[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 17.10.2008

COM(2008) 617 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Ένας χρόνος μετά τη Λισαβόνα: η εταιρική σχέση ΕΕ–Αφρικής σε εξέλιξη

{SEC(2008) 2603}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Ένας χρόνος μετά τη Λισαβόνα: η εταιρική σχέση ΕΕ–Αφρικής σε εξέλιξη

1. Εισαγωγή

Στη δεύτερη σύνοδο κορυφής που πραγματοποίησαν στη Λισαβόνα το Δεκέμβριο του 2007, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων των κρατών της ΕΕ και της Αφρικής υιοθέτησαν μια κοινή στρατηγική Αφρικής-ΕΕ. Πρόκειται για ένα φιλόδοξο πλαίσιο μακρόπνοης πολιτικής, το οποίο επιβεβαίωσε τη βούλησή τους να εμβαθύνουν τις πολιτικές σχέσεις τους και αντιμετωπίσουν από κοινού τις παγκόσμιες προκλήσεις. Το στρατηγικό αυτό έγγραφο, το οποίο σηματοδοτεί μια ριζική τομή με το παρελθόν και παρέχει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για τις σχέσεις Αφρικής-ΕΕ, συμπληρώθηκε με ένα πρόγραμμα δράσης για την περίοδο 2008-2010, δίδοντας ουσιαστική μορφή στις πολιτικές που περιγράφονται στην κοινή στρατηγική. Αποτελούμενο από 8 τομεακές εταιρικές σχέσεις, το πρόγραμμα δράσης αποτελεί την κύρια επιχειρησιακή ατζέντα για τη συνεργασία Αφρικής-ΕΕ μέχρι την επόμενη σύνοδο κορυφής που θα διεξαχθεί στην Αφρική το 2010. Η κοινή στρατηγική και οι σχετικές με την Αφρική δραστηριότητες στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας θα αλληλοσυμπληρώνονται και θα αλληλοενισχύονται, συμβάλλοντας κατά τον τρόπο αυτό στη σύσφιξη των σχέσεων Αφρικής-ΕΕ.

Οι εν λόγω ηγέτες κατέστησαν σαφές το γεγονός ότι το 2008 αναμένεται να αποτελέσει έτος υλοποίησης και επίτευξης εμφανούς προόδου. Συμφώνησαν επίσης ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Γραμματεία του Συμβουλίου και η Επιτροπή της Αφρικανικής Ένωσης (ΕΑΕ) θα υποβάλλουν κάθε χρόνο έκθεση προόδου σχετικά με την υλοποίηση της κοινής στρατηγικής και του προγράμματος δράσης. Υπογραμμίζοντας την πολιτική της δέσμευση για τη διαδικασία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε επίσης να εκπονήσει την παρούσα ανακοίνωση για την επιτευχθείσα πρόοδο και τις επικείμενες προκλήσεις.

Ο στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι τριπλός: 1) η εκτίμηση της επιτευχθείσας προόδου κατά το πρώτο έτος εφαρμογής· 2) η σύνοψη των σημαντικότερων επικείμενων προκλήσεων, αποτελώντας κατά τον τρόπο αυτό τη βάση για συζήτηση μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων μερών – των κρατών μελών και θεσμικών οργάνων της ΕΕ, των αφρικανικών χωρών θεσμικών οργάνων, των κοινοβουλίων, της κοινωνίας των πολιτών και των διεθνών εταίρων, και 3) η παροχή στοιχείων για την έκθεση προόδου ενόψει της συνόδου της υπουργικής τρόικας, που θα διεξαχθεί το Νοέμβριο του 2008. Η ανακοίνωση παρέχει μια γενική εικόνα της αρχικής προόδου που επιτεύχθηκε όσον αφορά τους γενικούς πολιτικούς στόχους της κοινής στρατηγικής και την υλοποίηση των 8 εταιρικών σχέσεων. Οι βασικές συστάσεις για τον καλύτερο και ταχύτερο τρόπο με τον οποίο θα προχωρήσουμε προς τα εμπρός περιγράφονται συνοπτικά σε ένα στραμμένο προς το μέλλον, συμπερασματικό μέρος.

2. Η Κοινη Στρατηγικη – πολιτικεσ κατευθυνσεισ και θεσμικεσ διαταξεισ

Η κοινή στρατηγική και το πρόγραμμα δράσης καθορίζουν τις βασικές αρχές, τους στόχους και τις συνιστώσες της νέας στρατηγικής εταιρικής σχέσης Αφρικής-ΕΕ και προσδίδουν στην εν λόγω εταιρική σχέση έναν περισσότερο ώριμο και δίκαιο χαρακτήρα, μεταφέροντας το διάλογο και τη συνεργασία “πέρα από την ανάπτυξη”, “πέρα από την Αφρική” και “πέρα από τους θεσμούς”. Σχεδόν ένα χρόνο μετά, έχουν εμφανιστεί τα πρώτα σημάδια προόδου:

- “Πέρα από την ανάπτυξη”: Η Αφρική εξακολουθεί να κατέχει σημαντική θέση στην ατζέντα εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, με το διάλογο να υπερβαίνει όλο και περισσότερο το παραδοσιακό πλαίσιο των αναπτυξιακών θεμάτων, των οργανισμών και των υπαλλήλων. Το εν λόγω αυξανόμενο ενδιαφέρον υπογραμμίζεται από την εντατικοποίηση των επαφών υψηλού επιπέδου, ειδικότερα στον τομέα της ειρήνης και της ασφάλειας, όπως προκύπτει, για παράδειγμα, από τις συνόδους της τρόικας της Επιτροπής Πολιτικής και Ασφάλειας της ΕΕ (ΕΠΑ) και του Συμβουλίου Ειρήνης και Ασφάλειας της ΑΕ (ΣΕΑ) που θα πραγματοποιηθούν τον Οκτώβριο, καθώς και από τη σύνοδο υπουργών άμυνας Αφρικής-ΕΕ, η οποία θα πραγματοποιηθεί το Νοέμβριο του 2008. Εντούτοις, η Αφρική εξακολουθεί να θεωρείται και να αντιμετωπίζεται πολύ συχνά ως "αναπτυξιακό ζήτημα" και ως εκ τούτου θα πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες ώστε να κινητοποιηθούν πολιτικές δεσμεύσεις και χρηματοδοτικοί πόροι από ενδιαφερόμενους φορείς εκτός της αναπτυξιακής κοινότητας.

- “Πέρα από την Αφρική”: Στην περίπτωση αυτή επίσης, τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά αλλά ανομοιογενή. Μολονότι παγκόσμια ζητήματα όπως η ειρήνη και η ασφάλεια, ή οι κλιματικές μεταβολές, η ενέργεια και η επισιτιστική ασφάλεια αποτελούν όλο και περισσότερο αντικείμενο διαλόγου και συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και της Αφρικής, οι συνομιλίες συχνά παραμένουν επικεντρωμένες στην Αφρική: οι επιπτώσεις των κλιματικών μεταβολών στην Αφρική, η ενέργεια και η επισιτιστική ασφάλεια στην Αφρική , κλπ. Τα δύο μέρη θα πρέπει επίσης να καταβάλουν περισσότερες προσπάθειες προκειμένου να ενισχύσουν τη συνεργασία στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, σε άλλα διεθνή φόρουμ, καθώς και στο πλαίσιο πολυμερών διαπραγματεύσεων για βασικά ζητήματα, όπως είναι το εμπόριο, τα ανθρώπινα δικαιώματα ή η αλλαγή του κλίματος. Θα πρέπει επίσης να εντοπίσουν τα κοινά τους σημεία και να συνεργαστούν σε πολιτικά ζητήματα περιφερειακής και παγκόσμιας κλίμακας.

