Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προς μια οικολογικά αποδοτική οικονομία – Μετατροπή της οικονομικής κρίσης σε ευκαιρία να ανοίξει ο δρόμος προς μια νέα ενεργειακή εποχή»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2010/C 128/05)

Εισηγητής: ο κ. OSBORN

Στις 3 Ιουνίου 2009, η σουηδική προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε να ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα:

Προς μια οικολογικά αποδοτική οικονομία – Μετατροπή της οικονομικής κρίσης σε ευκαιρία να ανοίξει ο δρόμος προς μια νέα ενεργειακή εποχή.

Το ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 12 Οκτωβρίου 2009 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Osborn.

Κατά την 457η σύνοδο ολομέλειάς της, της 4ης και 5ης Νοεμβρίου 2009 (συνεδρίαση της 5ης Νοεμβρίου 2009), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 164 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 8 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.   Οι πιο σημαντικές ανεπτυγμένες οικονομίες του κόσμου παραδέχονται ότι πρέπει να μειώσουν μέχρι το 2050 κατά τουλάχιστον 80 % τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου που παράγουν, ως τμήμα της συνολικής δράσης που απαιτείται για να διατηρηθούν οι κίνδυνοι που ανακύπτουν από τις κλιματικές αλλαγές σε ελεγχόμενα επίπεδα. Πρέπει λοιπόν να γίνουν από τώρα σημαντικές αλλαγές στην ενεργειακή βάση των ανεπτυγμένων οικονομιών.

1.2.   Η ΕΕ ξεκίνησε αυτή τη διαδικασία με την υιοθέτηση του ουσιαστικού περιβαλλοντικού και ενεργειακού προγράμματος για τη μείωση των εκπομπών κατά 20-30 % έως το 2020, το οποίο ενέκριναν εφέτος το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. Εντούτοις, το πρόγραμμα πρέπει ακόμη να εφαρμοστεί και θα χρειαστούν σύντομα περαιτέρω ενέργειες για την επίτευξη του στόχου του 2050.

1.3.   Η παρούσα οικονομική κρίση αποτελεί ταυτόχρονα απειλή και ευκαιρία. Η απειλή συνίσταται στο ότι η αντιμετώπιση των συνεχών οικονομικών προβλημάτων θα απορροφήσει την προσοχή των πολιτικών και το σύνολο των διαθέσιμων πόρων, καθώς και στο ότι τα μέτρα θα επικεντρωθούν στην αποκατάσταση των τρεχουσών συνθηκών με το ίδιο μοντέλο αύξησης των εκπομπών. Ευκαιρία αποτελεί το γεγονός ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια που επιτρέπουν την ανατροπή αυτών των δεδομένων και την υιοθέτηση μιας επωφελούς και οικολογικά αποτελεσματικής στρατηγικής, που θα συμβάλει στην ανάκαμψη της οικονομίας, στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς της και στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, ενώ ταυτόχρονα θα επιφέρει αλλαγές στην ενεργειακή βάση και σημαντική μείωση των εκπομπών.

1.4.   Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει και ενθαρρύνει πλήρως όλες τις δράσεις που έχουν ήδη αναληφθεί ή προβλέπεται να αναληφθούν στην Ευρώπη για την προώθηση της οικολογικής αποδοτικότητας, συμπεριλαμβανομένων περαιτέρω μέτρων με σκοπό:

1.5.   Με σκοπό να αναληφθεί δράση και να υποστηριχθεί ευρύτερα η ανταγωνιστική υπεροχή της Ευρώπης παγκοσμίως, η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή και τα άλλα θεσμικά όργανα να καταβάλουν νέες προσπάθειες επικεντρωμένες σε περιορισμένο αριθμό ειδικών προκλήσεων. Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ προτείνει τρεις αλλαγές που θα μπορούσαν να προσελκύσουν το ενδιαφέρον των πολιτών και να εξασφαλίσουν υποστήριξη ως σημαντικές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες και προγράμματα:

Είναι προφανές ότι η γενικευμένη χρήση των ηλεκτροκίνητων οχημάτων πρέπει να συνδυαστεί με ένα ακόμη βήμα προς την κατεύθυνση της παραγωγής μεγαλύτερου ποσοστού ηλεκτρικής ενέργειας από πηγές που δεν προκαλούν σημαντικές καθαρές εκπομπές άνθρακα, προκειμένου να αποφευχθεί η απλή μετατόπιση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα από τα οχήματα προς τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας.

1.6.   Η ΕΟΚΕ προτείνει τη δημιουργία ισχυρών εταιρικών σχέσεων δημοσίου-ιδιωτικού τομέα έτσι ώστε να διαμορφωθούν και να πραγματοποιηθούν αυτές οι αλλαγές, καθώς και για να εξασφαλιστεί η μέγιστη δυνατή υποστήριξη από τις επιχειρήσεις, τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα και το κοινό. Προτείνει επίσης την εισαγωγή μιας νέας μορφής πράσινου ευρωομόλογου ως μέσου παροχής πρόσθετης χρηματοδότησης για την υποστήριξη ορισμένων από αυτές τις αλλαγές.

