[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 8.2.2006

COM(2006) 48 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση σχετικά με τη λειτουργία των μεταβατικών διατάξεων που ορίζονται στην συνθήκη προσχώρησης του 2003 (περίοδος 1η Μαΐου 2004-30 Απριλίου 2006)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Σκοποσ της Εκθεσησ 3

2. Μεταβατικεσ Διαταξεισ 4

3. Διαβουλευσεισ με τα κρατη μελη και τους κοινωνικουσ εταιρουσ 5

4. Στατιστικα στοιχεια για την κινητικοτητα των εργαζομενων πριν και μετα τη διευρυνση 6

4.1 Κινητικότητα των εργαζομένων στη διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση 7

4.2 Αποτελέσματα στην αγορά εργασίας για τους υπηκόους της χώρας υποδοχής και της ΕΕ: ποσοστά απασχόλησης 12

4.3. Σύνθεση του εργατικού δυναμικού που προέρχεται από την ΕΕ10 στα κράτη μέλη της ΕΕ15: συμπληρωματικότητα ή υποκατάσταση; 14

5. Συμπερασματα και Συστασεις 15

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I: ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 19

ANNEX II: BIBLIOGRAPHY 23

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση σχετικά με τη λειτουργία των μεταβατικών διατάξεων που ορίζονται στην συνθήκη προσχώρησης του 2003 (περίοδος 1η Μαΐου 2004-30 Απριλίου 2006) (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

1. Σκοποσ της Εκθεσησ

1. Η Επιτροπή υποβάλλει την παρούσα έκθεση στο Συμβούλιο σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 των μεταβατικών διατάξεων σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων[1], οι οποίες προσαρτώνται στη συνθήκη προσχώρησης του 2003.[2] Σύμφωνα με τις εν λόγω μεταβατικές διατάξεις, η εισαγωγή στη διευρυμένη ΕΕ ενός μέρους της κοινοτικής νομοθεσίας σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων μπορεί να αναβληθεί για περίοδο κατ’ ανώτατο όριο διάρκειας 7 ετών [3].

2. Η μεταβατική περίοδος διαιρείται σε τρεις διαφορετικές φάσεις, σύμφωνα με τον τύπο «2 συν 3 συν 2». Κατά τη διάρκεια της καθεμιάς από τις φάσεις αυτές ισχύουν διαφορετικοί όροι. Η πρώτη φάση των μεταβατικών διατάξεων (ΜΔ) άρχισε την 1η Μαΐου 2004 και θα λήξει στις 30 Απριλίου 2006 .

3. Η συνθήκη προσχώρησης αναφέρει ότι, πριν από τη λήξη της φάσης αυτής, το Συμβούλιο πρέπει να επανεξετάσει τη λειτουργία των ΜΔ με βάση μια έκθεση της Επιτροπής . Μετά την ολοκλήρωση της επανεξέτασης αυτής και το αργότερο δύο χρόνια μετά την ημερομηνία προσχώρησης, τα κράτη μέλη της ΕΕ15 πρέπει να κοινοποιήσουν στην Επιτροπή τις προθέσεις τους όσον αφορά τη δεύτερη φάση των ΜΔ[4]. Σε περίπτωση που δεν γίνει η κοινοποίηση αυτή, η κοινοτική νομοθεσία για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων θα αρχίσει να εφαρμόζεται από την 1η Μαΐου 2006 .

2. Μεταβατικεσ Διαταξεισ

4. Η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων είναι μία από τις πλέον θεμελιώδεις ελευθερίες που εγγυάται το κοινοτικό δίκαιο. Περιλαμβάνει το δικαίωμα των υπηκόων της ΕΕ να μεταβούν σε ένα άλλο κράτος μέλος της ΕΕ για να εργαστούν και να εγκατασταθούν στο κράτος υποδοχής με τα μέλη της οικογένειάς τους. Στα κράτη μέλη της ΕΕ απαγορεύονται οι άμεσες ή έμμεσες διακρίσεις εις βάρος των διακινούμενων εργαζομένων και των οικογενειών τους λόγω της ιθαγένειάς τους. Οι διακινούμενοι εργαζόμενοι της ΕΕ και οι οικογένειές τους έχουν δικαίωμα σε ίση μεταχείριση όχι μόνο σε θέματα που σχετίζονται με την απασχόληση αλλά και όσον αφορά τα κρατικά στεγαστικά προγράμματα και τα φορολογικά και κοινωνικά πλεονεκτήματα[5]. Η εξάλειψη των εμποδίων στην κινητικότητα μεταξύ και εντός των κρατών μελών έχει τεθεί επίσης ως κεντρικός στόχος στη ανανεωμένη ατζέντα της Λισσαβώνας.

5. Οι μεταβατικές διατάξεις που προβλέπονται στη συνθήκη προσχώρησης του 2003 επιτρέπουν περιορισμένες παρεκκλίσεις από τις αρχές που ορίζονται στην προηγούμενη παράγραφο κατά τη διάρκεια μεταβατικής περιόδου η οποία θα λήξει οριστικά στις 30 Απριλίου 2011. Οι περιορισμοί μπορούν να εφαρμοστούν μόνο σε διακινούμενους εργαζόμενους και σε καμία άλλη κατηγορία πολιτών της ΕΕ. Επιπλέον, οι περιορισμοί μπορούν να εφαρμοστούν μόνο για την πρόσβαση στην αγορά εργασίας και μπορούν να περιορίσουν την πρόσβαση στην απασχόληση μόνο σε συγκεκριμένο κράτος μέλος. Από τη στιγμή που ένας εργαζόμενος έχει αποκτήσει πρόσβαση στην αγορά εργασίας ενός συγκεκριμένου κράτους μέλους, εφαρμόζεται το κοινοτικό δίκαιο σχετικά με την ίση μεταχείριση όσον αφορά την αμοιβή , άλλα θέματα που αφορούν την απασχόληση καθώς και την πρόσβαση σε κοινωνικά και φορολογικά πλεονεκτήματα . Αυτό σημαίνει ότι δεν επιτρέπεται καμία διάκριση λόγω ιθαγένειας ανάμεσα σε νόμιμα απασχολούμενους εργαζομένους, ανεξάρτητα από το αν προέρχονται από κράτος μέλος της ΕΕ15 ή κράτος μέλος της ΕΕ10. Επίσης, δεν υπάρχουν μεταβατικές διατάξεις για την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου στο συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης [6].

6. Η Επιτροπή έχει εκπονήσει πολλά έγγραφα στα οποία εξηγείται το νομικό πλαίσιο των ΜΔ[7]. Η συνθήκη προσχώρησης ορίζει ότι για τα δύο πρώτα χρόνια των ΜΔ τα κράτη μέλη της ΕΕ15 θα εφαρμόζουν εθνικά μέτρα , ή μέτρα που προκύπτουν από διμερείς συμφωνίες για τη ρύθμιση της πρόσβασης των υπηκόων της ΕΕ8 στην αγορά εργασίας τους. Τα διάφορα εθνικά μέτρα που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης των ΜΔ κατέληξαν σε διαφορετικά από νομική άποψη συστήματα για την πρόσβαση στις αγορές εργασίας της ΕΕ25. Η Σουηδία και η Ιρλανδία αποφάσισαν να μην εφαρμόσουν περιορισμούς στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας τους από υπηκόους της ΕΕ8. Το ΗΒ επίσης δεν επέβαλε εκ των προτέρων περιορισμούς, αλλά διαθέτει ένα σύστημα καταχώρισης των εργαζομένων (Workers Registration Scheme)[8]. Όλες οι άλλες χώρες της ΕΕ15 έχουν διατηρήσει ένα σύστημα με άδεια εργασίας, το οποίο μερικές φορές συνδυάζεται με ποσοστώσεις. Δεν υπάρχουν ΜΔ για την Κύπρο. Η Μάλτα εκδίδει άδειες εργασίας για λόγους παρακολούθησης. Η Πολωνία, η Σλοβενία και η Ουγγαρία εφαρμόζουν αμοιβαίους περιορισμούς σε υπηκόους των κρατών μελών της ΕΕ15 τα οποία εφαρμόζουν περιορισμούς. Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ10 έχουν ανοίξει τις αγορές εργασίας τους σε εργαζομένους από τα κράτη μέλη της ΕΕ10[9].