- “Πέρα από τους θεσμούς”: Μία από τις βασικές καινοτομίες της εν λόγω ανθρωποκεντρικής εταιρικής σχέσης είναι η συμμετοχή ποικίλων μη παραδοσιακών παραγόντων της κοινωνίας των πολιτών, του ιδιωτικού τομέα και της ακαδημαϊκής κοινότητας. Παρά το γεγονός ότι τα δύο μέρη ενδιαφέρονται πραγματικά να αναλάβουν σοβαρές δεσμεύσεις, θα πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους για τον προσδιορισμό των χρηματοοικονομικών μέσων και την ανάπτυξη πρακτικών κανόνων λειτουργίας προκειμένου να καταστεί δυνατή η ενεργός συμμετοχή και αλληλεπίδραση μη θεσμικών φορέων.

Η υπουργική τρόικα της 16ης Σεπτεμβρίου 2008 εξέδωσε την πρώτη έκθεση εφαρμογής σχετικά με την κοινή στρατηγική και το πρόγραμμα δράσης, εξέφρασε ικανοποίηση για την επιτευχθείσα πρόοδο και ενέκρινε μια σειρά από συγκεκριμένες συστάσεις για τη μελλοντική πορεία. Από πλευράς ΕΕ, οι κανόνες λειτουργίας που συμφωνήθηκαν στη Λισαβόνα έχουν ενισχυθεί με μια σειρά συμπληρωματικών μέτρων. Το έργο της υλοποίησης των θεματικών εταιρικών σχέσεων Αφρικής-ΕΕ ανατέθηκε σε 8 ομάδες υλοποίησης (ΟΥ) της ΕΕ, αποτελούμενες από κράτη μέλη που έχουν δεσμευθεί περισσότερο, την Επιτροπή και τη Γραμματεία του Συμβουλίου, ενώ το γενικό συντονισμό θα έχει η ομάδα εργασίας «Αφρική» του Συμβουλίου. Σε ό,τι αφορά τις χρηματοοικονομικές πτυχές, τα κράτη μέλη της ΕΕ καλούνται να συμβάλουν στη χρηματοδότηση των προβλεπόμενων δραστηριοτήτων, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υλοποιήσει τις χρηματοδοτικές δεσμεύσεις της για τη στήριξη της κοινής στρατηγικής και του προγράμματος δράσης, βελτιστοποιώντας τη χρησιμοποίηση χρηματοδοτικών πηγών και μέσων που διατίθενται στο πλαίσιο του προϋπολογισμού των ΕΚ δυνάμει του υφιστάμενου πολυετούς χρηματοδοτικού πλαισίου και του ΕΤΑ.

Από πλευράς Αφρικής, η Επιτροπή της ΑΕ παρέμεινε στο επίκεντρο. Μολονότι πολλές αφρικανικές χώρες και οργανώσεις έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για τη διαδικασία, θα ήταν σκόπιμη η ταχεία κινητοποίηση επιπλέον παραγόντων και ενδιαφερομένων μερών για τις ΟΥ της ΕΕ, έτσι ώστε να υλοποιηθούν και να συντονιστούν οι εταιρικές σχέσεις. Οι “πρωτοπόροι” αυτοί φορείς θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν, εκτός από την Επιτροπή της ΑΕ, τις περιφερειακές οικονομικές κοινότητες (ΠΟΚ) και την Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης (AfDB), καθώς και ορισμένες χώρες.

Έχουν επίσης καταβληθεί αρχικά προσπάθειες για να αποκτήσουν πρόσβαση στη διαδικασία διεθνείς εταίροι, συμπεριλαμβανομένης της Παγκόσμιας Τράπεζας, του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών και των χωρών της ομάδας των οκτώ (G-8). Επί του παρόντος, θα πρέπει να ξεπεραστεί το στάδιο του στρατηγικού διαλόγου και να ξεκινήσει μια συγκεκριμένη συνεργασία σε επίπεδο κάθε εταιρικής σχέσης.

Τέλος, το 2008 χαρακτηρίστηκε από σημαντική ενίσχυση των επαφών μεταξύ θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των αντίστοιχων της ΑΕ. Η δημιουργία μίας νέας αντιπροσωπείας της ΕΕ με διττή αρμοδιότητα στην ΑΕ, στην Αντίς Αμπέμπα, ο διαρκώς ενισχυόμενος διάλογος και πρόγραμμα συνεργασίας μεταξύ των δύο επιτροπών, καθώς και η πολλά υποσχόμενη εταιρική σχέση μεταξύ του Ευρωπαϊκού και του Παναφρικανικού Κοινοβουλίου αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Δεδομένου ότι η επικοινωνία και η γλώσσα αποτελούν βασικά στοιχεία της δημοκρατικής και συμμετοχικής διαδικασίας των πολιτών, είναι καθοριστική η αποτελεσματική συνεργασία και η λειτουργία των υπηρεσιών της ΕΕ και της ΑΕ που είναι αρμόδιες για ενημερωτικά, επικοινωνιακά και γλωσσικά θέματα.

Τούτο συμβάλλει στην επίτευξη ενός άλλου πρωταρχικού στόχου, δηλαδή στη στήριξη της πολιτικής και οικονομικής ολοκλήρωσης της Αφρικής, καθώς και στην ενίσχυση της ΑΕ και της επιτροπής της, ως αποτελεσματικών θεσμικών εταίρων στην Αφρική.

3. Οι Εταιρικεσ Σχεσεισ

Από πλευράς ΕΕ, η προορατική δέσμευση των κρατών μελών, της Επιτροπής και των λοιπών ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και ενδιαφερομένων μερών ήταν αποφασιστικής σημασίας για την επίτευξη ταχείας προόδου στο πλαίσιο των 8 εταιρικών σχέσεων, σύμφωνα με τις διεθνείς δεσμεύσεις για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα της ενίσχυσης, μια συνεκτική αναπτυξιακή πολιτική, κατανομή της εργασίας και ενσωμάτωση θεμάτων όπως είναι η ισότητα των δύο φύλων. Στα κεφάλαια που ακολουθούν προβάλλονται η μέχρι σήμερα επιτευχθείσα πρόοδος και η μελλοντική πορεία από άποψη μέτρων προτεραιότητας. Το συνημμένο στην παρούσα ανακοίνωση έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής παρέχει γενικότερη επισκόπηση των επιτευγμάτων και των κατά προτεραιότητα παραδοτέων αποτελεσμάτων στο πλαίσιο των 8 θεματικών εταιρικών σχέσεων.

3.1. Εταιρική σχέση Αφρικής-ΕΕ για την ειρήνη και την ασφάλεια

Η ειρήνη και ασφάλεια εξακολουθούν να αποτελούν βασικές προτεραιότητες στο πλαίσιο της συνεργασίας Αφρικής-ΕΕ. Η εν λόγω εταιρική σχέση επικεντρώνεται κυρίως στη διασύνδεση μεταξύ πολιτικής, επιχειρησιακών στόχων και χρηματοδότησης. Ο ενισχυμένος διάλογος για τις προκλήσεις σχετικά με την ειρήνη και την ασφάλεια στην Αφρική, στην Ευρώπη και στον κόσμο πρέπει να συνδυάζεται με την πολιτική βούληση των αφρικανών ηγετών, η οποία βασίζεται στην ικανότητα αντιμετώπισης των προκλήσεων στην ήπειρο και πέραν αυτής. Στην κοινή στρατηγική αναγνωρίζεται ότι η Αφρική δεν είναι δυνατόν να εγκαταλειφθεί στην τύχη της να φέρει το βάρος των επιχειρήσεων στήριξης της ειρήνης (ΕΣΕ).