1.7.   Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι μια νέα πρωτοβουλία για την οικολογική αποδοτικότητα, με γνώμονα την παρούσα γνωμοδότηση, θα πρέπει να αποτελέσει τον πυρήνα της νέας στρατηγικής της Λισσαβώνας, προκειμένου να προσανατολιστεί η πρόοδος προς ένα πιο βιώσιμο μέλλον.

2.   Ιστορικό

2.1.   Οι λόγοι για τους οποίους επιδιώκεται η ταχεία μετάβαση σε μια πιο αποδοτική οικονομία από οικολογική άποψη είναι γενικώς γνωστοί. Οι κλιματικές αλλαγές που έχουν προκληθεί από τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου δημιουργούν ήδη σοβαρά προβλήματα σε πολλά μέρη του πλανήτη, προβλήματα που είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα επιδεινωθούν κατά τα επόμενα χρόνια.

2.2.   Μαζί με την επιδείνωση των κλιματικών αλλαγών, η προοπτική εξάντλησης των αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου του πλανήτη, η οποία θα οδηγήσει σε μελλοντική μείωση της προσφοράς με υψηλότερες και πιο μεταβλητές τιμές, καθίσταται σοβαρός κίνδυνος. Περιοχές όπως η Ευρώπη που βασίζονται στις εισαγωγές για μεγάλο μέρος του εφοδιασμού τους πρέπει να μειώσουν την εξάρτησή τους και να αυξήσουν την ασφάλειά τους, μειώνοντας τη συνολική ενεργειακή ζήτηση και αντλώντας το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειας που χρειάζονται από τοπικές ανανεώσιμες πηγές.

2.3.   Οι δύο μακροπρόθεσμες στρατηγικές προκλήσεις, λαμβανόμενες από κοινού, σημαίνουν ότι ο κόσμος πρέπει να μειώσει δραστικά τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου και να στραφεί προς την οικολογική αποδοτικότητα. Οι ηγέτες του G8 αποδέχθηκαν κατ' αρχήν ότι οι προηγμένες οικονομίες θα χρειαστεί να μειώσουν κατά 80 % τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου μέχρι το 2050. Ορισμένες από τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν στην ενεργειακή βάση της οικονομίας προκειμένου να υλοποιηθεί ο στόχος αυτός έχουν ήδη ξεκινήσει, για την επίτευξή του όμως πρέπει να επιταχυνθεί σημαντικά ο ρυθμός τους.

2.4.   Πολλά από όσα πρέπει να γίνουν έχουν ήδη καταστεί κατανοητά και θα μπορούσαν να επιτευχθούν με τη χρήση δοκιμασμένων τεχνολογιών. Στην έκθεσή του με θέμα «Παγκόσμιες Ενεργειακές Προοπτικές για το 2008» (WEO/2008), ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΔΟΕ) εκτιμά ότι η εισαγωγή ήδη υφιστάμενων τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης θα καθιστούσε δυνατή την υλοποίηση άνω του 50 % των μέτρων ελάττωσης που αποβλέπουν στη διατήρηση της παγκόσμιας συγκέντρωσης διοξειδίου του άνθρακα σε επίπεδα χαμηλότερα των 450 μερών ανά εκατομμύριο έως το 2030. Είναι ήδη διαθέσιμα οικονομικά μέτρα προς εφαρμογή τόσο από την πλευρά της ζήτησης (κτίρια, βιομηχανία, μεταφορές) όσο και της προσφοράς (π.χ. συνδυασμένη παραγωγή ηλεκτρισμού και βιομηχανικής θερμότητας ή θερμότητας με προορισμό την αστική θέρμανση). Εντούτοις, απαιτούνται περισσότερες δράσεις για να υποστηριχθούν οι παράγοντες της αγοράς ώστε να τα εφαρμόσουν ταχύτερα.

