ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Η ιδιότητα του ευρωπαίου πολίτη στην πράξη: προαγωγή του ευρωπαϊκού πολιτισμού και της πολυμορφίας μέσω των προγραμμάτων για τη νεολαία, τον πολιτισμό, τον οπτικοακουστικό τομέα και τη συμμετοχή των πολιτών

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

Σύνοψη

Η ανακοίνωση της Επιτροπής της 10ης Φεβρουαρίου «Η οικοδόμηση του κοινού μας μέλλοντος: Προκλήσεις πολιτικής και δημοσιονομικά μέσα της διευρυμένης Ένωσης 2007-2013», πρότεινε την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ιθαγένειας ως κύριας προτεραιότητας για τη δράση της ΕΕ, βάσει ενός χώρου ελευθερίας, δικαιοσύνης και ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης να αναχθεί η ιθαγένεια σε πραγματικότητα με την προαγωγή του ευρωπαϊκού πολιτισμού και της πολυμορφίας, καλύπτοντας τομείς που εμπλέκουν άμεσα τους ευρωπαίους πολίτες στη διαδικασία ολοκλήρωσης, δηλ. τη νεολαία, τον πολιτισμό, τον οπτικοακουστικό τομέα και την συμμετοχή των πολιτών.

Τα υφιστάμενα προγράμματα στους εν λόγω τομείς λήγουν στο σύνολό τους το 2006 και λαμβάνοντας υπόψη την προαναφερθείσα ανακοίνωση καθώς και τα αποτελέσματα των δημοσίων διαβουλεύσεων και των πρόσφατων εκθέσεων αξιολόγησης, η Επιτροπή αργότερα κατά τη διάρκεια του έτους πρόκειται να εγκρίνει νομοθετικές προτάσεις για μια νέα γενιά προγραμμάτων στους εν λόγω τομείς για την επόμενη περίοδο προγραμματισμού (με εξαίρεση αυτήν που αφορά τη συμμετοχή των πολιτών, που θα υποβληθεί στις αρχές του 2005 βάσει μιας αρχικής εκτίμησης του σχετικού νέου προγράμματος που δρομολογήθηκε το 2004, και της έκβασης της συζήτησης για το ευρωπαϊκό σύνταγμα). Ο σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι η παρουσίαση του περιεχομένου και της συλλογιστικής αυτών των προτάσεων.

Η επόμενη δεκαετία θα αυξήσει κατά πολύ την πολυμορφία της Ένωσης. Με την προσχώρηση 10 νέων κρατών μελών την 1η Μαΐου 2004, θα πραγματοποιηθεί η σημαντικότερη διεύρυνση στην ιστορία της. Μέχρι το 2007 ο συνολικός πληθυσμός της Ένωσης θα προσεγγίσει τα 500 εκατομμύρια, αντιπροσωπεύοντας έναν απέραντο πλούτο πολιτιστικής, κοινωνικής και γλωσσικής πολυμορφίας. Επιπλέον, οι κοινωνίες μας υφίστανται σημαντικές δημογραφικές αλλαγές με συνέπεια τη γήρανση και τη μείωση του πληθυσμού σε ηλικία απασχόλησης και τις συνεχείς μεταναστευτικές ροές. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, οι κοινές αξίες που στηρίζουν τις κοινωνίες μας, όπως η ελευθερία, η δικαιοσύνη, η ανοχή και η αλληλεγγύη, είναι σημαντικότερες από ποτέ.

Οι ευρωπαίοι πολίτες πρέπει επομένως να αποκτήσουν την ευκαιρία για άμεση, προσωπική εμπειρία για το τι συνεπάγεται η ευρωπαϊκή ιθαγένεια και οι εν λόγω αξίες στην πράξη - είτε μέσω της συμμετοχής στο διάλογο με τα θεσμικά μέσα, είτε μέσω των ανταλλαγών πολιτών και νέων, είτε μέσω της συμμετοχής σε διασυνοριακά προγράμματα. Η προαγωγή της κινητικότητας των πολιτών, των καλλιτεχνών, των πολιτιστικών και οπτικοακουστικών έργων και εκδηλώσεων, προσφέρει στους ευρωπαίους πολίτες τη δυνατότητα εξοικείωσης με τα κοινά στοιχεία κατά την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής τους ταυτότητας, μιας ταυτότητας που συμπληρώνει αυτήν - την εθνική, την περιφερειακή, την εθνοτική, τη θρησκευτική - που κατέχουν ήδη οι πολίτες.

Μέσω των ενεργειών κινητικότητας, της Eυρωπαϊκής Eθελοντικής Υπηρεσίας και των ενεργειών αναβάθμισης της ποιότητας των δομών υποστήριξης για τους νέους, το νέο πρόγραμμα ΝΕΟΛΑΙΑ θα προωθήσει την ενεργό συμμετοχή των νεαρών ατόμων στην κοινωνία των πολιτών, τις αξίες της ανοχής και της αλληλεγγύης μεταξύ των νέων και το διαπολιτισμικό διάλογο. Θα καλύψει επίσης ορισμένες τρίτες χώρες καθώς και τα κράτη μέλη.

Σύμφωνα με τις απαιτήσεις του άρθρου 151 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και την αρχή της επικουρικότητας, το νέο πρόγραμμα «Πολιτισμός» θα συμβάλει στην άνθηση των κοινών ευρωπαϊκών πολιτιστικών αξιών βάσει της πολιτιστικής συνεργασίας μεταξύ των καλλιτεχνών, των πολιτιστικών φορέων και των πολιτιστικών ιδρυμάτων. Θα επικεντρωθεί στην προώθηση της πολυμερούς ευρωπαϊκής συνεργασίας προσφέροντας τη δυνατότητα της ανάπτυξης μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας από κάτω προς τα πάνω μέσω της διάδρασης των πολιτών της.

Λαμβάνοντας υπόψη τον υψηλό πολιτιστικό και κοινωνικό αντίκτυπο των οπτικοακουστικών μέσων, ο εν λόγω τομέας προσφέρει μια μοναδική πλατφόρμα για διαπολιτισμικό διάλογο και για την προώθηση της αμοιβαίας γνώσης και της κατανόησης. Το νέο πρόγραμμα της ΕΕ στον εν λόγω τομέα πρέπει επομένως να στοχεύσει στη δημιουργία των συνθηκών που να επιτρέπουν στους Ευρωπαίους να παρακολουθήσουν ιστορίες, θεατρικά έργα, ντοκιμαντέρ και άλλα έργα που απεικονίζουν την πραγματικότητα της ζωής τους και της προσωπικής τους ιστορίας, καθώς και αυτής των γειτόνων τους.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Με την ανακοίνωση της 10ης Φεβρουαρίου με τίτλο «Η οικοδόμηση του κοινού μας μέλλοντος: Προκλήσεις πολιτικής και δημοσιονομικά μέσα της διευρυμένης Ένωσης 2007-2013» [1], η Επιτροπή προτείνει την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ιθαγένειας ως μιας από τις κύριες προτεραιότητες για τη δράση της ΕΕ, βάσει ενός χώρου ελευθερίας, δικαιοσύνης, ασφάλειας, και του σεβασμού και της προώθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων, καθώς και την προαγωγή του ευρωπαϊκού πολιτισμού και της πολυμορφίας. Η προώθηση του ευρωπαϊκού πολιτισμού και της πολυμορφίας συμβάλλει στην υλοποίηση της ευρωπαϊκής ιθαγένειας μέσω της ενθάρρυνσης της άμεσης συμμετοχής των ευρωπαϊκών πολιτών στη διαδικασία ολοκλήρωσης, δηλ. στη νεολαία, στον πολιτισμό, στον οπτικοακουστικό τομέα και στη συμμετοχή των πολιτών. Η Επιτροπή παρουσιάζει ταυτόχρονα μια ανακοίνωση σχετικά με τη νέα γενιά προγραμμάτων για την εκπαίδευση και την κατάρτιση μετά από το 2006 που θα συμβάλουν στην επίτευξη του στόχου της βιώσιμης ανάπτυξης [2].

[1] COM (2004) 101 της 10.02.2004. Η οικοδόμηση του κοινού μας μέλλοντος: Προκλήσεις πολιτικής και δημοσιονομικά μέσα της διευρυμένης Ένωσης 2007-2013

[2] COM (2004) XXX της ΧΧ.03.2004. Η νέα γενιά των κοινοτικών προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης μετά το 2006

Στο πλαίσιο αυτό η Επιτροπή υπογράμμισε επίσης τη σημασία αξιοποίησης της αναθεώρησης των νομικών μέσων που θα διεξαχθεί περίπου το 2007 με σκοπό τη μεγαλύτερη απλοποίηση του σχεδιασμού και της εφαρμογής των κοινοτικών μέσων. Καθένα από τα προγράμματα προγραμματίζεται να βελτιωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο, με σεβασμό παράλληλα των υποχρεώσεων που προκύπτουν από το δημοσιονομικό κανονισμό. Εξετάστηκε σοβαρά το ενδεχόμενο να συγκεντρωθούν όλα τα προγράμματα ιθαγένειας σε ένα ενιαίο πρόγραμμα πλαίσιο. Ωστόσο, αυτή η επιλογή απορρίφθηκε καθώς δεν θα επέφερε μεγαλύτερη απλοποίηση. Κάθε πρόγραμμα βασίζεται σε ένα διαφορετικό άρθρο της Συνθήκης και διέπεται από συγκεκριμένους κανόνες περί λήψης αποφάσεων και διαχείρισης. Επιπλέον, αν και όλα τα προγράμματα έχουν μια έντονη διάσταση ιθαγένειας, το πεδίο τους είναι διαφορετικό, όπως φαίνεται π.χ. από τις ιδιαιτερότητες του οπτικοακουστικού προγράμματος. Ωστόσο, στις περιπτώσεις που απαιτείται πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες ώστε να γίνουν αυτοί οι κανόνες όσο το δυνατόν συνεκτικότεροι μεταξύ τους.

Η Επιτροπή θεωρεί αυτήν την προσέγγιση ως σημαντικό βήμα προς την απλοποίηση των προγραμμάτων, αλλά σίγουρα όχι ως τον τελικό στόχο. Η Επιτροπή ενδιαφέρεται για προτάσεις σχετικά με τον τρόπο απλοποίησης των προγραμμάτων και της λειτουργίας τους και -όπου είναι δυνατόν- της περαιτέρω ενοποίησής τους, που θα επιδιώξει να συμπεριλάβει στα σχέδια πρότασεών της. αυτές οι προτάσεις θα μπορούσαν π.χ. να αφορούν τροποποιήσεις του δημοσιονομικού κανονισμού της Κοινότητας ή τους κανόνες εφαρμογής του, αλλά σε αυτό το στάδιο δεν πρέπει να αποκλειστεί καμία δυνατότητα.

Τα υφιστάμενα κοινοτικά προγράμματα στους τομείς της νεολαίας, του πολιτισμού, των οπτικοακουστικών μέσων και της συμμετοχής των πολιτών θα λήξουν στο σύνολό τους το 2006 [3]. Λαμβάνοντας υπόψη την ανακοίνωση για τις μελλοντικές πολιτικές και τα δημοσιονομικά μέσα και τα αποτελέσματα των δημοσίων διαβουλεύσεων και των πρόσφατων εκθέσεων ενδιάμεσης αξιολόγησης [4], η Επιτροπή αργότερα κατά τη διάρκεια του έτους πρόκειται να εγκρίνει νομοθετικές προτάσεις για μια νέα γενιά μελλοντικών προγραμμάτων για τη νεολαία, τον πολιτισμό και τα οπτικοακουστικά μέσα για την επόμενη περίοδο προγραμματισμού. Θα υποβληθεί νομοθετική πρόταση για ένα νέο πρόγραμμα για την συμμετοχή των πολιτών στις αρχές του 2005 βάσει μιας αρχικής εκτίμησης του σχετικού νέου προγράμματος που δρομολογήθηκε το 2004, και της έκβασης της συζήτησης για το ευρωπαϊκό σύνταγμα.