7. Την 1η Μαΐου 2006 θα αρχίσει η δεύτερη φάση της μεταβατικής περιόδου. Σε κάθε περίπτωση, η συνθήκη προσχώρησης προβλέπει ότι τα κράτη μέλη που αποφασίζουν την άρση των περιορισμών την 1η Μαΐου 2006 θα έχουν κατά τη διάρκεια της υπόλοιπης μεταβατικής περιόδου τη δυνατότητα, σε περίπτωση διαταραχής της αγοράς εργασίας τους ή απειλής τέτοιας διαταραχής, να επανεισαγάγουν περιορισμούς, εφαρμόζοντας τη διαδικασία διασφάλισης που προβλέπεται στη συνθήκη προσχώρησης.Η συνθήκη προσχώρησης ορίζει επίσης ότι, παρά τους περιορισμούς που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη, πρέπει να παρέχουν προτίμηση στους εργαζομένους που είναι υπήκοοι των κρατών μελών της ΕΕ8 έναντι των εργαζομένων που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά εργασίας τους[10].

3. Διαβουλευσεισ με τα κρατη μελη και τους κοινωνικουσ εταιρουσ

8. Η Επιτροπή έχει συγκαλέσει συνεδρίαση μιας ομάδας υψηλού επιπέδου για την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων . Η ομάδα αυτή συνεδρίασε στις 16 Σεπτεμβρίου 2005 για να συζητήσει την εφαρμογή των ΜΔ. Εκτός από τους εκπροσώπους των κρατών μελών προσκλήθηκαν εκπρόσωποι των κοινωνικών εταίρων σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης πολλά κράτη μέλη της ΕΕ15 ανέφεραν ότι άρχισαν τη διαδικασία εσωτερικής διαβούλευσης με σκοπό τον προσδιορισμό της θέσης τους για τη δεύτερη φάση. Όλοι συμφώνησαν ότι απαιτούνται αξιόπιστα στοιχεία για τη στήριξη τέτοιων αποφάσεων. Οι χώρες που αποφάσισαν να μην εφαρμόσουν κανέναν περιορισμό κατά την πρώτη φάση αντιμετώπισαν γενικά με θετικό τρόπο τις συνέπειες της απόφασης αυτής στις αγορές εργασίας τους και τόνισαν τη θετική συμβολή των εργαζομένων από την ΕΕ8 στην εθνική οικονομία τους.

9. Ορισμένα από τα κράτη μέλη της ΕΕ15 τα οποία εφαρμόζουν περιορισμούς ανέφεραν ότι οι περιορισμοί αυτοί τα επέτρεψαν να διαχειριστούν τη μετανάστευση από γειτονικά κράτη μέλη της ΕΕ8. Δύο κράτη μέλη εξακολουθούσαν να θεωρούν τα μέτρα αναγκαία στο προσεχές μέλλον, λαμβανομένης υπόψη της εθνικής ικανότητας απορρόφησης, της ανάγκης ενσωμάτωσης όλων των διακινούμενων εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων από τρίτες χώρες, και της υποστήριξης των εσωτερικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Εντούτοις, αναγνωρίστηκε ότι οι περιορισμοί μπορεί να έχουν ενθαρρύνει τους υπηκόους των κρατών μελών της ΕΕ8 να αναζητήσουν άλλους τρόπους άσκησης οικονομικής δραστηριότητας στα κράτη μέλη της ΕΕ15, γεγονός που αντανακλάται στην εξαιρετικά υψηλή εισροή αποσπασμένων εργαζομένων ή εργαζομένων που ισχυρίζονται ότι είναι αυτοαπασχολούμενοι.

10. Όσον αφορά τα κράτη μέλη της ΕΕ8, σχεδόν όλα ζήτησαν άρση των περιορισμών . Υπογράμμισαν δε το θεμελιώδη χαρακτήρα του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών τους ως εργαζομένων στην ΕΕ25 και επέστησαν την προσοχή στα στατιστικά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι πολίτες τους δεν κατέκλυσαν στην πραγματικότητα τις αγορές εργασίας της ΕΕ15 ούτε προκάλεσαν διόγκωση των κοινωνικών δαπανών των κρατών μελών της ΕΕ15. Τόνισαν επίσης το ρόλο των πολιτών τους στη μείωση της έντασης των προβλημάτων που οφείλονται στη γήρανση του εργατικού δυναμικού της ΕΕ15.

11. Οι κοινωνικοί εταίροι κάλεσαν τις εθνικές αρχές τους να πραγματοποιήσουν διαβουλεύσεις με αυτούς σχετικά με τη θέση τους για τη δεύτερη περίοδο. Πολλοί από αυτούς τόνισαν ότι οι περιορισμοί μπορεί να είχαν ως συνέπεια την αναβολή των αναγκαίων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων τόσο στις αγορές της ΕΕ15 όσο και σε εκείνες της ΕΕ8. Οι κοινωνικοί εταίροι αναγνώρισαν ότι οι μεταναστευτικές ροές από τα κράτη μέλη της ΕΕ8 στα κράτη μέλη της ΕΕ15 ήταν μέτριες και υπογράμμισαν ότι πρέπει να αποφευχθεί η αλλοίωση των προτύπων εργασίας και το κοινωνικό ντάμπινγκ. Τόνισαν επίσης ότι οι περιορισμοί στη νόμιμη εργασία οδηγούν στην πραγματικότητα στην εξάπλωση της αδήλωτης εργασίας, των ψευδοαυτοαπασχολούμενων και της παροχής πλασματικών υπηρεσιών και υπεργολαβικών υπηρεσιών. Αναφέρθηκαν επίσης κενά στην εφαρμογή της ισχύουσας κοινοτικής νομοθεσίας και ιδίως της οδηγίας για τους αποσπασμένους εργαζομένους. Η συντριπτική πλειοψηφία των κοινωνικών εταίρων, με εξαίρεση τους εκπροσώπους των ΜΜΕ και/ή συνδικαλιστικών οργανώσεων σε μερικές χώρες, δήλωσαν ότι ήταν υπέρ της άρσης των περιορισμών , ώστε να δημιουργηθούν ίσοι όροι για όλους.

