυνση ΜΧΣ

Λεπτομερή στοιχεία για τις πράξεις ΜΧΣ παρατίθενται στην ετήσια έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την εφαρμογή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής (ΜΧΣ) προς τρίτες χώρες[8]. Τα κύρια χαρακτηριστικά της διευκόλυνσης ΜΧΣ, οι βασικές δραστηριότητες το 2008 και η αναμενόμενη εξέλιξη τα επόμενα έτη περιγράφονται συνοπτικά παρακάτω.

Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή (ΜΧΣ) υπό μορφή δανείων ή/και επιχορηγήσεων υποστηρίζει τις προσπάθειες πολιτικής και οικονομικής μεταρρύθμισης των δικαιούχων χωρών και εφαρμόζεται σε συνδυασμό με τα όργανα του Bretton Woods. Βασικά χαρακτηριστικά της κοινοτικής ΜΧΣ είναι: ο έκτακτος χαρακτήρας της, το γεγονός ότι συμπληρώνει χρηματοδότηση από Διεθνείς Χρηματοπιστωτικούς Οργανισμούς (ΔΧΟ) και η εκπλήρωση όρων μακροοικονομικής πολιτικής. Σε στενή συνεργασία με το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, η κοινοτική ΜΧΣ, προσαρμοσμένη στις ειδικές ανάγκες της εκάστοτε χώρας, έχει στηρίξει αρκετές τρίτες χώρες στο πλαίσιο του γενικού στόχου της σταθεροποίησης της οικονομικής κατάστασης και της δημιουργίας οικονομιών που λειτουργούν βάσει των μηχανισμών της αγοράς .

Τα δάνεια ΜΧΣ εκταμιεύονται γενικά σε περισσότερες δόσεις, ανάλογα με τον βαθμό εκπλήρωσης των μακροοικονομικών όρων. Κάθε εκταμίευση υπόκειται σε δανειοληπτική πράξη από μέρους της Επιτροπής. Σε περίπτωση αθέτησης υποχρεώσεων εξαιτίας της μη τήρησης των εξοφλητικών υποχρεώσεων της δικαιούχου χώρας, η Επιτροπή δύναται να ενεργοποιήσει το Ταμείο Εγγύησης για εξωτερικές δράσεις[9] ούτως ώστε να μην επηρεασθεί η αντίστοιχη δανειοληπτική πράξη της Επιτροπής.

Οι επιχορηγήσεις και τα δάνεια που χορηγήθηκαν βάσει του μέσου αυτού από το 2001 και μετά αναφέρονται ανωτέρω στον πίνακα 1.

Οι βασικές δραστηριότητες ΜΧΣ το 2008 αφορούν διαπραγματεύσεις με τις αρμόδιες αρχές και εστιάσθηκαν στα εξής:

- Στους όρους της συνδρομής προς τον Λίβανο (μνημόνιο συμφωνίας και συμφωνία δανείου που υπογράφηκαν αντίστοιχα στις 18 και 19 Δεκεμβρίου 2008). Το πρόγραμμα ΜΧΣ όσον αφορά τον Λίβανο περιλαμβάνει επιχορήγηση ύψους 30 εκατ. EUR και δάνειο ύψους 50 εκατ. EUR, που θα εκταμιευτούν αμφότερα σε δύο δόσεις. Η πρώτη δόση του δανείου (25 εκατ. EUR) καταβλήθηκε στις αρχές Ιουνίου 2009 και η αποδέσμευση της δεύτερης δόσης προγραμματίζεται για το 2010 (εφόσον έχουν εκπληρωθεί οι όροι της συνδρομής).