[3] Με την επιφύλαξη της έγκρισης της πρότασης της Επιτροπής για την παράταση του προγράμματος Πολιτισμός 2000 κατά 2 έτη (COM (2003) 187 τελικό της 16.4.03) και της έγκριση των προτάσεων της Επιτροπής για την παράταση των προγραμμάτων MEDIA Plus και MEDIA Κατάρτιση κατά 1 έτος (COM(2003) 191 τελικό (MEDIA Plus) και COM(2003) 188 τελικό (MEDIA κατάρτιση) της 16.4.03)

[4] COM (2003) 725 τελικό της 24.11.03 (MEDIA), COM (2003) 722 τελικό της 24.11.03 (Πολιτισμός), και COM (2004) 158 της 8.03.04 έγγραφο σε γραπτή διαδικασία

Ο σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι η παρουσίαση του περιεχομένου και της συλλογιστικής αυτών των προτάσεων. Εντούτοις, τίποτα στο πλαίσιο της παρούσας ανακοίνωσης δεν προδικάζει το τελικό περιεχόμενο των νομοθετικών προτάσεων προς έγκριση από την Επιτροπή, συμπεριλαμβανομένων των δημοσιονομικών πτυχών τους.

2. ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΑΣ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΕΥΡΥΜΕΝΗ ΕΝΩΣΗ

Η ιθαγένεια της Ένωσης θεσπίστηκε με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, η οποία εισήγαγε το σημερινό άρθρο 17 στη Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Διευκρινίζει ότι η ιθαγένεια της Ένωσης συμπληρώνει και δεν αντικαθιστά την εθνική ιθαγένεια.

Σύμφωνα με το προοίμιο του χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ένωσης, «η Ένωση εδράζεται στις αδιαίρετες και οικουμενικές αξίες της αξιοπρέπειας του ανθρώπου, της ελευθερίας, της ισότητας και της αλληλεγγύης. ερείδεται στις αρχές της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Τοποθετεί τον άνθρωπο στην καρδιά της δράσης της, καθιερώνοντας την ιθαγένεια της Ένωσης [...]. Η Ένωση συμβάλλει στη διαφύλαξη και την ανάπτυξη αυτών των κοινών αξιών, σεβόμενη την πολυμορφία των πολιτισμών και των παραδόσεων των λαών της Ευρώπης, καθώς και την εθνική ταυτότητα των κρατών μελών της».

Η αυξανόμενη σημασία της ιθαγένειας για την ευρωπαϊκή τάξη και οι αξίες στις οποίες βασίζεται αντανακλώνται στην παράλληλη αύξηση -σε επίπεδο ΕΕ- της σημασίας των πολιτικών στους τομείς της εκπαίδευσης, της νεολαίας και του πολιτισμού. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ χορήγησε για πρώτη φορά στην Κοινότητα αρμοδιότητες στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, της νεολαίας και του πολιτισμού (που προβλέπονται πλέον στα άρθρα 149, 150 και 151 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας). Το σχέδιο Συνταγματικής Συνθήκης, εφόσον εγκριθεί, θα επιβεβαιώσει τις εν λόγω αρμοδιότητες καταργώντας παράλληλα τον όρο περί ομοφωνίας για τη λήψη αποφάσεων στον τομέα του πολιτισμού. Θα προσθέσει την ενθάρρυνση της συμμετοχής των νέων στο δημοκρατικό βίο στην Ευρώπη στα καθήκοντα της Ένωσης. Επίσης, θα δρομολογήσει την ιδέα της κινητοποίησης των νεαρών Ευρωπαίων στο πλαίσιο ενεργειών διεθνούς αλληλεγγύης. Τέλος, λαμβάνοντας υπόψη την κοινωνική και εκπαιδευτική λειτουργία του αθλητισμού, θα προσθέσει τον εν λόγω τομέα στο πεδίο που καλύπτεται από το παρόν άρθρο σχετικά με την εκπαίδευση (άρθρο 149).

Βάσει των προαναφερθέντων άρθρων της Συνθήκης, η Κοινότητα ενέκρινε και έθεσε σε εφαρμογή με επιτυχία σημαντικά προγράμματα στους τομείς της εκπαίδευσης, της επαγγελματικής κατάρτισης, της νεολαίας και του πολιτισμού. Μαζί με το πρόγραμμα MEDIA (που εγκρίθηκε σύμφωνα με το άρθρο 157, με ειδική πλειοψηφία μετά τη Συνθήκη της Νίκαιας), τα εν λόγω προγράμματα στο σύνολό τους έχουν συμβάλει και εξακολουθούν να συμβάλλουν στην υποστήριξη και στη διάδοση των κοινών αξιών που θεμελιώνουν την πολιτική δομή της ιθαγένειας στο ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως επιβεβαιώνεται από τις ενδιάμεσες εκθέσεις για τη σημερινή γενιά προγραμμάτων.

Τα προγράμματα έχουν προσφέρει τη δυνατότητα σε εκατομμύρια πολιτών να δουν άμεσα τα οφέλη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η αποδεδειγμένη σχετικότητα αυτών των προγραμμάτων αιτιολογεί την ανανέωσή τους μετά από το 2006. Υπάρχουν, εντούτοις, και άλλοι λόγοι για τη συνέχιση και την ανάπτυξη τέτοιων προγραμμάτων.

Κατά την επόμενη δεκαετία θα αυξηθεί κατά πολύ η πολυμορφία της Ένωσης. Με την προσχώρηση 10 νέων κρατών μελών την 1η Μαΐου 2004, θα πραγματοποιηθεί η σημαντικότερη διεύρυνση στην ιστορία της. Προβλέπονται και άλλες προσχωρήσεις και η ΕΕ στοχεύει να υποδεχτεί τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία ως μέλη το 2007, εφόσον είναι έτοιμες. Ήδη σε αυτό το στάδιο, ο συνολικός πληθυσμός της Ένωσης θα προσεγγίζει τα 500 εκατομμύρια, αντιπροσωπεύοντας έναν απέραντο πλούτο πολιτιστικής, κοινωνικής και γλωσσικής πολυμορφίας.

Επιπλέον, οι κοινωνίες μας υφίστανται σημαντικές δημογραφικές αλλαγές. Σύμφωνα με τις δηλώσεις της Επιτροπής στην ανακοίνωση της 3ης Ιουνίου 2003 για τη μετανάστευση, την ένταξη και την απασχόληση: "στο πλαίσιο της γήρανσης και της μείωσης του πληθυσμού σε ηλικία απασχόλησης, η αύξηση των μεταναστευτικών ροών, χωρίς την επίλυση όλων των επιπτώσεων της δημογραφικής αλλαγής, καθίσταται όλο και περισσότερο πιθανή και απαραίτητη για την ικανοποίηση των αναγκών της αγοράς εργασίας της ΕΕ" [5]. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, οι κοινές αξίες που στηρίζουν τις κοινωνίες μας, όπως η ελευθερία, η δικαιοσύνη, η ανοχή και η αλληλεγγύη, είναι σημαντικότερες από ποτέ. Επομένως, η ανακοίνωση του 2003 απαιτεί μια ολιστική πολιτική ένταξης/ολοκλήρωσης, συμπεριλαμβανομένων και θεμάτων όπως οι γλωσσικές δεξιότητες και το κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον.

[5] COM (2003) 336 τελικό της 3.6.2003 για τη μετανάστευση, την ένταξη και την απασχόληση

Αυτές οι εξελίξεις καθιστούν σημαντικότερη από ποτέ την ανάγκη να αποκτήσουν οι πολίτες της Ευρώπης την αίσθηση ότι ανήκουν στην Ένωση και ότι ταυτίζονται με αυτήν. Στην πραγματικότητα πολλοί πολίτες αντιλαμβάνονται την Ένωση απλώς ως μια απόμακρη και απομονωμένη πολιτική και οικονομική οντότητα - όπως μαρτυρούν οι χαμηλές προσελεύσεις στις ευρωεκλογές (49% το 1999). Πρόσφατες δημοσκοπήσεις παρουσιάζουν μειωμένα επίπεδα υποστήριξης της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση [6]. Η έννοια της ευρωπαϊκής ιθαγένειας πρέπει συνεπώς να αποκτήσει συγκεκριμένο νόημα μέσω της άμεσης, προσωπικής διάδρασης -είτε μέσω της συμμετοχής στο διάλογο με τα θεσμικά μέσα, είτε μέσω των ανταλλαγών πολιτών και νέων, είτε μέσω της συμμετοχής σε διασυνοριακά προγράμματα. Η προαγωγή της κινητικότητας των πολιτών, των καλλιτεχνών, των πολιτιστικών και οπτικοακουστικών έργων και εκδηλώσεων, προσφέρει στους ευρωπαίους πολίτες τη δυνατότητα εξοικείωσης με τα κοινά στοιχεία κατά την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής τους ταυτότητας, μιας ταυτότητας που συμπληρώνει αυτήν - την εθνική, την περιφερειακή, την εθνοτική, τη θρησκευτική - που κατέχουν ήδη οι πολίτες.

[6] ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ 60, ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2003

3. ΔΡΑΣΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

3.1. Αιτιολόγηση της δράσης της ΕΕ

Το πρόγραμμα Νεολαία [7] (2000-2006) αποτελεί ένα από τα κύρια κοινοτικά μέσα για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που περιγράφονται παραπάνω, αφορά την κινητικότητα και την εκπαίδευση και απευθύνεται σε νέους ηλικίας μεταξύ 15 και 25 ετών και τους εργαζομένους στον κοινωνικομορφωτικό τομέα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις τρίτες χώρες. Το πρόγραμμα εφαρμόζεται δυνάμει του άρθρου 149, παράγραφος 2 της Συνθήκης, που προβλέπει ότι η δράση της Κοινότητας έχει ως στόχο "να ευνοεί την ανάπτυξη των ανταλλαγών νέων, καθώς και οργανωτών κοινωνικομορφωτικών δραστηριοτήτων".

[7] Απόφαση 1031/2000/ΕΚ της 13.04.117.2000, ΕΕ L 117/1 της 18.5.2000

Η Επιτροπή παρουσίασε στα κράτη μέλη μια πολιτική στρατηγική για την προώθηση της ενεργού δέσμευσης των νέων στην Ευρώπη. Η Λευκή Βίβλος για «μια νέα πνοή για την Ευρωπαϊκή νεολαία» που παρουσιάστηκε από την Επιτροπή το Νοέμβριο 2001 [8] προτείνει ότι οι δραστηριότητες στον κλάδο της νεολαίας πρέπει να εστιάζονται στη συμμετοχή, στην ενημέρωση, στην εθελοντική εργασία και στην μεγαλύτερη κατανόηση των νέων. Αυτές οι προτεραιότητες στηρίχθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο [9] και υιοθετήθηκαν από το Συμβούλιο των Υπουργών με το ψήφισμα της 27ης Ιουνίου 2002, καθιερώνοντας μια ανοικτή μέθοδο συντονισμού για τις εν λόγω προτεραιότητες, η οποία εφαρμόζεται αυτήν την περίοδο από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη.