4. Στατιστικα στοιχεια για την κινητικοτητα των εργαζομενων πριν και μετα τη διευρυνση

12. Για να είναι σε θέση η Επιτροπή να εκτιμήσει τη λειτουργία των ΜΔ, ζητήθηκε από τα κράτη μέλη να υποβάλουν, μέσω της EUROSTAT, εθνικά στοιχεία σχετικά με τις άδειες διαμονής που χορηγήθηκαν σε υπηκόους άλλων κρατών μελών της ΕΕ για επανένωση οικογένειας, απασχόληση, σπουδές και άλλα, κατανεμημένα ανά ιθαγένεια, φύλο και ηλικία. Τα εθνικά στοιχεία που έλαβε η Επιτροπή ως απάντηση στο αίτημά της αφορούν τις άδειες διαμονής, τις άδειες εργασίας και τον αριθμό των εργαζομένων από άλλες διοικητικές πηγές δεδομένων, όπως τα μητρώα κοινωνικής ασφάλισης, ανάλογα με τα εθνικά συστήματα και τα θεσμικά πλαίσια. Παρ’ όλο που τα εθνικά στοιχεία που παρουσιάζονται στην παρούσα έκθεση εναρμονίστηκαν όσο το δυνατόν περισσότερο, πρέπει να σημειωθεί ότι δεν έχουν εναρμονιστεί πλήρως ούτε είναι απόλυτα συγκρίσιμα μεταξύ τους τα στοιχεία των διαφόρων χωρών, και ότι ο βαθμός λεπτομέρειας ποικίλλει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Επισημαίνεται επίσης ότι σύμφωνα με ορισμένα στοιχεία που κυκλοφορούν στο δημόσιο τομέα, οι μεταναστευτικές ροές για ορισμένες χώρες μπορεί να διαφέρουν από εκείνες που παρουσιάζονται στην παρούσα έκθεση. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός ότι όλα τα στοιχεία που δημοσιεύονται δεν έχουν υποβληθεί στην ίδια αυστηρή ανάλυση με αυτά που παρουσιάζονται στην παρούσα έκθεση[11]. Επιπλέον, οι πραγματικές μεταναστευτικές ροές στη διευρυμένη ΕΕ μπορεί να είναι σημαντικότερες από όσο δείχνουν τα στοιχεία στην παρούσα έκθεση, δεδομένου ότι το φαινόμενο της αδήλωτης εργασίας δεν καλύπτεται πλήρως από τις επίσημες στατιστικές.

13. Εκτός από τα προαναφερόμενα εθνικά διοικητικά στοιχεία, στην παρούσα έκθεση[12] περιλαμβάνονται τα στοιχεία από την έρευνα εργατικού δυναμικού (Labour Force Survey (LFS))[13]. Η αξιολόγηση δεν λαμβάνει υπόψη την αλληλεπίδραση μεταξύ της λειτουργίας των ΜΔ και άλλων αλλαγών σε οικονομικό και/ή πολιτικό επίπεδο. Η αξιολόγηση της λειτουργίας των ΜΔ αποτέλεσε επίσης αντικείμενο εκθέσεων διαφόρων κρατών μελών και άλλων ενδιαφερόμενων μερών και τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε αυτές χρησιμοποιήθηκαν όπου κρίθηκε σκόπιμο.

4.1 Κινητικότητα των εργαζομένων στη διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση

14. Μετά τη διεύρυνση παρατηρήθηκε αύξηση του αριθμού των εργαζομένων της ΕΕ10 στα κράτη μέλη της ΕΕ15. Ωστόσο, παρά την αύξηση αυτή, ο σχετικός αντίκτυπος, που εκτιμήθηκε υπολογίζοντας το ποσοστό των αδειών εργασίας που χορηγήθηκαν στο σύνολο του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, είναι μάλλον περιορισμένος (βλ. πίνακα κατωτέρω). Επίσης, ο αριθμός των αδειών διαμονής και εργασίας που χορηγήθηκαν σε μια δεδομένη στιγμή είναι μεγαλύτερος από τον πραγματικό αριθμό των υπηκόων της ΕΕ10 που έχουν εγκατασταθεί στη χώρα υποδοχής, διότι δεν λαμβάνονται υπόψη τα άτομα που επιστρέφουν στη χώρα καταγωγής τους, δηλαδή οι αποχωρήσεις καθώς και η διάρκεια των αδειών εργασίας. Το ίδιο ισχύει και για το γεγονός ότι τα στοιχεία μπορεί να αντανακλούν προσωρινούς παράγοντες όπως η νομιμοποίηση παράνομων μεταναστών οι οποίοι έχουν μεταβεί σε κράτη μέλη της ΕΕ15 πριν από πολλά χρόνια.

15. Στην Αυστρία το ποσοστό των αδειών εργασίας που χορηγήθηκαν το 2004, οι οποίες στις περισσότερες περιπτώσεις ισχύουν για μικρά χρονικά διαστήματα[14], αντιστοιχεί στο 1,2% του συνολικού πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, αλλά ο μέσος ετήσιος πληθυσμός απασχολουμένων το 2004 αντιστοιχεί στο 0,7% του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας (βλ. πίνακα κατωτέρω). Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι μετά την πρώτη περίοδο προσαρμογής, ο αριθμός των υπηκόων της ΕΕ8 στην Αυστρία, που υπολογίστηκε με βάση το μέσο ετήσιο πληθυσμό απασχολουμένων, σταθεροποιήθηκε το 2005 (βλ. πίνακα A1 στο παράρτημα με τα στατιστικά στοιχεία). Επίσης, παρόλο που οι άδειες εργασίας που εκδόθηκαν στη Γερμανία το 2004 αντιστοιχούν στο 0,9% του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, εάν ληφθεί υπόψη η διάρκεια της άδειας εργασίας, ο αριθμός των μισθωτών από τις χώρες της ΕΕ8 (δηλαδή εκείνων που υποχρεούνται να καταβάλλουν εισφορές κοινωνικής ασφάλισης) μειώνεται στο 0,2% του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας[15].

16. Στην Ιρλανδία, οι αριθμοί Personal Public Service (PPS – προσωπικός αριθμός δημοσίου) που χορηγήθηκαν σε υπηκόους των χωρών της ΕΕ10 από το Μάιο έως το Δεκέμβριο του 2004 αντιστοιχούν στο 1,9% του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας· εντούτοις, ο αριθμός αυτός δεν είναι απόλυτα συγκρίσιμος με τους άλλους που περιλαμβάνονται στον κατωτέρω πίνακα, δεδομένου ότι οι αριθμοί PPS χορηγούνται από τις ιρλανδικές αρχές όχι μόνο για λόγους απασχόλησης. Οι αριθμοί PPS αποτελούν ενιαίους αριθμούς αναφοράς που χορηγούνται και για άλλους σκοπούς, παραδείγματος χάριν για την πρόσβαση σε πληροφορίες, την κοινωνική ασφάλιση, την υγεία και άλλες δημόσιες υπηρεσίες, και αφορούν συνεπώς όχι μόνον τους διακινούμενους εργαζομένους αλλά και τα μέλη της οικογένειάς τους. Οι αριθμοί PPS που χορηγήθηκαν το 2005 αυξήθηκαν κατά την περίοδο Ιανουαρίου –Νοεμβρίου 2005 σε 3,8%, αλλά αυτό δεν φαίνεται να είχε ως αποτέλεσμα την αποσταθεροποίηση της ιρλανδικής αγοράς εργασίας (βλ. πίνακες A4 και A5 στο παράρτημα με τα στατιστικά στοιχεία).

[pic]

17. Τα στοιχεία από την LFS (έρευνα εργατικού δυναμικού) είναι παρόμοια με εκείνα που προέρχονται από διοικητικές πηγές, εφόσον ληφθούν υπόψη οι διαφορές στους ορισμούς και στις χρονικές περιόδους[16]. Πράγματι, τα αριθμητικά στοιχεία της LFS αποτελούν το καθαρό αποτέλεσμα των εισροών και αποχωρήσεων και δίνουν επομένως καλύτερη εικόνα του σημερινού αριθμού των υπηκόων των χωρών της ΕΕ10 οι οποίοι έχουν εγκατασταθεί στις χώρες της ΕΕ15. Στο πρώτο τρίμηνο του 2005 το ποσοστό του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας από τα κράτη μέλη της ΕΕ10 στην ΕΕ15 ήταν μάλλον μικρό, από 0,1% στη Γαλλία και στις Κάτω Χώρες έως 1,4% στην Αυστρία και 2% στην Ιρλανδία[17].

