Πρόταση ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την πρόληψη του καπνίσματος και για ορισμένες πρωτοβουλίες για την ενισχυμένη καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Η διάδοση του καπνίσματος αποτελεί μείζον πρόβλημα για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη λόγω της σχέσης μεταξύ της κατανάλωσης καπνού και ενός σημαντικού ποσοστού καρκίνων, καρδιακών και αναπνευστικών νοσημάτων. Το ποσοστό των καπνιστών στον πληθυσμό είναι υψηλό, περίπου το 1/3 του κοινοτικού πληθυσμού, και ο αντίκτυπος στην υγεία είναι παρομοίως σημαντικός, με περίπου 500.000 θανάτους που συνδέονται με το κάπνισμα ετησίως στην Κοινότητα. Το κάπνισμα έχει επίσης αποδεδειγμένα συνέπειες για την υγεία των μη καπνιστών, ιδίως των ευαίσθητων ομάδων του πληθυσμού.

2. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα ασχολείται με την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού από το τέλος της δεκαετίας του 1980. Από το 1987, το πρόγραμμα "Η Ευρώπη κατά του καρκίνου" αποτέλεσε το επίκεντρο των μέτρων που στόχευαν στη μείωση της κατανάλωσης καπνού. Με τα διαδοχικά σχέδια δράσης του, το πρόγραμμα αυτό μεταξύ άλλων υποστήριξε πανευρωπαϊκά σχέδια πρόληψης του καπνίσματος και δημιούργησε πανευρωπαϊκά δίκτυα πρόληψης του καπνίσματος.

3. Το 1989, εκδόθηκαν δύο σημαντικά νομοθετικά μέτρα. Πρώτον, η οδηγία για την τηλεόραση χωρίς σύνορα [1] απαγόρεψε όλες τις μορφές τηλεοπτικής διαφήμισης των προϊόντων καπνού. Προέβλεπε επίσης ότι τα τηλεοπτικά προγράμματα δεν μπορούν να χρηματοδοτούνται από φυσικά ή νομικά πρόσωπα των οποίων η κύρια δραστηριότητα είναι η παραγωγή ή η πώληση προϊόντων καπνού. Δεύτερον, το 1989 θεσπίστηκαν οι πρώτοι κοινοτικοί κανόνες για τη σήμανση των προϊόντων καπνού με προειδοποιήσεις σχετικά με την υγεία στο πλαίσιο μιας οδηγίας [2] με σκοπό την εναρμόνιση των διατάξεων για την εσωτερική αγορά, με βάση ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της δημόσιας υγείας.

[1] Οδηγία 89/552/ΕΟΚ

[2] Οδηγία 89/622/ΕΟΚ

4. Το επόμενο βήμα έγινε το 1990 με την έκδοση οδηγίας [3] που έθεσε ένα κοινοτικό ανώτατο όριο στην περιεκτικότητα των τσιγάρων σε πίσσα. Το 1992, αναθεωρήθηκαν οι κανόνες σχετικά με τη σήμανση των προϊόντων καπνού [4] καθιερώνοντας συμπληρωματικές ειδικές προειδοποιήσεις για τις μονάδες συσκευασίας των προϊόντων καπνού εκτός των τσιγάρων. Με την ευκαιρία αυτή απαγορεύτηκε η τοποθέτηση στην κοινοτική αγορά των προϊόντων καπνού που λαμβάνονται από το στόμα. Όλα αυτά τα μέτρα αναδιατυπώθηκαν αργότερα στη νέα οδηγία για τα προϊόντα καπνού που εκδόθηκε τον Ιούνιο του 2001 [5].

[3] Οδηγία 90/239/ΕΟΚ

[4] Οδηγία 92/41/ΕΟΚ

[5] Οδηγία 2001/37/EΚ

5. Όσον αφορά την προστασία των μη καπνιστών από τον καπνό του περιβάλλοντος, το ψήφισμα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών της 18ης Ιουλίου 1989 σχετικά με την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους [6] παρείχε στα κράτη μέλη κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των μη καπνιστών [7]. Το 1996 δημοσιεύθηκε έκθεση της Επιτροπής [8] με σκοπό την αξιολόγηση της ανταπόκρισης των κρατών μελών στο ψήφισμα αυτό. Διαπιστώθηκε η σαφής δέσμευση των κρατών μελών για την εφαρμογή του ψηφίσματος, με μεγάλες διακυμάνσεις, ωστόσο, στα συγκεκριμένα μέτρα που ελήφθησαν. Η παρούσα σύσταση υπογραμμίζει την ανάγκη προστασίας από τον καπνό του περιβάλλοντος, ιδίως των ευαίσθητων ομάδων του πληθυσμού όπως είναι τα παιδιά, οι έγκυοι και τα άτομα με αναπνευστικά νοσήματα.

[6] ΕΕ C189, 26.7.1989, σ. 1.