[8] COM (2001) 681

[9] Έκθεση της 19ης Απριλίου 2002 για τη Λευκή Βίβλο (A5-0126/2002)

Μετά από τη διεύρυνση, η Ευρώπη θα αποτελέσει -για 60 εκατομμύρια νέους ηλικίας μεταξύ 15 και 25 ετών- έναν τόπο όπου θα είναι ελεύθεροι να ζήσουν, να εργαστούν, να σπουδάσουν ή να ταξιδέψουν. Ωστόσο, οι νέοι είναι λιγότερο προσηλωμένοι στις παραδοσιακές δομές της πολιτικής και της κοινωνικής δραστηριότητας απ' ό,τι στο παρελθόν. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν ενδιαφέρονται για τη δημόσια ζωή. Οι περισσότεροι από αυτούς θέλουν να συμμετέχουν, αλλά με νέους τρόπους. Είναι σημαντικό να δημιουργηθούν οι συνθήκες στις οποίες οι νεαροί Ευρωπαίοι μπορούν να κάνουν την παρουσία τους πιο αισθητή ως πολίτες με μια αίσθηση αλληλεγγύης και ευθύνης, με ρόλο ενεργών και ανεκτικών μελών μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας. Η αυξανόμενη συμμετοχή των νέων στις τοπικές, περιφερειακές, εθνικές και ευρωπαϊκές κοινότητες και η προαγωγή της ενεργού δέσμευσης αποτελούν σημαντικές προκλήσεις για τις κοινωνίες μας και σήμερα και στο μέλλον.

Η πολιτική για τη νεολαία συμβάλλει επίσης στην προετοιμασία της Ευρώπης για τη μετάβαση προς μια ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία βασισμένη στη γνώση, ιδίως σε ό,τι αφορά τη δια βίου μάθηση, προσφέροντας στους νέους την ευκαιρία να αναβαθμίσουν την εκπαίδευση και την κατάρτισή τους με λιγότερο επίσημο τρόπο απ' ό,τι στο πλαίσιο των συστημάτων εκπαίδευσης ή επαγγελματικής κατάρτισης.

Μια βασική πτυχή της ιθαγένειας για τους νέους είναι ο σεβασμός για τους άλλους τόσο εντός όσο και εκτός της Ένωσης, που συμβάλει σημαντικά στη διαπροσωπική πτυχή των εξωτερικών σχέσεων της Ένωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, οι δραστηριότητες της νεολαίας θα παίξουν αναμφίβολα ρόλο στην πολιτική μιας διευρυμένης Ευρώπης έναντι των γειτόνων της.

3.2. Αποτελέσματα της ενδιάμεσης αξιολόγησης και των δημόσιων διαβουλεύσεων

Η ευρύτατη δημόσια διαβούλευση που δρομολογήθηκε στο πλαίσιο της προετοιμασίας της νέας γενιάς προγραμμάτων για την εκπαίδευση, την κατάρτιση και τη νεολαία [10] φανέρωσε υψηλές προσδοκίες από την πλευρά των νέων και των οργανώσεων νεολαίας, καθώς και από την πλευρά των εθνικών αρχών και των κοινωνικών ΜΚΟ, σε σχέση με τα νέα ευρωπαϊκά μέσα που προσφέρουν την ευκαιρία για τη δημιουργία εντονότερης συναίσθησης της ιθαγένειας στους νέους. Αυτή η προσέγγιση επίσης κέρδισε την αμέριστη υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

[10] http://europa.eu.int/comm/youth/ index_en.html.

Η ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος «Νεολαία» που καλύπτει την περίοδο 2000-2003 ανέλυσε τον τρόπο εφαρμογής του προγράμματος, προέβη σε λειτουργικές συστάσεις και συν τοις άλλοις επεσήμανε διάφορα θέματα σχετικά με τη σημασία της δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προώθηση της ευρωπαϊκής ιθαγένειας στους νέους.

Η ενδιάμεση αξιολόγηση επιβεβαιώνει την εγκυρότητα των στόχων του προγράμματος και των σκελών του, δηλαδή των σχεδίων ανταλλαγών νέων, της ευρωπαϊκής εθελοντικής υπηρεσίας και των πρωτοβουλιών για τη νεολαία. Επίσης, υπογραμμίζει τον αντίκτυπο του προγράμματος στους νέους και στους εργαζόμενους του κοινωνικομορφωτικού τομέα. Ειδικότερα, επισημαίνει ότι οι νέοι που συμμετέχουν στο πρόγραμμα αποκτούν νέες προσωπικές, κοινωνικές, διαπολιτισμικές και επαγγελματικές δεξιότητες, οι οποίες μπορούν να ασκήσουν σημαντική και δη κρίσιμη επίδραση σε εκείνους που έχουν συμμετάσχει στην ευρωπαϊκή εθελοντική υπηρεσία, και των οποίων η ζωή ή οι επιλογές σταδιοδρομίας έχουν επηρεαστεί έντονα από αυτήν την θετική εμπειρία.

Η ενδιάμεση αξιολόγηση επισημαίνει ορισμένα προβλήματα εφαρμογής που αφορούν κυρίως τη διαχείριση (απλοποίηση των διαδικασιών, βελτίωση των ενισχύσεων προς τους δικαιούχους, ενίσχυση της συνεκτικότητας της εφαρμογής μεταξύ των κρατών μελών) και προβαίνει σε συστάσεις, ορισμένες από τις οποίες θα τεθούν σε εφαρμογή κατά τη διάρκεια του υπόλοιπου προγράμματος.

Διατυπώθηκαν και άλλες πιο φιλόδοξες συστάσεις των οποίων η εφαρμογή δεν είναι δυνατή με την ισχύουσα νομική βάση. Μετά τη θέσπιση της εθελοντικής υπηρεσίας, μια από τις νέες αναπτυξιακές δυνατότητες που θα πρέπει να εξεταστεί είναι ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε αυτή να συμπληρώσει τις δημόσιες υπηρεσίες και τις διεθνείς δραστηριότητες αλληλεγγύης. Οι διάφορες δραστηριότητες που σήμερα συμβάλλουν στην κινητικότητα και τις ανταλλαγές των νέων πρέπει συν τοις άλλοις να επικεντρωθούν στα μέτρα που στοχεύουν άμεσα στην προώθηση της συμμετοχής και της ενεργού δέσμευσης μεταξύ των νέων, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης προς τις ΜΚΟ, και επομένως που συμβάλλουν περισσότερο στη υλοποίηση των προτεραιοτήτων για τη νεολαία. Η επέκταση του γεωγραφικού πεδίου του προγράμματος και η ανάπτυξη της συνεργασίας με τις τρίτες χώρες πρέπει επίσης να αναχθεί σε σημαντικότερο σκέλος του προγράμματος. Τέλος, ανάλογα με το είδος του μέτρου, θα μπορούσε να αναπτυχθεί η δυναμικότητα του προγράμματος εφόσον επικεντρωθεί στην ηλικιακή ομάδα 13 έως 30 ετών .

- Στόχοι μετά το 2006

Στο πλαίσιο του νέου ευρωπαϊκού μέσου για τους νέους πρέπει να ληφθούν υπόψη αφενός οι δημόσιες διαβουλεύσεις και η τρέχουσα αξιολόγηση του προγράμματος προκειμένου να εξασφαλιστεί η συνέχεια και η ομαλότερη εφαρμογή του, και αφετέρου οι νέες φιλοδοξίες της Ένωσης για την ιθαγένεια που καθορίζονται στην ανακοίνωση σχετικά με τις νέες δημοσιονομικές προοπτικές και τίθενται ήδη σε εφαρμογή με την ανοικτή μέθοδο συντονισμού για τη νεολαία.

- Στόχοι του νέου προγράμματος

Αυτό το νέο μέσο θα επικεντρωθεί κυρίως στην απόκτηση από τους νέους εμπειριών ευρωπαϊκής ιθαγένειας με την πρόβλεψη τρόπων και μέσων ώστε να γίνουν αυτές πιο συγκεκριμένες μέσω διάφορων μορφών ενεργού δέσμευσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο καθώς και σε εθνικό και τοπικό επίπεδο. Το εν λόγω μέσο πρέπει επίσης να επιδιώξει να προωθήσει την αλληλεγγύη μεταξύ των νέων, συν τοις άλλοις για την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής στην Ένωση και για την προώθηση της αμοιβαίας κατανόησης των λαών μέσω της νεολαίας. Επίσης, πρέπει να προωθήσει την αίσθηση της πρωτοβουλίας, της δημιουργικότητας και του επιχειρηματικού πνεύματος των νέων και να τους προσφέρει τη δυνατότητα να αποκτήσουν τις απαιτούμενες δεξιότητες ικανότητες για την προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξή τους. Τέλος, πρέπει να συμβάλει στην ανάπτυξη της ποιότητας των συστημάτων υποστήριξης για τις δραστηριότητες της νεολαίας, και της δυνατότητας των οργανώσεων νεολαίας να στηρίζουν τις δραστηριότητες της νεολαίας και να προωθούν την ευρωπαϊκή συνεργασία στο πλαίσιο της πολιτικής για τη νεολαία. Ο καθορισμένος στόχος είναι να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος της κοινοτικής δράσης σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο με παράλληλη πλήρη τήρηση της αρχής της επικουρικότητας. Προκειμένου να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, το πρόγραμμα θα έχει πέντε ξεχωριστά και αμοιβαία συμπληρωματικά σκέλη.

- Προτεινόμενες ενέργειες

Η "Νεολαία για την Ευρώπη" θα αφορά κυρίως την ενίσχυση της ενεργού δέσμευσης των νέων με την υποστήριξη των ανταλλαγών, της κινητικότητας και των πρωτοβουλιών για τους νέους, των προγραμμάτων τους και των δραστηριοτήτων τους για τη συμμετοχή στη δημοκρατική ζωή.

Η "Ευρωπαϊκή εθελοντική υπηρεσία" θα αφορά την ανάπτυξη της αλληλεγγύης και την προώθηση της ενεργού δέσμευσης και της αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ των νέων. Θα προσφερθεί η δυνατότητα για υλοποίηση μεμονωμένων και συλλογικών προγραμμάτων προκειμένου να επιτραπεί στους νέους να διατυπώσουν τις προσωπικές τους δεσμεύσεις αλλά και να συμμετάσχουν στις ενέργειες αλληλεγγύης της Ένωσης. Επιπλέον, έτσι θα προσφερθεί η δυνατότητα για τη δρομολόγηση της συνεργασίας μεταξύ των εθελοντικών δημόσιων υπηρεσιών.

Η "Νεολαία για τον κόσμο" προορίζεται να συμβάλει στην ανάπτυξη της αμοιβαίας κατανόησης μέσω της υιοθέτησης ανοιχτής στάσης απέναντι στον κόσμο, συμβάλλοντας παράλληλα και στην ενεργό δέσμευση των νέων. Θα εντάξει στο πλαίσιο του προγράμματος τη συνεργασία με τις γειτονικές χώρες της διευρυμένης Ευρώπης, με την ενίσχυση των δεσμών του προγράμματος με τις υπό ένταξη χώρες, τις χώρες των δυτικών Βαλκανίων και τις χώρες ΕΖΕΣ, καθώς και με άλλες τρίτες χώρες.