2.5.   Πέραν των υπαρχουσών τεχνολογιών, οι τεχνολογίες νέας ενεργειακής απόδοσης και παραγωγής ενέργειας με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιηθούν ευρύτερα κατά τις επόμενες δεκαετίες προκειμένου να επιτευχθούν οι περαιτέρω απαιτούμενες μειώσεις. Στις αναλύσεις του ΔΟΕ σχετικά με τις Προοπτικές Ενεργειακής Τεχνολογίας για το 2008 (Energy Technology Perspective - ETP 2008) επισημαίνεται ότι απαιτείται έγκαιρη ανάληψη δράσης για την κινητοποίηση ιδιωτικής Ε & Α και για την υποστήριξη της εκμάθησης σε όλη την αλυσίδα, από τον προμηθευτή τεχνολογίας έως τον φορέα εκμετάλλευσης και τον τελικό χρήστη, προκειμένου να ενσωματωθούν οι νέες τεχνολογίες στην καμπύλη εκμάθησης και να μετατραπούν από υποσχόμενα αλλά υπερβολικά δαπανηρά σχέδια επίδειξης σε αξιόπιστη και αποδοτική παραγωγή σε ευρεία κλίμακα. Νέες τεχνολογίες είναι αναγκαίες τόσο για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης (π.χ. κτίρια μηδενικής χρήσης άνθρακα, φωτισμός, βιομηχανικές διαδικασίες) όσο και για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά την προμήθεια ενέργειας (π.χ. ηλιακή ενέργεια, δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα, μη ορυκτά καύσιμα μεταφορών).

2.6.   Όλες αυτές οι αλλαγές είναι εφικτές. Ο ρυθμός τους όμως πρέπει να επιταχυνθεί σημαντικά. Η Ευρώπη και τα κράτη μέλη της, μαζί με άλλες σημαντικές οικονομίες πρέπει να καταβάλουν σημαντικότερες προσπάθειες απ' ό,τι έως σήμερα, για την ανάπτυξη στρατηγικών καινοτομίας και για την εφαρμογή σημαντικών προγραμμάτων αλλαγών σε τομείς κλειδιά.

2.7.   Τα προγράμματα ανάπτυξης είναι ζωτικής σημασίας. Μπορούν να παρέχουν τα κατάλληλα κίνητρα για την αξιοποίηση του δυναμικού των διαθέσιμων μέτρων για την ενεργειακή απόδοση ή για την ενίσχυση της εφαρμογής τους στην αγορά, ενίσχυση που είναι αναγκαία για την τόνωση της ιδιωτικής Ε & Α και την ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών στην καμπύλη εκμάθησης. Έχουν το μεγαλύτερο δυναμικό παροχής «διπλών μερισμάτων» – δηλαδή, εν προκειμένω, δημιουργία θέσεων εργασίας και υποστήριξη της μετάβασης σε οικολογικά αποδοτικά ενεργειακά συστήματα και, ταυτόχρονα, επένδυση στην εκμάθηση έτσι ώστε να γίνουν αποτελεσματικότερες και φθηνότερες οι τεχνολογίες στο μέλλον. Αυτό που χρειάζεται είναι να σχεδιαστούν προγράμματα ανάπτυξης που ενθαρρύνουν τον ανταγωνισμό, τονώνουν τις επενδύσεις σε ιδιωτική βιομηχανική Ε & Α και προάγουν την εκμάθηση στο πλαίσιο της αλυσίδας παραγωγού-χρήστη.

2.8.   Υπάρχουν ήδη πολλά παραδείγματα επιτυχημένων προσπαθειών σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη βελτίωση της αποδοτικότητας και την εισαγωγή των τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στην αγορά. Το σύστημα επισήμανσης ενέργειας της ΕΕ ώθησε την αγορά των ψυκτικών συσκευών να επιτύχει σημαντικά υψηλότερη ενεργειακή απόδοση. Τα εθνικά προγράμματα επανεξοπλισμού των υπαρχόντων κτιρίων βελτίωσαν την θερμική αποδοτικότητα. Τα εθνικά προγράμματα ανάπτυξης για την αιολική ενέργεια αύξησαν σημαντικά την ανάπτυξη της τεχνολογίας αυτής και μείωσαν τις δαπάνες, ενώ παράλληλα δημιούργησαν βιομηχανίες πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ στις χώρες όπου εφαρμόσθηκαν.

2.9.   Εντούτοις, οι μελλοντικές απαιτήσεις όσον αφορά την αποδοτικότητα και τις νέες τεχνολογίες παραγωγής ενέργειας με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα παραμένουν τεράστιες. Τα διδάγματα που αντλήθηκαν από αυτές τις προσπάθειες πρέπει να συγκεντρωθούν και να μεταφερθούν ώστε να χρησιμοποιηθούν σε νέες συντονισμένες και ευθυγραμμισμένες προσπάθειες συνεργασίας, με σκοπό την όσο το δυνατόν ταχύτερη ανάπτυξη και υλοποίηση της επόμενης γενιάς τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

2.10.   Ορισμένες από τις απαιτούμενες αλλαγές μπορεί να χρειαστούν θεμελιώδεις μεταβολές όσον αφορά την προσέγγιση που θα υιοθετηθεί και αυτό χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Τρία παραδείγματα που θα μπορούσαν να τύχουν ευρείας απήχησης στους ευρωπαίους πολίτες και που θα μπορούσαν να βελτιώσουν σταδιακά την οικολογική αποδοτικότητα είναι τα εξής:

2.11.   Ενδεχομένως να χρειαστούν παρόμοιες δράσεις και για την περαιτέρω προώθηση της ανάπτυξης και υλοποίησης των τεχνολογιών δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, καθώς και για την επέκταση της ικανότητας της τεχνολογίας των πληροφοριών και των έξυπνων συστημάτων να συμβάλλουν σε μεγαλύτερη οικολογική αποδοτικότητα.