Κατά το τρέχον έτος, οι συζητήσεις πολιτικής και τεχνικής φύσεως αφορούσαν την αντιμετώπιση σημαντικών πολιτικών κρίσεων στην Αφρική, όπως στην Κένυα, τη Ζιμπάμπουε, τη Μαυριτανία, το διάλογο και τα μέτρα στήριξης της ειρήνης για τη Σομαλία, την κρίση στο Νταρφούρ, τις επιχειρήσεις στήριξης της ειρήνης της ΑΕ στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και την στρατιωτική αποστολή της ΕΕ στο Τσαντ στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΕΠΑΑ). Ιδιαίτερες προσπάθειες έχουν επίσης καταβληθεί για τη βελτίωση της χρηματοοικονομικής και τεχνικής στήριξης της ικανότητας της ΑΕ να προγραμματίζει, να κατευθύνει και να διαχειρίζεται επιχειρήσεις στήριξης της ειρήνης (ΕΣΕ) που χρήζουν περαιτέρω ενίσχυσης. Στο πλαίσιο αυτό, έχει επιτευχθεί ικανοποιητική πρόοδος όσον αφορά την προετοιμασία του δεύτερου ειρηνευτικού μέσου για την Αφρική, με χορηγήσεις ύψους 300 εκατ. € για την περίοδο 2008-10 και μια περισσότερο σφαιρική προσέγγιση, η οποία υπερβαίνει τις ΕΣΕ και την ενίσχυση της δημιουργίας υποδομής, και η οποία περιλαμβάνει την πρόληψη συγκρούσεων και την ανασυγκρότηση μετά τις συγκρούσεις.

Η ομάδα υλοποίησης (ΟΥ) της EE έχει αρχίσει τον απολογισμό των συγκεκριμένων αποτελεσμάτων, που θα συζητηθούν με τους αφρικανούς εταίρους. Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για την ενίσχυση της Αφρικανικής Δύναμης Επιφυλακής με την παροχή κατάρτισης για πολίτες και στρατιώτες, την βελτίωση της ικανότητας έγκαιρης προειδοποίησης και την ενίσχυση της συνεργασίας με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, καθώς και της παράνομης διακίνησης των πυροβόλων όπλων. Παρέχεται χρηματοοικονομική και τεχνική υποστήριξη για την απαραίτητη ενίσχυση της ικανότητας της ΑΕ να προγραμματίζει, να κατευθύνει και να διαχειρίζεται ΕΣΕ. Σύντομα θα ξεκινήσουν, στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, συζητήσεις για τη βιώσιμη και προβλεπόμενη χρηματοδότηση των ΕΣΕ που κατευθύνονται από την ΑΕ. Έχουν οριστεί έξι ‘βασικοί φορείς’ για να κατευθύνουν από κοινού τους τρεις τομείς προτεραιότητας της εταιρικής σχέσης.

3.2. Εταιρική σχέση Αφρικής - ΕΕ για τη δημοκρατική διακυβέρνηση και τα ανθρώπινα δικαιώματα

Η εν λόγω εταιρική σχέση αποσκοπεί στην ανάπτυξη κοινής αντίληψης για τη δημοκρατική διακυβέρνηση και στην προώθηση και εδραίωση κοινού θεματολογίου για τα ανθρώπινα δικαιώματα, επιβεβαιώνοντας τη δέσμευση να συνεργαστούν για την προστασία και την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όλων των λαών της Αφρικής και της Ευρώπης. Περιλαμβάνει επίσης την ενίσχυση της συνεργασίας στον πολιτιστικό τομέα.

Επί σειρά ετών, ο διάλογος και η συνεργασία Αφρικής-ΕΕ για τη δημοκρατική διακυβέρνηση και τα ανθρώπινα δικαιώματα εντάσσεται στο πλαίσιο της εξωτερικής δράσης της ΕΕ, και των πολιτικών και μέσων ανάπτυξης και γειτονίας. Η μεγιστοποίηση των συνεργιών με τις αναγκαίες διαδικασίες θα διευκολύνει την υποστήριξη των μεταρρυθμίσεων στον τομέα της διακυβέρνησης και τη διασφάλιση της αποτελεσματικής προστασίας και προώθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ελευθεριών.

Η εδραίωση της δημοκρατικής διακυβέρνησης στις χώρες ΑΚΕ με διάλογο και κίνητρα αποτελεί βασικό στόχο της διαδικασίας παροχής κινήτρων σχετικά με τη διακυβέρνηση, με την οποία έχουν διατεθεί 2,7 εκατ. € στις χώρες που προωθούν την εφαρμογή προγραμμάτων δράσης σχετικά με τη διακυβέρνηση. Η ΕΕ και η ΑΕ θα εργαστούν από κοινού για τη στήριξη των προσπαθειών που καταβάλλουν οι αφρικανικές χώρες για τη δημιουργία των δικών τους δημοκρατικών συστημάτων και για την εφαρμογή εθνικών σχεδίων μεταρρύθμισης, αλλά και για την ενθάρρυνση της πολιτικής βούλησης σε περίπτωση διακοπής ή καθυστέρησης των δημοκρατικών διαδικασιών.

Η ΑΕ και η ΕΕ έχουν ξεκινήσει συνομιλίες σχετικά με την τοπική διακυβέρνηση, γεγονός που θα παράσχει νέες ευκαιρίες συνεργασίας. Η ΕΕ θα καλέσει την ΑΕ να διασφαλίσει από κοινού τη λήψη μέτρων με βάση τους εν λόγω προβληματισμούς, ιδίως μετά τις "Ευρωπαϊκές ημέρες ανάπτυξης" που θα πραγματοποιηθούν το Νοέμβριο του 2008 στο Στρασβούργο και θα επικεντρωθούν στα ζητήματα αυτά. Προβλέπεται επίσης η καταβολή κοινών προσπαθειών σχετικά με το ρόλο και την πολυφωνία των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Η εταιρική αυτή σχέση αναμένεται επίσης να διευκολύνει την εφαρμογή των συμπερασμάτων του διαλόγου ΑΕ/ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η ΕΕ θα ζητήσει από την ΑΕ να καθορίσει από κοινού τα θέματα που θα αποτελέσουν το αντικείμενο συνεργασίας σε διεθνή φόρα και να εξετάσει την ανάληψη κοινών πρωτοβουλιών. Θα κληθούν να συμμετάσχουν σε παράλληλες συζητήσεις και να εμπλουτίσουν τον διάλογο αυτό οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών από την Αφρική και την ΕΕ.

Η εταιρική σχέση αυτή θα συμβάλει στην εδραίωση της παναφρικανικής δομής όσον αφορά τη διακυβέρνηση και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η επιτροπές της ΑΕ και της ΕΕ θα αξιολογήσουν τα αποτελέσματα της στήριξης που παρέχεται επί του παρόντος για την ανάπτυξη ικανοτήτων, έτσι ώστε να καθοριστούν από κοινού προτεραιότητες για την ενίσχυση της συνεργασίας στον εν λόγω τομέα. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στην εδραίωση των αφρικανικών ικανοτήτων για την παροχή εκλογικής βοήθειας και παρακολούθησης και για τη διαχείριση μετεκλογικών κρίσεων.

Ο απολογισμός των δραστηριοτήτων στον τομέα των πολιτιστικών αγαθών θα ξεκινήσει το 2009 και θα χρησιμεύσει ως βάση για τη διάρθρωση των προτεραιοτήτων στον τομέα αυτό.

Τέλος, για τη συμμετοχή όσο το δυνατόν ευρύτερου φάσματος φορέων και ενδιαφερομένων μερών, η ΑΕ και η ΕΕ θα καθιερώσουν το 2009 μία “πλατφόρμα διαλόγου για τη δημοκρατική διακυβέρνηση και τα ανθρώπινα δικαιώματα”.