[7] Δύο ακόμα οδηγίες είναι συναφείς με την προστασία από τον καπνό του περιβάλλοντος στο χώρο εργασίας. Πρώτον, μια οδηγία του Συμβουλίου του 1989 σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας, που απαιτεί από τους εργοδότες να προστατεύουν τους εργαζομένους από το παθητικό κάπνισμα στους χώρους ανάπαυσης. Δεύτερον μια οδηγία του Συμβουλίου του 1992 σχετικά με την εφαρμογή μέτρων που αποβλέπουν στη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας κατά την εργασία των εγκύων, λεχώνων και γαλουχουσών εργαζομένων. Βλέπε την οδηγία 89/654/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 30ής Νοεμβρίου 1989 σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας. ΕΕ L 393, 30.12.1989, σ. 1 και την οδηγία 92/85/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 19ης Οκτωβρίου 1992 σχετικά με την εφαρμογή μέτρων που αποβλέπουν στη βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας κατά την εργασία των εγκύων, λεχώνων και γαλουχουσών εργαζομένων. ΕΕ L 348, 28.11.1992 σ. 1.

[8] Έκθεση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με τη συνέχεια που δόθηκε στο ψήφισμα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου σχετικά με την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους. Έγγρ. COM (96) 0573 τελικό.

ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΚΑΠΝΟΥ

6. Η επιτροπή εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου για τον καρκίνο, η οποία έχει συσταθεί από την Επιτροπή, εξέδωσε συστάσεις σχετικά με τις πρωτοβουλίες που απαιτούνται σε κοινοτικό επίπεδο για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού, στη συνεδρίαση που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 1996 [9]. Το ψήφισμα του Συμβουλίου της 26ης Νοεμβρίου 1996 για τη μείωση του καπνίσματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση [10] ανασκόπησε τις ενέργειες που είχαν αναληφθεί στον τομέα αυτό και όρισε κατευθυντήριες γραμμές για τη μελλοντική δράση.

[9] COM(1996) 609 τελικό - παράρτημα

[10] ΕΕ C 374, 11.12.1996, σ. 4

7. Στην ανακοίνωσή της για την πρόληψη του καπνίσματος το Δεκέμβριο του 1996 [11] η Επιτροπή πρότεινε μια σειρά μέτρων για την ενίσχυση της πρόληψης του καπνίσματος σε ολόκληρη την Κοινότητα. Εξέθεσε μια σειρά επιλογών για δράση τόσο όσον αφορά την πρόληψη και τη σχετική νομοθεσία, με επίκεντρο την πρόληψη του καπνίσματος στο πλαίσιο της δημόσιας υγείας, όσο και σε σχέση με όλες τις κοινοτικές πολιτικές και δραστηριότητες. Παράλληλα, το 1996 συστάθηκε η συμβουλευτική επιτροπή για την πρόληψη του καρκίνου [12] με στόχο να καθοδηγεί την Επιτροπή στη λήψη μέτρων κατά του καπνίσματος.

[11] COM (1996) 609 τελικό

[12] Απόφαση 96/469/EΚ της Επιτροπής

8. Σε συνέχεια των σχολίων που διατύπωσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, η Επιτροπή παρουσίασε τον Οκτώβριο του 1999 έκθεση [13] σχετικά με τη συνέχεια που δόθηκε στην ανακοίνωση της του 1996. Η έκθεση αυτή περιέχει μια ανάλυση των πολιτικών και των πρακτικών των κρατών μελών σχετικά με διάφορα μέτρα για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού, ορισμένα από τα οποία περιλαμβάνονται στην παρούσα πρόταση σύστασης του Συμβουλίου.

[13] COM (1999) 407 τελικό

9. Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 18ης Νοεμβρίου 1999 για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού [14] υπογράμμισαν ότι απαιτείται μια συνολική στρατηγική και κάλεσαν την Επιτροπή να συνεισφέρει στη στρατηγική αυτή. Ορισμένα από τα μέτρα που προτάθηκαν σε αυτά τα συμπεράσματα του Συμβουλίου περιλαμβάνονται στην παρούσα πρόταση, ιδίως ορισμένες πρωτοβουλίες με στόχο την προστασία των ανηλίκων (συμπεριλαμβανομένων κανόνων για τις προϋποθέσεις πώλησης, τις πωλήσεις με ηλεκτρονικά μέσα και από μηχανήματα αυτόματης πώλησης).

[14] ΕΕ C 86, 24.3.2000, σ. 4

10. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν οδηγία για την αναδιατύπωση των ισχυουσών κοινοτικών οδηγιών για τη ρύθμιση των προϊόντων καπνού, η οποία εισήγαγε αρκετά νέα στοιχεία ιδίως σε σχέση με τις προσμείξεις του καπνού και τους παραπλανητικούς χαρακτηρισμούς, στις 5 Ιουνίου, 2001 [15]. Επιπλέον, η Επιτροπή ενέκρινε στις 14 Μαΐου 2001 πρόταση οδηγίας για τη διαφήμιση και τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού [16] που εξετάζεται τώρα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σύμφωνα με τη διαδικασία συναπόφασης. Τα δύο αυτά κείμενα έχουν στόχο τη βελτίωση των συνθηκών εγκαθίδρυσης και λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς και την εξάλειψη των εμποδίων για την ομαλή λειτουργία της, λαμβάνοντας ως βάση ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας.