3.   Ο ρόλος των κυβερνήσεων και της ΕΕ

3.1.   Η ΕΕ διαδραματίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο λόγω της κλίμακας και του ευρέος φάσματος ορισμένων από τις απαιτούμενες ενέργειες. Αλλαγές στην απαιτούμενη κλίμακα και στον αναγκαίο ρυθμό μπορούν να επιτευχθούν μόνο μέσω συντονισμένης προσπάθειας που θα φέρει σε επαφή εταίρους του ιδιωτικού και του δημοσίου τομέα από όλη την Ευρώπη, και ορισμένες φορές από όλον τον κόσμο. Η ΕΕ έχει ήδη αναλάβει σειρά προγραμμάτων και πακέτων για την προώθηση της ενεργειακής αποτελεσματικότητας, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της μετάβασης προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Όμως οι προσπάθειες αυτές πρέπει να ενισχυθούν και να επιταχυνθούν περαιτέρω. Οι επόμενες παράγραφοι εξετάζουν ορισμένους τομείς κλειδιά στους οποίους είναι αναγκαίες νέες ευρωπαϊκές παρεμβάσεις.

3.2.   Έρευνα και ανάπτυξη. Η έρευνα και ανάπτυξη στην ΕΕ παραμένει στάσιμη τα τελευταία χρόνια στο 1,84 % του ΑΕΠ, ποσοστό σημαντικά χαμηλότερο από τον συμφωνημένο στόχο του 3 %. Απαιτείται σημαντική προσπάθεια για την αύξηση του ποσοστού αυτού στον στόχο του 3 % και για την αφιέρωση μεγαλύτερου μέρους του προγράμματος στην υποστήριξη της μετάβασης προς την οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Μεταξύ των τεχνολογιών που απαιτούν περισσότερη δημόσια χρηματοδότηση της έρευνας και ανάπτυξης βρίσκονται ορισμένες από τις πιο ρηξικέλευθες τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, όπως για παράδειγμα η δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα, η φωτοβολταϊκή ενέργεια λεπτής επίστρωσης, η αιολική ενέργεια ανοικτής θαλάσσης και τα βιοκαύσιμα δεύτερης γενιάς.

3.3.   Τα προγράμματα ανάπτυξης πρέπει να σχεδιαστούν έτσι ώστε να εκμεταλλεύονται εξειδικευμένες αγορές για τις νέες τεχνολογίες και να τονώνουν τις επενδύσεις στην εκμάθηση από τους παράγοντες της αγοράς. Οι συνέργειες με τις φορολογικές και βιομηχανικές πολιτικές πρέπει να αξιοποιηθούν. Η ΕΕ χρειάζεται να επικεντρωθεί ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες απαιτούμενες αλλαγές, όπως η μετάβαση στο ηλεκτροκίνητο όχημα ή η κατοικία μηδενικών εκπομπών άνθρακα, οι οποίες θα απαιτήσουν μείζονα τεχνολογική ανάπτυξη σε ευρεία κλίμακα, μαζικές επενδύσεις, εκτεταμένη υποστήριξη των υποδομών και ευρεία κινητοποίηση του ενδιαφέροντος του δημοσίου και των καταναλωτών, καθώς και υποστήριξη και κίνητρα. Πρέπει να διευρυνθεί η εμπειρία σχετικά με τις τεχνολογικές πλατφόρμες ενέργειας και να αναπτυχθεί σε προορατικά προγράμματα εφαρμογής όσον αφορά τις σημαντικότερες απαιτούμενες αλλαγές.

3.4.   Θέσπιση προτύπων. Τα κανονιστικά πρότυπα σχετικά με τις κατώτατες ρυθμιστικές απαιτήσεις ενεργειακής απόδοσης για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες πρόκειται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο όσον αφορά την ώθηση της προόδου. Η ΕΕ έχει ήδη θεσπίσει πρότυπα για την ελάχιστη ενεργειακή αποδοτικότητα ορισμένων βασικών προϊόντων, ενώ έχουν ορισθεί χρονοδιαγράμματα για περαιτέρω βελτιώσεις στο μέλλον. Αυτά τα προγράμματα πρέπει όμως να γίνουν ακόμα πιο περιεκτικά και να θέσουν πιο φιλόδοξους βραχυπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους.