3.3. Εταιρική σχέση Αφρικής – ΕΕ για το εμπόριο και την περιφερειακή ολοκλήρωση

Ο βασικός στόχος της εταιρικής σχέσης αυτής είναι η στήριξη της κοινωνικοοικονομικής και πολιτικής ολοκλήρωσης της Αφρικής, η επιτάχυνση της δημιουργίας ευρύτερων και περιφερειακά ολοκληρωμένων αγορών, καθώς και η βελτίωση και η βιωσιμότητα των υποδομών και των υπηρεσιών. Στο πλαίσιο αυτό, είναι πρωταρχικής σημασίας η άρση εσωτερικών τελωνειακών εμποδίων στο εσωτερικό της Αφρικής, καθώς και οι ενισχυμένες ικανότητες των διοικήσεων, των παραγωγών και των εξαγωγέων σε όλα τα επίπεδα, έτσι ώστε να πληρούν τις κανονιστικές απαιτήσεις των εξαγωγικών τους αγορών. Η πρόσφατη ανακοίνωση σχετικά με την περιφερειακή ολοκλήρωση για την ανάπτυξη στις χώρες ΑΚΕ[1] αποτελεί την συνεισφορά της Επιτροπής στον εν λόγω διάλογο. Οι συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης (ΣΟΕΣ) εξακολουθούν να κατέχουν σημαντική θέση στην ατζέντα και όταν συναφθούν σε ολοκληρωμένη περιφερειακή βάση, θα αποτελέσουν τον ακρογωνιαίο λίθο της στήριξης της αφρικανικής περιφερειακής ολοκλήρωσης από μέρους της ΕΕ.

Η εναρμόνιση των νομοθεσιών, κανονισμών, διαδικασιών, προδιαγραφών και προτύπων σε ολόκληρη την Αφρική θα μπορούσε να εξεταστεί αποτελεσματικά σε παναφρικανικό επίπεδο, ως συμπλήρωμα των προσπαθειών περιφερειακού χαρακτήρα. Ένα από τα κύρια αποτελέσματα που ενδέχεται να προκύψουν αφορά τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά πρότυπα (SPS), ιδίως όσον αφορά την ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού και την ανταλλαγή πληροφοριών σε επίπεδο ηπείρου. Στις αρχές του 2009 προβλέπεται να πραγματοποιηθεί υψηλού επιπέδου αποστολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Αφρική.

Η εταιρική σχέση Αφρικής-ΕΕ για τις υποδομές δημιουργήθηκε το 2007, πριν από την έγκριση της κοινής στρατηγικής, και η εφαρμογή της άρχισε το 2008. Αποσκοπεί στην ουσιαστική αύξηση των επενδύσεων της ΕΕ στις υποδομές της Αφρικής, συμβάλλοντας κατά τον τρόπο αυτό στη διασυνδεσιμότητα της Αφρικής. Προς τον σκοπό αυτό, χρησιμοποιούνται διάφορα χρηματοδοτικά μέσα: Τα ΕΕΠ/ ΠΕΠ (10ο ΕΤΑ), με τα οποία θα ενισχυθούν σε περιφερειακό επίπεδο οι μεταφορές, η ενέργεια και οι άξονες επικοινωνίας, τα μέσα για την ενέργεια και τα ύδατα, καθώς και το καταπιστευματικό Ταμείο υποδομών, που επιτρέπει τον συνδυασμό επιχορηγήσεων και δανείων. Το καταπιστευματικό Ταμείο έχει ήδη λάβει από το 9ο ΕΤΑ 108 εκατ. € – περισσότερα κονδύλια αναμένονται στο πλαίσιο του 10ου ΕΤΑ – και 38 εκατ. € από ένδεκα κράτη μέλη της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και άλλοι χορηγοί έχουν επίσης εξαγγείλει τη δανειοδότηση του καταπιστευματικού Ταμείου με ποσό άνω των 250 εκατ. €. Τέλος, ένα πρόγραμμα στήριξης ποσού ύψους 10 εκατ. € θα βοηθήσει την Επιτροπή της ΑΕ να χαράξει και να προωθήσει πολιτικές και δράσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Αφρική στον τομέα των υποδομών.

3.4. Εταιρική σχέση Αφρικής – ΕΕ για τους αναπτυξιακούς στόχους της χιλιετίας (ΑΣΧ)

H εν λόγω εταιρική σχέση αναμένεται να αποτελέσει το πλαίσιο για ενισχυμένο πολιτικό διάλογο μεταξύ των δύο ηπείρων, συνεργασία και την ανάληψη κοινών δράσεων με σκοπό την επίτευξη όλων των ΑΣΧ, σε όλες τις αφρικανικές χώρες, μέχρι το 2015. Αφορά τέσσερα μέτρα προτεραιότητας:

- διασφάλιση της οικονομικής και πολιτικής βάσης για την επίτευξη των ΑΣΧ·

- επιτάχυνση της επίτευξης των ΑΣΧ σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων·

- επιτάχυνση της επίτευξης των ΑΣΧ σχετικά με την υγεία·

- επιτάχυνση της επίτευξης των ΑΣΧ σχετικά με την εκπαίδευση.

Τον Ιούνιο του 2008, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων επιβεβαίωσαν τις δεσμεύσεις τους σχετικά με τους στόχους για αυξημένη επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια (ΕανΒ) για το 2010 και το 2015, και ενέκριναν ένα πρόγραμμα δράσης για τους ΑΣΧ. Στο πρόγραμμα αυτό ορίζεται αυξημένη τομεακή συνδρομή της ΕΕ και παρέχονται παραδείγματα κοινοτικών δράσεων που πρέπει να αναληφθούν στο πλαίσιο των υφιστάμενων δεσμεύσεων για την ΕανΒ. Αποτελεί συλλογική ευρωπαϊκή προσφορά για τις αναπτυσσόμενες χώρες-εταίρους και για τη διεθνή κοινότητα. Μολονότι είναι παγκόσμιας κλίμακας, το πρόγραμμα δράσης δίδει σαφή προτεραιότητα στην Αφρική και είναι σύμφωνο με τις εργασίες της συσταθείσας από τη Γενική Γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών (ΓΓΗΕ) ομάδας καθοδήγησης για την υλοποίηση των ΑΣΧ στην Αφρική.

Είναι σημαντικό να καθοριστεί σε ποιο στάδιο αποφέρει το επιτελούμενο μεταξύ των δύο ηπείρων έργο προστιθέμενη αξία στις υφιστάμενες πρωτοβουλίες, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη να συνδεθούν οι εργασίες σε επίπεδο Αφρικής-ΕΕ με δραστηριότητες που υλοποιούνται σε εθνικό, υποπεριφερειακό και πολυμερές επίπεδο. Σε επίπεδο ηπείρου, το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως μέσο πολιτικής για 1) την ευαισθητοποίηση σχετικά με τους ΑΣΧ και την ενθάρρυνση της Αφρικής να εντοπίσει τις δικές της ανάγκες και προτεραιότητες, 2) την έναρξη της βελτίωσης της παρακολούθησης της προόδου σχετικά με την επίτευξη των ΑΣΧ σε επίπεδο ηπείρου και 3) την ανάπτυξη κοινών θέσεων Αφρικής-ΕΕ σχετικά με τους ΑΣΧ για τις σημαντικές διεθνείς συναντήσεις. Σε επίπεδο χώρας, το εν λόγω πρόγραμμα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως μέσο πολιτικού διαλόγου για: 1) τον καθορισμό των ‘εθνικοποιημένων’ κύριων σταδίων και στόχων, εφόσον δεν υπάρχουν ακόμα, προσαρμοσμένων στο πλαίσιο κάθε χώρας, και τη βελτίωση των εθνικών συστημάτων δεδομένων και ελέγχου, 2) την προώθηση της αποτελεσματικότερης ενσωμάτωσης των ΑΣΧ στις εθνικές αναπτυξιακές στρατηγικές και 3) τον εντοπισμό συγκεκριμένων δράσεων και επιτυχημένων μεθόδων για την επιτάχυνση της προόδου σχετικά με την επίτευξη των ΑΣΧ.