[15] Οδηγία 2001/37/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 5ης Ιουνίου 2001

[16] COM(2001) 283 τελικό

11. Η παρούσα πρόταση της Επιτροπής για σύσταση του Συμβουλίου ασχολείται με περαιτέρω πτυχές της καταπολέμησης της κατανάλωσης καπνού, που αφορούν τη βελτίωση της δημόσιας υγείας, την πρόληψη της ανθρώπινης ασθένειας σε όλες τις μορφές της και την αποτροπή των πηγών κινδύνου για την ανθρώπινη υγεία. Λαμβάνει επίσης υπόψη τις διαπραγματεύσεις για την καθιέρωση μιας σύμβασης-πλαισίου της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού και την ανάγκη να εξασφαλιστεί συνοχή με άλλους ισχύοντες ή προτεινόμενους νόμους.

12. Η οδηγία 98/43/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 6ης Ιουλίου 1998 για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών όσον αφορά τη διαχείριση και τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού [17] ακυρώθηκε με την απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην υπόθεση C-376/98 [18]. Η πρόταση για νέα οδηγία που ενέκρινε η Επιτροπή στις 14 Μαΐου 2001 (βλ. παράγραφο 10 ανωτέρω) έχει σκοπό να αντικαταστήσει την ακυρωθείσα οδηγία. Ωστόσο, έχει πιο περιορισμένο πεδίο εφαρμογής και δεν περιλαμβάνει ορισμένα μέτρα καταπολέμησης της κατανάλωσης καπνού τα οποία καλύπτονταν από την ακυρωθείσα οδηγία, και ιδίως ορισμένες μορφές διαχείρισης και χορηγίας όπου - σύμφωνα με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου - η εναρμόνιση δεν μπορεί να δικαιολογηθεί προς το παρόν με βάση τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς. Δεδομένου, ωστόσο, ότι αυτές οι μορφές διαφήμισης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση των προϊόντων καπνού και ιδίως επειδή επηρεάζουν και τους νέους, τα μέτρα που αφορούν παρόμοιες πρακτικές διαφήμισης, χορηγίας και προώθησης έχουν συμπεριληφθεί στην παρούσα πρόταση σύστασης του Συμβουλίου.

[17] Οδηγία 98/43/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 6ης Ιουλίου 1998 για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών όσον αφορά τη διαχείριση και τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού - ΕΕ L 213, 30.7.1998, σ. 9

[18] Υπόθεση C-376/98: Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Οκτωβρίου 2000, Γερμανία κατά Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου

13. Ένα άλλο στοιχείο της προτεινόμενης σύστασης που συμπληρώνει τα μέτρα που προβλέπονται στην πρόταση οδηγίας της Επιτροπής για τη διαφήμιση και τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού, είναι ότι τα κράτη μέλη πρέπει να αξιολογούν τις δαπάνες των καπνοβιομηχανιών για την προώθηση των προϊόντων τους, κατά τρόπο ώστε να εξασφαλισθεί η καλύτερη παρακολούθηση της εφαρμογής των περιορισμών στη διαφήμιση και ο έλεγχος της ενδεχόμενης παράκαμψής τους. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η πρόταση οδηγίας για τη διαφήμιση των προϊόντων καπνού χρειάστηκε να περιορίσει το πεδίο εφαρμογής της σε ορισμένες μορφές διαφήμισης με διασυνοριακό αντίκτυπο. Το 1999, μια έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας [19] συμπέρανε ότι διαφήμιση αυξάνει την κατανάλωση τσιγάρων και ότι μια νομοθεσία που απαγορεύει τη διαφήμιση θα μείωνε την κατανάλωση, αρκεί να είναι πλήρης και να καλύπτει όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τις χρήσεις των εμπορικών ονομάτων και των λογοτύπων. Μια παρόμοια μείωση της κατανάλωσης τσιγάρων θα είχε άμεσα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα οφέλη για τη δημόσια υγεία. Για να είμαστε σε θέση να αξιολογήσουμε τον αντίκτυπο στη δημόσια υγεία της νομοθεσίας τόσο των κρατών μελών όσο και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με τη διαφήμιση των προϊόντων καπνού, καθώς και οποιωνδήποτε εθελοντικών περιορισμών της διαφήμισης των προϊόντων καπνού, είναι σημαντικό να ελέγχουμε σε ποιο βαθμό οι διαφημιστικές προσπάθειες της καπνοβιομηχανίας έχουν στραφεί σε άλλες μορφές διαφήμισης και χορηγίας και σε παρόμοιες δραστηριότητες προώθησης. Πράγματι, οι πληροφορίες αυτές χρειάζονται για τον μελλοντικό προγραμματισμό των δραστηριοτήτων καταπολέμησης της κατανάλωσης καπνού από τις εθνικές αρχές και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, με απώτερο στόχο τη βελτίωση της προστασίας της υγείας των Ευρωπαίων πολιτών.