3.5.   Υπάρχουν βέβαια πρακτικοί περιορισμοί όσον αφορά το ρυθμό ανάπτυξης, οι οποίοι πρέπει να γίνουν σεβαστοί. Είναι όμως εξίσου σημαντικό να διατηρηθεί η πίεση που ασκείται στην ευρωπαϊκή βιομηχανία προκειμένου να συνεχίσει να συγκαταλέγεται μεταξύ των ηγετών σε παγκόσμιο επίπεδο όσον αφορά τα πρότυπα αποτελεσματικότητας, έτσι ώστε να μπορέσει να διατηρήσει ισχυρή ανταγωνιστική θέση καθώς όλες οι αγορές του πλανήτη κινούνται προς την κατεύθυνση της οικολογικής αποδοτικότητας.

3.6.   Δημόσιες συμβάσεις. Τα προγράμματα δημόσιων συμβάσεων μπορούν να αποτελέσουν πανίσχυρο μέσο για τη βελτίωση των προτύπων σε βασικούς τομείς της βιομηχανίας, αν συμπεριληφθούν οι κατάλληλοι όροι στη συγγραφή υποχρεώσεων και στις συμβάσεις. Πιστεύουμε ότι η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να πρωτοστατεί στην επιβολή πολύ αυστηρότερων προτύπων ενεργειακής απόδοσης τα οποία να θεωρούνται συνήθεις αξιώσεις σε όλες τις αγορές προϊόντων, υπηρεσιών και κτιρίων του δημοσίου τομέα. Κριτήρια οικολογικής αποδοτικότητας πρέπει να ενσωματωθούν σε όλες τις διαδικασίες αξιολόγησης έργων.

3.7.   Ορισμένες τοπικές και περιφερειακές αρχές πρωτοστατούν στην Ευρώπη όσον αφορά την ενσωμάτωση της απαίτησης για οικολογική αποδοτικότητα σε όλες τις δραστηριότητές τους. Πολλές άλλες όμως δεν αναπτύσσουν καμία ανάλογη δραστηριότητα. Υπάρχει πρόσφορο έδαφος για μια διπλή ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, η οποία θα αναδεικνύει από τη μια πλευρά ορθές πρακτικές και θα παροτρύνει τους υπόλοιπους ώστε να τις ακολουθήσουν και από την άλλη πλευρά θα συστηματοποιεί και θα εναρμονίζει τις απαιτήσεις που επιβάλλονται σε αυτές τις αρχές για την επίτευξη των προτύπων οικολογικής αποδοτικότητας.

3.8.   Κίνητρα για τον ιδιωτικό τομέα. Ο καθορισμός σωστής τιμής για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα είναι ζωτικής σημασίας στο προκείμενο, και η ΕΟΚΕ περιμένει από την Επιτροπή να συνεχίσει την ανάπτυξη του συστήματος εμπορίας των δικαιωμάτων εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα στους κατάλληλους τομείς και να ενθαρρύνει την περαιτέρω επέκταση της σχετικής με τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα φορολογίας σε άλλους τομείς. Πρέπει επίσης να προωθήσει περαιτέρω δράσεις για πιο συγκεκριμένα κίνητρα όπως η χρήση τιμολογίων τροφοδότησης για την τόνωση των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Σε ορισμένες περιπτώσεις επίσης, ενδέχεται να χρειαστεί η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, προκειμένου να αναπτυχθεί κατάλληλη υποδομή υποστήριξης των αποφασιστικής σημασίας νέων τεχνολογιών, όπως για παράδειγμα η υποστήριξη αποκεντρωμένων μορφών παραγωγής ενέργειας και ένα έξυπνο ενεργειακό δίκτυο.

3.9.   Συμπεριφορά του καταναλωτή. Υπάρχει ακόμη έλλειψη επαρκούς ευαισθητοποίησης των καταναλωτών ή έλλειψη ενδιαφέροντος για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα τόσο όσον αφορά τις αγορές τους όσο και τις αποφάσεις τους σχετικά με τον τρόπο ζωής τους. Αντίστροφα, η ευαισθητοποίηση των νομοθετών όσον αφορά τους παράγοντες επίδρασης στη συμπεριφορά του καταναλωτή και τον καλύτερο τρόπο προώθησης της ζήτησης για οικολογικά αποτελεσματικά προϊόντα και υπηρεσίες είναι περιορισμένη. Η υποστήριξη της εκπαίδευσης, της ευαισθητοποίησης και της κοινής δράσης πρέπει να διευρυνθεί. Πρέπει να επεκταθεί και να βελτιωθεί η σήμανση των αγαθών και των προϊόντων ώστε να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την ενεργειακή απόδοση.

3.10.   Επαγγελματική ανάπτυξη και κατάρτιση. Χρειάζεται να καταβληθούν πολύ μεγαλύτερες προσπάθειες ούτως ώστε να ενσωματωθεί στην επαγγελματική και τεχνική εκπαίδευση και επανεκπαίδευση η καλύτερη κατανόηση της σημασίας και της ανάγκης για ενεργειακά αποδοτική παραγωγή και βιωσιμότητα.