Το σκέλος "Οργανωτές κοινωνικομορφωτικών δραστηριοτήτων και συστήματα υποστήριξης" θα επικεντρωθεί στην αναβάθμιση της ποιότητας των δομών υποστήριξης για τους νέους. Αυτό το νέο μέσο, αν και αφορά κυρίως τους νέους, θα αναπτύξει επίσης ενέργειες υπέρ όλων των ατόμων που απασχολούνται στον τομέα της νεολαίας. Θα συμβάλει στην υποστήριξη των οργανώσεων νεολαίας που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο και θα εξακολουθήσει να παρέχει υποστήριξη στις ΜΚΟ από το κονδύλιο του προϋπολογισμού 15.07.01.02 (πρώην A3029). Επίσης, θα υποστηρίξει το Ευρωπαϊκό φόρουμ νεολαίας, μια οργάνωση με στόχους προς το γενικό ευρωπαϊκό συμφέρον. Συν τοις άλλοις, θα αναπτύξει σχέδια ανταλλαγών, κατάρτισης και ενημέρωσης για τους κοινωνικούς και εκπαιδευτικούς λειτουργούς, σχέδια για την ενθάρρυνση της καινοτομίας και της ποιότητας, καθώς και εταιρικές σχέσεις με περιφερειακούς ή τοπικούς φορείς και, τέλος, μέτρα για την αναβάθμιση και την υποστήριξη των δομών του προγράμματος.

Η "Παροχή υποστήριξης για πολιτική συνεργασία" στοχεύει στην προώθηση της συνεργασίας σε θέματα πολιτικής για τους νέους, ιδιαίτερα μέσω της υποστήριξης μέτρων που έχουν ως αποτέλεσμα ένα καλύτερα δομημένο διάλογο μεταξύ των νέων και των επιτελών για την πολιτική νεολαίας, καθώς και της συνεργασίας με τους διεθνείς οργανισμούς που είναι αρμόδιοι για τη νεολαία, και στην υποστήριξη των μέτρων για τη μεγαλύτερη κατανόηση της νεολαίας.

- Αυξανόμενη απλοποίηση

Το μελλοντικό πρόγραμμα θα απλοποιηθεί περαιτέρω σε σχέση με την παρούσα κατάσταση. Η νέα νομική βάση θα καλύπτει όλες τις δραστηριότητες που εφαρμόζονται μέσω δύο ξεχωριστών νομικών βάσεων (πρόγραμμα Νεολαία και κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για την προώθηση των οργανισμών που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα της νεολαίας). Τα υφιστάμενα τέσσερα κονδύλια του προϋπολογισμού θα αντικατασταθούν από ένα ενιαίο κονδύλιο. Επιπλέον, δεδομένου ότι το νέο πρόγραμμα θα προωθήσει τη συνεργασία στον τομέα της νεολαίας, η γενική δομή της νομικής βάσης θα είναι αρκετά ανοικτή και θα προβλέπει ρήτρα ευελιξίας, καθιστώντας δυνατή την προσαρμογή του προγράμματος στις νέες προτεραιότητες που προκύπτουν. Τέλος, η διαχείριση του μελλοντικού προγράμματος θα πραγματοποιηθεί κυρίως με αποκεντρωμένο τρόπο, σύμφωνα με μια από τις απαιτήσεις που διατυπώθηκαν από τους φορείς του τομέα της νεολαίας κατά τη διάρκεια των διαβουλεύσεων.

- Κοινοτική προστιθέμενη αξία

Οι εν λόγω δραστηριότητες έχουν σημαντική ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία καθώς, από μόνα τους, τα κράτη μέλη δεν έχουν τη δυνατότητα να διοργανώσουν δραστηριότητες κινητικότητας των νέων σε ολόκληρη την Ευρώπη, πολυμερείς ανταλλαγές που αφορούν ομάδες νέων από τα διάφορα κράτη μέλη και τις τρίτες χώρες ή μια ευρωπαϊκή εθελοντική υπηρεσία. Αυτά τα μέτρα πρέπει να συμπληρώσουν τα μέτρα που δρομολογούν τα κράτη μέλη. Επιπλέον, η θετική επίδραση που έχει ένα τέτοιο πρόγραμμα είναι αποδεδειγμένη, δεδομένου ότι συμβάλλει στην καθοδήγηση και -ορισμένες φορές- στη διαμόρφωση των μέτρων εθνικής πολιτικής.

Το μελλοντικό πρόγραμμα δεν πρέπει να απομονωθεί από τις άλλες κοινοτικές δραστηριότητες. Θα πρέπει να καταστεί δυνατή η γεφύρωση των διάφορων προγραμμάτων, ανεξάρτητα από το γεγονός εάν αφορούν τον τομέα του πολιτισμού, του αθλητισμού, της κατάρτισης, της εκπαίδευσης, της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, καθώς και η υποστήριξη των προγραμμάτων συνεργασίας με τρίτες χώρες. Ως εκ τούτου, το εν λόγω πρόγραμμα θα συμπληρώσει άλλα κοινοτικά μέσα.

Το πρόγραμμα θα τεθεί σε εφαρμογή με πλήρη τήρηση της αρχής της επικουρικότητας, κυρίως με τη γενικότερη αποκέντρωση της διαχείρισης σε επίπεδο κρατών μελών και με την παροχή ευκαιριών για τη συμπλήρωση των πρωτοβουλιών των κρατών μελών σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

- Προβλεπόμενος αντίκτυπος του νέου προγράμματος

Το νέο πρόγραμμα πρέπει να επιτύχει τους ακόλουθους στόχους:

- Εφαρμογή 40.000 σχεδίων για τους νέους (ανταλλαγές, πρωτοβουλίες νεολαίας και προγράμματα συμμετοχής) την περίοδο 2007-2013.

- Ευρωπαϊκή εθελοντική υπηρεσία: 10.000 εθελοντές ετησίως, δηλ. 70.000 εθελοντές την περίοδο 2007-2013.

- κατάρτιση, ενημέρωση και ανταλλαγή καλών πρακτικών των οργανωτών κοινωνικομορφωτικών δραστηριοτήτων (για την αναβάθμιση της ποιότητας): 5.000 σχέδια για την περίοδο 2007-2013.

4. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

4.1. Αιτιολόγηση της δράσης της ΕΕ

Η παράγραφος 1 του άρθρου 151 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα διατυπώνεται ως εξής:

Η Κοινότητα συμβάλλει στην ανάπτυξη των πολιτισμών των κρατών μελών και σέβεται την εθνική και περιφερειακή πολυμορφία τους, ενώ ταυτόχρονα προβάλλει την κοινή πολιτιστική κληρονομιά.

Το σχέδιο συνταγματικής Συνθήκης διατηρεί ακριβώς την ίδια διατύπωση, αλλά προσθέτει ότι ένας από τους στόχους της Ένωσης θα είναι να «μεριμνά για την προστασία και ανάπτυξη της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς.» (άρθρο 3, παράγραφος 3).

Σύμφωνα με αυτήν τη νομική βάση και με την αρχή της επικουρικότητας, ο κύριος στόχος της κοινοτικής δράσης είναι να συμβάλει στην άνθηση των κοινών ευρωπαϊκών πολιτιστικών αξιών βάσει της πολιτιστικής συνεργασίας μεταξύ των καλλιτεχνών, των πολιτιστικών φορέων και των πολιτιστικών ιδρυμάτων [11]. Η κοινοτική δράση επομένως επικεντρώνεται στην προώθηση της πολυμερούς ευρωπαϊκής συνεργασίας, που ελάχιστα καλύπτεται από τις εθνικές ή διμερείς πολιτικές στον τομέα του πολιτισμού.

[11] Αυτό επιβεβαιώθηκε πρόσφατα από το Συμβούλιο, το οποίο κρίνει "ότι είναι ουσιαστικό να ευνοούνται η συνεργασία και οι πολιτιστικές ανταλλαγές προκειμένου να γίνεται σεβαστή και να προωθείται η ποικιλομορφία των πολιτισμών στην Ευρώπη και να βελτιώνεται η μεταξύ τους γνωριμία». Ψήφισμα του Συμβουλίου της 21ης Ιανουαρίου 2002 σχετικά με το ρόλο του πολιτισμού στην οικοδόμηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Επίσημη Εφημερίδα C 032 , 05/02/2002, σελ.2

Το άρθρο 151, παράγραφος 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα επίσης προβλέπει ότι «η Κοινότητα και τα κράτη μέλη ευνοούν τη συνεργασία με τις τρίτες χώρες» στον τομέα του πολιτισμού. Στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης και της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι ιδιαίτερα σημαντικό το κοινοτικό πρόγραμμα για τον πολιτισμό να υποστηρίζει τις πολιτιστικές ανταλλαγές και τη συνεργασία με τρίτες χώρες - με μια ιδιαίτερη, αλλά όχι αποκλειστική, έμφαση στις χώρες που καλύπτονται από τη νέα πολιτική γειτνίασης.

Η βασική προστιθέμενη αξία της πολιτιστικής δράσης σε κοινοτικό επίπεδο συνίσταται στη συμβολή της στο διαπολιτισμικό διάλογο, με την αύξηση της ευαισθητοποίησης για μια κοινή ευρωπαϊκή κληρονομιά, την επίγνωση της πολυμορφίας και του πλούτου των ευρωπαϊκών πολιτισμών και τη διάδοση της ανοικτής στάσης προς άλλους πολιτισμούς. Με αυτό τον τρόπο, συμβάλλει στην από κάτω προς τα επάνω ανάπτυξη μιας δυναμικής ευρωπαϊκής ταυτότητας, καθώς αναπτύσσεται με βάση εξελίξεις όπως η μετανάστευση και η αποδημία. Αυτό, ωστόσο, συνεπάγεται μια ενεργό και δυναμική πολιτιστική δράση από την πλευρά της Ένωσης, με δυνατότητα εκμετάλλευσης επαρκών πόρων.

4.2. Αποτελέσματα της ενδιάμεσης αξιολόγησης και των δημοσίων διαβουλεύσεων

Χάρη στο πρόγραμμα Πολιτισμός 2000 έχουν μεταφραστεί εκατοντάδες βιβλία, διευκολύνοντας την κυκλοφορία των έργων σύγχρονων συγγραφέων, και χιλιάδες πολιτιστικές οργανώσεις από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, όπως θέατρα, μουσεία, επαγγελματικές ενώσεις, ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια, πολιτιστικά ιδρύματα, δημόσιες αρχές, κ.λπ., έχουν συνεργαστεί για τη δρομολόγηση και την εφαρμογή πολιτιστικών και καλλιτεχνικών σχεδίων. Μια ανεξάρτητη αξιολόγηση [12] του προγράμματος Πολιτισμός 2000 [13], το οποίο θα λήξει το τέλος του 2006 [14], πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του 2003. Όπως και οι εκτεταμένες διαβουλεύσεις για τη μελλοντική δράση της ΕΕ στον πολιτιστικό τομέα [15], κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το πρόγραμμα «Πολιτισμός 2000» είναι απαραίτητο για την εφαρμογή του άρθρου 151 της Συνθήκης, ότι η γενική προσέγγιση είναι σωστή και ότι δημιουργεί πολιτιστική καθώς και ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία.

[12] Βλ. υποσημείωση 3. Βλ. επίσης την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος «Πολιτισμός 2000» τα έτη 2000 και 2001. COM (2003) 722 τελικό.