[pic]

18. Επιπλέον, οι αριθμοί αυτοί έχουν παραμείνει σταθεροί σε σχέση με τη διετία πριν από τη διεύρυνση , δηλαδή το πρώτο τρίμηνο του 2003 και το πρώτο τρίμηνο του 2004, μόνο με μια σαφή αύξηση της τάξης του 0,1 % ετησίως στο ΗΒ και μια έντονη αύξηση στην Αυστρία, όπου το ποσοστό διπλασιάστηκε και ανήλθε σε 1,4%. Είναι επίσης ενδιαφέρον να τονιστεί ότι στα κράτη μέλη της ΕΕ15 το ποσοστό των υπηκόων τρίτων χωρών είναι σημαντικά υψηλότερο από εκείνο των υπηκόων των χωρών της ΕΕ10 (βλ. πίνακα A2 στο παράρτημα). Αυτό μπορεί να εξηγηθεί από ιστορικούς λόγους και επειδή η μετανάστευση από τις χώρες της ΕΕ10 είναι αρκετά πρόσφατη. Αυτό σημαίνει ότι η μετανάστευση από τρίτες χώρες είναι ένα πολύ πιο σημαντικό φαινόμενο από την ενδοκοινοτική κινητικότητα, τόσο στην ΕΕ15 όσο και στην ΕΕ25.

19. Όσον αφορά τις ΜΔ, δεν υπάρχουν στοιχεία ούτε από διοικητικές πηγές ούτε από την έρευνα «Labour Force Survey» τα οποία να αποδεικνύουν άμεση σχέση μεταξύ της έκτασης των ροών κινητικότητας από τα κράτη μέλη της ΕΕ10 και των ισχυουσών ΜΔ . Συγκεκριμένα, οι ροές προς το ΗΒ και τη Σουηδία, κράτη μέλη χωρίς περιορισμούς για εργαζομένους από κράτη μέλη της ΕΕ8, είναι παρόμοιες αν όχι μικρότερες από εκείνες στις χώρες με ΜΔ[18]. Αυτό επιβεβαιώνεται από την εμπειρία των Βορείων Χωρών, οι οποίες έχουν παρόμοιες αγορές εργασίας και οικονομικές επιδόσεις[19]. Τέλος, οι ροές κινητικότητας καθορίζονται από παράγοντες που σχετίζονται με τις συνθήκες προσφοράς και ζήτησης. Οι ΜΔ θα προκαλέσουν μόνον καθυστέρηση στις προσαρμογές της αγοράς εργασίας, με κίνδυνο μάλιστα να δημιουργηθούν «εσφαλμένα» πρότυπα προορισμού σε πιο μόνιμη βάση.

20. Σε γενικότερο επίπεδο, οι περιορισμοί όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά εργασίας μπορεί να έχει ως συνέπεια την αύξηση της αδήλωτης εργασίας . Όταν παράλληλα υπάρχουν κενά στην εφαρμογή της ήδη ισχύουσας κοινοτικής νομοθεσίας, το φαινόμενο αυτό οδηγεί σε ανεπιθύμητες κοινωνικές συνέπειες τόσο όσον αφορά τους αδήλωτους εργαζόμενους όσο και το κανονικό εργατικό δυναμικό.

21. Όσον αφορά τη διάρκεια των αδειών, τα στοιχεία δείχνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό των αδειών διαμονής/εργασίας χορηγείται για μικρή χρονική περίοδο ή για εποχικούς εργαζομένους . Αυτό συμβαίνει για παράδειγμα στις ακόλουθες χώρες:

- Στην Αυστρία, το 87% του συνόλου των αδειών που χορηγήθηκαν το 2004 σε υπηκόους χωρών της ΕΕ 8 ήταν για περίοδο μικρότερη των 6 μηνών (85% το πρώτο εξάμηνο του 2005), το 12% (14% το 2005) για 6 μήνες έως ένα έτος και το 2% (0% το 2005) για περίοδο μεγαλύτερη του ενός έτους.

- Στη Γερμανία, το 95% των περίπου 500 000 αδειών εργασίας χορηγήθηκαν με χρονικούς και άλλους περιορισμούς. Στις 30 Ιουνίου 2004 ο αριθμός των απασχολουμένων από χώρες της ΕΕ10 οι οποίοι βρίσκονταν στη Γερμανία για διάρκεια μεγαλύτερη από μια πολύ περιορισμένη χρονική περίοδο και οι οποίοι έπρεπε επομένως να καταβάλλουν εισφορές κοινωνικής ασφάλισης ήταν μόνο 100 000 περίπου, ή το 0,2% του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας.

- Στις Κάτω Χώρες, το 2004 χορηγήθηκαν περίπου 24 400 άδειες. Ωστόσο, λόγω του μεγάλου αριθμού των εποχικών εργαζομένων, ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί μόνο σε 13 000 «εργατοέτη».

- Στην Ιταλία, το 76% των αδειών εργασίας το 2004 και το 71% το 2005 χορηγήθηκαν σε εποχικούς εργαζομένους.

- Στη Γαλλία, το 74% των αδειών που χορηγήθηκαν το 2004 ήταν για εποχικούς εργαζομένους, το 11% για έκτακτους εργαζομένους, το 5% για μόνιμους εργαζομένους και το 10% για άλλους δικαιούχους[20].

22. Μετά τη διεύρυνση, οι εξελίξεις στην αγορά εργασίας στις χώρες της ΕΕ8 ήταν θετικές και τα ποσοστά ανεργίας μειώθηκαν σημαντικά σχεδόν σε όλες αυτές τις χώρες (βλ. πίνακες Α4 και Α5 στο παράρτημα). Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να αναμένεται αύξηση της πίεσης με στόχο την έξοδο από τις χώρες της ΕΕ8 για εργασία, εφόσον, επιπλέον, οι προοπτικές οικονομικής μεγέθυνσης εξακολουθούν να είναι καλές και τα κονδύλια των διαρθρωτικών ταμείων και του ταμείου αγροτικής ανάπτυξης, που αυξήθηκαν αισθητά, άρχισαν να αποφέρουν αποτελέσματα όσον αφορά την προώθηση της οικονομικής μεγέθυνσης και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

4.2 Αποτελέσματα στην αγορά εργασίας για τους υπηκόους της χώρας υποδοχής και της ΕΕ: ποσοστά απασχόλησης

23. Τα αποτελέσματα στην αγορά εργασίας για τους υπηκόους της ΕΕ10 στα κράτη μέλη της ΕΕ15 αποτελούν κεντρικό θέμα προς εξέταση. Για τα κράτη μέλη της ΕΕ15 για τα οποία υπάρχουν διαθέσιμα σημαντικά στατιστικά στοιχεία (βλ. πίνακα κατωτέρω), ο βασικός δείκτης της αγοράς εργασίας, δηλαδή το ποσοστό απασχόλησης, δείχνει ότι σε κάθε χώρα οι υπήκοοι της ΕΕ10 τείνουν να έχουν ποσοστά απασχόλησης τα οποία είναι παρόμοια με εκείνα των ατόμων που είναι υπήκοοι των εν λόγω χωρών και των άλλων χωρών της ΕΕ15. Επιπλέον, τα ποσοστά αυτά είναι γενικά υψηλότερα από εκείνα των υπηκόων τρίτων χωρών. Στην Ιρλανδία, την Ισπανία και το ΗΒ τα ποσοστά απασχόλησης των υπηκόων της ΕΕ10 είναι ακόμη υψηλότερα από εκείνα των υπηκόων της χώρας. Αυτό δείχνει ότι οι υπήκοοι της ΕΕ10 συμβάλουν θετικά σε κάθε κράτος μέλος στις γενικές επιδόσεις της αγοράς εργασίας , στη διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη και στην κατάσταση των δημόσιων οικονομικών.