- Στην τακτοποίηση του επιμερισμού, μεταξύ Σερβίας και Μαυροβουνίου, των δανείων ΜΧΣ που είχαν χορηγηθεί στην πρώην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. Στις 2 Οκτωβρίου 2008, το Συμβούλιο εξέδωσε την απόφαση 2008/784/EΚ για τη σύσταση αυτοτελούς υποχρέωσης του Μαυροβουνίου και την αντίστοιχη μείωση των υποχρεώσεων της Σερβίας όσον αφορά τα μακροπρόθεσμα δάνεια που χορήγησε η Κοινότητα στην Ένωση Κρατών Σερβίας και Μαυροβουνίου (πρώην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας) δυνάμει των αποφάσεων 2001/549/ΕΚ και 2002/882/ΕΚ[10], η οποία εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να υπογράψει αυτοτελή συμφωνία δανείου με τις αρχές του Μαυροβουνίου. Η απόφαση αυτή είναι απλώς απόρροια της διακήρυξης της ανεξαρτησίας του Μαυροβουνίου τον Ιούνιο του 2006 και της συμφωνίας που συνάφθηκε μεταξύ Σερβίας και Μαυροβουνίου τον Ιούλιο του 2006 για τον επιμερισμό των εξωτερικών υποχρεώσεων μεταξύ των δύο χωριστών κρατών. Δεν συνεπάγεται νέες υποχρεώσεις για την Κοινότητα και δεν έχει δημοσιονομικές επιπτώσεις. Εφόσον συναφθεί χωριστή συμφωνία δανείου με το Μαυροβούνιο και τεθεί αυτή σε ισχύ (πράγμα που προβλέπεται για τα τέλη του 2009), θα επέλθει αναπροσαρμογή στις τρέχουσες υποχρεώσεις της Σερβίας.

- Το 2008, η Επιτροπή ολοκλήρωσε την εφαρμογή του προγράμματος μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής συνολικού ύψους 45 εκατ. EUR προς την Δημοκρατία της Μολδαβίας που είχε αποφασιστεί από το Συμβούλιο στις 16 Απριλίου 2007. Η δεύτερη και τρίτη δόση της επιχορήγησης (10 εκατ. EUR και 15 εκατ. EUR αντίστοιχα) αποδεσμεύθηκαν τον Ιούνιο και τον Δεκέμβριο του 2008. Το πρόγραμμα αποτελούσε μέρος της χρηματοδοτικής δέσμης για τη στήριξη της συμφωνίας της κυβέρνησης με το ΔΝΤ στο πλαίσιο της διευκόλυνσης για τη μείωση της φτώχειας και την ανάπτυξη (PRGF) που είχε συναφθεί τον Μάιο του 2006 και λήγει τον Μάιο του 2009.

- Τον Δεκέμβριο του 2008, η Επιτροπή εκταμίευσε την πρώτη δόση επιχορήγησης ύψους 15 εκατ. EUR βάσει του προγράμματος μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής προς τον Λίβανο που είχε εγκριθεί στις 10 Δεκεμβρίου 2007.

- Δεν υπήρξαν εκταμιεύσεις δανείων στο πλαίσιο της ΜΧΣ το 2008.

Η ΜΧΣ επικεντρώνεται σε όμορες περιοχές, όπως τα Δυτικά Βαλκάνια και ο Καύκασος. Ο αντίκτυπος της επικρατούσας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης ήταν ιδιαίτερα βαρύς σε αυτές. Αποτέλεσμα ήταν ορισμένες προενταξιακές και όμορες χώρες να πλησιάσουν την Επιτροπή, τόσο επίσημα όσο και ανεπίσημα, ζητώντας ΜΧΣ και η Επιτροπή χρειάστηκε να αναπτύξει έντονη δραστηριότητα το 2009 προκειμένου να αντεπεξέλθει στις ανάγκες που πηγάζουν από την διευκόλυνση αυτή. Δεν είναι εύκολο να προβλεφθεί πόσο θα κρατήσει η μεγάλη αυτή ζήτηση, αλλά σε κάθε περίπτωση θα συνδεθεί με μια γενικότερη επιστροφή σε κανονικές συνθήκες στις πιο ανεπτυγμένες από οικονομική άποψη χώρες.

Διευκόλυνση Ευρατόμ

Η δανειακή διευκόλυνση Ευρατόμ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση έργων στα κράτη μέλη (απόφαση 77/270/Ευρατόμ του Συμβουλίου) ή σε ορισμένες τρίτες χώρες (Ουκρανία, Ρωσία ή Αρμενία) (απόφαση 94/179/Ευρατόμ του Συμβουλίου). Τα εν λόγω δάνεια αποτελούν πράξεις εκτός προϋπολογισμού τις οποίες η Επιτροπή χρηματοδοτεί με συνακόλουθη δανειοληψία από τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Το 1990 το Συμβούλιο έθεσε ένα δανειοληπτικό όριο ύψους 4 δισεκατ. EUR. Έχουν εκδοθεί αποφάσεις για 3,4 δισεκατ. EUR από το ποσό αυτό. Το 2002 η Επιτροπή πρότεινε αύξηση του δανειοληπτικού ορίου από 4 δισεκατ. EUR σε 6 δισεκατ. EUR, ως προς την οποία δεν έχει ακόμη επιτευχθεί συμφωνία στο Συμβούλιο.