[13] Απόφαση 508/2000/EΚ της 14ης Φεβρουαρίου 2000 για τη θέσπιση του προγράμματος Πολιτισμός 2000. ΕΕ L 63 της 10.3.2000, σελ. 1

[14] Βλ. υποσημείωση 1.

[15] Φόρουμ για την πολιτιστική συνεργασία (Ευρωπαϊκή Επιτροπή - Νοέμβριος 2001).σχεδιασμός του μελλοντικού προγράμματος της πολιτιστικής συνεργασίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση μετά το 2006: Δημόσια διαβούλευση (Μάιος-Ιούλιος 2003)

Αρκετοί κεντρικοί στόχοι του υφιστάμενου προγράμματος πηγάζουν φυσικά από τη Συνθήκη και θα διατηρηθούν σαφώς στο πλαίσιο του επόμενου προγράμματος, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη συμβολή στην άνθηση των πολιτισμών των κρατών μελών με σεβασμό της εθνικής και περιφερειακής πολυμορφία τους, και την ανάδειξη της κοινής κληρονομιάς. Ωστόσο, τόσο η αξιολόγηση όσο και οι διαβουλεύσεις επεσήμαναν μερικές ανεπάρκειες στο πρόγραμμα, π.χ. το γεγονός ότι το πρόγραμμα έχει υπερβολικά πολλούς και διάφορους στόχους, ειδικά λαμβάνοντας υπόψη τον περιορισμένο διαθέσιμο προϋπολογισμό.

Οι ευρωπαίοι πολίτες αποτελούν φυσικά την απώτατη ομάδα-στόχο όλων των ενεργειών της ΕΕ στον τομέα του πολιτισμού. Ωστόσο, τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα χρειάζονται μεσάζοντες προκειμένου να φθάσουν σε αυτούς τους πολίτες και να προσφέρουν υψηλής ποιότητας πολιτιστικές ενέργειες με ευρωπαϊκή διάσταση. Η υποστήριξη των προσπαθειών των πολιτιστικών φορέων και των μεσαζόντων να συνεργαστούν πέρα από τα εθνικά σύνορα αποτελεί σαφώς καθήκον της Ένωσης. Η Επιτροπή συνεργάζεται στενά με αυτούς τους μεσάζοντες και τους φορείς σε μία προσπάθεια να γίνουν πιο κατανοητές οι ανάγκες τους και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. Αυτή η εκτενής διαδικασία διαβουλεύσεων έχει επιτρέψει στην Επιτροπή να προσδιορίσει τρεις κύριες ανάγκες:

- Ανάγκη για ενισχυμένη οικονομική ενίσχυση, ειδικά σε μακροπρόθεσμη βάση

Η αύξηση της ενίσχυσης της Κοινότητας για τα πολυμερή σχέδια συνεργασίας κρίνεται ιδιαίτερα απαραίτητη, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη τείνουν να δίνουν προτεραιότητα σε εθνικά ή διμερή σχέδια. Μια πιο μακροπρόθεσμη οικονομική ενίσχυση είναι επίσης απαραίτητη προκειμένου να αναπτυχθούν βιώσιμα προγράμματα συνεργασίας. Η διαχείριση της ενίσχυσης για τα ευρωπαϊκά δίκτυα ή τις ενώσεις έχει επίσης σημαντική προστιθέμενη αξία.

- Ανάγκη για μεγαλύτερη ενημέρωση για θέματα που αφορούν την πολιτιστική συνεργασία και την αυξημένη ανταλλαγή καλών πρακτικών

Διαπιστώνεται πραγματική ανάγκη για πιο ενημερωμένες και πρακτικές πληροφορίες για την πολιτιστική συνεργασία. Η καλύτερη διάδοση των καλών πρακτικών θα επέφερε πραγματική προστιθέμενη αξία. Η έλλειψη ερευνών σχετικά με την πολιτιστική συνεργασία στην Ευρώπη αποτελεί σημαντικό μειονέκτημα.

- Ανάγκη για ένα πιο ευέλικτο, πιο εστιασμένο και πιο ορατό κοινοτικό πρόγραμμα

Οι φορείς διαπίστωσαν ότι η κατανομή του προγράμματος «Πολιτισμός 2000» σε διάφορους πολιτιστικούς τομείς ή δραστηριότητες τους περιορίζει, δεδομένου ότι ορισμένα πολυσχιδή σχέδια δεν εμπίπτουν σαφώς στις προκαθορισμένες κατηγορίες.

4.3. Δράση της ΕΕ μετά το 2006

Η Επιτροπή προτίθεται να προτείνει ένα πρόγραμμα με επίκεντρο τους τρεις κύριους στόχους που προσδιορίζονται από το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και τον ίδιο τον πολιτιστικό τομέα, δηλαδή:

- τη διακρατική κινητικότητα των εργαζομένων στον πολιτιστικό τομέα.

- τη διακρατική κυκλοφορία των έργων τέχνης (συμπεριλαμβανομένων των πνευματικών έργων, όπως η μουσική).

- το διαπολιτισμικό διάλογο.

Τα σχέδια που υποστηρίζονται από το πρόγραμμα πρέπει να έχουν επαρκή εμβέλεια και να εξασφαλίζουν τη μέγιστη προστιθέμενη αξία σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Κάθε δραστηριότητα που υποστηρίζεται από το πρόγραμμα θα πρέπει επομένως να συνδυάζει τουλάχιστον δύο από τους εν λόγω στόχους πολιτικής. Προβλέπονται τρία σκέλη δράσης:

4.3.1. Πρώτο σκέλος: άμεση υποστήριξη σχεδίων πολιτιστικής συνεργασίας

Η χρηματοδότηση πολυμερών σχεδίων συνεργασίας όλων των ειδών είναι ουσιαστική δεδομένου ότι διοχετεύεται σε συγκεκριμένες ενέργειες που γίνονται ιδιαίτερα αισθητές από τους πολίτες. Σε αυτό το πλαίσιο, το νέο πρόγραμμα θα χρηματοδοτήσει σχέδια που αναπτύσσονται από τα σημεία εστίασης πολιτιστικής συνεργασίας (cultural co-operation focal points - CCFP), ενέργειες πολιτιστικής συνεργασίας και ειδικές ενέργειες. Τα CCFP θα συγκεντρώσουν φορείς από έναν ή περισσότερους τομείς για την ανάπτυξη πολυετών πολιτιστικών ενεργειών. Θα δοθεί π.χ. υποστήριξη σε CCFP για τη δρομολόγηση καλλιτεχνικών σχεδίων με τη συμμετοχή φορέων από διάφορες χώρες. Φεστιβάλ και θέατρα, ομάδες χορού και οι συναυλιακές οργανώσεις θα μπορέσουν να συνεργαστούν πέρα από τα παραδοσιακά τους όρια σε μια διαρθρωμένη και μακροπρόθεσμη βάση.

Προκειμένου να συμπληρωθεί η πολυετής υποστήριξη προς τα CCFP, θα διατεθούν επιχορηγήσεις σε ετήσιες ενέργειες πολιτιστικής συνεργασίας με υψηλή πολιτιστική και ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Αυτά τα σχέδια, που αναπτύσσονται από ευρωπαϊκούς πολιτιστικούς φορείς από έναν ή περισσότερους τομείς, θα προωθήσουν την καινοτομία και τη δημιουργικότητα. Θα ενθαρρυνθούν τα σχέδια που στοχεύουν να εξετάσουν νέους τρόπους συνεργασίας με σκοπό την ανάπτυξή τους σε πιο μακροπρόθεσμη βάση. Οι εν λόγω ενέργειες μπορούν να έχουν άμεση και θετική επίδραση σε πολλές και διάφορες κατηγορίες ανθρώπων. Η υποστήριξη θα δοθεί σε ενέργειες συνεργασίας που στοχεύουν στη διευκόλυνση της διακρατικής κυκλοφορίας καλλιτεχνών και έργων της τέχνης, ή στα σχέδια που αφορούν τα άτομα με αναπηρία ή που φέρνουν στο προσκήνιο τους αποκαλούμενους μειονοτικούς πολιτισμούς.

Καθώς η κλίμακα και το πεδίο τους είναι σημαντικά, οι ειδικές ενέργειες θα πρέπει να ασκήσουν σημαντική επίδραση στους πολίτες, αυξάνοντας την αίσθησή τους ότι ανήκουν στην Ένωση, καθώς και την επίγνωση της πολιτιστικής πολυμορφίας της. Επίσης, θα κάνουν πιο αισθητή την πολιτιστική παρέμβαση της ΕΕ, τόσο εντός όσο και εκτός των συνόρων της. Πολύ γνωστό παράδειγμα αποτελούν οι πολιτιστικές πρωτεύουσες της Ευρώπης, που έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα επιτυχημένη πρωτοβουλία από την άποψη του αντίκτυπου και της προβολής στους πολίτες της Ευρώπης.

4.3.2. Δεύτερο σκέλος: υποστήριξη προς τις ευρωπαϊκές οργανώσεις πολιτιστικής συνεργασίας

Η άμεση υποστήριξη στα σχέδια συνεργασίας πρέπει να συμπληρωθεί με μια πιο διαρθρωμένη παρέμβαση υπέρ της συνεργασίας, που υπερβαίνει τα όρια μιας απλής προσέγγισης προσανατολισμένης στα σχέδια. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το πρόγραμμα που διαδέχεται το Πολιτισμός 2000 θα μπορούσε να συμβάλει στην κάλυψη των λειτουργικών δαπανών των πολιτιστικών οργανώσεων των οποίων το έργο είναι προς το ευρωπαϊκό συμφέρον ή οι οποίες λειτουργούν ως «πρεσβευτές» του ευρωπαϊκού πολιτισμού στον κόσμο. Αυτοί οι φορείς παίζουν κύριο ρόλο στη δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού πολιτιστικού χώρου, αλλά γενικά δεν λαμβάνουν χρηματοδότηση από τις εθνικές αρχές. Η δράση της Ένωσης έχει και εδώ σημαντική προστιθέμενη αξία.

Αυτά τα δίκτυα ενθαρρύνουν τις ανταλλαγές μεταξύ των πολιτιστικών οργανώσεων σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, προσδιορίζουν τις ανάγκες της ευρωπαϊκής καλλιτεχνικής κοινότητας, ενεργούν ως διεπαφή μεταξύ του τομέα και των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, και διαδίδουν χρήσιμες και αξιόπιστες πληροφορίες για τον τομέα. Συνδέουν μεταξύ τους αρκετές δεκάδες χιλιάδες επαγγελματίες όλων των ειδών και κατηγοριών του πολιτιστικού κλάδου στην Ευρώπη.

4.3.3. Τρίτο σκέλος: υποστήριξη για μελέτες και ενημέρωση σε θέματα πολιτιστικής συνεργασίας

Οι διάθεση προσιτών και ενημερωμένων πληροφοριών σχετικά με νομικά, φορολογικά και διοικητικά θέματα που αφορούν την ευρωπαϊκή συνεργασία ή σχετικά με πιθανούς συνεργάτες θα δώσουν στους πολιτιστικούς φορείς και στους επιτελείς τη δυνατότητα να βασίζουν τις αποφάσεις τους σε στέρεα θεμέλια. Η βελτίωση των γνώσεων θα διευκολύνει την εμφάνιση νέων προγραμμάτων συνεργασίας. Συγκεκριμένα, θα υποστηριχθεί η ανάπτυξη ενός διαδικτυακού εργαλείου για να βοηθήσει την ανάπτυξη της διεθνικής πολιτιστικής συνεργασίας.