[19] The World Bank, « Curbing the Epidemic : Governments and the Economics of Tobacco Control », 1999, Washington DC. (Παγκόσμια Τράπεζα, « Η συγκράτηση της επιδημίας : Οι κυβερνήσεις και τα οικονομικά της καταπολέμησης της κατανάλωσης καπνού », 1999, Ουάσινγκτον)

14. Πρέπει να γίνει ιδιαίτερη αναφορά στο ζήτημα της διαθεσιμότητας προϊόντων καπνού σε παιδιά και εφήβους. Αυτό περιλαμβάνει την εφαρμογή ηλικιακών κριτηρίων στις πωλήσεις, καθώς και στις πωλήσεις από αυτόματα μηχανήματα, στις πωλήσεις με αυτοεξυπηρέτηση, στις πωλήσεις εξ αποστάσεως (όπως είναι οι πωλήσεις μέσω του διαδικτύου, που πρέπει να περιορίζονται σε ιστοχώρους που προστατεύονται με μεθόδους επαλήθευσης της ιδιότητας του ενηλίκου, με τη χρήση αποτελεσματικών μηχανισμών για τον προσδιορισμό της ηλικίας των αγοραστών) και στις πωλήσεις τσιγάρων σε συσκευασίες με λιγότερα από 20 τεμάχια (προκειμένου να αποφεύγονται οι χαμηλότερες τιμές ανά πακέτο, που θα καθιστούσαν ευκολότερη την πρόσβαση παιδιών και εφήβων στα τσιγάρα).

15. Η παρούσα πρόταση προβλέπει μια σειρά μέτρων με στόχο τον προσδιορισμό της πρόσβασης παιδιών και εφήβων σε προϊόντα καπνού. Συνιστά, οι πωλήσεις καπνού εξ αποστάσεως, όπως είναι οι πωλήσεις μέσω του διαδικτύου, να περιορίζονται σε ιστοχώρους που προστατεύονται με μεθόδους επαλήθευσης της ιδιότητας του ενηλίκου. Όσον αφορά τα μηχανήματα αυτόματης πώλησης, συνιστάται η πρόσβαση παιδιών και εφήβων στα μηχανήματα αυτά, δηλαδή στα προϊόντα καπνού που πωλούνται μέσω των μηχανημάτων, να ρυθμίζεται με αποτελεσματικούς τρόπους (τοποθέτηση των μηχανημάτων σε χώρους όπου έχουν πρόσβαση μόνον άτομα ηλικίας άνω του ορίου που καθορίζει η εθνική νομοθεσία για την αγορά προϊόντων καπνού, ή άλλους περιορισμούς της πρόσβασης με ανάλογο αποτέλεσμα, π.χ. τη χρήση μεθόδων επαλήθευσης της ιδιότητας του ενηλίκου πριν από την παράδοση ενός προϊόντος καπνού από το μηχάνημα). Επιπλέον, τα μηχανήματα αυτόματης πώλησης δεν θα έπρεπε να χρησιμοποιούνται ως σημεία διαφήμισης, επειδή είναι ορατά αδιακρίτως σε καταναλωτές και μη.

16. Τα μέτρα που αναφέρονται στην προτεινόμενη σύσταση ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη μιας σύμβασης-πλαισίου της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού (FCTC) [20]. Πράγματι, το σχέδιο των προτάσεων της FCTC που συζητούνται τώρα περιλαμβάνει μεταξύ άλλων διατάξεις με στόχο την πλήρη απαγόρευση όλων των ειδών άμεσης και έμμεσης διαφήμισης, τον περιορισμό της πρόσβασης των ανηλίκων στα μηχανήματα αυτόματης πώλησης προϊόντων καπνού, την απαγόρευση της πώλησης τσιγάρων μεμονωμένα ή σε συσκευασίες μικρότερες των 20 τεμαχίων, και την απαίτηση οι καπνοβιομηχανίες να δημοσιοποιούν τις διαφημιστικές τους δαπάνες.

[20] http://www.who.int/gb/fctc/

Πρόταση ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την πρόληψη του καπνίσματος και για ορισμένες πρωτοβουλίες για την ενισχυμένη καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 152, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο,

την πρόταση της Επιτροπής [21],

[21] ΕΕ C [...], [...], σ. [...]

Εκτιμώντας ότι:

(1) Το άρθρο 152 της Συνθήκης προβλέπει ότι η δράση της Κοινότητας, η οποία συμπληρώνει τις εθνικές πολιτικές, αποβλέπει στη βελτίωση της δημόσιας υγείας καθώς και στην πρόληψη της ανθρώπινης ασθένειας σε όλες τις μορφές της και στην αποτροπή των πηγών κινδύνου για την ανθρώπινη υγεία.

(2) Το ψήφισμα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 18ης Ιουλίου 1989 σχετικά με την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους [22] υπαγόρευσε κατευθυντήριες γραμμές στα κράτη μέλη για την προστασία των μη καπνιστών από τον καπνό του περιβάλλοντος. Ύστερα από την έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τη συνέχεια που δόθηκε από τα κράτη μέλη στην πρωτοβουλία αυτή [23], η παρούσα σύσταση ενισχύει την προστασία αυτή και προσδιορίζει τις ιδιαίτερα ευαίσθητες ομάδες του πληθυσμού.