Οι δραστηριότητες Ευρατόμ το 2008 εστιάσθηκαν στη δεύτερη εκταμίευση (ύψους 22 εκατ. USD) για το έργο K2R4. Στις 29 Σεπτεμβρίου 2004, η Επιτροπή ενέκρινε δάνειο συνολικού ύψους σε EUR ισοδύναμου με 83 εκατ. USD για την αναβάθμιση της ασφάλειας των πυρηνικών μονάδων που είναι γνωστές ως Khmelnitsky Unit 2 και Rovno Unit 4 (K2R4) στην Ουκρανία. Το δάνειο άρχισε να ισχύει στις 7 Ιουλίου 2006 αφού επαληθεύτηκε η ικανοποιητική εκπλήρωση όλων των προϋποθέσεων που είχαν καθοριστεί στη συμφωνία δανείου. Στις 15 Μαρτίου 2007 εκταμιεύθηκε μια πρώτη δόση ύψους 39 εκατ. EUR. Στις 6 Οκτωβρίου 2008 εκταμιεύθηκε δεύτερη δόση ύψους 22 εκατ. USD (15,2 εκατ. EUR) αφού προηγήθηκε η αντίστοιχη δανειοληπτική πράξη.

Βάσει της συμφωνίας δανείου το 2009 η δανειοδοτική και η δανειοληπτική δραστηριότητα επρόκειτο να περιλάβει και την εκταμίευση της τρίτης (και τελευταίας) δόσης[11] για το έργο K2R4 (10,3 εκατ. USD) στην Ουκρανία.

Δανειοληπτικές δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Περιγραφή

Προκειμένου να χρηματοδοτηθούν οι δανειοδοτικές δραστηριότητες που αποφασίζει το Συμβούλιο, η Επιτροπή έχει εξουσιοδοτηθεί να δανείζεται κεφάλαια από τις κεφαλαιαγορές εξ ονόματος της αντίστοιχης Κοινότητας (ΕΚ, Ευρατόμ). Για κάθε χρηματοδοτικό μέσο (ΣΙΠ, ΜΧΣ και δάνεια Ευρατόμ) κάθε δανειοληπτική και δανειοδοτική πράξη του μηχανισμού προσδιορίζεται στην εκάστοτε νομική βάση. Υφίσταται αυστηρά συνακόλουθη σχέση μεταξύ δανειοληπτικής και αντίστοιχης δανειοδοτικής πράξης, πράγμα το οποίο εξασφαλίζει την απαλλαγή του προϋπολογισμού της ΕΕ από κάθε κίνδυνο επιτοκίου ή συναλλάγματος.

ΣΙΠ

Τον Νοέμβριο του 2008 η ΕΚ δεσμεύθηκε να χορηγήσει δάνειο ύψους 6,5 δισεκατ. EUR στη Δημοκρατία της Ουγγαρίας βάσει της διευκόλυνσης ΣΙΠ. Στις 9 Δεκεμβρίου 2008 μια πρώτη δόση ύψους 2 δισεκατ. EUR χρηματοδοτήθηκε με την έκδοση τριετούς ομολόγου.

Με την έκδοση του ομολόγου επιτεύχθηκε η επάνοδος της ΕΚ ως εκδότριας στην αγορά ομολόγων αναφοράς σε ευρώ. Το ομόλογο έτυχε πολύ καλής υποδοχής στην αγορά. Χάρη στο μεγάλο ενδιαφέρον από μέρους επενδυτών, οι προεγγραφές για το ομόλογο γρήγορα υπερέβησαν την έκδοση. Όλες οι σημαντικές κατηγορίες επενδυτών συμμετείχαν στην τελική διανομή και μεταξύ αυτών ήταν κεντρικές τράπεζες, επενδυτικά κεφάλαια, εταιρικά επενδυτικά κεφάλαια και ασφαλιστικές εταιρείες. Η τιμή του ομολόγου πλησίασε το βέλτιστο επίπεδο στην κατηγορία του, δηλαδή την κατηγορία Sovereign Supranational Agency Sector (SSA) μαζί με εκδότες όπως οι ΕΤΕπ, KFW και SFEF.