Τα βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα σχετικά με τις οικονομικές και πολιτικές πτυχές αναμένεται να περιλαμβάνουν τον από κοινού εντοπισμό των σταδίων και ενεργειών προτεραιότητας με βάση το πρόγραμμα δράσης της ΕΕ, καθώς και τις προσφάτως εγκριθείσες συστάσεις της συσταθείσας από τη ΓΓΗΕ ομάδας καθοδήγησης για την υλοποίηση των ΑΣΧ στην Αφρική. Τα πρώτα αναμενόμενα αποτελέσματα στον τομέα της ασφάλειας των τροφίμων θα έπρεπε να συνίστανται στην από κοινού καταβολή προσπαθειών για την ενίσχυση της σχέσης μεταξύ του κοινοτικού θεματικού προγράμματος επισιτιστικής ασφάλειας, της επισιτιστικής διευκόλυνσης της ΕΕ και του αφρικανικού πλαισίου επισιτιστικής ασφάλειας που περιγράφεται συνοπτικά στο γενικό πρόγραμμα γεωργικής ανάπτυξης της Αφρικής (3ος πυλώνας) και ειδικότερα στους τομείς της γεωργικής έρευνας, των συστημάτων πληροφοριών για την ασφάλεια των τροφίμων, της βελτιωμένης διαχείρισης των σχετικών με την επισιτιστική ασφάλεια κινδύνων και της συνδρομής σε οργανώσεις γεωργών σε επίπεδο περιφέρειας και ηπείρου. Υπάρχουν δυνατότητες σύγκλισης με το πρόγραμμα δράσης της ΕΕ, όσον αφορά την ενίσχυση του συστήματος χρηματοδότησης της υγείας και της εκπαίδευσης, την αντιμετώπιση της κρίσης σχετικά με τους ανθρώπινους πόρους στον τομέα της υγείας, καθώς και τις σημαντικές ελλείψεις σε εκπαιδευμένους καθηγητές και από άποψη ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης.

3.5. Εταιρική σχέση Αφρικής – ΕΕ για την ενέργεια

Η ενέργεια είναι ένας τομέας στον οποίο η Αφρική και η Ευρώπη έχουν σημαντικά αμοιβαία συμφέροντα και αντιμετωπίζουν όμοιες προκλήσεις. Ο στόχος της εν λόγω εταιρικής σχέσης είναι τριπλός: ενίσχυση του διαλόγου Αφρικής-ΕΕ σχετικά με την πρόσβαση και ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, βελτίωση της πρόσβασης στις ενεργειακές υπηρεσίες, αύξηση των επενδύσεων στις υποδομές και προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της ενεργειακής απόδοσης.

Τον Σεπτέμβριο του 2008, οι αρμόδιοι για την ενέργεια και ανάπτυξη ευρωπαίοι Επίτροποι πραγματοποίησαν κοινή αποστολή στην Αφρική για ενεργειακά ζητήματα. Η επίσκεψη στην Επιτροπή της ΑΕ και σε τρεις χώρες, την Αιθιοπία, τη Νιγηρία και την Μπουρκίνα Φάσο, αντικατοπτρίζει την ενεργειακή διαφοροποίηση και το δυναμικό της Αφρικής. Οι περιφερειακές πτυχές κατείχαν επίσης σημαντική θέση στην ημερήσια διάταξη της επίσκεψης, δεδομένου ότι οι διασυνδέσεις θα είναι καθοριστικές από ενεργειακή άποψη, αλλά και ως παράγοντας σταθεροποίησης μεταξύ των χωρών των διαφόρων περιφερειακών οικονομικών κοινοτήτων (REC).

Κατά την επίσκεψη αυτή, επιτεύχθηκε συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Επιτροπής της ΑΕ σχετικά με τις βασικές προτεραιότητες και τη δομή διακυβέρνησης για την υλοποίηση της εταιρικής σχέσης Αφρικής-ΕΕ στον τομέα της ενέργειας και υπογράφηκε "κοινή δήλωση για την υλοποίηση της εταιρικής σχέσης Αφρικής-ΕΕ στον τομέα της ενέργειας". Η εν λόγω δήλωση αποτελεί την πρώτη επίσημη τομεακή συμφωνία προκειμένου να δοθεί συνέχεια στη σύνοδο κορυφής της Λισαβόνας, και εγκρίθηκε κατά τη διεξαχθείσα στις Βρυξέλλες μεταξύ των δύο Σωμάτων συνεδρίαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής-Επιτροπής ΑΕ, την 1η Οκτωβρίου 2008.

Η δομή διακυβέρνησης της εταιρικής σχέσης έχει ολοκληρωθεί: η ομάδα εφαρμογής έχει ήδη συνεδριάσει επανειλημμένα, έχει συσταθεί η βασική ομάδα της Αφρικής και στις 15-16 Οκτωβρίου 2008 θα διεξαχθεί στην Αντίς Αμπέμπα η πρώτη συνεδρίαση της άτυπης κοινής ομάδας εμπειρογνωμόνων. Επιπλέον, η πρώτη συνάντηση υψηλού επιπέδου Αφρικής-ΕΕ για την ενέργεια συμφωνήθηκε να διεξαχθεί το 2009, σε συνέχεια του φόρουμ για την εταιρική σχέση στον τομέα της ενέργειας, στο οποίο θα συμμετάσχουν η κοινωνία των πολιτών και ο ιδιωτικός τομέας.

Οι προτεραιότητες που συμφωνήθηκαν στην κοινή δήλωση είναι: περιφερειακή ολοκλήρωση και αναβάθμιση της ενεργειακής υποδομής, προώθηση κατάλληλου περιβάλλοντος που διευκολύνει τις επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα, βελτίωση της πρόσβασης σε ενεργειακές υπηρεσίες, διερεύνηση του βιώσιμου δυναμικού που διαθέτει η Αφρική σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και περιορισμός των αποβλήτων. Στη βάση αυτή, η άτυπη κοινή ομάδα εμπειρογνωμόνων για θέματα ενέργειας θα καταρτίσει ένα χάρτη πορείας για την εφαρμογή των ανωτέρω προτεραιοτήτων. Ο διμερής διάλογος για την ενέργεια με συγκεκριμένες αφρικανικές χώρες ή περιφέρειες είναι επί του παρόντος σε εξέλιξη.

Το 2008, πολλά ενεργειακά σχέδια που αποσκοπούν στην υλοποίηση της εν λόγω εταιρικής σχέσης έχουν ανατεθεί ή θα ανατεθούν στο πλαίσιο των υφιστάμενων χρηματοδοτικών μέσων και θεματικών προγραμμάτων, που περιλαμβάνουν τη χρηματοδοτική διευκόλυνση στον τομέα της ενέργειας, την εταιρική σχέση Αφρικής-ΕΕ για τις υποδομές, καθώς και το σχετικό καταπιστευματικό ταμείο, διμερή και περιφερειακά προγράμματα ΕΤΑ, καθώς και το πρόγραμμα ENRTP για την περιβαλλοντική και βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, συμπεριλαμβανομένης της ενέργειας.

3.6. Εταιρική σχέση Αφρικής – ΕΕ για τις αλλαγές του κλίματος

Η εταιρική αυτή σχέση περιλαμβάνει 2 αλληλοσυνδεόμενες δράσεις προτεραιότητας: 1) την κατάρτιση κοινού προγράμματος για τις πολιτικές και τη συνεργασία σχετικά με την αλλαγή του κλίματος, και 2) την αντιμετώπιση της υποβάθμισης του εδάφους και της αυξανόμενης ξηρασίας.