4.4. Απλοποίηση

Ως περιεκτικό και συνεπές εργαλείο προώθησης της πολιτιστικής συνεργασίας, το νέο πρόγραμμα «Πολιτισμός» έχει επίσης σχεδιαστεί ώστε να συμβάλει σημαντικά στη απλοποίηση των κοινοτικών μέσων, τόσο σε νομικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο διαχείρισης. Η νομοθετική απόφαση (συμπεριλαμβανομένου του παραρτήματος) θα συνταχθεί με γνώμονα την περιεκτική διατύπωση, την απλότητα και την ευελιξία. Το νέο πρόγραμμα «Πολιτισμός» θα έχει μία νομική βάση σε αντίθεση με τις δύο σημερινές και ένα κονδύλι του προϋπολογισμού αντί πέντε που προβλέπονται σήμερα. Το πρόγραμμα θα είναι επίσης φιλικότερο προς το χρήστη. Θα είναι ανοικτό σε όλους τους πολιτιστικούς και καλλιτεχνικούς τομείς, χωρίς προκαθορισμένες κατηγορίες, και σε ευρύτερο φάσμα πολιτιστικών φορέων που θα περιλαμβάνει από εθνικές ή τοπικές διοικητικές υπηρεσίες έως δίκτυα και επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα του πολιτισμού.

4.5. Στόχοι και αναμενόμενος αντίκτυπος του νέου προγράμματος

Το νέο πρόγραμμα θα συμβάλει ενεργά στην ανάπτυξη εκ των κάτω προς τα επάνω μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας, παρέχοντας στους πολιτιστικούς φορείς και στους πολίτες περισσότερες δυνατότητες συγκρότησης δικτύων, εφαρμογής των σχεδίων, βελτίωσης της κινητικότητας και ενίσχυσης του πολιτιστικού διαλόγου εντός της Ευρώπης και με άλλα μέρη του κόσμου. Προκειμένου να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, πρέπει να επιτευχθεί μια κρίσιμη μάζα. Το πρόγραμμα θα προβλέπει επακριβείς στόχους από άποψη πολιτιστικών αποτελεσμάτων, τόσο σε σχέση με τον αριθμό των ενεργειών που θα υλοποιηθούν όσο και σε σχέση με τον αριθμό των ατόμων στα οποία απευθύνεται. Οι στόχοι αυτοί θα περιλαμβάνουν:

- ενίσχυση περίπου 1400 προγραμμάτων συνεργασίας στον τομέα του πολιτισμού κατά την περίοδο 2007-2013, συμπεριλαμβανομένων 80 σημείων εστίασης πολυετούς πολιτιστικής συνεργασίας.

- ενίσχυση ετησίως περίπου 50 δικτύων ή οργανώσεων ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

- υλοποίηση σειράς ειδικών μελετών, εκ παραλλήλου με τις ενέργειες για τη σύγκριση στατιστικών στοιχείων και τη διάδοση πληροφοριών.

Το συνολικό αποτέλεσμα θα είναι εκατοντάδες ευρωπαϊκών πολιτιστικών φορέων να συνεργάζονται κάθε χρόνο σε διεθνική βάση προσεγγίζοντας εκατομμύρια πολιτών.

5. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ

5.1. Αιτιολόγηση της δράσης της ΕΕ

Ο αντίκτυπος του οπτικοακουστικού τομέα στην κοινωνία και στον πολιτισμό είναι μεγαλύτερος από κάθε άλλο μέσο. Ο αντίκτυπος αυτός αποτελεί το χαρακτηριστικό γνώρισμα του τομέα και καθίσταται προφανής από το ρόλο της τηλεόρασης και μόνο. Η διείσδυση στα νοικοκυριά των τηλεοπτικών συσκευών στην Ευρώπη φτάνει το 98% και ο μέσος Ευρωπαίος παρακολουθεί τηλεόραση περισσότερες από τρεις ώρες ημερησίως. Για τα παιδιά ο αριθμός αυτός είναι ακόμα μεγαλύτερος.

Τα οπτικοακουστικά μέσα διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο για την ανάπτυξη και τη μετάδοση κοινωνικών αξιών. Ο οπτικοακουστικός τομέας ασκεί σημαντική επίδραση στις γνώσεις, στις δοξασίες και στα αισθήματα των πολιτών και διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο για τη μετάδοση, την ανάπτυξη, ακόμη και για την κατασκευή πολιτισμικών ταυτοτήτων. Αυτό ισχύει ιδίως όσον αφορά τα παιδιά και τους νέους. Η αύξηση της κυκλοφορίας κινηματογραφικών ταινιών και άλλων οπτικοακουστικών έργων έχει αποδειχθεί επίσης σημαντικό μέσο ενδυνάμωσης του διαπολιτισμικού διαλόγου.

Για αυτόν ουσιαστικά το λόγο η Ευρωπαϊκή Κοινότητα εφαρμόζει από το 1989 συγκεκριμένη πολιτική για τον οπτικοακουστικό τομέα. Το άρθρο 151 παράγραφος 2 της Συνθήκης αναφέρει ότι η δράση της Κοινότητας αποσκοπεί στην υποστήριξη και στη συμπλήρωση της δράσης των κρατών μελών στον τομέα της καλλιτεχνικής και λογοτεχνικής δημιουργίας, συμπεριλαμβανομένου του οπτικοακουστικού τομέα. Αυτή η διατύπωση διατηρείται στο σχέδιο Συνταγματικής Συνθήκης. Εκ παραλλήλου με την ενιαία αγορά για τις τηλεοπτικές μεταδόσεις στο πλαίσιο της οδηγίας «Τηλεόραση χωρίς σύνορα», η ΕΕ έχει λάβει μέτρα για να προωθήσει την ευρωπαϊκή οπτικοακουστική βιομηχανία [16] που αποτελεί μοναδικό εργαλείο για την ανταλλαγή ιδεών. Για να ακμάσει η διευρυμένη και ακόμα περισσότερο διαφοροποιημένη Ένωση, πρέπει να υπάρξει μια αλληλεπίδραση μεταξύ των πολιτών των κρατών μελών και να αναπτυχθεί η διασυνοριακή ανταλλαγή γνώσεων σχετικά με κοινωνικά και πολιτιστικά θέματα.

[16] Οδηγία 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 3ης Οκτωβρίου 1989 για το συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/36/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 30ής Ιουνίου 1997.

Ο οπτικοακουστικός τομέας ασκεί τεράστια πολιτιστική επίδραση, αλλά δεν μπορεί να υλοποιήσει το δημιουργικό δυναμικό του χωρίς ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς του. Το μερίδιο των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων στις ευρωπαϊκές αγορές κυμαίνεται, κατά μέσο όρο, μεταξύ 40% και 45% για τα τηλεοπτικά έργα μυθοπλασίας, περίπου 30% για τα κινηματογραφικά έργα και 20% για τις βιντεοταινίες και τα DVD. Το εν λόγω μερίδιο της ευρωπαϊκής αγοράς αποτελείται κυρίως από εγχώρια οπτικοακουστικά έργα που πωλούνται στις εθνικές αγορές τους: το μερίδιο στην ευρωπαϊκή αγορά των έργων που διατίθενται εκτός των εθνικών αγορών είναι αρκετά μικρότερο (συνήθως λιγότερο από ένα τρίτο του συνολικού μεριδίου στην αγορά των ευρωπαϊκών έργων) [17].

[17] Εκτιμήσεις της Επιτροπής βάσει στατιστικών του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου του οπτικοακουστικού τομέα. (Βλ. http://www.obs.coe.int/ και ιδίως http:// www.obs.coe.int/about/oea/pr/mif2003.html.en). Οι εκτιμήσεις καλύπτουν: το χρόνο μετάδοσης τηλεοπτικών έργων μυθοπλασίας, τα εισιτήρια κινηματογραφικών αιθουσών, τις πωλήσεις και ενοικιάσεις βιντεοκασετών και DVD

Η παρέμβαση της ΕΕ στον οπτικοακουστικό τομέα αποτελεί επομένως τμήμα μιας στρατηγικής που αποσκοπεί να δώσει στους Ευρωπαίους τη δυνατότητα επιλογής. Αν οι Ευρωπαίοι δεν έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν ιστορίες, δραματικές ταινίες, ντοκιμαντέρ και άλλα έργα που απεικονίζουν την πραγματικότητα της ζωής και της ιστορίας τους, καθώς επίσης και των γειτόνων τους, θα πάψουν να την αναγνωρίζουν και να την κατανοούν πλήρως. Και προκειμένου να διατίθενται τέτοια έργα ικανοποιητικής ποιότητας, η ΕΕ πρέπει να ενισχύσει τους επαγγελματίες ώστε να αποκτήσουν δεξιότητες και να τις βελτιώσουν, να υποστηρίξει την ανάπτυξη οπτικοακουστικών σχεδίων με ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς και την κυκλοφορία και την προώθηση των έργων, ενώ τα συστήματα ενίσχυσης της παραγωγής πρέπει να παραμείνουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών.

Τέλος, η δράση της ΕΕ πρέπει εντάσσεται στο πλαίσιο της διεύρυνσης και της παγκοσμιοποίησης. Έτσι, είναι επίσης σημαντικό, χώρες όπως οι υποψήφιες για ένταξη στην ΕΕ χώρες, οι βαλκανικές χώρες και εκείνες που συμμετέχουν στην Ευρωπαϊκή πολιτική γειτνίασης να έχουν τη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή στα προγράμματα της ΕΕ στον εν λόγω τομέα.

5.2. Αποτελέσματα της ενδιάμεσης αξιολόγησης και της δημόσιας διαβούλευσης

Τα μέτρα της Κοινότητας για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής οπτικοακουστικής βιομηχανίας υλοποιούνται σήμερα στο πλαίσιο των προγραμμάτων MEDIA Plus και MEDIA/Κατάρτιση, που προβλέπεται να ολοκληρωθούν το 2006 [18]. Η ενδιάμεση αξιολόγηση των σημερινών προγραμμάτων MEDIA και της προπαρασκευαστικής δράσης «i2i: Οπτικοακουστικός τομέας: Ανάπτυξη και οπτικοακουστικός τομέας» [19] επιβεβαίωσε ότι το πρόγραμμα είχε θετική επίδραση στη διανομή των ευρωπαϊκών εργασιών στις ευρωπαϊκές και διεθνείς αγορές. Συνέβαλε επίσης στη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ ευρωπαϊκών φορέων, παρέχοντας έτσι ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία στον τομέα.

[18] Βλέπε υποσημείωση 1.

[19] Βλέπε υποσημείωση 3.

Η κοινοτική παρέμβαση υλοποιείται σύμφωνα με τις μεταβαλλόμενες ανάγκες (νεοφερμένοι, χρηματοδοτήσεις, παγιοποίηση της βιομηχανικής βάσης, διεθνής επέκταση), οι οποίες ευρίσκονται όλο και περισσότερο στο κέντρο των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαίοι επαγγελματίες. Η προπαρασκευαστική δράση I2I για τις ΜΜΕ συνέβαλε αποτελεσματικά στην κατάρτιση χρηματοδοτικών σχεδίων για τις επιχειρήσεις. Η κοινοτική δράση προσέφερε μια προστιθέμενη αξία στον τομέα. Όσον αφορά την κατάρτιση, τα αποτελέσματα καταδεικνύουν την ανάγκη παρέμβασης σε κοινοτικό επίπεδο ώστε να αυξηθεί το επίπεδο της τεχνογνωσίας και των δεξιοτήτων των επαγγελματιών στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα. Στον τομέα της ανάπτυξης, ο αντίκτυπος στις ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτό είναι θετικός, ενώ επίσης τις βοήθησε να διαμορφώσουν καλύτερα επιχειρηματικά σχέδια. Η κοινοτική παρέμβαση εγγυάται τις επανεπενδύσεις σε νέες παραγωγές.