[pic]

24. Ένα ενδιαφέρον γεγονός είναι ότι μετά τη διεύρυνση το ποσοστό απασχόλησης των υπηκόων των χωρών της ΕΕ 10 αυξήθηκε σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ15, συμπεριλαμβανομένης της Ισπανίας, της Γαλλίας, των Κάτω Χωρών, της Αυστρίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, σε ορισμένες περιπτώσεις πολύ σημαντικά. Αυτό μπορεί να συνδεθεί με δύο γεγονότα.

- Πρώτον, η διεύρυνση μπορεί να έχει συμβάλει στο να γίνει ορατό ένα μέρος της κρυφής οικονομίας που αποτελείται από εργαζομένους από τις χώρες της ΕΕ10 οι οποίοι ήταν προηγουμένως αδήλωτοι, με πολύ γνωστές ευνοϊκές συνέπειες, όπως καλύτερη τήρηση των νόμιμων προτύπων εργασίας, μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή λόγω μικρότερου κινδύνου περιθωριοποίησης των ενδιαφερομένων και μεγαλύτερα δημόσια έσοδα από φορολογία και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης. Αυτό σημαίνει επίσης ότι η αύξηση της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού από τα κράτη μέλη της ΕΕ10 λόγω της διεύρυνσης μπορεί πράγματι να είναι μικρότερη απ’ ό,τι φαίνεται από τα στοιχεία[21].

- Δεύτερον, το ποσοστό απασχόλησης των υπηκόων της ΕΕ10 μπορεί να έχει πραγματικά αυξηθεί μετά τη διεύρυνση λόγω της αλλαγής της στάσης των εργοδοτών, των μεγαλύτερων ευκαιριών δημιουργίας ιδιωτικών επιχειρήσεων, της βελτίωσης της πληροφόρησης και των νομοθετικών ρυθμίσεων.

4.3. Σύνθεση του εργατικού δυναμικού που προέρχεται από την ΕΕ10 στα κράτη μέλη της ΕΕ15: συμπληρωματικότητα ή υποκατάσταση;

25. Επειδή ο αριθμός των εργαζομένων της ΕΕ10 είναι μικρός, είναι δύσκολο να δοθεί λεπτομερής και ταυτόχρονα αξιόπιστη από στατιστική άποψη εικόνα της κατάστασής του. Για το λόγο αυτό, στην ανάλυση που ακολουθεί η ΕΕ15 θα θεωρηθεί ως ένα σύνολο. Βασική πτυχή της κινητικότητας των εργαζομένων δεν είναι μόνον η έκτασή της, αλλά και το αν οι εργαζόμενοι από την ΕΕ10 αποκλείουν εκείνους που βρίσκονται ήδη στη χώρα και ανταγωνίζονται για παρόμοιες θέσεις εργασίας ή αν διαδραματίζουν συμπληρωματικό ρόλο.

[pic]

26. Η τομεακή σύνθεση του εργατικού δυναμικού δείχνει ότι η τομεακή κατανομή του εθνικού εργατικού δυναμικού δεν μεταβλήθηκε σημαντικά το 2003, το 2004 και το 2005, γεγονός που αποδεικνύει ότι η περιορισμένη είσοδος εργαζομένων από τα κράτη μέλη της ΕΕ10 δεν είχε ως συνέπεια τον αποκλεισμό των εργαζομένων της χώρας υποδοχής , τουλάχιστον σε αυτό το γενικό συγκεντρωτικό επίπεδο[22]. Οι εργαζόμενοι της χώρας υποδοχής είναι σχετικά περισσότερο συγκεντρωμένοι στον τομέα των υπηρεσιών και ιδίως στη δημόσια διοίκηση, την εκπαίδευση, την υγεία κ.ά. (το 32% αυτών το πρώτο τρίμηνο του 2005), ενώ οι εργαζόμενοι από τα κράτη μέλη της ΕΕ10 εργάζονται περισσότερο στον κατασκευαστικό τομέα (15% των υπηκόων της ΕΕ10 και 8% των υπηκόων της χώρας υποδοχής)[23].

27. Η κατανομή του εργατικού δυναμικού από την ΕΕ10 με βάση τα επαγγελματικά προσόντα στηρίζει την άποψη ότι οι υπήκοοι των χωρών της ΕΕ10 συμβάλλουν συμπληρωματικά στις εθνικές οικονομίες . Το ποσοστό των υπηκόων της ΕΕ10 στα κράτη μέλη της ΕΕ15 με χαμηλό επίπεδο προσόντων είναι μικρότερο από εκείνο των υπηκόων των χωρών αυτών (21% έναντι 31%), των υπηκόων άλλων χωρών της ΕΕ15 και των υπηκόων τρίτων χωρών. Αυτό αντανακλάται σε υψηλότερο ποσοστό ατόμων με προσόντα μέσου επιπέδου (57% έναντι 46%), ενώ τα ποσοστά των ατόμων με προσόντα υψηλού επιπέδου είναι παρόμοια. Τα προσόντα μέσου επιπέδου περιλαμβάνουν την ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και την εξειδικευμένη επαγγελματική εκπαίδευση, και αυτό είναι το επίπεδο προσόντων το οποίο υπάρχει σε πολύ χαμηλό ποσοστό σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ15, με αποτέλεσμα να δημιουργείται έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού σε πολλούς τομείς της οικονομίας[24].

[pic]

28. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν συνεπώς ότι η κινητικότητα από τα κράτη μέλη της ΕΕ10 προς την ΕΕ15 μπορεί να έχει θετικές συνέπειες στις αγορές εργασίας με την κάλυψη ελλείψεων σε εργατικό δυναμικό σε ορισμένους τομείς. Μπορούν να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας, παραδείγματος χάριν στον κατασκευαστικό τομέα και στους τομείς των οικιακών υπηρεσιών και των υπηρεσιών τροφοδοσίας, που ενδέχεται να μην μπορούν να καλυφθούν με άλλο τρόπο σε ορισμένες χώρες. Οι εργαζόμενοι με υψηλό επίπεδο προσόντων από τα κράτη μέλη της ΕΕ10 μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία επιχειρήσεων και στη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη μέσω της συγκέντρωσης ανθρώπινου δυναμικού. Η προώθηση του ανθρώπινου δυναμικού και η διά βίου εκπαίδευση είναι πράγματι μία από τις σημαντικότερες διαστάσεις της πολιτικής της ΕΕ για την απασχόληση και τη συνοχή. Για το λόγο αυτό, τα προγράμματα της ΕΕ όπως η ΕΣΑ (Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Απασχόληση), το ΕΚΤ και το πρόγραμμα διά βίου εκπαίδευσης, υποστηρίζουν αυτό το είδος ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού. Η αποτελεσματικότητα της αγοράς εργασίας μπορεί επίσης να αυξηθεί, δεδομένου ότι οι αλλοδαποί εργαζόμενοι προσαρμόζονται γενικά ευκολότερα στις περιφερειακές διαφορές ως προς τις οικονομικές ευκαιρίες.