[22] ΕΕ C 189, 26.7.1989, σ. 1

[23] Έκθεση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, σχετικά με τη συνέχεια που δόθηκε στο ψήφισμα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου σχετικά με την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους. COM (96)0573 τελικό.

(3) Το ψήφισμα του Συμβουλίου της 26ης Νοεμβρίου 1996 για τη μείωση του καπνίσματος στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα [24] αναγνώρισε την ανάγκη για τη χάραξη μιας αποτελεσματικής στρατηγικής για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού, η οποία να περιλαμβάνει ορισμένα από τα στοιχεία που περιέχονται στην παρούσα σύσταση.

[24] ΕΕ C 374, 11.12.1996, σ. 4

(4) Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου [25] της 18ης Νοεμβρίου 1999 για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού υπογράμμισαν την ανάγκη να αναπτυχθεί μια συνολική στρατηγική, που να περιλαμβάνει ορισμένα από τα μέτρα που αναφέρονται στην παρούσα σύσταση για την προστασία των ανηλίκων (κανόνες για τις προϋποθέσεις πώλησης, τις πωλήσεις με ηλεκτρονικά μέσα και από μηχανήματα αυτόματης πώλησης).

[25] ΕΕ C 86, 24.3.2000, σ. 4

(5) Οι συνιστούμενες ενέργειες είναι απαραίτητες στο πλαίσιο των 500.000 θανάτων ετησίως που συνδέονται με το κάπνισμα στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και την ανησυχητική αύξηση του αριθμού των παιδιών και εφήβων που αρχίζουν το κάπνισμα. Το κάπνισμα καταστρέφει την ανθρώπινη υγεία, καθώς οι καπνιστές εθίζονται στη νικοτίνη και υποφέρουν από θανατηφόρα νοσήματα και νοσήματα που προκαλούν σωματική ανικανότητα, όπως είναι ο καρκίνος του πνεύμονα και άλλων οργάνων, η ισχαιμική καρδιοπάθεια και άλλα νοσήματα του κυκλοφορικού συστήματος, και αναπνευστικά νοσήματα όπως το εμφύσημα.

(6) Η πρόληψη του καπνίσματος και η καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού αποτελούν ήδη στόχους προτεραιότητας στις πολιτικές για τη δημόσια υγεία των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Ωστόσο, το κάπνισμα παραμένει η μεγαλύτερη αιτία αποτρέψιμων θανάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και η πρόοδος που σημειώνεται όσον αφορά τη μείωση της κατανάλωσης προϊόντων καπνού και της επίπτωσης του καπνίσματος είναι ακόμα απογοητευτική. Επιπλέον, οι στρατηγικές διαφήμισης, μάρκετινγκ, και προώθησης που χρησιμοποιεί η καπνοβιομηχανία προωθούν την κατανάλωση καπνού, αυξάνοντας έτσι την ήδη υψηλή θνησιμότητα και νοσηρότητα που προκαλεί η χρήση των προϊόντων καπνού. Ορισμένες από τις στρατηγικές αυτές φαίνεται να απευθύνονται στους μαθητές, προκειμένου να αντικατασταθεί ο μεγάλος αριθμός καπνιστών που πεθαίνουν ετησίως. Έχει αποδειχθεί ότι το 60% των καπνιστών αρχίζουν τη συνήθεια αυτή πριν από τα 13 τους χρόνια και το 90% πριν από τα 18.

(7) Ένας από τους στόχους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας είναι να συνεισφέρει μέσω του προγράμματος «Η Ευρώπη κατά του καρκίνου» [26] στη βελτίωση της υγείας των πολιτών της, μειώνοντας τον αριθμό των κρουσμάτων καρκίνου και άλλων νοσημάτων που συνδέονται με το κάπνισμα.

[26] Απόφαση αριθ. 646/96/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Μαρτίου 1996, για τη θέσπιση σχεδίου δράσης για την καταπολέμηση του καρκίνου εντός του πλαισίου δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας (1996 - 2000) ΕΕ L 095, 16.04.1996, σ. 9.

(8) Η οδηγία 2001/37/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2001, σχετικά με την παραγωγή, την παρουσίαση και την πώληση των προϊόντων καπνού [27] και η πρόταση οδηγίας για τη διαφήμιση και τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού [28] ασχολούνται με την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού στο πλαίσιο της ολοκλήρωσης και της εδραίωσης της εσωτερικής αγοράς και της κατάργησης των εμποδίων για την ομαλή λειτουργία της, λαμβάνοντας ως βάση ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της δημόσιας υγείας.

[27] Οδηγία 2001/37/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 5ης Ιουνίου 2001 για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παραγωγή, την παρουσίαση και την πώληση των προϊόντων καπνού. ΕΕ L 194, 18.07.2001 σ. 26.

[28] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών όσον αφορά τη διαφήμιση και χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού COM/2001/0283 τελικό. ΕΕ C 270, 25.09.2001 σ. 97.