Η απόδοση στη δευτερογενή αγορά ήταν πολύ ικανοποιητική και επιβεβαίωσε το κύρος της ΕΚ ως εκδότριας ομολόγων αναφοράς πρώτης κατηγορίας. Το κύρος της ενισχύθηκε με τα ομόλογα αναφοράς που εκδόθηκαν στη συνέχεια κατά τη διάρκεια του 2009 πάνω στη βάση που δημιουργήθηκε με την έκδοση του ομολόγου αναφοράς του 2008.

ΜΧΣ

Δεν υπήρξε χρηματοδότηση στο πλαίσιο της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής το 2008.

Ευρατόμ

Το 2008 συγκεντρώθηκε ποσό 22 εκατ. USD για την Ευρατόμ.

Πίνακας 2: Όγκος δανειοληπτικών πράξεων ανά χρηματοδοτικό μέσο από το 2001 έως το 2008[12].

εκατ. EUR

2000 | 2 039 | 1 656 | 3 695 |

2001 | 1 386 | 40 | 1 633 | 3 059 |

2002 | 713 | 80 | 1 379 | 2 172 |

2003 | 431 | 105 | 1 372 | 1 908 |

2004 | 423 | 170 | 1 214 | 1 807 |

2005 | 440 | 385 | 1 080 | 1 905 |

2006 | 436 | 436 | 969 | 1 841 |

2007 | 400 | 474 | 786 | 1 260 |

2008 | 266 | 484 | 2 000 | 654 | 3 404 |

(1) Χρησιμοποιήθηκαν οι συντελεστές μετατροπής που ίσχυαν στις 31 Δεκεμβρίου εκάστου έτους. Το αρχικό ποσό της δανειοληψίας, συν ή μείον τις εξοφλητικές πληρωμές για το κεφάλαιο, τις ακυρώσεις, και τις συναλλαγματικές προσαρμογές. |

Ευρωπαϊκή τραπεζα επενδυσεων — δανειοδοτικες πραξεις εκτοσ κοινοτητασ

Δανειοδοτικές δραστηριότητες της ΕΤΕπ

Περιγραφή

Τα δάνεια που χορηγεί η ΕΤΕπ από δικούς της πόρους λαμβάνουν τη μορφή είτε άμεσης χρηματοδότησης μεμονωμένων σχεδίων είτε συνολικών δανείων προς ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, οι οποίοι στη συνέχεια κατανέμουν τα κεφάλαια σε τοπικά σχέδια μικρότερης κλίμακας. Για ορισμένα από τα δάνεια εκτός Κοινότητας προβλέπεται εγγύηση από τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και η παρούσα έκθεση επικεντρώνεται στα δάνεια αυτά, εκτός εάν ορίζεται διαφορετικά. Βάσει της τρέχουσας γενικής εντολής, η ΕΤΕπ μπορεί επίσης να χορηγεί εγγυήσεις δανείων. Η ΕΤΕπ χρησιμοποιεί ένα ευρύτερο φάσμα χρηματοδοτικών μέσων (σε ορισμένες περιπτώσεις και μετοχικά κεφάλαια) στο πλαίσιο των δικών της διευκολύνσεων ανάληψης κινδύνου[13], καθώς και όταν διαχειρίζεται πόρους της Κοινότητας ή των κρατών μελών (ιδίως μεσογειακών χωρών ή χωρών ΑΚΕ). Οι πράξεις της ΕΤΕπ που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της εξωτερικής εντολής θα περιληφθούν σε χωριστή έκθεση.

Όγκος υπογεγραμμένων πράξεων

Ο συνολικός όγκος υπογεγραμμένων πράξεων της ΕΤΕπ αυξήθηκε κατά 20% σε 57,6% δισεκατ. EUR το 2008, εκ των οποίων 51,5 δισεκατ. EUR αφορούσε πράξεις με κράτη μέλη και 6,1 δισεκατ. EUR πράξεις με χώρες-εταίρους.