Η πρώτη δράση προτεραιότητας επικεντρώνεται στις αφρικανικές χώρες τις οποίες αφορά τη συμμαχία όσον αφορά την αλλαγή του κλίματος του πλανήτη (GCCA)[2], ως πλαίσιο για την προώθηση του πολιτικού διαλόγου και της συνεργασίας ΑΕ-ΕΕ. Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί προνομιακό δίαυλο για την ανάπτυξη κοινού οράματος Αφρικής-ΕΕ σχετικά με την αλλαγή του κλίματος και για την προσαρμογή στην αλλαγή αυτή. Η έννοια των κλιματικών πληροφοριών για την ανάπτυξη στην Αφρική (ClimDev Africa) αποτελεί το δεύτερο σκέλος της εν λόγω δράσης προτεραιότητας[3]. Οι ClimDev συνδέονται στενά με τη μείωση του κινδύνου καταστροφών, έναν από τους τομείς προτεραιότητας της GCCA. Τα πρώτα αναμενόμενα αποτελέσματα περιλαμβάνουν μία κοινή πολιτική δήλωση Αφρικής-ΕΕ για την αλλαγή του κλίματος και τη GCCA[4], στο πλαίσιο της προετοιμασίας της διάσκεψης του Πόζναν, το Δεκέμβριο του 2008, σχετικά με τη σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την αλλαγή του κλίματος (κατά την οποία θα πραγματοποιηθεί γενική δήλωση της ΕΕ για τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες και τα μικρά νησιωτικά αναπτυσσόμενα κράτη) και με βάση τις αφρικανικές προτεραιότητες στον τομέα του κλίματος[5].

Η δεύτερη δράση προτεραιότητας είναι η καταπολέμηση της υποβάθμισης του εδάφους στην Αφρική. Στο πλαίσιο αυτό, το ‘πράσινο τείχος για την πρωτοβουλία της Σαχάρας’ είναι πρωτοποριακού χαρακτήρα και θα μπορούσε να συνδυαστεί με τις προσπάθειες της Αφρικής σε επίπεδο ηπείρου, κράτους και περιφέρειας, καθώς και με τους οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στον τομέα της βιώσιμης διαχείρισης της γης. Η εταιρική σχέση θα στηρίξει δραστηριότητες όπως την δημιουργία ικανοτήτων, την ενσωμάτωση της βιώσιμης διαχείρισης της γης και των υδάτινων πόρων, την ανάπτυξη και εξουσιοδότηση τοπικών κοινοτήτων και τη διαχείριση φυσικών πόρων σε τοπική κλίμακα. Τα πρώτα αναμενόμενα αποτελέσματα περιλαμβάνουν την ολοκλήρωση της αρχικής διερευνητικής θεσμικής μελέτης, στις αρχές του 2009, και την έγκριση του προγράμματος δράσης από την Επιτροπή της ΑΕ, τον Ιανουάριο του 2009.

Για τις εν λόγω δύο δράσεις απαιτείται ο ορισμός ενός κεντρικού πυρήνα ενδιαφερομένων που θα είναι σε θέση να καθοδηγήσει τη διαδικασία και, στο πλαίσιο αυτό, η χαρτογράφηση που ξεκίνησε σε επίπεδο ΕΕ θα είναι καθοριστική.

Εξάλλου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ΑΕ συνεχίζουν τον διευρυμένο διάλογο για το περιβάλλον, καλύπτοντας την εφαρμογή των πολυμερών συμφωνιών για το περιβάλλον, τη μείωση του κινδύνου καταστροφών, την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στην ανάπτυξη και τον συντονισμό με διάφορους ενδιαφερόμενους παναφρικανούς εταίρους (την Επιτροπή της ΑΕ, τη NEPAD, τη διάσκεψη AMCEN, το πρόγραμμα UNEP).

3.7. Εταιρική σχέση Αφρικής – ΕΕ για τη μετανάστευση, την κινητικότητα και την απασχόληση

Η εταιρική αυτή σχέση βασίζεται στη δήλωση Αφρικής-ΕΕ της Τρίπολης, στο πρόγραμμα δράσης Αφρικής-ΕΕ για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και στη δήλωση και το πρόγραμμα δράσης του Ουαγκαντούγκου για την απασχόληση και τη μείωση της φτώχειας. Η εν λόγω εταιρική σχέση θα παράσχει ολιστική αντιμετώπιση των προβλημάτων μετανάστευσης, κινητικότητας και απασχόλησης, τόσο στο εσωτερικό όσο και μεταξύ των δύο ηπείρων, με στόχο την ποσοτική και ποιοτική βελτίωση της απασχόλησης στην Αφρική, την προώθηση της ατζέντας της αξιοπρεπούς εργασίας στον κόσμο, καθώς και την αποτελεσματικότερη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.

Η αφρικανική πλευρά δρομολόγησε τις διαβουλεύσεις της με τις REC σχετικά με τη μετανάστευση. Ο ευρω-αφρικανικός διάλογος υψηλού επιπέδου σχετικά με τη δυτικοαφρικανική μεταναστευτική οδό εξελίσσεται και προβλέπεται να πραγματοποιηθεί στο Παρίσι, το Νοέμβριο του 2008, υπουργική διάσκεψη για τη μετανάστευση και την ανάπτυξη.

Η αξιοπιστία των δεδομένων και των αναλύσεων είναι καθοριστικής σημασίας για τη χάραξη και την εφαρμογή των κατάλληλων πολιτικών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα στηρίξει περαιτέρω τη δημιουργία ενός δικτύου παρατηρητηρίων μετανάστευσης στην υποσαχάρια Αφρική. Η καθιέρωση διαρθρωμένου διαλόγου με την αφρικανική διασπορά και η ενίσχυση του ρόλου τον οποίο διαδραματίζει στην ανάπτυξη της Αφρικής αποτελεί κοινή προτεραιότητα της ΕΕ και της ΑΕ η οποία θεωρεί ότι η αφρικανική διασπορά αποτελεί την "έκτη περιφέρειά της". Ως εκ τούτου, θα διοργανωθεί προσεχώς η πρώτη σύνοδος κορυφής της αφρικανικής διασποράς, ενώ προβλέπονται επίσης διάφορες πρωτοβουλίες της ευρωπαϊκής πλευράς με σκοπό την ενίσχυση του διαλόγου με την αφρικανική διασπορά. Αναγνωρίζοντας την αυξανόμενη σημασία των χρηματικών εμβασμάτων σε πολλές αφρικανικές χώρες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα στηρίξει τη δημιουργία αφρικανικού ινστιτούτου εμβασμάτων το 2009, υπό τη διεύθυνση της Αφρικανικής Ένωσης και σε συνεργασία με την Παγκόσμια Τράπεζα

Η συνεχιζόμενη συνεργασία με αφρικανούς εταίρους περιλαμβάνει επίσης την προώθηση του διαλόγου σε περιφερειακό επίπεδο και τη συνεργασία για την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης, της λαθρομετανάστευσης και της εμπορίας ανθρώπων. Μία καινοτόμος προσέγγιση που συνδέει συγκεκριμένα τη μετανάστευση, την κινητικότητα, την απασχόληση και την επαγγελματική κατάρτιση, και που έχει εμπνευστεί από προηγούμενες πρωτοβουλίες στο Μαρόκο και την Τυνησία, είναι η συνδρομή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για το κέντρο πληροφόρησης και διαχείρισης της μετανάστευσης στο Μάλι (CIGEM). Έχει ήδη εκδηλωθεί αφρικανικό ενδιαφέρον για την επανάληψη ανάλογων εμπειριών. Τα προγράμματα Erasmus Mundus, Tempus και Nyerere παρέχουν δυνατότητες για μεγαλύτερη κινητικότητα ειδικευμένων αφρικανών φοιτητών στην Αφρική και την Ευρώπη. Επιπλέον, το πρόγραμμα "Νεολαία σε δράση" στηρίζει την ευρωαφρικανική κινητικότητα μεταξύ των νέων.