Η πρόκληση για την Κοινότητα όσον αφορά το σχεδιασμό μιας νέας δράσης για την οπτικοακουστική βιομηχανία συνίσταται στην υπερνίκηση των εμποδίων που αποτρέπουν την κυκλοφορία των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων εκτός των εθνικών συνόρων και στην αντιμετώπιση του κατακερματισμού των αγορών. Μόνο με την απόκτηση των απαραίτητων δεξιοτήτων για την ανάπτυξη ταινιών και άλλων οπτικοακουστικών έργων με ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς και με τη διανομή, την προώθηση (σε φεστιβάλ και αγορές) και τη μετάδοση περισσότερων οπτικοακουστικών έργων από ευρωπαϊκές χώρες θα μπορέσει η ευρωπαϊκή οπτικοακουστική βιομηχανία να προσφέρει σε εκατομμύρια Ευρωπαίους έργα που αντικατοπτρίζουν τον πολιτισμό τους και εκείνο των γειτόνων τους.

Ενόψει της προετοιμασίας του MEDIA 2007, ενός ενιαίου προγράμματος που θα αντικαταστήσει τα δύο σημερινά, η Επιτροπή πραγματοποίησε ευρεία διαβούλευση για τις ανάγκες του τομέα. Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι απαιτείται περαιτέρω κοινοτική δράση ώστε να υπάρξει ανταπόκριση στις νεοεμφανιζόμενες ανάγκες, δηλαδή στην ανάγκη για απόκτηση των δεξιοτήτων για τη δημιουργία κινηματογραφικών ταινιών και άλλων οπτικοακουστικών έργων με ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς και στην ανάγκη να αντιμετωπιστεί η ανεπαρκής κυκλοφορία μη εθνικών οπτικοακουστικών έργων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μια κατάσταση που είναι ακόμα δυσχερέστερη στις προσχωρούσες χώρες όπου η οπτικοακουστική βιομηχανία έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί σε μία εποχή που οι κοινές πολιτιστικές αναφορές αποκτούν ζωτική σημασία.

Το MEDIA 2007 πρέπει να εξακολουθήσει να κατευθύνει τις ενέργειές του στα στάδια πριν και μετά την παραγωγή. Ωστόσο οι ενέργειες αυτές θα υποστούν αλλαγές λαμβανομένων υπόψη των τεχνολογικών εξελίξεων (κυρίως της ψηφιακής τεχνολογίας) και των εξελίξεων της αγοράς. Ο ευρωπαϊκός οπτικοακουστικός τομέας αποτελείται κυρίως από μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Το MEDIA 2007 πρέπει επομένως να αποσκοπεί στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος προσαρμοσμένου στις ανάγκες των ΜΜΕ που θα διευκολύνει τη δημιουργία και την κυκλοφορία μη εθνικών οπτικοακουστικών έργων. Επιπλέον, το MEDIA 2007 πρέπει να περιλαμβάνει καινοτόμες ενέργειες για τη διευκόλυνση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε χρηματοδοτήσεις.

5.3. Οι ενέργειες της ΕΕ μετά το 2006

Το MEDIA 2007 θα έχει ως γενικούς στόχους:

- να διατηρήσει και να ενισχύσει την ευρωπαϊκή πολιτιστική ποικιλομορφία και την οπτικοακουστική κληρονομιά και να προωθήσει το διάλογο και την κατανόηση σε διαπολιτισμικό επίπεδο.

- να αυξήσει την κυκλοφορία των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

- να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα στο πλαίσιο μιας ανοικτής και ανταγωνιστικής αγοράς.

Θα περιλαμβάνει τους ακόλουθους λειτουργικούς στόχους και ενέργειες.

5.3.1. Πριν την παραγωγή

- Απόκτηση δεξιοτήτων και ικανοτήτων

Το πρόγραμμα θα ενισχύσει σχέδια που στοχεύουν στη βελτίωση των δημιουργικών, εμπορικών και επιχειρηματικών δεξιοτήτων των ευρωπαίων επαγγελματιών του οπτικοακουστικού τομέα ή/και στην προσαρμογή των τεχνικών δεξιοτήτων τους στις ψηφιακές τεχνολογίες. Στο πλαίσιο αυτό, θα περιλαμβάνει μέτρα κινητικότητας για φοιτητές σχολών κινηματογράφου. Θα επιδιώξει την ενθάρρυνση μιας ευρωπαϊκής διάστασης, προωθώντας τη δικτύωση των επαγγελματιών καθώς και μεμονωμένων σχεδίων. Τέλος, θα προωθήσει μια ευρωπαϊκή στρατηγική για τη συνεργασία των επαγγελματιών, τόσο για τις συμπαραγωγές όσο και για την κατάρτιση επιχειρηματικών σχεδίων.

Επιπλέον, θα καθιερωθούν ειδικές επιχορηγήσεις για επαγγελματίες από τα νέα κράτη μέλη, ώστε να βοηθηθούν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της ευρωπαϊκής αγοράς και να μειωθεί η απόσταση μεταξύ των χωρών με υψηλές παραγωγικές ικανότητες και εκείνων με χαμηλές παραγωγικές ικανότητες ή/και με περιορισμένη γλωσσική εμβέλεια.

- Ανάπτυξη

Το πρόγραμμα θα υποστηρίξει ανεξάρτητες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) στους τομείς των ντοκιμαντέρ, των κινουμένων σχεδίων και των θεατρικών έργων, καθώς επίσης και των πολυμέσων. Θα ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις να διαμορφώσουν στρατηγικές διεθνούς προώθησης και διάθεσης στην αγορά για τα σχέδιά τους από το στάδιο πριν την παραγωγή. Το πρόγραμμα θα βοηθήσει επίσης τις επιχειρήσεις για τη διαμόρφωση υγιών οικονομικών σχεδίων και θα διευκολύνει την πρόσβαση ανεξάρτητων ΜΜΕ στην πίστωση. Ενδεχομένως, θα καλύπτονται επίσης οι έμμεσες δαπάνες που συνδέονται με την ιδιωτική χρηματοδότηση σχεδίων παραγωγής που υποβάλλουν οι ΜΜΕ (π.χ. οικονομικές και ασφαλιστικές δαπάνες ή εγγυήσεις ολοκλήρωσης του έργου).

Στο πλαίσιο του προγράμματος θα χορηγούνται επίσης επιδοτήσεις σε επιχειρήσεις ανεξάρτητης παραγωγής για την ανάπτυξη μεμονωμένων έργων. Το πρόγραμμα θα υποστηρίξει την ανάπτυξη καταλόγου έργων τόσο για τις επιχειρήσεις με περιορισμένες επενδυτικές δυνατότητες όσο και για τις επιχειρήσεις με μεγαλύτερες επενδυτικές δυνατότητες. Θα ενισχυθεί η ανάπτυξη υγιών οικονομικών σχεδίων σε σχέση με τα έργα και τον κατάλογο έργων.

Θα ενθαρρυνθεί μια ολιστική προσέγγιση για τη δημιουργία των έργων, π.χ. με την ενσωμάτωση εξαρχής ουσιαστικών συστατικών στοιχείων, όπως είναι η διανομή και η μουσική των ταινιών.

5.3.2. Μετά την παραγωγή

- Διανομή

Οι ενέργειες της Κοινότητας θα επικεντρωθούν στην ενίσχυση της διεθνικής διανομής, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας και ως συμπληρωματική προσέγγιση στους μηχανισμούς ενίσχυσης εκ μέρους των κρατών μελών. Η ενίσχυση για το στάδιο της διανομής (κινηματογράφος, τηλεόραση, βίντεο, DVD και σε απευθείας σύνδεση) αυξάνει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, ενισχύοντάς την ώστε να αξιοποιήσει τα πλεονεκτήματα της ενιαίας αγοράς.

Το νέο πρόγραμμα θα ισχυροποιήσει τον τομέα της ευρωπαϊκής διανομής ενθαρρύνοντας τις επενδύσεις για την παραγωγή, την απόκτηση, τη διάθεση στην αγορά και την προώθηση μη εθνικών ευρωπαϊκών έργων και ενθαρρύνοντας συντονισμένες εμπορικές στρατηγικές μεταξύ των διαφορετικών φορέων (διανομείς, αντιπρόσωποι πωλήσεων, παραγωγοί, αιθουσάρχες, κλπ). Θα βελτιώσει την κυκλοφορία των ευρωπαϊκών μη εθνικών ταινιών με την ενθάρρυνση της εξαγωγής, της διανομής και της προβολής στις κινηματογραφικές αίθουσες. Επιπλέον, θα προωθήσει τη διεθνική κυκλοφορία των οπτικοακουστικών έργων ανεξάρτητων επιχειρήσεων παραγωγής. Θα καλύψει τη διανομή των παράγωγων έργων με υψηλό καλλιτεχνικό περιεχόμενο (π.χ. μουσική ταινιών).

Το πρόγραμμα θα αξιοποιήσει τα αποτελέσματα που αποκτήθηκαν μέσω των ενεργειών του προγράμματος MEDIA Plus, δηλαδή το αυτόματο σύστημα ενίσχυσης και το επιλεκτικό σύστημα ενίσχυσης των διανομέων καθώς και των ομάδων διανομέων. Επιπλέον θα υποστηρίξει τις επιχειρήσεις διανομής όσον αφορά τους καταλόγους έργων με χαμηλές εμπορικές δυνατότητες, με σκοπό την προώθηση της πολιτιστικής ποικιλομορφίας.

Ο συντονισμός μεταξύ παραγωγών, διανομέων και αντιπροσώπων πωλήσεων θα προωθηθεί με την υποστήριξη της δημιουργίας πακέτων προβολής των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων.

Θα ληφθούν μέτρα για την υποστήριξη της ψηφιοποίησης ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων. Συγκεκριμένα θα εφαρμοστεί ένα αυτόματο σύστημα δημιουργίας ψηφιακών αντιγράφων των μη εθνικών ευρωπαϊκών ταινιών. Θα χορηγηθεί επίσης υποστήριξη για τη μεταγλώττιση, τον υποτιτλισμό και τα πολύγλωσσα αντίγραφα με γνώμονα την ενίσχυση της πολιτιστικής ποικιλομορφίας. Τέλος, θα προβλέπεται υποστήριξη για την ψηφιακή προβολή με τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδοτήσεις για επενδύσεις σε ψηφιακό εξοπλισμό.

- Προώθηση

Τα φεστιβάλ κινηματογράφου και τηλεόρασης συνιστούν ιδιαίτερα αποτελεσματικά μέσα για την προώθηση ευρωπαϊκών έργων. Κατά συνέπεια, το πρόγραμμα θα υποστηρίξει την προώθηση των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων μέσω αυτών των επαγγελματικών αγορών. Το πρόγραμμα θα στηρίξει τη συνεργασία και το συντονισμό ευρωπαϊκών φορέων προκειμένου να ενθαρρυνθεί μια ευρωπαϊκή στρατηγική προώθησης. Τέλος, το πρόγραμμα θα εξασφαλίσει ότι τα φεστιβάλ διαδραματίζουν πλήρως το ρόλο τους για τη διαμόρφωση της πολιτιστικής πολιτικής και την εκπαίδευση του κοινού.