(9) Ορισμένα μέτρα που θα έπρεπε να εντάσσονται σε μια συνολική πολιτική για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού, όπως είναι η απαγόρευση των διαφημίσεων σε πίνακες και σε αφίσες, ή των διαφημίσεων στους κινηματογράφους, προς το παρόν δεν μπορούν να εναρμονιστούν σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανόνες για την εσωτερική αγορά. Ωστόσο, η εναρμόνιση αυτή θα μπορούσε να καταστεί δυνατή στο μέλλον, εάν προκύψουν εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών ή στην ελευθερία παροχής υπηρεσιών ή παρατηρηθεί στρέβλωση του ανταγωνισμού.

(10) Όλα τα παραπάνω στοιχεία υπογραμμίζουν την ανάγκη για μια συνολική προσέγγιση της καταπολέμησης της κατανάλωσης καπνού, προκειμένου να μειωθεί η επίπτωση των νοσημάτων που προκαλούνται από το κάπνισμα στην Κοινότητα.

(11) Στο πλαίσιο μιας συνολικής πολιτικής για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού, είναι απαραίτητη η υιοθέτηση μέτρων με στόχο ιδίως τη μείωση της ζήτησης προϊόντων καπνού από παιδιά και εφήβους. Τα μέτρα αυτά μπορούν να περιλαμβάνουν ενέργειες με στόχο τη μείωση της παροχής προϊόντων καπνού σε παιδιά και εφήβους και τη μείωση της έκθεσης παιδιών και εφήβων σε ορισμένες στρατηγικές διαφήμισης, μάρκετινγκ και προώθησης προϊόντων καπνού, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι στρατηγικές αυτές επηρεάζουν αδιάκριτα τους νέους και άλλες ηλικιακές ομάδες.

(12) Ορισμένες μορφές πωλήσεων και διανομής προϊόντων καπνού διευκολύνουν την πρόσβαση παιδιών και εφήβων στα προϊόντα αυτά, και επομένως πρέπει να ρυθμίζονται από τα κράτη μέλη.

(13) Δεδομένου ότι τα μηχανήματα αυτόματης πώλησης είναι εξίσου ορατά σε καταναλωτές και μη, δεν πρέπει να φέρουν διαφημίσεις ή να χρησιμοποιούνται με κάποιο άλλο τρόπο ως σημεία προώθησης των προϊόντων καπνού.

(14) Άλλα δύο σημαντικά μέτρα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Κοινότητας αφορούν τη διαφήμιση και τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού. Η οδηγία του 1989 για την τηλεόραση χωρίς σύνορα [29] απαγορεύει όλες τις μορφές τηλεοπτικής διαφήμισης προϊόντων καπνού και προβλέπει ότι τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, των οποίων η κύρια δραστηριότητα είναι η παραγωγή ή η πώληση προϊόντων καπνού, δεν μπορούν να χρηματοδοτούν τηλεοπτικά προγράμματα. Η τρέχουσα πρόταση οδηγίας όσον αφορά τη διαφήμιση και τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού [30] προβλέπει την απαγόρευση της διαφήμισης των προϊόντων καπνού στον τύπο και σε άλλες έντυπες εκδόσεις, στο ραδιόφωνο και μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας των πληροφοριών. Η πρόταση αυτή προβλέπει επίσης την απαγόρευση της χορηγίας από επιχειρήσεις προϊόντων καπνού, ραδιοφωνικών προγραμμάτων και εκδηλώσεων στις οποίες εμπλέκονται πολλά κράτη μέλη, ή οι οποίες πραγματοποιούνται στο έδαφος αρκετών κρατών μελών, ή έχουν άλλου είδους διασυνοριακό αντίκτυπο.

[29] Οδηγία 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 3ης Οκτωβρίου 1989 για το συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων. ΕΕ L 298, 17.10.1989, σ. 23.

[30] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών όσον αφορά τη διαφήμιση και τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού (υποβάλλεται από την Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 47 παράγραφος 2 και τα άρθρα 55 και 95 της Συνθήκης ΕΚ). COM/2001/0283 τελικό. ΕΕ C 270, 25.09.2001 σ. 97

(15) Η παρούσα σύσταση ασχολείται με άλλες πρακτικές διαφήμισης, μάρκετινγκ και προώθησης που χρησιμοποιεί ο κλάδος για την προώθηση της κατανάλωσης καπνού, που μπορούν να επηρεάσουν αδιακρίτως παιδιά και εφήβους. Οι πρακτικές αυτές περιλαμβάνουν τη χρήση των εμπορικών ονομάτων προϊόντων καπνού σε εμπορεύματα ή υπηρεσίες που δεν έχουν σχέση με τον καπνό ("brand-stretching") ή/και ενδύματα ("merchandising"), τη διανομή διαφημιστικών ειδών (π.χ. συνήθη αντικείμενα όπως σταχτοδοχεία, αναπτήρες, ομπρέλες ηλίου και άλλα παρόμοια αντικείμενα) και δειγμάτων καπνού, τη χρήση πινακίδων ή/και αφισών ως "υπαίθρια" ή "στατική" διαφήμιση, τη διαφήμιση των προϊόντων καπνού στους κινηματογράφους, καθώς και κάθε άλλου είδους διαφήμιση, χορηγία ή πρακτικές που στοχεύουν έμμεσα ή άμεσα στην προώθηση των προϊόντων καπνού. Πράγματι, οι δραστηριότητες αυτές, που αποτελούν μέσα προώθησης των προϊόντων καπνού παρακάμπτοντας τις απαγορεύσεις της άμεσης διαφήμισης που ισχύουν ήδη για ορισμένα μέσα μαζικής ενημέρωσης, πρέπει να ρυθμίζονται ειδικά από τις αρχές των κρατών μελών.