4.   Ευκαιρίες και απειλές στο πλαίσιο της τρέχουσας οικονομικής κρίσης

4.1.   Υπάρχει κίνδυνος οι τρέχουσες οικονομικές δυσκολίες σε παγκόσμιο επίπεδο να δυσχεράνουν την επίτευξη ταχείας προόδου προς την κατεύθυνση της οικολογικής αποδοτικότητας. Οι πόροι για νέες επενδύσεις τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα σπανίζουν και τείνουν να χρησιμοποιούνται κατά προτεραιότητα για την απτή υλοποίηση βραχυπρόθεσμων προτεραιοτήτων.

4.2.   Εντούτοις, δεδομένου ότι η παγκόσμια οικονομία αρχίζει να ανακάμπτει, μπορεί να εμφανιστούν νέες ευκαιρίες για τη στροφή της ευρωπαϊκής οικονομίας (και άλλων μεγάλων οικονομιών) προς μια πλέον βιώσιμη κατεύθυνση. Είναι απαραίτητο για την Ευρώπη να αναγνωρίσει αυτές τις προκλήσεις και να τις αντιμετωπίσει θετικά εάν επιθυμεί να ευδοκιμήσει στο μέλλον μέσα στο πλαίσιο του παγκόσμιου ανταγωνισμού για την οικολογική αποτελεσματικότητα και αειφορία.

Ορισμένοι ιδιαίτεροι τομείς που υπάγονται κυρίως στις χρηματοοικονομικές, οικονομικές και βιομηχανικές υπηρεσίες αξίζει να εξεταστούν εις βάθος στο πλαίσιο της τρέχουσας οικονομικής κατάστασης:

4.3.1.   . Η οικονομική κρίση έχει ανανεώσει το ενδιαφέρον όσον αφορά τις ανεπάρκειες του ΑΕΠ ως μονάδας μέτρησης της γενικής ανάπτυξης, καταδεικνύοντας ότι είναι προτιμότερη μια ευρύτερη έννοια της ευημερίας η οποία θα λαμβάνει υπόψη, παράλληλα με την απόδοση της νομισματικής οικονομίας, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Το έργο της Επιτροπής σε αυτόν τον τομέα πρέπει να συνεχισθεί, σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση Stiglitz που καταρτίστηκε για τη Γαλλική Κυβέρνηση.

4.3.2.   . Πολλές κυβερνήσεις, αλλά και η Επιτροπή, έχουν δρομολογήσει σημαντικά πακέτα δημοσίων δαπανών για να τονώσουν τις οικονομίες τους και να αποτρέψουν την επιδείνωση της παρούσας οικονομικής κατάστασης σε οικονομική ύφεση. Το ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας που προώθησε η Επιτροπή αποτελεί καλό παράδειγμα συνδυασμού της παροχής οικονομικών κινήτρων με την προώθηση της μεταστροφής προς μια πιο «οικολογική» οικονομία, ήταν όμως περιορισμένης εμβέλειας λόγω των αναλογικά ελάχιστων διαθέσιμων πόρων. Έχει πλέον παρέλθει ο χρόνος για περαιτέρω δέσμες δημοσιονομικών κινήτρων, χρειάζεται όμως να επανεξεταστούν όλα τα προγράμματα δημοσίων δαπανών από την άποψη της οικολογικής αποδοτικότητας, έτσι ώστε να εξασφαλιστούν διπλά οφέλη. Οι συστηματικές αξιολογήσεις της βιωσιμότητας των προγραμμάτων δημοσίων δαπανών πρέπει να αποτελούν τον κανόνα κατά τις διαδικασίες προϋπολογισμού της ΕΕ και των κρατών μελών της.

4.3.3.   . Κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών θα εξεταστούν προσεκτικά όλα τα προγράμματα δημοσίων δαπανών στο πλαίσιο της προσπάθειας των δημοσίων αρχών να προβούν σε εξοικονομήσεις δαπανών προκειμένου να αποκαταστήσουν την ισορροπία των δημόσιων οικονομικών τους. Κατά την εξέταση των τομέων στους οποίους θα γίνουν περικοπές, το ενδιαφέρον πρέπει να επικεντρωθεί ιδιαίτερα σε προγράμματα δαπανών που έχουν υψηλή ενεργειακή κατανάλωση ή τα οποία λειτουργούν εις βάρος της οικολογικής αποδοτικότητας. Οι στρεβλές επιδοτήσεις που υποστηρίζουν την παραγωγή ή την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων (π.χ. επιδοτήσεις για την παραγωγή άνθρακα ή επιδοτήσεις στις τιμές των καυσίμων για ειδικές ομάδες) και κατ' αυτό τον τρόπο προκαλούν διπλές ζημίες (παραγκωνίζοντας άλλες πιο χρήσιμες δημόσιες επενδύσεις και στρεβλώνοντας τον ανταγωνισμό εις βάρος των τεχνολογιών που κάνουν χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τις οποίες θα έπρεπε να προωθούν) πρέπει να ελέγχονται ιδιαίτερα στο συγκεκριμένο πλαίσιο. Η πολυαναμενόμενη ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την μεταρρύθμιση των επιδοτήσεων θα μπορούσε να συντελέσει στο να υπάρξει ευρωπαϊκή δράση προς τη συγκεκριμένη κατεύθυνση.