Οι ενέργειες προβλέπουν επίσης την εξασφάλιση της πρόσβασης των επαγγελματιών στις ευρωπαϊκές και διεθνείς οπτικοακουστικές αγορές, την εξασφάλιση της ευρύτερης δυνατής πρόσβασης του ευρωπαϊκού και διεθνούς κοινού στους διάφορους πολιτισμούς της Ευρώπης και την ενθάρρυνση κοινών ενεργειών μεταξύ των εθνικών οργανισμών προώθησης, καθώς επίσης και την προώθηση της ευρωπαϊκής οπτικοακουστικής κληρονομιάς.

- Δοκιμαστικά σχέδια/ψηφιακή τεχνολογία

Η καινοτομία έχει ζωτική σημασία για να εξασφαλιστεί ότι το κοινό έχει ευρύτατες δυνατότητες επιλογής στο τέλος της οπτικοακουστικής αλυσίδας αξίας. Στο πλαίσιο αυτό, τα δοκιμαστικά σχέδια αποδείχθηκαν επιτυχή πεδία δοκιμών. Ενώ ορισμένοι τομείς που καλύπτονταν προηγουμένως έχουν πλέον εισαχθεί στο πρόγραμμα, αυτό το «εργαστήριο δοκιμών» εξακολουθεί να έχει ζωτική σημασία. Το νέο πρόγραμμα θα εστιάσει σε εκείνους τους τομείς που ο κλάδος κρίνει ότι είναι πιθανό να επηρεαστούν από τη χρήση των νέων τεχνολογιών ενημέρωσης και επικοινωνίας. Τα αποτελέσματα των δοκιμαστικών σχεδίων θα δημοσιευτούν ευρέως, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η διάδοση των καλύτερων πρακτικών.

5.4. Απλοποίηση

Το νέο πρόγραμμα για την ενίσχυση του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα συμβάλλει επίσης σημαντικά στο στόχο της απλοποίησης των κοινοτικών μέσων.

Η συνένωση των δύο προγραμμάτων MEDIA σε ένα ενιαίο πρόγραμμα αντικατοπτρίζει τις ανάγκες του τομέα και ιδίως την ετερογενή φύση των ευρωπαϊκών αγορών, από κοινωνικοοικονομική, χρηματοδοτική και ρυθμιστική άποψη. Ικανοποιεί επίσης την ανάγκη για απλοποίηση και ενσωμάτωση των διαφόρων συστατικών στοιχείων της ευρωπαϊκής οπτικοακουστικής αλυσίδας αξίας.

Επιπλέον, η διαχείριση του προγράμματος θα είναι απλούστερη από την άποψη της Επιτροπής. Το πρόγραμμα έχει επίσης σχεδιαστεί ώστε να γίνει φιλικότερο προς το χρήστη από άποψη κανόνων και διαδικασιών, αντικατοπτρίζοντας έτσι τα αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης. Μπορούν να προβλεφθούν συγκεκριμένες απλοποιήσεις, στο πλαίσιο επίσης του δημοσιονομικού κανονισμού, όπως: α) η επαλήθευση της χρηματοπιστωτικής ικανότητας του υποψηφίου να είναι ανάλογη του ποσού της αιτούμενης επιχορήγησης. β) να εισαχθεί μια ρήτρα περί αναλογικότητας των οικονομικών και διοικητικών κανόνων σε σχέση με το μέγεθος της επιχορήγησης ή/και της ικανότητας, π.χ. όσον αφορά τις απαιτήσεις για υποβολή εκθέσεων.

5.5. Στόχοι και αναμενόμενος αντίκτυπος του νέου προγράμματος

Το νέο πρόγραμμα θα προβλέπει επακριβείς στόχους από άποψη πολιτιστικών αποτελεσμάτων, τόσο σε σχέση με τον αριθμό των ενεργειών που θα υλοποιηθούν όσο και σε σχέση με τους πολίτες στους οποίους απευθύνεται. Οι στόχοι αυτοί μπορούν να περιλαμβάνουν τα εξής:

- Ενέργειες για τη συγκέντρωση 1.500 φορέων του οπτικοακουστικού τομέα ετησίως, με δυνατότητα προσέγγισης αρκετών εκατομμυρίων πολιτών

- Αύξηση του ποσοστού στην αγορά των ευρωπαϊκών ταινιών που διανέμονται εκτός της χώρας προέλευσής τους από 11% σε 20% έως το 2013 [20].

[20] Πρόκειται για το μη εθνικό ευρωπαϊκό μερίδιο της αγοράς της ΕΕ. Οι ταινίες από τη Βόρειο Αμερική καταλαμβάνουν σήμερα περίπου το 70% της αγοράς. Το εισόδημα των ταινιών είναι άμεσα ανάλογο με τον αριθμό θεατών.

- Διπλασιασμός του αριθμού των αιθουσών που προβάλλουν ευρωπαϊκές μη εθνικές ταινίες, με ιδιαίτερη μέριμνα για τους νέους θεατές.

- Να δοθεί η δυνατότητα στις 40 ευρωπαϊκές ακαδημίες κινηματογράφου να συνεργαστούν για τη βελτίωση των δεξιοτήτων και για την ανταλλαγή τεχνογνωσίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο

- Διπλασιασμός του αριθμού των υποστηριζόμενων έργων στον οπτικοακουστικό τομέα, αποδίδοντας ιδιαίτερη σημασία στις συμπαραγωγές.

- Διπλασιασμός του αριθμού των εκστρατειών ευρωπαϊκής διανομής.

6. ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για πολλά έτη διαχειρίζεται διάφορες δράσεις που στοχεύουν στην ενθάρρυνση της συμμετοχής των πολιτών, ιδίως σε διεθνικό επίπεδο. Προκειμένου να καλυφθούν οι απαιτήσεις του νέου δημοσιονομικού κανονισμού [21], οι δράσεις αυτές έχουν συγκεντρωθεί σε ένα νέο πρόγραμμα [22] που εγκρίθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2004. Οι ενέργειες που προβλέπονται στο πρόγραμμα έχουν αποδείξει την προστιθέμενη αξία τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο καθώς επίσης και την αποτελεσματικότητά τους για την ικανοποίηση των συγκεκριμένων αναγκών των πολιτών που συμμετέχουν στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (συνήθως σε εθελοντική και τιμητική βάση). Συνδέονται άμεσα με την κοινωνία των πολιτών, είναι ευρέως αποδεκτές από τους πολίτες και παρουσιάζουν καλή σχέση κόστους αποτελέσματος. Η αδελφοποίηση πόλεων, για παράδειγμα, επιτρέπει κάθε έτος σε εκατοντάδες χιλιάδες πολιτών από διάφορες χώρες να συναντούνται και να γνωρίσουν ο ένας τον πολιτισμό, την ιστορία και την κοινωνικοοικονομική πραγματικότητα του άλλου.

[21] Ο δημοσιονομικός κανονισμός που εφαρμόζεται στο γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων: Κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΚ, ΕΥΡΑΤΟΜ) 1605/2002 της 25.06.2002. Ο κανονισμός αυτός επιβάλλει πλέον όλες οι κοινοτικές δαπάνες να έχουν νομική βάση. Το νέο πρόγραμμα προβλέπει νομική βάση για τις σχετικές ενέργειες

[22] ΕΕ L 30 της 4.2.2004, σ. 6. Πρόγραμμα δράσης της Κοινότητας για την προώθηση της συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά (συμμετοχή του πολίτη)

Οι στόχοι του προγράμματος είναι να προωθηθούν οι αξίες και οι στόχοι της Ένωσης, να έρθουν οι πολίτες πιο κοντά στην ΕΕ και στα θεσμικά της όργανα και να ενθαρρυνθούν να έρχονται συχνότερα σε επαφή με τα θεσμικά όργανα, να παροτρυνθούν οι πολίτες να συμμετάσχουν στον προβληματισμό και στη συζήτηση σχετικά με το μέλλον της Ευρώπης, να ενταθούν οι δεσμοί μεταξύ των πολιτών από τα διαφορετικά κράτη μέλη και για να προωθηθεί η ενεργός συμμετοχή του πολίτη.

Εκτός από τις ευρωπαϊκές κεντρικές οργανώσεις, το πρόγραμμα απευθύνεται στις μη κυβερνητικές οργανώσεις, ενώσεις και ομοσπονδίες ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή τις διεπαγγελματικές συνδικαλιστικές οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων των τοπικών κοινοτήτων. Μπορεί επίσης να χορηγηθεί υποστήριξη σε οργανισμούς που επιδιώκουν ένα στόχο γενικού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος στον τομέα της ενεργού συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη, συμπεριλαμβανομένων των «επιτελείων εγκεφάλων».

Το άρθρο 46 του σχεδίου Συνταγματικής Συνθήκης για τη συμμετοχική δημοκρατία υποστηρίζει τους στόχους αυτούς. Προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι τα θεσμικά όργανα της Ένωσης πρέπει να δίνουν στους πολίτες και στις αντιπροσωπευτικές ενώσεις την ευκαιρία να ανταλλάσσουν απόψεις σε όλους τους τομείς δραστηριοποίησης της Ένωσης. Τα θεσμικά όργανα της Ένωσης πρέπει επίσης να διατηρήσουν έναν ανοικτό, διαφανή και τακτικό διάλογο με τις αντιπροσωπευτικές ενώσεις και την κοινωνία των πολιτών.

Το πρόγραμμα συμμετοχής των πολιτών που μόλις ξεκίνησε θα ολοκληρωθεί με τις ισχύουσες δημοσιονομικές προοπτικές στο τέλος του 2006, αλλά λαμβανομένων υπόψη των προκλήσεων που επισημαίνονται στο παρόν έγγραφο, είναι προφανές ότι θα απαιτηθούν περαιτέρω ενέργειες. Ωστόσο, θα ήταν πρόωρο στη παρούσα φάση να διατυπωθούν συγκεκριμένες προτάσεις για ένα πρόγραμμα μετά το 2006. Στις αρχές του 2005, θα υποβληθεί νομοθετική πρόταση βάσει της αρχικής αξιολόγησης του νέου προγράμματος και της έκβασης της συζήτησης για το ευρωπαϊκό σύνταγμα.

7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι οι προτάσεις που περιγράφονται στο παρόν έγγραφο συνιστούν απαραίτητη συμβολή στην εξασφάλιση της επιτυχούς ανάπτυξης της Ένωσης κατά την επόμενη περίοδο προγραμματισμού και πέραν αυτής. Ειδικότερα, οι εν λόγω προτάσεις είναι απαραίτητες ώστε να εξασφαλιστεί ότι υπάρχουν οι δυνατότητες να διαπιστωθεί ποια ιθαγένεια της Ένωσης απαιτείται στην πράξη.

Η Επιτροπή επομένως θα υποβάλει τις προτάσεις αυτές εφέτος το καλοκαίρι στο πλαίσιο της δέσμης νομοθετικών προτάσεων για την εφαρμογή του πολιτικού σχεδίου που περιγράφεται στην ανακοίνωσή της «Η οικοδόμηση του κοινού μας μέλλοντος: Προκλήσεις πολιτικής και δημοσιονομικά μέσα της διευρυμένης Ένωσης 2007-2013».