Δανειοδότηση ΕΤΕπ προς τρίτες χώρες το 2008 - Επισκόπηση

εκατ. EUR

Προϋπολογισμός ΕΕ και πόροι ΕΤΑ(1) | Ίδιοι πόροι στο πλαίσιο εγγύησης της Κοινότητας /των κρατών μελών | Ίδιοι πόροι στο πλαίσιο διευκολύνσεων ανάληψης κινδύνων της ΕΤΕπ | ΣΥΝΟΛΟ |

Χώρες σε προενταξιακό στάδιο (Εντολή 2007-2013) | 2 009 | 1 444 | 3 453 |

Χώρες γειτονίας και εταιρικής σχέσης (Εντολή 2007-2013) | 62 | 1 365 | 33 | 1 460 |

Ασία και Λατινική Αμερική (Εντολή 2007-2013) | 469 | 469 |

Νότιος Αφρική (Mandate 2007-2013) | 203 | 203 |

Χώρες ΑΚΕ-ΥΧΕ (2) | 336 | 225 | 561 |

Σύνολο | 398 | 4 270 | 1 477 | 6 145 |

(1) | Χορήγηση και διαχείριση από την ΕΤΕπ από δημοσιονομικούς πόρους της ΕΚ ή του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης (ΕΤΑ) |

(2) | Αφρική, Καραϊβική, Ειρηνικός/ Υπερπόντιες χώρες και εδάφη. |

Αντίκτυπος των δανειοδοτικών δραστηριοτήτων της ΕΤΕπ στον προϋπολογισμό της ΕΕ[14]

Η ΕΤΕπ παρέχει χρηματοδότηση σχεδίων τόσο εντός όσο και εκτός ΕΕ (με μερική εγγύηση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ). Η δανειοδοτική δραστηριότητα επηρεάζει τον προϋπολογισμό της Ένωσης όταν τα δάνεια συνοδεύονται από κοινοτικές εγγυήσεις, επιδοτήσεις επιτοκίου ή ειδικούς όρους που εξομοιώνονται με πράξεις που συνεπάγονται την ανάληψη κινδύνων για τον δανειστή.

Στις 19 Δεκεμβρίου 2006, το Συμβούλιο χορήγησε κοινοτική εγγύηση στην ΕΤΕπ έναντι ζημιών από δάνεια και εγγυήσεις δανείων για έργα εκτός Κοινότητας (απόφαση 2006/1016/ΕΚ[15]), που αντικαταστάθηκε από την απόφαση 2009/633/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουλίου 2009[16]). Η κοινοτική εγγύηση περιορίζεται στο 65 % του συνολικού ποσού των εκταμιευθέντων δανείων και χορηγηθεισών εγγυήσεων, μείον τα εξοφληθέντα ποσά, συν όλα τα συναφή ποσά. Το μέγιστο όριο για χρηματοδοτικές πράξεις της ΕΤΕπ που αναλαμβάνονται βάσει της εντολής αυτής την περίοδο 2007-2013 είναι 27 800 εκατ. EUR, ποσό που περιλαμβάνει ένα βασικό όριο 25 800 εκατ. EUR και μια προαιρετική εντολή ύψους 2 000 εκατ. EUR, η ενεργοποίηση της οποίας θα αποφασιστεί από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με βάση το αποτέλεσμα της ενδιάμεσης αξιολόγησης το 2010.

Δανειοληπτικές δραστηριότητες της ΕΤΕπ

Στο πλαίσιο του προγράμματος χρηματοδοτήσεων του 2008, η ΕΤΕπ συγκέντρωσε ποσό 59,5 δισεκατ. EUR. Αυτό αντιπροσωπεύει σημαντική αύξηση έναντι του 2007 (54,7 δισεκατ. EUR, ήτοι +9 %). Η σημαντική αυτή αύξηση επιτεύχθηκε το 2008 μέσα σε ένα δύσκολο χρηματοδοτικό περιβάλλον χαρακτηριζόμενο από αστάθεια, αβεβαιότητα των αγορών και, από τα μέσα Οκτωβρίου, σοβαρά προβλήματα εξεύρεσης χρηματοδότησης. Συνεπώς, τόσο η προσφυγή σε μεγάλου μεγέθους συναλλαγές σε ρευστό όσο και η χαμηλή ζήτηση για δομημένα ομόλογα, συνεχίσθηκαν.