5. Συμπερασματα και Συστασεις

29. Την παραμονή της δεύτερης φάσης των ΜΔ, εφαρμόζεται μεγάλος αριθμός διαφορετικών εθνικών νομικών συστημάτων για την πρόσβαση στις αγορές εργασίας της ΕΕ25. Οι χώρες που έχουν ανοίξει πλήρως την αγορά εργασίας τους είναι αισιόδοξες για τα αποτελέσματα της απόφασης αυτής, ενώ ορισμένες από εκείνες που διατήρησαν περιορισμούς τείνουν να τονίζουν τη χρησιμότητά τους, αναφέροντας ειδικές εθνικές συνθήκες.

30. Τα κράτη μέλη πρέπει να καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες για να εξασφαλίσουν την ορθή εφαρμογή της υφιστάμενης κοινοτικής νομοθεσίας, των προτύπων εργασίας και ιδίως των διατάξεων της οδηγίας περί απόσπασης, με κατάλληλη ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας, όπου είναι αναγκαίο. Η ελλιπής εφαρμογή από τις εθνικές αρχές της υφιστάμενης κοινοτικής και εθνικής νομοθεσίας μπορεί πράγματι να έχει δημιουργήσει σε ορισμένες χώρες μια αντίθετη και εσφαλμένη εντύπωση για τη διεύρυνση και για τα οφέλη της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων.

31. Από τη στατιστική ανάλυση των εθνικών στοιχείων που ελήφθησαν και χρησιμοποιήθηκαν για την παρούσα έκθεση μπορούν να εξαχθούν τα ακόλουθα συμπεράσματα:

- Οι ροές κινητικότητας μεταξύ της ΕΕ10 και της ΕΕ15 είναι πολύ περιορισμένες και το μέγεθός τους δεν επαρκεί για να επηρεάσει την αγορά εργασίας της ΕΕ γενικά. Επιπλέον, οι ροές κινητικότητας από την ΕΕ15 προς τα κράτη μέλη της ΕΕ10 και μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ10 είναι γενικά ασήμαντες (βλ. πίνακα A1).

- Το ποσοστό των υπηκόων της ΕΕ10 στους κατοίκους κάθε κράτους μέλους της ΕΕ15 παρέμεινε σχετικά σταθερό πριν και μετά τη διεύρυνση · αυξήθηκε στο ΗΒ και, πιο αισθητά, στην Αυστρία και στην Ιρλανδία[25]. Ωστόσο, στην Αυστρία υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι το 2005 ο αριθμός των ατόμων που είναι υπήκοοι χωρών της ΕΕ8 σταθεροποιήθηκε.

- Δεν υπάρχουν στοιχεία που να φανερώνουν άμεση σχέση μεταξύ της έκτασης των ροών κινητικότητας από τα κράτη μέλη της ΕΕ10 και των εφαρμοζόμενων ΜΔ . Τέλος, οι ροές κινητικότητας προκαλούνται από παράγοντες που σχετίζονται με τις συνθήκες προσφοράς και ζήτησης. Επίσης, οι ΜΔ μόνο θα καθυστερήσουν τις προσαρμογές της αγοράς εργασίας, με κίνδυνο να δημιουργηθούν «εσφαλμένα» πρότυπα προορισμού και μάλιστα σε πιο μόνιμη βάση.

- Το ποσοστό απασχόλησης των υπηκόων της ΕΕ10 στα κράτη μέλη της ΕΕ15 είναι παρόμοιο με εκείνο των υπηκόων της χώρας υποδοχής, ενώ είναι ακόμη υψηλότερο στην Ιρλανδία, την Ισπανία, την Αυστρία και το ΗΒ.

- Οι μεταναστευτικές ροές μετά τη διεύρυνση είχαν θετικές συνέπειες στις οικονομίες των κρατών μελών της ΕΕ15: οι υπήκοοι της ΕΕ10 συνέβαλαν θετικά στις συνολικές επιδόσεις της αγοράς εργασίας, στη διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη και στη βελτίωση των δημόσιων οικονομικών.

- Αυτό το ποσοστό απασχόλησης αυξήθηκε σε πολλές χώρες μετά τη διεύρυνση. Η διεύρυνση βοήθησε στη μείωση της κρυφής οικονομίας που δημιουργούσαν οι προηγουμένως αδήλωτοι εργαζόμενοι από την ΕΕ10, με πολύ γνωστές ευνοϊκές συνέπειες, όπως καλύτερη τήρηση των νόμιμων προτύπων εργασίας, μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή και μεγαλύτερα δημόσια έσοδα από φορολογία και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης. Αυτό είχε επίσης ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της ένταξης των υπηκόων της ΕΕ10 λόγω αλλαγής στη στάση των εργοδοτών, περισσότερων ευκαιριών για τη δημιουργία ιδιωτικών επιχειρήσεων, καλύτερης ενημέρωσης και βελτίωσης των νομοθετικών ρυθμίσεων.

- Η τομεακή σύνθεση του εργατικού δυναμικού που αποτελείται από υπηκόους της ΕΕ 15 δεν έχει δείξει σημαντικές αλλαγές μετά τη διεύρυνση και δεν αποδεικνύεται ότι η περιορισμένη είσοδος εργαζομένων από τα κράτη μέλη της ΕΕ10 [26] προκάλεσε τον αποκλεισμό από την αγορά εργασίας των εργαζομένων που είναι υπήκοοι της χώρας υποδοχής. Οι υπήκοοι της ΕΕ10 διαδραματίζουν συμπληρωματικό ρόλο .

- Οι υπήκοοι της ΕΕ10 καλύπτουν ελλείψεις ειδικευμένου εργατικού δυναμικού στα κράτη μέλη της ΕΕ15 και συμβάλλουν στη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη μέσω της συγκέντρωσης ανθρώπινου δυναμικού.

32. Η Επιτροπή πιστεύει ότι η παρούσα έκθεση παρέχει στα κράτη μέλη τις απαραίτητες πληροφορίες για την επανεξέταση της θέσης τους για τη δεύτερη περίοδο των ΜΔ. Εντούτοις, λόγω των δυσκολιών που αντιμετωπίστηκαν για την απόκτηση των εθνικών στατιστικών στοιχείων σχετικά με τις μεταναστευτικές ροές των υπηκόων της ΕΕ, η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να λάβουν τα αναγκαία διοικητικά μέτρα για τη συλλογή των απαιτούμενων στοιχείων σε εθνικό επίπεδο και την έγκαιρη διαβίβασή τους στη EUROSTAT. Στο μέλλον η Επιτροπή σκοπεύει να ζητά από τα κράτη μέλη να υποβάλλουν, σε συνεργασία με τη EUROSTAT, ετήσια έκθεση σχετικά με τις ροές κινητικότητας των εργαζομένων στο εσωτερικό της ΕΕ.

33. Στη συνεδρίαση της ομάδας υψηλού επιπέδου στις 16 Σεπτεμβρίου 2005 οι πλειοψηφία των κοινωνικών εταίρων ήταν υπέρ της άρσης των περιορισμών όσον αφορά την πρόσβαση στις αγορές εργασίας. Η Επιτροπή γνωρίζει ότι τα περισσότερα κράτη μέλη σκοπεύουν να μελετήσουν σοβαρά το θέμα της διατήρησης των περιορισμών κατά τη δεύτερη περίοδο. Επίσης, τα κράτη μέλη θα πραγματοποιήσουν διαβουλεύσεις μεταξύ τους με σκοπό να καθορίσουν τη θέση τους για τη δεύτερη φάση των μεταβατικών διατάξεων.