3.8. Εταιρική σχέση Αφρικής – ΕΕ για την επιστήμη, την κοινωνία της πληροφορίας και το διάστημα

Η εταιρική σχέση αυτή συμβάλλει στη γεφύρωση του ψηφιακού και επιστημονικού χάσματος, στην ενίσχυση του αφρικανικού δυναμικού στους τομείς της επιστήμης, των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ) και της τεχνολογίας του διαστήματος και των εφαρμογών της, καθώς και στην προώθηση της χρήσης τους ως βασικών εργαλείων για τη μείωση της φτώχειας, την ανάπτυξη και την κοινωνικοοικονομική πρόοδο. Η εταιρική σχέση θα παράσχει στήριξη στο ενοποιημένο σχέδιο δράσης Ε&Τ της Αφρικής και στο αφρικανικό πρόγραμμα περιφερειακής δράσης για την οικονομία της γνώσης (ARAPKE).

Η εταιρική σχέση αποτελεί εξαιρετική ευκαιρία για την ενίσχυση της Ε&T καθώς και της κοινωνίας των πληροφοριών στο πλαίσιο της αναπτυξιακής βοήθειας και της ευρύτερης εταιρικής σχέσης Αφρικής-ΕΕ. Απαιτούνται πλέον ταχέα αποτελέσματα της εφαρμοζόμενης πολιτικής, καθώς και μακροπρόθεσμη θεώρηση.

Στο πλαίσιο της εν λόγω εταιρικής σχέσης, η Επιτροπή της ΑΕ πρότεινε την υλοποίηση 19 προτύπων σχεδίων: 12 για την Ε&T, 5 για την κοινωνία των πληροφοριών και 2 για το διάστημα. Από αυτά, τα έξι – δύο για κάθε δράση προτεραιότητας – θεωρούνται επείγοντα και μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα. Τα αρμόδια μέλη της Επιτροπής της ΑΕ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής απέδειξαν, στην κοινή δήλωση της 1ης Οκτωβρίου 2008, ότι τα εν λόγω σχέδια θα πρέπει να αποτελέσουν τη βάση για την επακόλουθη υλοποίηση της εταιρικής σχέσης.

Όσον αφορά τη "διαστημική" διάσταση, η ΕΕ και η ΑΕ συμφώνησαν να συνεργαστούν στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της ΕΕ για την παγκόσμια παρακολούθηση του περιβάλλοντος και της ασφάλειας, η οποία καλείται "KOPERNIKUS" και εγγράφεται στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης ΕΕ-ΑΕ. Επί του παρόντος καταρτίζεται το σχέδιο κοινού προγράμματος δράσης. Ο στόχος είναι να υποβληθεί το πρόγραμμα δράσης στην επόμενη σύνοδο κορυφής Αφρικής-ΕΕ, που θα πραγματοποιηθεί στη Λιβύη, το 2010. Η διαδικασία αυτή δρομολογήθηκε κατά τη διεξαχθείσα στο Accra (Γκάνα), στις 4-6 Οκτωβρίου 2008, άτυπη συνεδρίαση της Επιτροπής της ΑΕ-Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την πρωτοβουλία GMES στην Αφρική. Παράλληλα, η Επιτροπή της ΑΕ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναζητούν τρόπους για τη βελτιστοποίηση της χρήσης της γεωδιαστημικής για την βιώσιμη ανάπτυξη, εστιάζοντας στους φυσικούς πόρους, στην επισιτιστική ασφάλεια, τη διαχείριση των κρίσεων και τις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας, μέσω της δημιουργίας ενός συστήματος ad hoc στην Αντίς Αμπέμπα, με βάση τις συνήθεις πρακτικές του Κοινού Κέντρου Ερευνών της ΕΕ.

4. Συμπερασματα και Μελλοντικη Πορεια

Κατά τη σύνοδο κορυφής της Λισαβόνας, το Δεκέμβριο του 2007, οι ηγέτες της ΕΕ και της Αφρικής υπογράμμισαν την σπουδαιότητα να επιτευχθεί ταχεία πρόοδος και να εξαχθούν συγκεκριμένα συμπεράσματα από την υλοποίηση της κοινής στρατηγικής και του αντίστοιχου προγράμματος δράσης. Το 2008 ήταν σημαντικό έτος για τις σχέσεις Αφρικής-ΕΕ: ενισχύθηκε περαιτέρω η μακρά συνεργασία και δρομολογήθηκαν νέες σημαντικές πολιτικές πρωτοβουλίες. Τέθηκαν επίσης οι βάσεις για τη μακροπρόθεσμη επιτυχία της στρατηγικής: μια καινοτόμος πολιτική προσέγγιση και αποτελεσματικοί κανόνες λειτουργίας. Τα δύο μέρη έχουν ήδη αρχίσει να εφαρμόζουν το φιλόδοξο επιχειρησιακό πρόγραμμα των θεματικών εταιρικών σχέσεων. Η πρόοδος που επιτεύχθηκε αρχικά πρέπει να επιταχυνθεί, να διευρυνθεί και να παγιωθεί. Η τρόικα της 16ης Σεπτεμβρίου 2008 ορθά υπογράμμισε ότι τα δύο μέρη θα πρέπει πλέον να εντείνουν τις προσπάθειές τους, έτσι ώστε να προκύψουν από την εν λόγω εταιρική σχέση όλα τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Σημαντικό επόμενο βήμα είναι η σύσταση κοινών ομάδων εμπειρογνωμόνων, οι οποίες θα υλοποιήσουν και θα συντονίσουν τις 8 εταιρικές σχέσεις. Τούτο απαιτεί αποτελεσματικούς κανόνες λειτουργίας από πλευράς Αφρικής, καθώς και σαφή ορισμό των αντίστοιχων συνεισφορών, των ρόλων και των αρμοδιοτήτων των χωρών της Αφρικής, της Επιτροπής της ΑΕ και άλλων παναφρικανικών φορέων, των περιφερειακών οικονομικών κοινοτήτων (REC) και άλλων ενδιαφερόμενων μερών. Στη διαδικασία υλοποίησης πρέπει να συμμετάσχουν τα κοινοβούλια, η κοινωνία των πολιτών, ο ιδιωτικός τομέας, πολυμερείς οργανισμοί και ενδιαφερόμενοι διεθνείς εταίροι. Τέλος, μία σημαντική πτυχή είναι ότι τα δύο μέρη θα πρέπει να προωθήσουν την αυξημένη συνοχή της εφαρμοζόμενης πολιτικής και την συμπληρωματικότητα μεταξύ θεματικών εταιρικών σχέσεων, και να εντείνουν τις προσπάθειές τους με σκοπό την επικοινωνία και την ανταλλαγή πληροφοριών, έτσι ώστε εμπλεκόμενοι φορείς, ενδιαφερόμενοι πολίτες, δημοσιογράφοι και ερευνητές να είναι σε θέση να παρακολουθούν την πρόοδο και τα αποτελέσματα της εν λόγω εταιρικής σχέσης.