[1] Απόφαση 97/256/EΚ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις 98/348/EΚ και 98/729/EΚ του Συμβουλίου, για την περίοδο από 01.02.1997 έως 31.01.2000 (η «γενική εντολή 1997-2000»), και απόφαση 2000/24/EΚ του Συμβουλίου, που αντικαταστάθηκε από την απόφαση του Συμβουλίου 2008/580/EΚ, της 23ης Ιουνίου 2008 (κωδικοποιημένη εκδοχή), η οποία καλύπτει την περίοδο από 01.02.2000 έως 31.01.2007 (η «γενική εντολή 2000-2006»). Η απόφαση 1999/786/EΚ του Συμβουλίου (Δράση ανοικοδόμησης και ανασυγκρότησης για τους σεισμούς στην Τουρκία - TERRA) αποτελεί επέκταση των γενικών εντολών. Επιπλέον, η απόφαση 2001/777/ΕΚ του Συμβουλίου θεσπίζει ειδικά δάνεια που αφορούν την εκτέλεση επιλεγμένων περιβαλλοντικών σχεδίων στο τμήμα της λεκάνης της Βαλτικής Θάλασσας που ανήκει στη Ρωσία, στο πλαίσιο της Βόρειας Διάστασης. Η απόφαση 2005/48/ΕΚ του Συμβουλίου θεσπίζει χωριστή εντολή για ορισμένα είδη έργων στη Ρωσία και τα δυτικά ΝΑΚ (Ουκρανία, Δημοκρατία της Μολδαβίας και Λευκορωσία). Τέλος, με την απόφαση 2006/1016/ΕΚ του Συμβουλίου θεσπίστηκε νέα γενική εντολή που καλύπτει την περίοδο 01.02.2007-31.12.2013 (η «γενική εντολή 2007-2013»), η οποία αντικαταστάθηκε από την απόφαση 2009/633/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

[2] Την 1η Οκτωβρίου 2009, τα ακόλουθα κράτη μέλη δεν είχαν υιοθετήσει το ευρώ: Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Δανία, Εσθονία, Ουγγαρία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία, Ρουμανία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο.

[3] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 397/75 της 17ης Φεβρουαρίου 1975 για τη θέσπιση νέου μηχανισμού γνωστού ως Μηχανισμού Κοινοτικών Δανείων (ΜΚΔ) με σκοπό την αρωγή ορισμένων χωρών της ΕΚ ώστε να αντιμετωπίσουν τις υπερβολικές ανισορροπίες στο ισοζύγιο πληρωμών εξαιτίας της πρώτης πετρελαϊκής κρίσης.

[4] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1360/2008 του Συμβουλίου, της 2ας Δεκεμβρίου 2008, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 332/2002 για τη θέσπιση ενός μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών των κρατών μελών.

[5] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 431/2009 του Συμβουλίου, της 18ης Μαΐου 2009, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 332/2002 για τη θέσπιση ενός μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών των κρατών μελών.

[6] Απόφαση 2009/102/ΕΚ του Συμβουλίου, της 4ης Νοεμβρίου 2008.

[7] Δύο επιπρόσθετες δόσεις ύψους 2 δισεκατ. EUR και 1,5 δισεκατ. EUR εκταμιεύθηκαν τον Μάρτιο και τον Ιούλιο του 2009 αντίστοιχα.

[8] Δεν έχει ακόμη δημοσιευτεί για το 2008. Για το 2007, βλ. COM/2008/520.

[9] Βλ. κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 480/2009 του Συμβουλίου

[10] ΕΕ L 269 της 10.10.2008, σ. 8.

[11] Η τελευταία δόση εκταμιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2009.

[12] Για περισσότερες πληροφορίες ως προς τα ομόλογα ΕΚ βλ. http://ec.europa.eu/economy_finance/financial_operation_instruments/market_operations59_en.htm.

[13] Τον Ιούλιο του 2009, το Συμβούλιο των Διοικητών ενέκρινε την επέκταση της προενταξιακής διευκόλυνσης και της διευκόλυνσης για τη μεσογειακή εταιρική σχέση ΙΙ της ΕΤΕπ με σκοπό να καταστεί δυνατή η πραγματοποίηση έμμεσων επενδύσεων ιδίου κεφαλαίου σε εταιρείες επενδύσεων σε έργα υποδομής.

[14] Όσον αφορά τον αντίκτυπο των εγγυήσεων προς την ΕΤΕπ και τον αντίκτυπο των δανειοδοτικών πράξεων ιδίου κινδύνου της ΕΕ, βλ. έκθεση για τις εγγυήσεις που καλύπτονταν από τον προϋπολογισμό στις 31.12.2008, COM2009 (398).

[15] ΕΕ L 414 της 30.12.2006, σ. 95.

[16] ΕΕ L 190 της 22.07.2009, σ. 1.