34. Η Επιτροπή παροτρύνει τα κράτη μέλη, κατά την προετοιμασία και την έκδοση της κοινοποίησης των προθέσεών τους για τη δεύτερη φάση, όχι μόνο να λάβουν δεόντως υπόψη τα στατιστικά στοιχεία αλλά και να απευθύνουν ένα γενικό θετικό μήνυμα στους πολίτες όσον αφορά τις προοπτικές για την ελεύθερη κυκλοφορία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Συνιστά επίσης την πλήρη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στην προετοιμασία των αποφάσεων αυτών.

35. Τα κράτη μέλη που δεν είναι σε θέση να άρουν τους περιορισμούς θα συνεχίσουν πιθανώς να αντιμετωπίζουν την ανάγκη αναζήτησης άλλων τρόπων κάλυψης των ελλείψεων στην αγορά εργασίας, όπως π.χ. μέσω της σύναψης διμερών συμφωνιών. Επιπλέον, η Επιτροπή επαναλαμβάνει ότι πρέπει να αποφευχθούν οι έμμεσες αρνητικές συνέπειες από τη διατήρηση των περιορισμών. Επίσης, πρέπει να αντιμετωπιστεί από τα κράτη μέλη το πρόβλημα των προσώπων που δηλώνονται ως αυτοαπασχολούμενοι με σκοπό να παρακάμψουν την εθνική νομοθεσία.

36. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων είναι μία από τις βασικές ελευθερίες σύμφωνα με τη συνθήκη ΕΚ. Παρά τους φόβους που εκφράστηκαν με την ευκαιρία των διαδοχικών διευρύνσεων, η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων δεν είχε ως συνέπεια τη διατάραξη των εθνικών αγορών εργασίας. Ήταν επομένως ορθό, με την ευκαιρία της υπογραφής της συνθήκης προσχώρησης, τα κράτη μέλη της ΕΕ15 να δηλώσουν επισήμως ότι θα αρχίσει το ταχύτερο δυνατόν η διαδικασία για την πλήρη εφαρμογή του κεκτημένου στον τομέα αυτό. Η Επιτροπή επισημαίνοντας το δικαίωμα των κρατών μελών που ορίζεται στη συνθήκη προσχώρησης του 2003 να διατηρήσουν τους περιορισμούς βάσει των μεταβατικών διατάξεων, συνιστά στα κράτη μέλη να εξετάσουν προσεκτικά αν είναι αναγκαία η συνέχιση των περιορισμών αυτών, λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση της αγοράς εργασίας τους και τα στοιχεία της παρούσας έκθεσης.

37. Ανεξάρτητα από την απόφαση που θα λάβουν τα κράτη μέλη στο στάδιο αυτό, πρέπει να προετοιμαστούν να ανοίξουν τις αγορές εργασίας τους ώστε να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους σύμφωνα με τις Συνθήκες. Σκοπός των μεταβατικών μέτρων είναι να δοθεί η δυνατότητα στα κράτη μέλη να προετοιμαστούν για την ταχύτερη δυνατή επίτευξη αυτού του τελικού και αμετάκλητου στόχου. Στο θέμα αυτό η Επιτροπή χαιρετίζει τις θετικές εμπειρίες των κρατών μελών τα οποία ήδη κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης των μεταβατικών διατάξεων έχουν αποκομίσει μεγάλα οφέλη από το ότι άνοιξαν με επιτυχία τις αγορές εργασίας τους στους υπηκόους της ΕΕ8.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I: ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

TABLE A1

[pic]

TABLE A2

[pic]

TABLE A3

[pic]

TABLE A4

[pic]

TABLE A5

[pic]

ANNEX II: BIBLIOGRAPHY

Free Movement of Workers to and from the new Member States- how will it work in practice? (Commission publication available in 20 Community languages)

http://europa.eu.int/comm/employment_social/free_movement/docs_en.htm

Guide for National Administrations- The transitional arrangements for the free movement of workers from the new Member States following the enlargement of the European Union on 1 May 2004 (Document available in 20 Community languages)

http://europa.eu.int/comm/employment_social/free_movement/docs_en.htm

''Where can I go for work? Information on the transitional rules governing the free movement of workers from, to and between the new Member states.'' (Commission's Eures website)

http://europa.eu.int/eures/home.jsp?lang=en

UK, Accession Monitoring Reports , joint online reports by the Home Office, the Department for Work and Pensions, the HM Revenue and Customs and the Office of the Deputy Prime Minister (UK)

The Netherlands, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Evaluatie Werknemersverkeer MOE-landen , 20 May 2005 (Netherlands)

J. Portes and S. French, The Impact of Free Movement of Workers from Central and Eastern Europe on the UK labour market: early evidence , Working Paper No 18., for the UK Department for Work and Pensions (UK)

J. Le Guen, Etude comparé eau niveau européen de l'impact de la concurrence sur l'emploi dans le secteur agricole , Mission parlementaire de Jacques Le Guen, député du Finistère, Assemblée nationale française, auprès de Dominique Buisserau, ministre français de l'agriculture, de l'alimentation, de la pêche et de la ruralité, avril 2005 (France)

P. Weil, A Flexible Framework for a Plural Europe , Discussion paper prepared for the UK Presidency, October 2005, CRNS, Paris (France and EU)

J. E. Dǿlvik & L. Eldgring, Mobility of labour and Services after EU enlargement: Nordic differences and commonalities , Final Report from a Working Group under the Nordic Council of Ministers, August 2005 (Nordic countries)

Katholieke Universiteit Leuven and Idea Consult, The Effects of the EU Enlargement on the Flemish Labour Market , January 2005, Research on behalf of the Flemish Minister of Employment, Education and Training (Flanders, Belgium)

Ramboll Management, Analyse af EU-udvidelsens betydning for det danske arbejdsmarked, November 2005 (Denmark)

ECAS, Report on the Free Movement of Workers in EU-25. Who's afraid of EU enlargement ?, August 2005

T. Boeri & H Brücker, Migration , Co-ordination Failures and EU Enlargement , May 2005

K. Ward, N. Coe & J. Johns, University of Manchester, The role of temporary staffing agencies in facilitating labour mobility in Central and Eastern Europe , study performed for Vedior, January 2005

Manpower, EU enlargement- one year on. A Manpower Update, May 2005

[1] Πρέπει να υπάρχει νομική διάκριση ανάμεσα στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων (άρθρο 39 ΕΚ) και στην ελευθερία εγκατάστασης (άρθρο 43 ΕΚ) και στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών (άρθρο 49 ΕΚ). Η οδηγία για τους αποσπασμένους εργαζομένους, η οποία σχετίζεται με αυτή την τελευταία ελευθερία, δεν υπόκειται σε μεταβατικές διατάξεις, με εξαίρεση τη Γερμανία και την Αυστρία που επιτρέπεται να εφαρμόζουν περιορισμούς στη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών σε ορισμένους ευαίσθητους τομείς που περιλαμβάνουν την προσωρινή απόσπαση εργαζομένων όπως προβλέπεται στην παράγραφο 13 των ΜΔ.

[2] Η παρούσα έκθεση εξετάζει την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στην ΕΕ και όχι το θέμα της οικονομικής μετανάστευσης υπηκόων τρίτων χωρών.

[3] Πρέπει να σημειωθεί ότι δεν μπορούν να εφαρμοστούν περιορισμοί για τους υπηκόους της Μάλτας και της Κύπρου.