(16) Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας [31] και η Παγκόσμια Τράπεζα [32] συνιστούν στα κράτη να απαγορεύσουν κάθε είδους διαφήμιση και προώθηση των προϊόντων καπνού. Στις περιπτώσεις που απαγορεύονται μόνον ορισμένες μορφές άμεσης διαφήμισης των προϊόντων καπνού, η καπνοβιομηχανία συχνά μετατοπίζει τις διαφημιστικές της δαπάνες σε άλλες στρατηγικές μάρκετινγκ, χορηγίας και προώθησης, χρησιμοποιώντας πρωτότυπους και έμμεσους τρόπους για την προώθηση των προϊόντων καπνού, ιδίως στους νέους. Με τον τρόπο αυτό, το αποτέλεσμα των μερικών απαγορεύσεων της διαφήμισης στην κατανάλωση προϊόντων καπνού μπορεί να είναι περιορισμένο. Επιπλέον, η Παγκόσμια Τράπεζα συμπέρανε ότι η διαφήμιση αυξάνει την κατανάλωση τσιγάρων και ότι η νομοθεσία που απαγορεύει τη διαφήμιση θα μείωνε την κατανάλωση, αρκεί να είναι συνολική, να καλύπτει όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και όλες τις χρήσεις των εμπορικών ονομάτων και των λογοτύπων [33]. Μια τέτοια μείωση στην κατανάλωση τσιγάρων θα είχε άμεσα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα οφέλη για τη δημόσια υγεία. Η διαθεσιμότητα πληροφοριών σχετικά με τις συνολικές δαπάνες της καπνοβιομηχανίας για την προώθηση των προϊόντων καπνού είναι επομένως απαραίτητη προϋπόθεση για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των πολιτικών για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού από την άποψη της δημόσιας υγείας. Αυτού του είδους οι πληροφορίες επιτρέπουν να προσδιοριστεί, εάν οι περιορισμοί που επιβάλλονται παρακάμπτονται, ιδίως με την μεταφορά κονδυλίων σε νέες μορφές προώθησης ή σε εκείνες που δεν υπόκεινται σε περιορισμούς. Η τακτική δήλωση των δαπανών αυτών θα πρέπει να απαιτείται από την καπνοβιομηχανία.

[31] Πρωτοβουλία της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας για ένα κόσμο χωρίς καπνό (Tobacco Free Initiative). Διεύθυνση στο διαδίκτυο: www.tobacco.who.int

[32] The World Bank, « Curbing the Epidemic: Governments and the Economics of Tobacco Control », 1999, Washington DC.

[33] The World Bank, « Curbing the Epidemic: Governments and the Economics of Tobacco Control », 1999, Washington DC

(17) Λόγω των κινδύνων για την υγεία που συνδέονται με το παθητικό κάπνισμα, τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν την προστασία των μη καπνιστών από τον καπνό του περιβάλλοντος, ιδίως όσον αφορά τις ευαίσθητες ομάδες όπως είναι τα άτομα με αναπνευστικά νοσήματα, οι έγκυοι και τα παιδιά.

(18) Τα κράτη μέλη πρέπει να εξακολουθήσουν να αναπτύσσουν στρατηγικές και μέτρα για τη μείωση της διάδοσης του καπνίσματος, όπως είναι η ενίσχυση των προγραμμάτων διαπαιδαγώγησης σε θέματα υγείας για τη βελτίωση της κατανόησης των κινδύνων του καπνίσματος καθώς και άλλων προγραμμάτων πρόληψης για την αποτροπή του καπνίσματος.

(19) Η σύμβαση-πλαίσιο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας για την καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού, η οποία βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο των διαπραγματεύσεων, πραγματεύεται πολλά από τα ζητήματα με τα οποία ασχολείται η παρούσα σύσταση. Είναι επομένως σημαντικό να εξασφαλιστεί ότι τα μέτρα που περιέχονται στην παρούσα σύσταση είναι σύμφωνα με το σχέδιο των προτάσεων της FCTC που συζητούνται τώρα.

ΣΥΝΙΣΤΑ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ:

1. Να θεσπίσουν τα κατάλληλα νομοθετικά ή διοικητικά μέτρα, ή να ενισχύσουν εθελοντικές συμφωνίες, για την απαγόρευση των πωλήσεων των προϊόντων καπνού σε παιδιά και εφήβους, συμπεριλαμβανομένων των εξής:

α) να απαιτήσουν από τους πωλητές προϊόντων καπνού να εξακριβώνουν ότι οι αγοραστές των προϊόντων καπνού έχουν την απαιτούμενη από την εθνική νομοθεσία ηλικία για την αγορά τέτοιων προϊόντων, εφόσον υφίσταται ηλικιακό όριο.

β) να αποσύρουν τα προϊόντα καπνού από τους χώρους λιανικών πωλήσεων με αυτοεξυπηρέτηση.