4.3.4.   . Οι τρέχουσες φορολογικές ανισορροπίες σε πολλά κράτη της Ευρώπης φαίνεται ότι θα απαιτήσουν προσαρμογές ως προς το επίπεδο και την εξισορρόπηση των φόρων. Κατά την πραγματοποίηση αυτών των αλλαγών πρέπει να ληφθεί υπόψη η οικολογική διάσταση. Ειδικότερα, κατά την τρέχουσα οικονομική συγκυρία, είναι σκόπιμο να φορολογηθεί η παραγωγή ενέργειας από ορυκτά καύσιμα υψηλότερα από την εργασία, παρέχοντας τις κατάλληλες εγγυήσεις για την προστασία των πλέον πτωχών και ευάλωτων. Η Επιτροπή ενδέχεται να προβεί σε νέα μελέτη με τα κράτη μέλη προκειμένου να ενθαρρύνει τη συντονισμένη δράση για τη μεταστροφή των φορολογικών στρατηγικών προς αυτή την κατεύθυνση.

4.3.5.   . Η τρέχουσα οικονομική κρίση έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντικές κυβερνητικές παρεμβάσεις για την υποστήριξη ή την αναδιάρθρωση βασικών βιομηχανιών. Κατά τις παρεμβάσεις αυτές, πρωταρχικό στόχο θα πρέπει πάντοτε να αποτελεί η αποδοτικότητα των πόρων. Ορισμένες από τις συγκεκριμένες προκλήσεις μετασχηματισμού που αναφέρονται στην παρούσα γνωμοδότηση (το ηλεκτροκίνητο όχημα, η οικοδόμηση κτιρίων μηδενικής χρήσης άνθρακα και η ηλιακή ενέργεια) ενδέχεται να απαιτήσουν παρέμβαση και υποστήριξη έτσι ώστε να αποτελέσουν μέρος του πυρήνα της νέας οικονομίας γύρω από τον οποίο δημιουργούνται νέες επενδύσεις, νέες επιχειρήσεις και νέες θέσεις εργασίας.

4.3.6.   . Προβλέπουμε τη δυνατότητα ανάληψης νέου ρόλου από την ΕΕ, για να συμβάλει στην ανάδειξη ευρωπαίων πρωταθλητών παγκόσμιου διαμετρήματος στους βασικούς τομείς της τεχνολογίας χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, στο πλαίσιο μιας νέας στρατηγικής καινοτομίας της Ευρώπης. Η ΕΟΚΕ συνιστά ειδικότερα τη δημιουργία ειδικών επιχειρησιακών ομάδων με τη συμμετοχή παραγόντων του ιδιωτικού και του δημοσίου τομέα, προκειμένου να σημειωθεί πρόοδος σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά το ηλεκτροκίνητο όχημα, την οικοδόμηση κτιρίων μηδενικών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και την ηλιακή ενέργεια. Σε κάθε περίπτωση, οι ενέργειες πρέπει να βασιστούν στο έργο των ήδη υφιστάμενων πλατφορμών έρευνας και ανάπτυξης της ενεργειακής τεχνολογίας και να αναπτυχθεί περαιτέρω δράση στον τομέα της ανάπτυξης και της εφαρμογής σε μεγάλη κλίμακα.

4.3.7.   Σε κάθε περίπτωση, οι ειδικές επιχειρησιακές ομάδες θα πρέπει να προσπαθήσουν να προσδιορίσουν τις δυνατότητες αλλαγής και τους διαφόρους ρόλους που θα χρειαστεί να διαδραματίσουν η έρευνα και η ανάπτυξη, καθώς και οι επενδύσεις του ιδιωτικού και του δημοσίου τομέα. Θα πρέπει να διερευνήσουν ποιές υποδομές υποστήριξης ενδέχεται να απαιτηθούν (π.χ. ένα δίκτυο «σημείων φόρτωσης» για την υποστήριξη της ευρείας παραγωγής ηλεκτροκίνητων οχημάτων ή ένα πρόγραμμα δημοτικής υποστήριξης των ιδιοκτητών για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των σπιτιών τους). Θα μπορούσαν επίσης να διερευνήσουν τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι μετατροπές μπορούν να τεθούν στη διάθεση των αναπτυσσόμενων χωρών (π.χ. ηλιακή ενέργεια για την Αφρική) έτσι ώστε αυτές να βοηθηθούν να αναλάβουν το δικό τους ρόλο κατά τη μετάβαση προς την οικονομία χαμηλής κατανάλωσης διοξειδίου του άνθρακα.