[4] Στην παρούσα έκθεση ως «κράτη μέλη της ΕΕ15» νοούνται όλα τα κράτη μέλη που ανήκαν στην ΕΕ πριν από την 1η Μαΐου 2004· ως «κράτη μέλη της ΕΕ10» νοούνται όλες οι χώρες που προσχώρησαν στην ΕΕ την 1η Μαΐου 2004, ενώ ως «κράτη μέλη της ΕΕ8» νοούνται όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ10 πλην της Μάλτας και της Κύπρου.

[5] Άρθρο 39 ΕΚ· κανονισμός 1612/68/ΕΟΚ· οδηγία 68/360/ΕΚ. Από τις 30 Απριλίου 2006 θα εφαρμόζεται η οδηγία 2004/38/ΕΚ, η οποία θα αντικαταστήσει/τροποποιήσει προηγούμενες νομοθετικές διατάξεις.

[6] Υπάρχει ωστόσο έμμεση επίδραση στο άρθρο 69 του κανονισμού 1408/71/ΕΟΚ.

[7] Βλ. βιβλιογραφία.

[8] Αυτό δεν εφαρμόζεται για το Γιβραλτάρ, το οποίο έχει σύστημα άδειας εργασίας.

[9] Λεπτομερής παρουσίαση των εθνικών μέτρων που έλαβαν τα κράτη μέλη για την πρώτη φάση των ΜΔ υπάρχει στην πύλη Eures για την επαγγελματική κινητικότητα. Περίληψη των μέτρων αυτών βρίσκεται στο δικτυακό τόπο της ΓΔ EMPL της Επιτροπής που αναφέρεται στη βιβλιογραφία.

[10] Βλ. σχετικές διατάξεις της παραγράφου 14 των μεταβατικών διατάξεων σχετικά με την προτιμησιακή μεταχείριση.

[11] Η Επιτροπή έχει λάβει διοικητικά στοιχεία από όλα τα κράτη μέλη εκτός από το Λουξεμβούργο και την Κύπρο, χώρες οι οποίες δεν περιλήφθηκαν στην ανάλυση.

[12] Οι πληροφορίες που περιλαμβάνουν τα διοικητικά στοιχεία είναι πιο περιορισμένες από εκείνες που είναι διαθέσιμες στην LFS και εξαρτώνται περισσότερο από το νομικό πλαίσιο για τους αλλοδαπούς.

[13] Η LFS είναι μια εναρμονισμένη τριμηνιαία έρευνα της ΕΕ που καλύπτει το σύνολο του συνήθως διαμένοντος πληθυσμού σε κάθε κράτος μέλος και βασίζεται σε δείγμα περίπου 1,7 εκατ. ατόμων στην ΕΕ25.

[14] Βλ. παρακάτω για περισσότερες πληροφορίες.

[15] Για λεπτομερέστερες πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των αδειών, βλ. πίνακα A1 στο παράρτημα με τα στατιστικά στοιχεία.

[16] Τα στοιχεία της LFS αφορούν το πρώτο τρίμηνο κάθε έτους, ενώ τα διοικητικά στοιχεία αφορούν διάφορες περιόδους, όπως αναφέρεται στους σχετικούς πίνακες. Επιπλέον, τα αριθμητικά στοιχεία της LFS αναφέρονται στον «καθαρό» αριθμό ατόμων ανά ιθαγένεια οποιαδήποτε χρονική στιγμή, ενώ τα διοικητικά στοιχεία, τόσο για τον πληθυσμό των εργαζομένων όσο και για τις ροές, αναφέρονται στον αριθμό των αδειών που χορηγήθηκαν ή για τις οποίες υποβλήθηκε αίτηση, ανεξάρτητα από την πραγματική διάρκεια της διαμονής ή των επιστροφών στη χώρα καταγωγής ή, στην περίπτωση των στοιχείων για τις ροές, των αδειών που χορηγήθηκαν προηγουμένως.

[17] Επειδή είναι μικρός ο αριθμός των υπηκόων άλλων χωρών της ΕΕ στα κράτη μέλη της ΕΕ10, η ανάλυση θα περιοριστεί στην ΕΕ15 για λόγους αξιοπιστίας των στοιχείων.

[18] Οι ροές στην Ιρλανδία είναι μεγαλύτερες, παρόλο που, όπως αναφέρεται στην παράγραφο 0, τα αριθμητικά στοιχεία δεν είναι απολύτως συγκρίσιμα.

[19] Η μετανάστευση από τα κράτη μέλη της ΕΕ8 στη Νορβηγία είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ ό,τι σε όλες τις άλλες Βόρειες Χώρες συνολικά, με ή χωρίς ΜΔ. Η Σουηδία δεν έχει περιορισμούς, ενώ η Νορβηγία, η Δανία, η Φινλανδία και η Ισλανδία εφαρμόζουν περιορισμούς. Μεταξύ των τελευταίων χωρών, η Δανία και η Νορβηγία έχουν το πιο φιλελεύθερο σύστημα.

[20] Τονίζεται ωστόσο ότι σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, τα διοικητικά στοιχεία που υπέβαλε η Γαλλία δεν περιλαμβάνουν τις άδειες εργασίας που χορηγήθηκαν για περιόδους διαμονής μικρότερες των τριών μηνών.

[21] Τα στατιστικά στοιχεία σχετικά με την κινητικότητα και τη μετανάστευση δεν αντανακλούν απλώς τις πραγματικές μετακινήσεις των ατόμων από τη μια χώρα προς την άλλη, αλλά και το γεγονός ότι οι προηγουμένως αδήλωτοι εργαζόμενοι μπορούν να εντοπιστούν ευκολότερα μέσω στατιστικών ερευνών, είτε λόγω της ενσωμάτωσής τους, π.χ. σε μητρώα πληθυσμού που αποτελούν συχνά τη βάση για τη δειγματοληψία ή λόγω της μεγαλύτερης προθυμίας των ατόμων να λάβουν μέρος σε στατιστικές έρευνες.

[22] Δεν μπορεί ωστόσο να αποκλειστεί ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η μετανάστευση από την ΕΕ10 μπορεί να έχει επιπτώσεις σε περιφερειακό επίπεδο ή όσον αφορά την απασχόληση.

[23] Τα διοικητικά στοιχεία δείχνουν ότι οι υπήκοοι της ΕΕ10 συμβάλλουν επίσης ουσιαστικά στον αγροτικό τομέα, αλλά λόγω του πολύ περιορισμένου μεγέθους της γεωργίας από την άποψη της αγοράς εργασίας, του εποχιακού χαρακτήρα της και του γεγονότος ότι τα σχετικά αριθμητικά στοιχεία αναφέρονται στο τρίμηνο του χειμώνα, τα ποσοστά δεν είναι ιδιαίτερα υψηλά.

[24] Επίσης, η είσοδος εργαζομένων που συμπληρώνουν το εργατικό δυναμικό της χώρας υποδοχής θα αύξανα, εφόσον οι υπόλοιπες συνθήκες παρέμεναν ίδιες, την παραγωγικότητα των υπηκόων της χώρας και θα είχε ως αποτέλεσμα μάλλον την αύξηση του επιπέδου των αμοιβών και όχι το αντίθετο.

[25] Βλ. παράγραφο 16 ανωτέρω.

[26] Δεν μπορεί να αποκλειστεί ωστόσο ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η μετανάστευση από την ΕΕ10 μπορεί να έχει συνέπειες σε περιφερειακό επίπεδο ή όσον αφορά την απασχόληση.