Λαμβάνοντας επίσης υπόψη τις συνομιλίες που διεξήχθησαν κατά τη συνεδρίαση που πραγματοποιήθηκε την 1η Οκτωβρίου 2008 σε επίπεδο Σώματος, μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Επιτροπής ΑΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατύπωσε ως εκ τούτου συστάσεις για τη μελλοντική πορεία, εστιάζοντας σε βασικά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν επειγόντως:

1. Η εταιρική σχέση στηρίζεται σε συλλογικές προσπάθειες. Κατά συνέπεια, τα μέλη των ομάδων υλοποίησης των δύο μερών θα πρέπει να ενισχύσουν τις πολιτικές δεσμεύσεις τους στο πλαίσιο της διαδικασίας με συγκεκριμένες συνεισφορές, συμπεριλαμβανομένης της παροχής ανθρώπινων και χρηματοοικονομικών πόρων, καθώς και τεχνογνωσίας σε τεχνικά θέματα – στις Βρυξέλλες, στην Αντίς Αμπέμπα και σε εθνική κλίμακα.

2. Οι ομάδες υλοποίησης της ΕΕ θα έπρεπε να οριστικοποιήσουν την πλήρη χαρτογράφηση πρωτοβουλιών συνεργασίας και διαθέσιμων πόρων και να καταρτίσουν ένα χάρτη πορείας που θα περιλαμβάνει την εφαρμογή προτεραιοτήτων και τα πρώτα αναμενόμενα αποτελέσματα. Η αφρικανική πλευρά θα πρέπει να προωθήσει την ίδια ευθύνη της Αφρικής στο πλαίσιο της κοινής στρατηγικής και την προορατική συμμετοχή στην υλοποίησή της. Θα πρέπει επίσης να καθορίσει ταχέως αποτελεσματικούς εσωτερικούς κανόνες λειτουργίας. Οι εμπειρογνώμονες των δύο μερών θα πρέπει να ακολούθως να δρομολογήσουν από κοινού την εφαρμογή του προγράμματος δράσης, συμπεριλαμβανομένων των εγκριθέντων σχεδίων προτεραιότητας, πριν από την προσεχή υπουργική τρόικα του Νοεμβρίου 2008.

3. Πριν από το Νοέμβριο του 2008, αναμένεται να διεξαχθούν οι πρώτες διαβουλεύσεις με σημαντικούς μη θεσμικούς συντελεστές, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνίας των πολιτών, της ακαδημαϊκής κοινότητας και του ιδιωτικού τομέα, έτσι ώστε να τους παρασχεθεί η δυνατότητα να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στην υλοποίηση και την παρακολούθηση της κοινής στρατηγικής.

4. Τα δύο μέρη θα πρέπει να εξακολουθήσουν να καταβάλλουν προσπάθειες για την "αντιμετώπιση της Αφρικής ως ενιαίας οντότητας" και την σταδιακή προσαρμογή των σχετικών πολιτικών, καθώς και των νομικών και χρηματοδοτικών πλαισίων στις ανάγκες και τους στόχους της εταιρικής σχέσης, προκειμένου να ενισχυθούν τα σχέδια σε κλίμακα ηπείρου, καθώς και η συνεργασία μεταξύ της βόρειας και της υποσαχάριας Αφρικής. Επιπλέον, οι θεσμικές δομές όπως οι σχετικοί με την Αφρική κανόνες λειτουργίας του Συμβουλίου θα πρέπει να εξορθολογιστούν περαιτέρω προκειμένου να εκφράζουν την αρχή αυτή.

5. Η κοινή στρατηγική και το αντίστοιχο πρόγραμμα δράσης εγκρίθηκαν από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων και πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο συλλογικής οικειοποίησης ως δεσμεύσεις σε επίπεδο διακυβέρνησης. Ο συντονισμός θα πρέπει να βελτιωθεί έτσι ώστε να εκφράζει την κοινή στρατηγική ως οριζόντια προτεραιότητα όλων των υπουργείων και των υπηρεσιών, τόσο σε πολιτικό όσο και σε χρηματοδοτικό επίπεδο.

6. Οι ευρωπαϊκοί και αφρικανικοί φορείς θα πρέπει να ενσωματώσουν τις αρχές, τους στόχους και τις προτεραιότητες της κοινής στρατηγικής στον προγραμματισμό της χρηματοδοτικής και τεχνικής συνεργασίας, καθώς και στον μεταξύ τους πολιτικό διάλογο και τις συναντήσεις με τρίτα μέρη.

7. Οι ευρωπαϊκοί και αφρικανικοί φορείς θα πρέπει επίσης να τηρήσουν τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν προκειμένου να ενισχύσουν τις επαφές, τον συντονισμό και τη συνεργασία στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών και άλλων διεθνών οργανισμών, καθώς και των πολυμερών διαπραγματεύσεων, και να δημιουργήσουν αποτελεσματικές δομές διαβούλευσης και συντονισμού.

8. Η ΕΕ θα πρέπει να επιβεβαιώσει τις πολιτικές και χρηματοδοτικές δεσμεύσεις της έναντι της Αφρικής . Παρά την υφιστάμενη δυσχερή οικονομική κατάσταση, η ΕΕ πρέπει να χορηγήσει στην Αφρική το ήμισυ της υπεσχημένης συμπληρωματικής επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας για το 2010 και το 2015.

9. Η αφρικανική πλευρά επίσης πρέπει να αναλάβει τις απαιτούμενες πρωτοβουλίες και ευθύνες για την αποτελεσματική τήρηση των δεσμεύσεών της και τη διάθεση των υπεσχημένων πόρων για την υλοποίηση της στρατηγικής και την εφαρμογή του προγράμματος δράσης.

10. Οργάνωση διαρθρωμένου διαλόγου με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Παναφρικανικό Κοινοβούλιο, συμπεριλαμβανομένων των τακτικών ακροάσεων σχετικά με την επιτευχθείσα πρόοδο σε ό,τι αφορά την στρατηγική εταιρική σχέση.

Τέλος, θα πρέπει να δοθεί περισσότερη έμφαση στην επικοινωνία ως κοινό στοιχείο πρωταρχικής σημασίας, το οποίο θα μπορούσε να ενταχθεί στα πλαίσια των 8 εταιρικών σχέσεων. Μια επιτυχής και ανθρωποκεντρική εταιρική σχέση απαιτεί διαφάνεια τόσο σε ό,τι αφορά τα επιτεύγματα, όσο και τις προκλήσεις της εν λόγω διαδικασίας. Η διαδικασία και η πρόοδος θα πρέπει να ανακοινώνονται σε απλή και κατανοητή γλώσσα, γραπτώς, μέσω της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου, καθώς και με ηλεκτρονικά μέσα.

[1] COM(2008) xxx της 01.10.2008.

[2] Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέσπισε, το Σεπτέμβριο του 2007, την πρωτοβουλία για τη συμμαχία όσον αφορά την αλλαγή του κλίματος του πλανήτη μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των αναπτυσσόμενων χωρών που θα θιγούν περισσότερο από τις επιπτώσεις της κλιματικής μεταβολής, και ειδικότερα των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών (LDC) και των μικρών νησιωτικών αναπτυσσόμενων κρατών. COM (2007) 540 της 18.9.2007· Συμπεράσματα του Συμβουλίου, 15103/07· SEC(2008)2319 της 15.7.2008

[3] Πρόκειται για κοινή πρωτοβουλία μεταξύ του πλανητικού συστήματος παρατήρησης του κλίματος, της Οικονομικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την Αφρική και της Επιτροπής της ΑΕ, που αποσκοπεί στη διευκόλυνση της διάθεσης, σε φορείς λήψης αποφάσεων, στοιχείων για το κλίμα στην Αφρική.

[4] Πιθανόν κατά τη συνεδρίαση της υπουργικής τρόικας Αφρικής-ΕΕ που έχει προγραμματιστεί για το Νοέμβριο του 2008.

[5] Βλ., μεταξύ άλλων, τα αποτελέσματα της διάσκεψης αφρικανών υπουργών περιβάλλοντος (AMCEN), που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2008.