4.3.8.   Νέες μορφές χρηματοδότησης – Δημιουργία πράσινου ευρωομολόγου; Υπό τις παρούσες οικονομικές συνθήκες ενδέχεται να τεθούν σημαντικοί περιορισμοί στις δημόσιες δαπάνες (και πιθανώς στα επίπεδα ιδιωτικών επενδύσεων) σε όλη την ΕΕ κατά τα επόμενα χρόνια. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι απαιτούνται καινοτόμες μέθοδοι χρηματοδότησης προς υποστήριξη των αναγκαίων επενδύσεων για την ανάπτυξη οικολογικά αποδοτικών τεχνολογιών. Προτείνουμε να εξεταστεί ενδελεχώς η δημιουργία ενός πράσινου ευρωομόλογου. Αυτό θα μπορούσε να τεθεί σε κυκλοφορία με το μήνυμα ότι παρέχει μέτρια αλλά ασφαλή απόδοση της επένδυσης, καθώς και ότι εξασφαλίζει ταυτόχρονα την αναγκαία χρηματοδότηση για την ανάπτυξη και την εφαρμογή ορισμένων από τις νέες τεχνολογίες, όπως το αυτοκίνητο και η κατοικία μηδενικής κατανάλωσης άνθρακα. Θα μπορούσε έτσι να εκμεταλλευθεί την ευρέως διαδεδομένη επιθυμία συνδυασμού μιας ασφαλούς μορφής επένδυσης με τη συμβολή σε ένα καλύτερο μέλλον.

5.   Νέα ώθηση σε Ευρωπαϊκό επίπεδο

5.1.   Η ΕΕ έχει ήδη κάνει καλή αρχή εισάγοντας δράσεις προς μια πιο οικονομικά αποδοτική οικονομία μέσω των στόχων που έχει θέσει και των μέτρων που έχει λάβει. Είναι όμως σαφές ότι αυτό μπορεί να θεωρηθεί απλά ως η αρχή. Τα συνεχιζόμενα προβλήματα της παγκόσμιας οικονομίας δείχνουν τη συνεχή ανάγκη ενεργού διαχείρισης, προκειμένου να αποφευχθεί η επιστροφή σε προηγούμενους ανεπαρκείς και καταστροφικούς τρόπους ανάπτυξης και εξέλιξης. Η εκλογή του νέου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και ο ορισμός της νέας Επιτροπής παρέχουν στην ΕΕ μια καλή ευκαιρία να επιταχύνει το ρυθμό και να δώσει νέα ώθηση στην οικολογική αποτελεσματικότητα και την αειφόρο ανάπτυξη στην Ευρώπη.

5.2.   Βραχυπρόθεσμα, η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή και τη σουηδική προεδρία, καθώς και τις επόμενες προεδρίες, να αξιοποιήσουν έγκαιρα ευκαιρίες μέσω:

5.3.   Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει το δυναμικό των εθνικών σχεδίων δράσης στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης και των εθνικών σχεδίων δράσης στον τομέα των ανανεώσιμων πόρων. Πρέπει να υπάρξει ταχεία διάδοση στα κράτη μέλη και ανατροφοδότηση έπειτα από ανάλυση του πρώτου γύρου σχεδίων, καθώς και ενεργός παρακολούθηση από την Επιτροπή και τα θεσμικά όργανα.

5.4.   Προσβλέποντας στο μέλλον, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τη συνεχή ανάγκη για την προώθηση, την διεύρυνση και επέκταση της οικολογικής αποδοτικότητας σε όλους τους τομείς τρεχουσών ή δυνητικών Ευρωπαϊκών δραστηριοτήτων που καλύπτονται από την παρούσα γνωμοδότηση:

5.5.   Πιστεύουμε ότι θα υπάρξει σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τις οικονομίες που θα μπορέσουν να κινηθούν ταχύτερα προς την οικολογική αποδοτικότητα – και σημαντικά ανταγωνιστικά μειονεκτήματα για όσες μείνουν πίσω. Απευθύνουμε λοιπόν έκκληση να τεθεί στο επίκεντρο της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισσαβώνας για το μέλλον της ευρωπαϊκής οικονομίας ο στόχος να καταστεί η ΕΕ μια από τις πιο οικολογικά αποδοτικές οικονομίες στον κόσμο, και να ενσωματωθεί ο στόχος αυτός σε ευρωπαϊκές πολιτικές και προγράμματα σύμφωνα με τις συστάσεις της παρούσας γνωμοδότησης.