γ) να περιορίσουν την πρόσβαση στα μηχανήματα αυτόματης πώλησης προϊόντων καπνού σε μέρη όπου θα έχουν πρόσβαση μόνο τα άτομα που έχουν τη νόμιμη ηλικία για την αγορά προϊόντων καπνού σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, εφόσον υφίσταται ηλικιακό όριο, ή να ρυθμίσουν την πρόσβαση στα προϊόντα που πωλούνται μέσω παρόμοιων μηχανημάτων με άλλο, εξίσου αποτελεσματικό τρόπο.

δ) να περιορίσουν τις πωλήσεις προϊόντων καπνού εξ αποστάσεως, όπως μέσω του διαδικτύου, στους ιστοχώρους εκείνους που προστατεύονται με μεθόδους εξακρίβωσης της ιδιότητας του ενηλίκου.

ε) να απαγορεύσουν την πώληση τσιγάρων μεμονωμένα ή σε πακέτα που περιέχουν λιγότερα από 20 τεμάχια.

2. Να θεσπίσουν τα κατάλληλα νομοθετικά ή διοικητικά μέτρα ή να προωθήσουν εθελοντικές συμφωνίες ώστε να αποφεύγονται οι παρακάτω μορφές διαφήμισης και προώθησης που επηρεάζουν παιδιά και εφήβους:

α) η χρήση των εμπορικών ονομάτων προϊόντων καπνού σε προϊόντα ή υπηρεσίες που δεν αποτελούν προϊόντα καπνού.

β) η χρήση διαφημιστικών ειδών (σταχτοδοχεία, αναπτήρες, ομπρέλες ηλίου, κτλ.) και δειγμάτων προϊόντων καπνού.

γ) η χρήση πινακίδων, αφισών και άλλων τεχνικών διαφήμισης σε εξωτερικούς ή εσωτερικούς χώρους (όπως είναι οι διαφήμιση στα μηχανήματα αυτόματης πώλησης προϊόντων καπνού).

δ) η χρήση διαφημίσεων στους κινηματογράφους. και

ε) κάθε άλλης μορφής διαφήμιση, χορηγία ή πρακτικές με άμεσο ή έμμεσο στόχο την προώθηση των προϊόντων καπνού.

3. Να θεσπίσουν τα κατάλληλα μέτρα, νομοθετικά ή άλλα, σύμφωνα με τις εθνικές πρακτικές και συνθήκες, προκειμένου οι παραγωγοί, εισαγωγείς και έμποροι προϊόντων καπνού να υποχρεούνται να παρέχουν στα κράτη μέλη πληροφορίες σχετικά με τις δαπάνες τους για εκστρατείες διαφήμισης, μάρκετινγκ, χορηγίας και προώθησης οι οποίες δεν απαγορεύονται από την εθνική ή την κοινοτική νομοθεσία.

4. Να εφαρμόσουν νομοθετικά μέτρα, εθελοντικές συμφωνίες ή άλλα αποτελεσματικά μέτρα στο κατάλληλο κυβερνητικό ή μη κυβερνητικό επίπεδο για την εξασφάλιση της αρμόζουσας προστασίας από την έκθεση στον καπνό του περιβάλλοντος σε εσωτερικούς χώρους εργασίας, σε κλειστούς δημόσιους χώρους και στα μέσα μαζικής συγκοινωνίας, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στις ομάδες ειδικού κινδύνου όπως είναι τα παιδιά, οι έγκυοι και τα άτομα με αναπνευστικά νοσήματα.

5. Να εξακολουθήσουν να αναπτύσσουν στρατηγικές και μέτρα για τη μείωση της διάδοσης του καπνίσματος, όπως είναι η ενίσχυση της διαπαιδαγώγησης σε θέματα υγείας και γενικά προγράμματα για την αποτροπή της χρήσης προϊόντων καπνού.

6. Να εφαρμόσουν όλες τις απαραίτητες και κατάλληλες διαδικασίες για τον έλεγχο της συμμόρφωσης με τα μέτρα που αναφέρονται στην παρούσα σύσταση.

7. Να ενημερώνουν την Επιτροπή ανά διετία για τις ενέργειες που έχουν πραγματοποιήσει σε σχέση με την παρούσα σύσταση.

ΚΑΛΕΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ:

1. Να παρακολουθεί και να αξιολογεί τις εξελίξεις και τα μέτρα που λαμβάνονται στα κράτη μέλη και σε κοινοτικό επίπεδο.

2. Να υποβάλει έκθεση για την υλοποίηση των προτεινόμενων μέτρων, βάσει των πληροφοριών που λαμβάνει από τα κράτη μέλη, το αργότερο στα τέλη του πέμπτου έτους από την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας σύστασης.

3. Να εξετάζει σε ποιο βαθμό είναι αποτελεσματικά τα μέτρα της παρούσας σύστασης και εάν χρειάζεται να αναληφθεί περαιτέρω δράση, ιδίως εάν παρατηρούνται διαφορές στην εσωτερική αγορά στους τομείς που καλύπτονται από την παρούσα σύσταση.

Βρυξέλλες,

Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος