Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών και η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση - Συμβολή της ΟΚΕ στην επεξεργασία της Λευκής Βίβλου"

(2001/C 193/21)

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 19ης Οκτωβρίου 2000 και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού να εκδώσει γνωμοδότηση για το ανωτέρω θέμα και να αναθέσει, σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 4 και άρθρο 19 παράγραφος 1 του εσωτερικού κανονισμού, σε μια υποεπιτροπή την προετοιμασία των σχετικών εργασιών.

Η υποεπιτροπή υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 4 Απριλίου 2001 με βάση εισηγητική έκθεση της κας Sigmund και του κ. Rodríguez García-Caro.

Κατά την 381η σύνοδο ολομέλειάς της, (συνεδρίαση της 25ης Απριλίου 2001), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 84 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 5 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1. Εισαγωγή

1.1. Η διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης δρομολογήθηκε από τον Robert Schuman, πενήντα χρόνια πριν, ως πρωτοβουλία για την ειρήνη. Η πρωτοβουλία αυτή επέφερε, εντελώς φυσιολογικά, μέτρα οικονομικού κυρίως χαρακτήρα, που αργότερα συμπληρώθηκαν από την κοινωνική πτυχή. Όμως, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση περιελάμβανε πάντοτε μια πολιτική διάσταση. Τόσο η διάσταση αυτή όσο και σε μεγαλύτερο ακόμη βαθμό οι ανάγκες προσαρμογής ενόψει της διεύρυνσης της Ένωσης, καθιστούν απαραίτητη την περαιτέρω εξέλιξη και την ενδεχόμενη εισαγωγή νέων ευρωπαϊκών δομών για τη λήψη αποφάσεων. Η Επιτροπή ανταποκρίνεται στην ανάγκη αυτή στο πλαίσιο των τεσσάρων στρατηγικών προτεραιοτήτων της για την περίοδο 2000-2005, με την επεξεργασία ενός Λευκού Βιβλίου για τη Διακυβέρνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με βάση το Λευκό Βιβλίο, καταρτίζεται έγγραφο εργασίας(1), το οποίο πρέπει να θέσει το πλαίσιο για μια δυναμική, ανοιχτή και αμφίδρομη ανταλλαγή απόψεων.

1.1.1. Στις 28 Μαρτίου 2001, το Σώμα των Επιτρόπων εξέτασε έγγραφο σχετικά με τους "Πιθανούς πολιτικούς προσανατολισμούς της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης, προπαρασκευαστικό έγγραφο για το Λευκό Βιβλίο με θέμα Για μια δημοκρατική διακυβέρνηση."

Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι το έγγραφο συμβάλει στη διασαφήνιση και τον εξορθολογισμό των θεμάτων που εξετάζονται στο έγγραφο εργασίας και τα οποία συγκεκριμενοποιούνται πλέον σε τέσσερις μεγάλους προσανατολισμούς:

- η κατανόηση της έννοιας της Ευρώπης·

- η πρόκληση της συμμετοχής και της αποτελεσματικότητας·

- οι τάσεις μεταξύ αποκέντρωσης και ευρωπαϊκής ενότητας·

- η επιλεκτικότητα, η επικουρικότητα και η αναλογικότητα.

1.2. Η παρούσα γνωμοδότηση αποτελεί συμβολή της ΟΚΕ στην επεξεργασία της μελλοντικής Λευκής Βίβλου της Επιτροπής. Η ΟΚΕ έχει ήδη τονίσει ότι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση είναι η διασφάλιση της ουσιαστικής συμμετοχής της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Συνεπώς, επικεντρώνεται στο ζήτημα αυτό, το οποίο κατέχει κεντρική θέση τόσο στο έγγραφο εργασίας της Επιτροπής όσο και στις παρούσες συζητήσεις. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι στο παρόν στάδιο των εργασιών όπου υφίστανται βασικά και διαδικαστικά ερωτήματα, θα μπορέσει με αναλύσεις και προτάσεις στους πόλους αυτούς να συμβάλει αποδοτικότερα στην πρωτοβουλία της Επιτροπής. Η υιοθέτηση της τελικής μορφής του Λευκού Βιβλίου προβλέπεται για τον Ιούλιο 2001. Η ΟΚΕ προβλέπει να επεξεργαστεί γνωμοδότηση και για τη Λευκή Βίβλο.

1.2.1. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι ως εκπρόσωπος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών(2) στο πολιτικό και θεσμικό σύστημα της Ένωσης καθώς και λόγω των εμπειριών και των εργασιών της μπορεί να συμβάλει σημαντικά στις εργασίες της Επιτροπής.

1.2.2. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η αποτελεσματική εφαρμογή μιας νέας έννοιας για τον τρόπο που πρέπει να κυβερνάται και να διοικείται η Ευρώπη, χρειάζεται να συνοδεύεται από τις κατάλληλες θεσμικές μεταρρυθμίσεις. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ καταβάλλει προσπάθειες στον τομέα της για να προβεί στα κατάλληλα μεταρρυθμιστικά βήματα, προκειμένου να προσαρμόσει την προσέγγισή της στις σημερινές απαιτήσεις και να την καταστήσει πιο ευέλικτη. Ο Πρόεδρος της ΟΚΕ, στην αρχή της θητείας του, επεσήμανε οκτώ κύριους στόχους της Προεδρίας του. Μια επιτροπή επεξεργάζεται επί του παρόντος τον εσωτερικό της κανονισμό, μια ομάδα ad hoc επεξεργάσθηκε μια επικοινωνιακή πολιτική και μια άλλη ομάδα ad hoc επεξεργάζεται συγκεκριμένες προτάσεις για το πώς η ΟΚΕ θα φέρει εις πέρας καλύτερα την αποστολή της να εκπροσωπεί την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

1.3. Πρωτοπόρος όσον αφορά τις συζητήσεις για τη μελλοντική διακυβέρνηση της Ένωσης, η ΟΚΕ, κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων ετών, ασχολήθηκε με ζητήματα όπως "Ο ρόλος και η συμβολή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση"(3), "Διακυβερνητική Διάσκεψη 2000 - Ρόλος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής"(4), "Η Επιτροπή και οι μη κυβερνητικοί οργανισμοί: οικοδόμηση ισχυρότερης εταιρικής σχέσης"(5), "Στρατηγικοί στόχοι 2000-2005"(6).

1.4. Ένα πρακτικό παράδειγμα πως η ΟΚΕ ως θεσμικός εκπρόσωπος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών συμβάλει στην μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης, είναι οι προτάσεις της για την "Απλοποίηση των διατάξεων για την εσωτερική αγορά"(7) καθώς και ο κώδικας δεοντολογίας της απλοποίησης.

2. Γενικές παρατηρήσεις για την έννοια της διακυβέρνησης

2.1. Παρά το γεγονός ότι ο όρος διακυβέρνηση (Governance, αμετάφραστο στο γερμανικό πρωτότυπο) καταλαμβάνει σημαντική θέση στο σύγχρονο πολιτικό λεξιλόγιο, κρίνεται χρήσιμο να δοθεί ένας σαφέστερος ορισμός. Οι Calame και Talmant δίνουν τον ακόλουθο ορισμό: "Η διακυβέρνηση είναι η ικανότητα των ανθρώπινων κοινωνιών να θεσπίζουν συστήματα εκπροσώπησης, θεσμούς, διαδικασίες, κοινωνικά σώματα, προκειμένου να εφαρμόζουν την αυτοδιαχείριση με τρόπο δυναμικό. Αυτή η ικανότητα συνείδησης (ο δυναμικός τρόπος), οργάνωσης (οι θεσμοί, τα κοινωνικά σώματα), εννοιοποίησης (τα συστήματα εκπροσώπησης), προσαρμογής σε νέες καταστάσεις αποτελούν χαρακτηριστικά των ανθρώπινων κοινωνιών"(8).

2.1.1. Στο έγγραφο εργασίας της Επιτροπής ως "Διακυβέρνηση" νοούνται "όλοι οι κανόνες, διαδικασίες και τρόποι συμπεριφοράς που σχετίζονται με τον τρόπο άσκησης των καθηκόντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και συγκεκριμένα με την υπευθυνότητα, την ορατότητα, τη διαφάνεια, την συνεκτικότητα, την αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότητα".

2.1.2. Ο επίτροπος Busquin στο λόγο του στο Santander έδωσε το ακόλουθο σύντομο ορισμό: "Διακυβέρνηση σημαίνει δημόσια διοίκηση μέσω της αμφίδρομης δράσης των παραδοσιακών πολιτικών αρχών και την οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών: ιδιωτικοί φορείς, δημόσιοι οργανισμοί και πολίτες"(9).

2.2. Ο τίτλος του εγγράφου εργασίας "Η εδραίωση της δημοκρατίας στην Ευρώπη" ορίζει την πορεία και το σκοπό της πρωτοβουλίας και μόνο έμμεσα περιλαμβάνει το γεγονός ότι ο δημόσιος τομέας της Ευρωπαϊκής Ένωσης συχνά κατηγορείται για "πλημμελή λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών".

2.2.1. Η ΟΚΕ δεν επιθυμεί να εξετάσει στην παρούσα γνωμοδότηση το ζήτημα της "πλημμελούς λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών", η οποία ενδέχεται να προκύπτει από την έλλειψη ισορροπίας μεταξύ της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας σε κοινοτικό επίπεδο ή από τη δυσκολία διάρθρωσης της συμμετοχής της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στη διαμόρφωση των αποφάσεων και των πολιτικών. Το πρόβλημα αυτό θα εξετασθεί στη συνέχεια. Αντίθετα, η ΟΚΕ εμμένει στο γεγονός ότι η δημοκρατία αφορά πάντοτε μια συλλογική οντότητα η οποία εκλαμβάνεται ως τέτοια(10). Είναι όμως δυνατόν σε ευρωπαϊκό επίπεδο να γίνει λόγος για μια τέτοια συλλογική ταυτότητα; Στο εσωτερικό κάθε κράτους, μπορεί να γίνει λόγος για τον εκάστοτε εθνικό δήμο, λαό αλλά στον ευρωπαϊκό χώρο, πρόκειται μάλλον για τη συνάθροιση (ή και τη σύνθεση) πολλαπλών κριτηρίων ταυτότητας, τα οποία στο σύνολό τους βασίζονται σε κοινές αξίες(11). Σήμερα, θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια συλλογική ευρωπαϊκή ταυτότητα και μέσω της επικοινωνίας και των κοινών εμπειριών και αναμνήσεων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αποτελεί ωστόσο οργανισμό επικοινωνίας, ούτε προσφέρει κοινές αναμνήσεις αλλά απλά και μόνο ορισμένες κοινές εμπειρίες(12). Στην περίπτωση αυτή, θα μπορούσε κανείς να ομιλήσει για ένα έλλειμμα κοινής ευρωπαϊκής συνείδησης(13).

2.2.2. Η ευρωπαϊκή συνείδηση αναμένεται να ενισχυθεί όταν με την εισαγωγή του ευρώ, οι ευρωπαίοι πολίτες των 12 κρατών της ευρωζώνης, στην καθημερινή τους ζωή θα συνδεθούν μέσω ενός κοινού νομίσματος. Ένα πρόσθετο και εξαιρετικά σημαντικό μέσο για τη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ταυτότητας θα ήταν ένας δεσμευτικός ευρωπαϊκός χάρτης των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως αναφέρεται στη σχετική γνωμοδότηση της ΟΚΕ(14).

2.2.3. Η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι η απόσταση που χωρίζει τους ευρωπαίους πολίτες από τις Βρυξέλλες, δεν είναι μόνο θέμα μεγάλης γεωγραφικής απόστασης αλλά κυρίως πρόβλημα ποιοτικό, το οποίο πρέπει να αντιμετωπισθεί, αφενός, με συγκεκριμένες προσπάθειες ενημέρωσης και, αφετέρου, με τη δημιουργία συγκεκριμένων δυνατοτήτων συνεργασίας. Η ενημέρωση δεν πρέπει πλέον να αποτελεί μονόδρομο αλλά η επικοινωνία να διευρυνθεί και ο πολίτης να μην είναι πλέον παθητικός αποδέκτης ενημέρωσης. Όσο το άτομο θεωρεί ότι οι αποφάσεις που το αφορούν λαμβάνουν μακριά από αυτό και κατά τρόπο αδιαφανή, είναι κατανοητό ότι το ενδιαφέρον του συνεχώς μειώνεται και, εν μέρει μετατρέπεται σε απόρριψη. Οι πολίτες οφείλουν να διαθέτουν τη δυνατότητα ανάδρασης και συμμετοχής στην κατάλληλη μορφή. Τούτο ισχύει τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και σε επίπεδο κρατών μελών. Συνοπτικά, η "εγγύτητα με τους πολίτες" πρέπει να αποτελέσει χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής τακτικής. Τούτο σημαίνει επίσης ότι η συνέπεια των κοινοτικών πολιτικών πρέπει να εξετάζεται συνεχώς και να καθίσταται εμφανής.

2.2.4. Στο πλαίσιο αυτό, η μέθοδος ανοιχτού συντονισμού που χρησιμοποιείται από τη Σύνοδο κορυφής της Λισαβόνας στο πλαίσιο της εφαρμογής ορισμένων κοινοτικών πολιτικών προσφέρει ενδιαφέρουσες προοπτικές ως προς την έντονη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Για παράδειγμα, η χρήση της μεθόδου αυτής στο πλαίσιο του προγράμματος καταπολέμησης του αποκλεισμού προϋποθέτει την ενεργό συμμετοχή τόσο των διοικήσεων στα κράτη μέλη όσο και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και των άλλων ενδιαφερομένων φορέων, από το τοπικό έως το ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ΟΚΕ θα παρακολουθεί στενά τη νέα μέθοδο συντονισμού, προκειμένου να διασφαλίσει ότι συνδέει ουσιαστικά την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών στους αντίστοιχους τομείς πολιτικής.

3. Προσανατολισμοί για μια μεταρρύθμιση των τρόπων ευρωπαϊκής διακυβέρνησης

3.1. Η αναζωογόνηση και η ανάπτυξη αυτής της συνείδησης αποτελεί μεγάλη πρόκληση για την Επιτροπή στο πλαίσιο της διαμόρφωσης της έννοιας της διακυβέρνησης και συνεπώς, η επιδίωξη της μεγαλύτερης εγγύτητας με τους πολίτες όσον αφορά τις δραστηριότητες και τη λήψη αποφάσεων των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων. Στην έννοια περιλαμβάνονται οι δυνατότητες λήψης των κατάλληλων και αλληλοσυμπληρούμενων μέτρων, προκειμένου να συνδεθούν και να συμβάλλουν οι πολίτες της Ευρώπης κατά τρόπο ουσιαστικό και έντονο μέσω της ενημέρωσης, της συνεργασίας και της συμμετοχής, στο έργο της κοινής οικοδόμησης, διότι αυτή η ευρωπαϊκή συνείδηση αναπτύσσεται εξαρχής από τους πολίτες. Η ΟΚΕ, ως "γέφυρα που συνδέει τους πολίτες με την Ευρώπη" είναι πάντοτε έτοιμη να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο την εφαρμογή της έννοιας αυτής.

3.2. Δικαίως αποκαλείται η διακυβέρνηση ως μια "καλλιέργεια κυβέρνησης και διοίκησης", η οποία προϋποθέτει συναίνεση σχετικά με συγκεκριμένες έννοιες, αρχές, κανόνες και διαδικασίες. Συνεπώς, η ΟΚΕ θεωρεί χρήσιμο στο πλαίσιο της εντολής για την παρούσα γνωμοδότηση, να σχολιάσει συνοπτικά τέσσερις σημαντικές έννοιες, στις οποίες πραγματοποιούνται συνεχείς αναφορές σε σχέση με τις νέες μορφές διακυβέρνησης.

3.3. Νομιμοποίηση (νόμιμη εντολή): Η δράση που αναλαμβάνεται με νόμιμη εντολή, στο πλαίσιο μιας αποστολής που έχει ανατεθεί περιλαμβάνει πάντοτε πολλές πτυχές: την πτυχή του εντολοδότη, την πτυχή της ίδιας της αποστολής και την πτυχή του στόχου της αποστολής. Εάν η εντολή περιλαμβάνει την υιοθέτηση νομοθεσίας, τότε το εκλογικό σύστημα, με την έννοια της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, πρέπει να αποτελέσει το κατάλληλο μέσο νομιμοποίησης(15). Ωστόσο, όπου γίνεται λόγος για επιρροή της διαδικασίας διαμόρφωσης της γνώμης μέσω εμπειρογνωμοσύνης στο πλαίσιο της εκπροσώπησης συμφερόντων, ο διορισμός αποτελεί την κατάλληλη βάση νομιμοποίησης. Τα μέλη της ΟΚΕ βάσει του διορισμού τους, της εμπειρογνωμοσύνης τους και της προέλευσής της από την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών στα κράτη μέλη, νομιμοποιούνται να ασκήσουν το δικαίωμα συμμετοχής τους στο ευρωπαϊκό σύστημα πολλών επιπέδων.

3.3.1. Το "ευρωπαϊκό δημοκρατικό πρότυπο" περιλαμβάνει πολυάριθμα αλλά όχι όλα τα χαρακτηριστικά της συμμετοχικής δημοκρατίας· τούτη έχει σχεδιαστεί ως πρότυπο συνεργασίας και αφήνει περιθώρια για τη διαμόρφωση νέων μορφών συμμετοχής αλλά διατηρεί πολλά χαρακτηριστικά της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Αυτό το ευρωπαϊκό πολιτικό σύστημα βασίζεται σε σχετικά νέες δομές και στο σύνολό του παρέχει ευκολότερη πρόσβαση από τα περισσότερα συστήματα των κρατών μελών. Στα πλαίσια αυτά, η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση πρέπει κατ' αρχάς να διασφαλίσει την ουσιαστική εκπροσώπηση των πολιτών μέσω συγκεκριμένων δικαιωμάτων συμμετοχής των εκπροσώπων τους και ταυτόχρονα πρέπει να βελτιώσει και να τροποποιήσει εάν χρειάζεται τη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, προκειμένου να επιτρέψει μεγαλύτερη διαφάνεια αποτελεσματικότητα και υπευθυνότητα.

3.4. Συμμετοχή: σημαίνει την δυνατότητα δημιουργικής παρέμβασης στην διαδικασία διαμόρφωσης της γνώμης και λήψης αποφάσεων με βάση τις δημοκρατικές αρχές. Η ευκαιρία πρέπει να δίνεται όταν εντοπίζονται το πρόβλημα ή η ανάγκη αντιμετώπισής του. Μια βασική προϋπόθεση για συμμετοχή και βάση νομιμοποίησης για ένα δικαίωμα συμμετοχής είναι η επαρκής αντιπροσωπευτικότητα των εκπροσώπων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Η ΟΚΕ έχει ήδη εξετάσει το εν λόγω ζήτημα στο παρελθόν(16) και επαναλαμβάνει την άποψή της ότι η αντιπροσωπευτικότητα πρέπει να είναι τόσο ποιοτική όσο και ποσοτική. Τούτο γίνεται κατανοητό τόσο μέσω της ικανότητας που διασφαλίζεται από την κατάλληλη οργανωτική δομή και την εμπειρογνωμοσύνη όσο και με την εποικοδομητική στάση κατά τη διαδικασία διαμόρφωσης της γνώμης και λήψης αποφάσεων.

3.4.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα πρέπει να ελέγχουν την αντιπροσωπευτικότητα των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών με τις οποίες διαβουλεύονται. Η Επιτροπή έχει ήδη εξετάσει το ζήτημα των κριτηρίων αντιπροσωπευτικότητας(17). Η εμπειρία αυτή έδειξε ότι τα κριτήρια πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις διαφορές μεταξύ κρατών μελών. Προκειμένου να αναγνωρισθεί ότι μια οργάνωση δικαιούνται να συμμετέχει σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πρέπει να πληρούνται ορισμένα κριτήρια. Η ΟΚΕ προτείνει τα ακόλουθα κριτήρια αντιπροσωπευτικότητας.

Η οργάνωση οφείλει:

- να υφίσταται μόνιμα σε κοινοτικό επίπεδο·

- να διασφαλίζει στα μέλη της άμεση πρόσβαση στην εμπειρογνωμοσύνη και να προβαίνει σε ταχείες και εποικοδομητικές διαβουλεύσεις·

- να εκπροσωπεί γενικά ενδιαφέροντα που να αντιστοιχούν στα συμφέροντα της ευρωπαϊκής κοινωνίας·

- να απαρτίζεται από οργανώσεις που να αναγνωρίζονται σε εθνικό επίπεδο ως αντιπροσωπευτικές των ομάδων τους·

- να διαθέτει οργανώσεις που την εκπροσωπούν στα περισσότερα κράτη μέλη·

- να λογοδοτεί στα μέλη της·

- να διαθέτει εντολή εκπροσώπησης και να δρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο·

- να είναι ανεξάρτητη και αυτόνομη.

3.5. Διαβούλευση: η ΟΚΕ υποστηρίζει όλες τις πρωτοβουλίες που επιτρέπουν στους ενδιαφερόμενους να εκφράσουν τις απόψεις τους στο όσο το δυνατόν πρωιμότερο στάδιο. Ωστόσο, το έγγραφο εργασίας δεν αναφέρει την εκτεταμένη πρακτική της Επιτροπής να θεσπίζει επιτροπές, ιδίως συμβουλευτικές επιτροπές και ομάδες εμπειρογνωμόνων, των οποίων ο αριθμός αυξάνει σταθερά(18).

3.5.1. Η σύσταση τέτοιων συμβουλευτικών επιτροπών και ομάδων εμπειρογνωμόνων πρέπει να εξετασθεί με βάση το στόχο που έχει θέσει η ίδια η Επιτροπή για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας, με την έννοια της θεσμικής αποτελεσματικότητας, που σημαίνει την "ικανότητα εκτέλεσης καθηκόντων με χρήση των κατάλληλων μέσων, σε κατάλληλη προθεσμία και κατάλληλη αναλογία κόστους - οφέλους"(19). Ο στόχος αυτός καθίσταται σημαντικότερος εάν ληφθεί υπόψη ότι παρά τα ελλιπή στοιχεία, ο αριθμός αυτών των επιτροπών και ομάδων εμπειρογνωμόνων ανέρχεται σε 600 περίπου(20).

3.5.2. Η ΟΚΕ θεωρεί όσο κατανοητή μπορεί να είναι η προσφυγή σε εμπειρογνώμονες, η νομιμότητα των αποφάσεων και των επιλογών δεν βελτιώνεται, ακόμη και εάν η εν λόγω εμπειρογνωμοσύνη συμβάλει στη λήψη αποφάσεων και σε επιλογές καλύτερα θεμελιωμένες από τεχνική άποψη. Ωστόσο, η ΟΚΕ αναγνωρίζει την ανάγκη εξωτερικής εμπειρογνωμοσύνης για συγκεκριμένες δραστηριότητες της Επιτροπής αλλά επισημαίνει ότι η σημαντική "χάραξη πολιτικής" πραγματοποιείται εκτός κάθε ελέγχου και νομιμοποιημένης συμμετοχής. Συνεπώς, η ΟΚΕ προτείνει η θέσπιση περαιτέρω επιτροπών να επανεξετασθεί με βάση τις αρχές της διαφάνειας, της αποδοτικότητας και της υπευθυνότητας που εξαγγέλλει η ίδια η Επιτροπή. Με την παρούσα μορφή τους, οι επιτροπές θέτουν ένα πρόβλημα αποτελεσματικής, διαφανούς και νομιμοποιημένης διακυβέρνησης.

3.5.3. Στο έγγραφο εργασίας της, η Επιτροπή αναφέρει ότι πιο εκτεταμένες διαβουλεύσεις σε πιο πρώιμο στάδιο δεν πρέπει να καταστήσουν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων πιο δυσχερή ή πολύπλοκη. Ωστόσο, σε άλλο σημείο του κειμένου αναφέρεται ότι θα πρέπει να πραγματοποιούνται διαβουλεύσεις, στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο, δηλαδή το τοπικό, ακόμη χαμηλότερο από το επίπεδο της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, δηλαδή με τον κάθε πολίτη. Αναμένεται να φανεί εάν η νέα τεχνολογία των πληροφοριών που θεωρείται ως λύση για το πρόβλημα αυτό έχει αποτελέσματα και εάν η "ηλεκτρονική δημοκρατία" μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη.

3.6. Επικουρικότητα σημαίνει απλά ότι οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο καταλληλότερο επίπεδο για την επίλυση του προβλήματος. Συχνά, η επικουρικότητα εξισώνεται με την εγγύτητα με τους πολίτες. Όμως, οι έννοιες "επίπεδο λήψης αποφάσεων" και "εγγύτητα με τους πολίτες" οδηγούν συχνά στη λανθασμένη αντίληψη ότι η επικουρικότητα βασίζεται μόνο σε κάθετα, δηλαδή ιεραρχικά και γεωγραφικά κριτήρια. Η βασική ιδέα που εμπεριέχεται σε αυτόν τον ορισμό είναι η επίτευξη αποτελέσματος με βάση την κατανόηση των προβλημάτων. Ωστόσο, η κατανόηση των προβλημάτων δεν εξαρτάται μόνο από γεωγραφικά κριτήρια αλλά και από λειτουργικά. Κατά την επιλογή των φορέων που θα συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων, σημασία έχει ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη η λειτουργική επικουρικότητα (όπως αναφέρεται στο σημείο 3.4), η οποία καθορίζεται από την ειδικευμένη εμπειρογνωμοσύνη. Η λειτουργική και η γεωγραφική επικουρικότητα είναι συμπληρωματικές και η καθεμία αποτελεί διασφάλιση για την εγγύτητα με τους πολίτες και για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Η αρχή της επικουρικότητας δεν σημαίνει μόνο μια ανακατανομή της εξουσίας λήψης αποφάσεων αλλά - κυρίως - την ανακατανομή της ευθύνης μεταξύ των θεσμών και των φορέων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών σε όλα τα επίπεδα. Η ιδέα ενός διαλογικού δικτύου που να προκύπτει από την έννοια της διακυβέρνησης ανταποκρίνεται πλήρως με τη διπλή αυτή πτυχή της επικουρικότητας.

4. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης

4.1. Η ΟΚΕ αποτελεί τόσο ένα χώρο διαλόγου όσο και τη θεσμική βάση που επιτρέπει στους εκπροσώπους των οικονομικών και κοινωνικών οργανώσεων και των οργανώσεων πολιτών από τα κράτη μέλη να αποτελέσουν αναπόσπαστο τμήμα της κοινοτικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Λόγω του ρόλου που της ανατίθεται από τις Συνθήκες και χάρη στην σύνθεση και την εμπειρογνωμοσύνη των μελών της, η ΟΚΕ στο εσωτερικό του κοινοτικού θεσμικού συνόλου, αποτελεί τον κατάλληλο χώρο εκπροσώπησης, ενημέρωσης και έκφρασης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και κατά συνέπεια μια πρόσθετη γέφυρα που ενώνει την Ευρώπη με τους πολίτες. Τούτη προστίθεται σε εκείνη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο διασφαλίζει την πολιτική εκπροσώπηση των πολιτών και σε εκείνη της Επιτροπής των Περιφερειών, η οποία εκπροσωπεί τις τοπικές και περιφερειακές αρχές.

4.1.1. Κύρια αποστολή της ΟΚΕ είναι η έκδοση γνωμοδοτήσεων. Ωστόσο, η ΟΚΕ διαφοροποίησε προοδευτικά τις δραστηριότητές της προκειμένου να συμβάλει στη διασφάλιση της ουσιαστικής συμμετοχής της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στη διαμόρφωση γνώμης, στη λήψη αποφάσεων και στην προώθηση μιας Ευρώπης πιο κοντά στους πολίτες.

4.1.2. Με την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Νίκαιας, η ΟΚΕ θα ενισχύσει τη θέση της ως θεσμικός εκπρόσωπος σε κοινοτικό επίπεδο των ζωτικών δυνάμεων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Η Συνθήκη αυτή θα προσφέρει στην ΟΚΕ μια ακόμη ευκαιρία να διαδραματίσει πλήρως το ρόλο της ως συνδέσμου μεταξύ της Ευρώπης και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και ως μόνιμου και δομημένου φόρουμ διαλόγου και συνεννόησης σε κοινοτικό επίπεδο. Με τον τρόπο αυτό, η ΟΚΕ αποτελεί "απαραίτητο στοιχείο" της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης(21).

4.2. Με τη βάση αυτή, η ΟΚΕ επιβεβαιώνει την ανάγκη πιο συγκεκριμένης και ευρύτερης συμμετοχής της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στις πολιτικές διαδικασίες. Τούτο ισχύει (υπό την έννοια τόσο της γεωγραφικής όσο και της λειτουργικής πτυχής της επικουρικότητας) όχι μόνο σε διάφορα γεωγραφικά επίπεδα όπως εθνικό, περιφερειακό και τοπικό αλλά και σε διάφορους τομείς λειτουργίας της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, όπως τούτη εκπροσωπείται στην ΟΚΕ. Σχετικά, η ΟΚΕ θα εξετάσει πως τα μέλη της θα μπορέσουν να ενισχύσουν την αποδοχή της Ένωσης στα κράτη μέλη μέσω επιτόπιων δραστηριοτήτων και με τη στήριξη των οργανώσεών τους.

4.3. Οι γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ καταρτίζονται βάσει μιας διαδικασίας που αντικατοπτρίζει το διάλογο στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών και προσανατολίζεται στην επίτευξη συναίνεσης. Οι μέθοδοι εργασίας της ΟΚΕ δίνουν τη δυνατότητα μιας διαδικασίας από την βάση στην κορυφή όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται με τη συμμετοχή ενός συνεχώς διευρυνόμενου κύκλου ατόμων. Η ψήφιση στην Ολομέλεια αποτελεί τη σύνθεση αντικρουόμενων αρχικά απόψεων, οι οποίες βασίζονται σε διαφορετικά συμφέροντα των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που εκπροσωπούνται στην ΟΚΕ. Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, τα μέλη έχουν την ευκαιρία να συγκεντρώνουν περισσότερες πληροφορίες που συχνά οδηγούν σε μεταβολή των απόψεών τους μετά την ανταλλαγή απόψεων. Η προστιθέμενη αξία αυτής διαδικασίας λήψης αποφάσεων συνίσταται στο ότι κάθε μέλος της ΟΚΕ μπορεί να επιδιώξει μια συναινετική λύση σχετικά με μια θέση του και να κρίνει ως ποιο βαθμό η θέση αυτή μπορεί να εξελιχθεί. Οι γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ αντικατοπτρίζουν τις απόψεις της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

4.3.1. Για τη βελτίωση της διαφάνειας που η ίδια επιδιώκει, η ΟΚΕ θα εξετάσει εάν και πως μπορεί να εξεύρει τρόπους τεκμηρίωσης των διαφόρων αρχικών θέσεων.

4.3.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι ο συμβουλευτικός της ρόλος δεν περιορίζεται στην έκδοση γνωμοδοτήσεων αλλά εκτείνεται από την αναγνώριση ενός προβλήματος έως το στάδιο που προηγείται της λήψης απόφασης. Αυτή η ευρεία άποψη της συμμετοχής που συμπεριλαμβάνει την αξιολόγηση και την επίβλεψη, αφορά κυρίως συγκεκριμένα ζητήματα (π.χ. ενιαία αγορά, ευρώ, διεύρυνση).

4.3.3. Ένα παράδειγμα αυτής της συνολικής προσέγγισης είναι η πρόσφατη αξιολόγηση της νέας μεθόδου ανοιχτού συντονισμού που θεσπίσθηκε από τη σύνοδο κορυφής της Λισαβόνας(22). Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η νέα μέθοδος απαιτεί τη συνεργασία του συνόλου της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών για την εφαρμογή της στρατηγικής. Επίσης, επισημαίνει την ανάγκη συμμετοχής των υποψηφίων χωρών στη διαδικασία και ειδικότερα των εκπροσώπων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

4.3.4. Η επιτυχία των δραστηριοτήτων του Παρατηρητηρίου της ενιαίας αγοράς (ΠΕΑ), που ιδρύθηκε το 1994 κατόπιν αιτήματος των κοινοτικών θεσμικών οργάνων προκειμένου να παρακολουθεί και να αξιολογεί τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς και, εάν συντρέχει λόγος να προτείνει βελτιώσεις, μαρτυρεί τη συμβολή της δράσης της ΟΚΕ στον τομέα αυτό και τη χρησιμότητα ανάπτυξης τέτοιων πρωτοβουλιών. Χάρη στο διαλογικό δίκτυο ενημέρωσης που συγκεντρώνει στοιχεία με βάση όσα αναφέρουν οι "χρήστες" της ενιαίας αγοράς (δίκτυο αποκαλούμενο PRISM - Progress Report on Initiatives in the Single Market), το ΠΕΑ είναι σε θέση όχι μόνο να εντοπίσει τους φραγμούς για την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς αλλά και να διαδώσει τις καλές πρακτικές, να διευκολύνει την μετάδοση της ενημέρωσης και να ενθαρρύνει τις εταιρικές σχέσεις(23).

4.4. ΟΚΕ: βαρόμετρο των κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων: ο διορισμός των μελών της ΟΚΕ από τα κράτη μέλη εγγυάται ότι συνδέονται στενά με την πραγματικότητα στη χώρα τους αφού συνεχίζουν να εργάζονται εκεί. Τούτο σημαίνει ότι είναι σε θέση να αξιολογήσουν την αποδοχή της κοινοτικής νομοθεσίας στις χώρες τους αλλά και να προωθήσουν την κατανόηση της καθώς και να εξηγήσουν στους πολίτες τη σημασία της ΕΕ για την καθημερινή ζωή τους.

4.4.1. Αυτός ο πλούτος εμπειριών της ΟΚΕ μπορεί να χρησιμεύσει στην Επιτροπή προκειμένου να διαμορφώνονται οι προτάσεις έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των πολιτών μέσω διερευνητικών γνωμοδοτήσεων για ένα ζήτημα. Επίσης, η ΟΚΕ μπορεί να παράσχει χρήσιμες πληροφορίες όταν χρειάζεται να διαμορφωθεί η θέση της ΕΕ για ένα διεθνές ζήτημα που αφορά την ευρύτερη κοινωνία των πολιτών. Σε γενικές γραμμές, η ΟΚΕ μπορεί να χρησιμεύσει ως ένα προειδοποιητικό σύστημα για τις κοινωνικοπολιτικές (αρνητικές) εξελίξεις και ακόμη μπορεί να προτείνει σε πρώιμο στάδιο τη λήψη χρήσιμων μέτρων πριν εκδηλωθούν διάφορες διενέξεις ή πριν αυτές παγιωθούν.

4.5. Η ΟΚΕ δραστηριοποιείται ως εξής:

- γνωμοδοτήσεις κατόπιν αιτήσεως σύμφωνα με την Συνθήκη ΕΚ: οι γνωμοδοτήσεις αυτές εκδίδονται συνήθως πολύ καθυστερημένα δηλαδή σε ένα χρονικό σημείο όπου η Επιτροπή έχει ήδη διαβουλευθεί με ομάδες συμφερόντων και έχει ολοκληρώσει την αρχική διαδικασία διαμόρφωσης γνώμης. Υπάρχει σχέση αιτίας και αποτελέσματος μεταξύ της χρονικής στιγμής που υποβάλλεται η αίτηση γνωμοδότησης και της αποτελεσματικότητας του έργου της ΟΚΕ. Όσο νωρίτερα διαβουλεύεται η ΟΚΕ με την Επιτροπή, τόσο πιο αποτελεσματική θα είναι η εργασία της. Σε κανονικές περιπτώσεις, θα πρέπει η Επιτροπή να διαβουλεύεται με την ΟΚΕ τη στιγμή που θα εντοπισθεί η ανάγκη για την ανάληψη δράσης ή την κατάρτιση νομοθεσίας. Τότε, η ΟΚΕ θα μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στην ανάλυση του προβλήματος υποβάλλοντας τις προτάσεις της για την επίλυσή του και προσφέροντας στην Επιτροπή το καλύτερο δυνατό όφελος για το έργο της. Ωστόσο, θα πρέπει να πραγματοποιείται εκ νέου διαβούλευση σε μεταγενέστερο στάδιο της διαδικασίας λήψης απόφασης, π.χ. όταν εξετάζονται νέες θέσεις και χρειάζεται πρόσθετη εμπειρογνωμοσύνη στο πλαίσιο της διαδικασίας συναπόφασης.

- διερευνητικές γνωμοδοτήσεις: η ΟΚΕ προβαίνει σε εμπεριστατωμένη ανάλυση για λογαριασμό ενός άλλου οργάνου και διατυπώνει σχετικές προτάσεις. Πρόσφατα, η Επιτροπή συμφώνησε με την πρόταση της ΟΚΕ για διαβούλευση σε πρώιμο στάδιο σε δύο περιπτώσεις. Πρόκειται για τις ακόλουθες γνωμοδοτήσεις: "Ανθρώπινα δικαιώματα στο χώρο εργασίας"(24) και "Προς μια κοινοτική στρατηγική για υγεία και ασφάλεια στο χώρο εργασίας".

- γνωμοδοτήσεις πρωτοβουλίας: δίνουν τη δυνατότητα στην ΟΚΕ - χωρίς να έχει υποβληθεί αίτηση γνωμοδότησης - να εξετάσει άμεσα ορισμένα θέματα, να εκφράσει τη άποψή της για ζητήματα γενικού ενδιαφέροντος και να κάνει γνωστή τη θέση της σχετικά με σημαντικά ζητήματα τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και από πολιτική άποψη.

4.5.1. Η ΟΚΕ διευρύνει ολοένα και περισσότερο τον κύκλο εκείνων που συμμετέχουν στις εργασίες της πέραν των μελών της, γεγονός που συμβάλει στην αξιοποίησή της ως χώρου διαλόγου και διαβούλευσης.

- δημόσιες εκδηλώσεις: με την διοργάνωση δημόσιων εκδηλώσεων, η ΟΚΕ συμβάλλει στη δημιουργία ενός δημόσιου φόρουμ στην Ευρώπη, προκειμένου να συζητήσει τόσο θεμελιώδη ευρωπαϊκά ζητήματα με ένα ευρύ φάσμα της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών (βλ. "Πρώτη ευρωπαϊκή διάσκεψη της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών") όσο και να εξετάσει εξειδικευμένα ζητήματα (βλ. π.χ. ετήσια ευρωπαϊκή ημέρα καταναλωτή στις 15 Μαρτίου)·

- ακροάσεις: πρόκειται πλέον ένα μέσο που χρησιμοποιεί συχνά η ΟΚΕ κατά την επεξεργασία γνωμοδοτήσεων προκειμένου να επιτρέψει σε όσο το δυνατόν ευρύτερο φάσμα της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών να συμμετάσχει (όχι μόνο στις Βρυξέλλες αλλά και στα κράτη μέλη) έτσι ώστε στο έργο της να λαμβάνεται υπόψη και η γνώμη κάθε οργάνωσης της κοινωνίας των πολιτών, η οποία δεν εκπροσωπείται μέσω των μελών της.

4.6. ΟΚΕ και οι εξωτερικές σχέσεις της ΕΕ: Μία από τις προτεραιότητες της ΟΚΕ είναι η προώθηση της ανάπτυξης ενός πολυφωνικού, συμμετοχικού δημοκρατικού προτύπου στις υποψήφιες χώρες και σε άλλες γεωγραφικές ζώνες με τις οποίες η ΕΕ διατηρεί επίσημες σχέσεις καθώς και η θέσπιση κατάλληλων μηχανισμών για την διαβούλευση με την κοινωνία των πολιτών στις εν λόγω χώρες και γεωγραφικές ζώνες(25).

4.6.1. Στο πλαίσιο της διεύρυνσης, η ΟΚΕ θεωρεί ότι δεν επαρκεί οι υποψήφιες χώρες να υιοθετήσουν την κοινοτική νομοθεσία (το "κοινοτικό κεκτημένο") αλλά είναι επίσης σημαντικό να δημιουργήσουν δομές που να καθιστούν δυνατή την εφαρμογή και τον έλεγχό της (το "κοινωνικό κεκτημένο").

- Η ΟΚΕ υποστηρίζει την διαδικασία "δημιουργίας θεσμών" στις υποψήφιες χώρες μέσω διμερών μικτών συμβουλευτικών επιτροπών(26) και καταβάλλει προσπάθειες για τη σύσταση δομών της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών αντίστοιχων με εκείνων των κρατών μελών.

- Η ΟΚΕ συνδέει προοδευτικά στις εργασίες της την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών από τις υποψήφιες χώρες.

4.7. ΟΚΕ: Σημείο συνάντησης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Στην "Πρώτη ευρωπαϊκή διάσκεψη της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών" που διοργάνωσε τον Οκτώβριο 1999, η ΟΚΕ εξέτασε τις διάφορες δυνατότητες που δίνονται ώστε κάθε τμήμα της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών που επί του παρόντος δεν εκπροσωπείται σε αυτή, να μπορέσει να συμμετάσχει στην επικοινωνιακή διαδικασία. Οι πρώτες προτάσεις υιοθετήθηκαν με τη γνωμοδότησή της "Η Επιτροπή και οι μη κυβερνητικοί οργανισμοί: οικοδόμηση ισχυρότερης εταιρικής σχέσης"(27).

4.8. Η ΟΚΕ, σε πολλές γνωμοδοτήσεις και δηλώσεις της, προσπάθησε να εξηγήσει ότι δεν αποτελεί το φόρουμ όπου λαμβάνει χώρα ο κοινωνικός διάλογος. Ο κοινωνικός διάλογος διαθέτει τη δική του σαφή νομική βάση σύμφωνα με τη Συνθήκη(28) και αποτελεί μια ειδική και υψηλών προσόντων μορφή διακυβέρνησης που βασίζεται στις ιδιαίτερες αρμοδιότητες των κοινωνικών εταίρων (ιδίως η ικανότητα να συνάπτουν δεσμευτικές συμφωνίες) και στους συγκεκριμένους στόχους του. Ακόμη, έχει αρχίσει να αναπτύσσεται μια πρώιμη μορφή δημόσιου διαλόγου λόγω της ισχυρότερης συμμετοχής της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι ο διάλογος αυτός πρέπει να δομηθεί. Ο διάλογος της κοινωνίας των πολιτών αποτελεί μια ακόμη μορφή έκφρασης της διακυβέρνησης της οποίας οι στόχοι, οι δομές, οι διαδικασίες και τα κριτήρια συμμετοχής πρέπει να εξετασθούν και να προσδιορισθούν καλύτερα κατά τη γνώμη της ΟΚΕ. Μια αρχική ανάλυση με προτάσεις ορισμών υπάρχει στην γνωμοδότησή της με θέμα "Η Επιτροπή και οι μη κυβερνητικοί οργανισμοί: οικοδόμηση ισχυρότερης εταιρικής σχέσης"(29). Κατά την ΟΚΕ, ο διάλογος με τους πολίτες θα πρέπει να έχει τα ακόλουθα βασικά χαρακτηριστικά:

- κατά κανόνα, όλοι οι φορείς της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών (άρα και οι κοινωνικοί εταίροι) συμμετέχουν στο διάλογο με τους πολίτες·

- ο διάλογος με τους πολίτες δεν υποκαθιστά και δεν ανταγωνίζεται τον κοινωνικό διάλογο αλλά τον συμπληρώνει·

- ο διάλογος με τους πολίτες μπορεί να πραγματοποιηθεί αποκλειστικά μεταξύ των εκπροσώπων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών ή μεταξύ αυτών και ενός θεσμικού ή μη κοινοτικού οργάνου. Ο διάλογος αυτός μπορεί να αφορά θέματα είτε οριζόντιου είτε κάθετου χαρακτήρα, δηλαδή μπορεί να είναι είτε γενικός είτε ειδικός·

- ο διάλογος με τους πολίτες πρέπει να διαθέτει τις δομές που απαιτούνται για τη διενέργειά του· το πεδίο αρμοδιότητάς του επικεντρώνεται σε οικονομικά και κοινωνικά θέματα, με εξαίρεση τα θέματα που άπτονται του κοινωνικού διαλόγου(30)· επίσης, οι αρμοδιότητές του επεκτείνονται και στο περιβάλλον, στην κατανάλωση, στην ανάπτυξη, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στον πολιτισμό, καθώς και σε όποιο άλλο θέμα είναι σημαντικό για την κοινωνία των πολιτών σε όλες τις οργανωτικές μορφές της(31)·

- οι συμμετέχοντες στο διάλογο με τους πολίτες οφείλουν επίσης να καταστήσουν γνωστές τις οργανωτικές διαρθρώσεις και τις μορφές επικοινωνίας της κοινωνίας των πολιτών σε κράτη εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και, κυρίως, στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες. Οι χώρες αυτές πρέπει, επίσης, να ενισχυθούν για την υλοποίηση και προαγωγή ανάλογων διαρθρώσεων.

Η ΟΚΕ έχει ήδη πραγματοποιήσει τη βασική εργασία για τον ορισμό της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών που συμμετέχουν στον διάλογο της κοινωνίας των πολιτών(32).

4.8.1. Ο διάλογος της κοινωνίας των πολιτών θα μπορούσε να αποτελέσει το κεντρικό μέσο συμμετοχής στο ευρωπαϊκό δημοκρατικό πρότυπο. Ο διάλογος της κοινωνίας των πολιτών βασίζεται στο πρότυπο των διαβουλεύσεων στο πλαίσιο της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, μια διαδικασία που επιτρέπει την συμπερίληψη κανονιστικών περιεχομένου. Ωστόσο, είναι ουσιαστικό να επιβεβαιωθεί ότι η διαβούλευση και η συμμετοχή αποτελούν δύο διαφορετικούς μηχανισμούς συνέργιας και υπόκεινται σε διαφορετικούς όρους.

4.9. Ετήσια διάσκεψη: η ΟΚΕ υποστηρίζει το Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 10ης Δεκεμβρίου 1996(33) το οποίο αναφέρει τα εξής: "προτείνει προς τούτο να προβλεφθεί από τη Συνθήκη η ετήσια διεξαγωγή διάσκεψης στο πλαίσιο μιας συνόδου ολομελείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου· μετά την ακρόαση των εκπροσώπων της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και της Επιτροπής των Περιφερειών, η διάσκεψη αυτή θα συνοψίζει τις προτάσεις και θα τις παρουσιάζει κατά τη διάρκεια κοινής συζήτησης με τους εκπροσώπους του Συμβουλίου και της Επιτροπής". Η ρεαλιστική αυτή προσέγγιση της διοργανικής συνεργασίας θα πρέπει να επεκταθεί και σε άλλους τομείς.

4.10. Το μέλλον της Ευρώπης: Η Ομάδα για τη Διακυβέρνηση της Επιτροπής άρχισε τις εργασίες της το περασμένο καλοκαίρι και, κατά συνέπεια, βασιζόταν στην πρακτική και νομική κατάσταση που επικρατούσε πριν από τη σύνοδο της Νίκαιας. Από τα αποτελέσματα της συνόδου της Νίκαιας προέκυψε η ανάγκη για νέες συζητήσεις, οι οποίες παράλληλα με τα τεχνικά ζητήματα θα πρέπει να εξετάσουν και την απόφαση εισαγωγής νέων δομών λήψης αποφάσεων πριν από την Διακυβερνητική Διάσκεψη που έχει προγραμματισθεί για το 2004. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι τούτο δεν μεταβάλλει τον επίκαιρο χαρακτήρα του ζητήματος αλλά αντίθετα, η έννοια της διακυβέρνησης κατά την Επιτροπή απαιτεί σημαντική προπαρασκευή και διευκρινίσεις για τις μελλοντικές συζητήσεις σχετικά με το μέλλον της Ευρώπης.

4.10.1. Ήδη διαφαίνεται συναίνεση, αφενός, ότι χρειάζονται καλύτερα μέσα για την προπαρασκευή της προσεχούς Διακυβερνητικής Διάσκεψης και, αφετέρου, ότι η απαρίθμηση των ζητημάτων που περιλαμβάνονται στη Δήλωση για το μέλλον της Ένωσης δεν είναι εξαντλητική. Επί του παρόντος, η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν εκφράσει την προτίμησή τους για τη θέσπιση μιας δομής ανάλογης με εκείνη για την επεξεργασία του Χάρτη των ευρωπαϊκών θεμελιωδών δικαιωμάτων.

4.10.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών πρέπει να συνδεθεί πλήρως με το σύνολο της προπαρασκευαστικής διαδικασίας για την Διακυβερνητική Διάσκεψη και ότι η συμμετοχή της δεν πρέπει να περιοριστεί στην δημόσια συζήτηση, η οποία σύμφωνα με τη Δήλωση σχετικά με το μέλλον της Ένωσης που επισυνάπτεται στην Συνθήκη της Νίκαιας, αναμένεται να πραγματοποιηθεί έως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Laeken. Αν και είχε το δικαίωμα να εκφράσει τη γνώμη της για το έργο της Διάσκεψης για την κατάρτιση ενός χάρτη ευρωπαϊκών θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ, ωστόσο η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα είναι πολύ πιο αποτελεσματική εάν λειτουργήσει ως σύνδεσμος μεταξύ του θεσμικού διαλόγου και των εκτεταμένων δημόσιων συζητήσεων, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, εφόσον συνδεθεί με τη δομή που θα θεσπισθεί τελικά.

5. Αξιοποίηση του ρόλου της ΟΚΕ στο πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής διακυβέρνησης

5.1. Κάθε όργανο διαδραματίζει συγκεκριμένο ρόλο προκειμένου οι ευρωπαίοι πολίτες, μέσω των οργανώσεων που τους εκπροσωπούν, να μπορούν να συμμετέχουν ουσιαστικά στο ευρωπαϊκό σχέδιο και να επηρεάζουν την εξέλιξή του. Η ΟΚΕ έχει αναγνωρίσει την ανάγκη που την υποχρεώνει, όπως και τα άλλα όργανα, να προσαρμοστούν στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο και σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν, τούτο σημαίνει ότι πρέπει να δημιουργηθούν νέες συνέργιες μεταξύ της ΟΚΕ και των άλλων οργάνων με σκοπό τη βελτίωση της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης.

5.2. Στο λόγο του, στη σύνοδο ολομέλειας της 20ής Οκτωβρίου 1999, ο Πρόεδρος Prodi αναγνώρισε την ανάγκη μιας "νέας εταιρικής σχέσης" Επιτροπής και ΟΚΕ. Η νέα αυτή εταιρική σχέση πρέπει να λάβει συγκεκριμένη μορφή στο πλαίσιο της συμφωνίας συνεργασίας που επί του παρόντος αποτελεί αντικείμενο διαπραγματεύσεων μεταξύ ΟΚΕ και Επιτροπής.

5.3. Η συμφωνία αυτή θα οδηγήσει στη θέσπιση ενός ανανεωμένου πλαισίου συνεργασίας και αναμένεται να συμβάλλει στην ανάπτυξη νέων μορφών εταιρικής σχέσης και να επισημοποιήσει τις ήδη υπάρχουσες(34).

5.4. Η ΟΚΕ προτείνει να συναφθούν παρόμοιες συμφωνίες με το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο διότι μόνον έτσι θα είναι σε θέση να διαδραματίσει το ρόλο της στη νέα ευρωπαϊκή διακυβέρνηση, τόσο στο πλαίσιο των συμβουλευτικών της αρμοδιοτήτων, όσο και ως χώρος διαλόγου, συναίνεσης και ως σύνδεσμος με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών.

5.5. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ καλεί με εμμονή την Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να λάβουν υπόψη τις κάτωθι προτάσεις και προσανατολισμούς:

1) Αίτηση γνωμοδότησης προς την ΟΚΕ στο πρωιμότερο δυνατό στάδιο: η ΟΚΕ έχει επισημάνει ότι η διαβούλευση σε πρώιμο στάδιο βελτιώνει την αξία της συμβολής της. Συνεπώς, καλεί την Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο να ζητούν περισσότερες διερευνητικές γνωμοδοτήσεις, οι οποίες δεν πρέπει να περιορίζονται στα μελλοντικά νομοθετικά μέτρα αλλά να προηγούνται εγγράφων όπως τα πράσινα βιβλία.

2) Αποτελεσματικότητα του συμβουλευτικού ρόλου της ΟΚΕ: προκειμένου να καταστεί όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματική, δεν πρέπει μόνο να ζητείται η γνώμη της ΟΚΕ στο πρωιμότερο δυνατό στάδιο αλλά να συνδεθεί και η ίδια στο σύνολο της διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Ακόμη, όχι μόνο χρειάζεται να επιβλέπει ποιες προτάσεις της υιοθετήθηκαν αλλά αναμένει ότι στο μέλλον η Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο θα αιτιολογούν την αδυναμία τους να εφαρμόσουν τις προτάσεις της.

3) Συμβολή στη δημιουργία συγκεκριμένων προϋποθέσεων για τη συνεργασία των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών: η ΟΚΕ, με τη βοήθεια των άλλων θεσμικών οργάνων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, προσφέρεται να καταρτίσει κατάλογο κριτηρίων ως προς την αντιπροσωπευτικότητα, τα οποία θα χρησιμεύσουν ως προϋπόθεση μιας τέτοιας συνεργασίας. Ακόμη, είναι διατεθειμένη να αναλάβει καθήκοντα εποπτείας.

4) Συμβολή στην ανάπτυξη του διαλόγου των πολιτών: η ΟΚΕ, με τη βοήθεια των άλλων μερών που συμμετέχουν στο διάλογο των πολιτών και με βάση τις πραγματοποιηθείσες εργασίες, είναι πρόθυμη να προσδιορίσει ακριβέστερα το διάλογο, τις δομές, τους στόχους και τις διαδικασίες. Παράλληλα, η ΟΚΕ μπορεί να παράσχει την ώθηση για μια πιο πρακτική προσέγγιση του διαλόγου των πολιτών.

5) Ετήσια διάσκεψη: ακολουθώντας την πρωτοβουλία Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όλα τα κοινοτικά όργανα θα πρέπει να διοργανώνουν ετήσιες διασκέψεις για συγκεκριμένα ζητήματα.

6) Ρόλος της ΟΚΕ στη συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης: η ΟΚΕ προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στη συμμετοχή της σε πρώιμο στάδιο στις συζητήσεις για τη δομή της μελλοντικής διαδικασίας για τη λήψη αποφάσεων, έτσι ώστε να μπορεί να διαδραματίσει το ρόλο του θεσμικού συνδέσμου μεταξύ του διοργανικού διαλόγου και της εκτεταμένης δημόσιας συζήτησης για το μέλλον της Ευρώπης. Ακόμη, προτίθεται να συμπεριλάβει και τους παράγοντες της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών από τις υποψήφιες χώρες στις συζητήσεις για το μέλλον της Ευρώπης.

6. Προσαρμογή στην πρόκληση της νέας διακυβέρνησης

6.1. Συνοπτικά, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την επιβεβαίωση της πρόθεσης της Επιτροπής να καταστήσει πιο διαφανείς, πιο προβλέψιμες και πιο δομημένες, τις διαδικασίες συμμετοχής της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στην λήψη αποφάσεων στο νομοθετικό και εκτελεστικό τομέα.

Για την επίτευξη του εν λόγω στόχου, η Επιτροπή εξετάζει επί του παρόντος τις ακόλουθες επιλογές:

- να επικεντρωθεί στην ενίσχυση του συμβουλευτικού ρόλου της ΟΚΕ και, εάν χρειάζεται, να θεσπίσει πρόσθετες κατευθυντήριες γραμμές για να προωθηθεί η ανάπτυξη των δομών της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών·

- να παραχωρήσει στους κοινωνικούς και οικονομικούς κύκλους σημαντικό ρόλο στην κατάρτιση των ρυθμίσεων (π.χ. με την ανάπτυξη νέων μορφών αυτορύθμισης ή από κοινού ρύθμισης στο πλαίσιο του υφιστάμενου ρυθμιστικού συστήματος).

Με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές και τις προτάσεις που διατυπώνονται στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΟΚΕ στηρίζει μια τέτοια προσέγγιση και εκφράζει την εμπιστοσύνη της ότι η Επιτροπή θα τις λάβει υπόψη της και θα τις εφαρμόσει κατά την επεξεργασία του Λευκού Βιβλίου.

6.2. Τέλος, η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την ετοιμότητά της να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που θέτει η έννοια της νέας διακυβέρνησης και να συμβάλει στην θεσμική μεταρρύθμιση. Το Προεδρείο της αποφάσισε στις 19 Δεκεμβρίου 2000 να προβλέψει επιχειρησιακά μέτρα που θα βοηθήσουν ακόμη καλύτερα την ΟΚΕ να διαδραματίσει το ρόλο της ως όργανο και θεσμικός σύνδεσμος με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών στο εσωτερικό όσο και από κοινού τόσο με τις ενδιαφερόμενες οργανώσεις όσο και τα κοινοτικά θεσμικά όργανα. Στο πλαίσιο αυτό, ο Πρόεδρος της ΟΚΕ ανέφερε στις 29 Νοεμβρίου 2000 ότι η ΟΚΕ χρειάζεται μια "επιχειρησιακή ταυτότητα"(35).

Η ΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να χαραχθεί μεσοπρόθεσμη στρατηγική σε συνεργασία με τα θεσμικά όργανα και τις ευρωπαϊκές αρχές εκπροσώπησης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι οι ακόλουθες συγκεκριμένες πρωτοβουλίες θα επιταχύνουν τις εξελίξεις που επιθυμούν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη:

1. "Φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών": με τον τίτλο αυτό χαρακτηρίζει η ΟΚΕ το πλαίσιο που θεσπίζει για την παροχή συνεχούς στήριξης στον ανοιχτό διάλογο και τις ανταλλαγές απόψεων και εμπειρίας μεταξύ των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, είτε εκπροσωπούνται στην ΟΚΕ, είτε όχι. Η ΟΚΕ επιθυμεί να αποστέλλουν τακτικά τα ευρωπαϊκά όργανα τους εκπροσώπους τους στις συνεδριάσεις αυτές.

2. Διερευνητικές γνωμοδοτήσεις: ήδη αποτελούν για την Επιτροπή ένα ουσιαστικό μέσο αποκέντρωσης. Οι αναλύσεις της ΟΚΕ για διάφορα ζητήματα με προορισμό την Επιτροπή μπορούν να αντικαταστήσουν τα Πράσινα Βιβλία και να ελαφρύνουν ουσιαστικά το φόρτο εργασίας της Επιτροπής.

3. Ακροάσεις: η εμπειρία έχει δείξει ότι οι ακροάσεις βελτιώνουν την εμπειρογνωμοσύνη της ΟΚΕ και αποτελούν ένα κατάλληλο μέσο για να βελτιωθεί η ανταπόκριση με μεγαλύτερη εγγύτητα. Συνεπώς, η ΟΚΕ θα συνεχίσει να αναπτύσσει την προσέγγιση αυτή και θα οργανώνει ακροάσεις στα κράτη μέλη όποτε τούτο είναι δυνατόν.

4. Ενίσχυση της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στα κράτη μέλη: η ΟΚΕ επιθυμεί επίσης να προωθήσει την περαιτέρω ανάπτυξη των δομών του κοινωνικού διαλόγου και του διαλόγου των πολιτών στα κράτη μέλη, όπου τούτο χρειάζεται, με την ενίσχυση της συνεργασίας της με τα υφιστάμενα Οικονομικά και Κοινωνικά Συμβούλια και συναφείς οργανισμούς. H OKE συνιστά και υποστηρίζει τη σύσταση συμβουλευτικών οργάνων που θα εκπροσωπούν την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών σε όσα κράτη μέλη δεν έχουν συσταθεί ακόμη τέτοιου είδους όργανα.

5. Μέτρα στο πλαίσιο της διεύρυνσης: η ΟΚΕ στηρίζει τις υποψήφιες χώρες όχι μόνο αναπτύσσοντας τους μηχανισμούς διαβούλευσης βάσει του κοινοτικού προτύπου(36) αλλά και με την αύξηση της συμμετοχής των υφιστάμενων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στις συζητήσεις της ή στην ενημερωτική στρατηγική της. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ θα επιδιώξει επίσης να συστήσει περισσότερες Μικτές Συμβουλευτικές Επιτροπές.

6. Διάλογος με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών σε άλλες γεωγραφικές ζώνες με τις οποίες η ΕΕ διατηρεί σχέσεις: η ΟΚΕ θα εντείνει επίσης ή όπου χρειάζεται θα δημιουργήσει (κατόπιν εντολής της Επιτροπής) τέτοιες επαφές(37).

7. Ρόλος και συμβολή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στο διάλογο για το μέλλον της Ευρώπης: κατά την άποψη της ΟΚΕ, είναι σαφές ότι η "καλή διακυβέρνηση" πρέπει να αποτελεί τον κοινό παρανομαστή όλων των προσπαθειών στο πλαίσιο της "μετά τη Νίκαια διαδικασίας" και προτίθεται να εξετάσει το ζήτημα αυτό σε χωριστή γνωμοδότηση.

Οι ανωτέρω συγκεκριμένες προτάσεις αποτελούν παραδείγματα και η απαρίθμησή τους δεν είναι εξαντλητική. Αποτελούν ένα πρώτο βήμα προς την ενίσχυση του ρόλου της ΟΚΕ στο πλαίσιο της έννοιας της διακυβέρνησης. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η μακροπρόθεσμη επιτυχία της διακυβέρνησης εξαρτάται από μια μεσοπρόθεσμη συναίνεση για ορισμένες καίριες έννοιες και διαδικασίες π.χ. σε σχέση με τον διάλογο των πολιτών (συμμετέχοντες, στόχοι, διαδικασία) ή τη συνεχή εξέλιξη της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών. Προς τούτο, είναι απαραίτητο να αναπτυχθούν με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη τα κριτήρια, οι κανόνες της διαδικασίας και η παρακολούθηση. Η ΟΚΕ είναι πρόθυμη να συμβάλλει ενεργά και να αναλάβει συγκεκριμένες αποστολές στον τομέα αυτό.

Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) SEC(2000) 1547 τελικό της 11.10.2000, σ. 7.

(2) βλ. άρθρο 257 της Συνθήκης της Νίκαιας: "Συνιστάται Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή με συμβουλευτικά καθήκοντα. Η Επιτροπή αυτή συγκροτείταιαπό αντιπροσώπους των διαφόρων συνιστωσών οικονομικής και κοινωνικής φύσεως της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, ιδίως των παραγωγών, των γεωργών, των μεταφορέων, των εργαζομένων, των εμπόρων, των βιοτεχνών, των ελευθερίων επαγγελμάτων, των καταναλωτών, και του γενικού συμφέροντος".

(3) ΕΕ C 329 της 17.11.1999.

(4) ΕΕ C 117 της 26.4. 2000.

(5) ΕΕ C 268 της 19.9. 2000.

(6) ΕΕ C 14 της 16.1.2001.

(7) ΕΕ C 14 της 16.1.2001.

(8) Pierre Calame et André Talmant, "L'Etat au coeur, le Meccano de la gouvernance", Desclée de Brouwer, Paris 1997, S. 19, entnommen aus dem Kommissionsdokument Cellule de prospective "Développer de nouveaux modes de gouvernance" (Working Paper 2000).

(9) Απόσπασμα από το έγγρ. SPEECH/OO/313 "Επιστήμη, τεχνολογία και κοινωνία στον 21ο αιώνα".

(10) Kielmannsegg in Jachtenfuchs/Kohler "Europäische Integration", Leski and Budrich 1996, S. 54.

(11) Βλ. ΕΕ C 329 της 17.11.1999 "Ο ρόλος και η συμβολή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση".

(12) Βλ. υποσημείωση 10.

(13) "Accroître l'efficacité et la légitimité de la gouvernance de l'Union européen" (Cellule de Prospective - CdP (99) 750).

(14) ΕΕ C 367 της 20.12.2000, σ. 26 "Προς ένα Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης".

(15) Με την επιφύλαξη των αρμοδιοτήτων που παραχωρούνται στους κοινωνικούς εταίρους από τα άρθρα 137 και 138 της ΣΕΚ.

(16) ΕΕ C 268 της 19.9.2000 "Η Επιτροπή και οι μη κυβερνητικοί οργανισμοί: οικοδόμηση ισχυρότερης εταιρικής σχέσης".

(17) Ανακοίνωση της Επιτροπής "Ένας ανοιχτός και διαρθρωμένος διάλογος μεταξύ της Επιτροπής και των ομάδων συμφερόντων" SEC/92/2272 τελικό. ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ σχετικά με τη θέση σε εφαρμογή του Πρωτοκόλλου για την κοινωνική πολιτική που υποβάλλεται από την Επιτροπή στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο COM(93) 600 τελικό. Μελέτη σχετικά με την αντιπροσωπευτικότητα των ευρωπαϊκών οργανισμών των κοινωνικών εταίρων Ανοικτή διαδικασία ΕΕ C 228 της 7.8.1996 σ. 24 - 25. Ανακοίνωση της Επιτροπής για την προώθηση του ρόλου των σωματείων και των ιδρυμάτων στην Ευρώπη COM(97) 241 τελικό.

(18) Ήδη από το 1987, ο Delbrόck είχε χαρακτηρίσει την κατάσταση ως "υπερτροφία επιτροπών". (Wessels, "Werwaltung im Mehrebenensystem" in Jachtenfuchs/Kohler-Koch, Leske and Budrich 1996, S. 176).

(19) Roland Bieber: "Die Demokratie und Entscheidungsfähigkeit in der EU" in "Direkte Demokratie und EU".

(20) Wessels "Verwaltung im Mehrebenensystem" in Jachtenfuchs/Kohler-Koch, S. 176.

(21) Βλ. Χαιρετιστήριο λόγο του Προέδρου στις 29.11.2001.

(22) EE C 139 της 11.5.2001: "Ενδιάμεση επισκόπηση των τριών διαδικασιών στις οποίες στηρίζεται η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση".

(23) Πρωτοβουλία PRISM - (Progress Report on Initiatives in the Single Market) του Παρατηρητηρίου της ενιαίας αγοράς (www.esc.eu.int/omu_smo/prism).

(24) Αναμένεται να υιοθετηθεί τον Ιούλιο 2001.

(25) Βλ. συνάντηση με εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών ΕΕ/Λατινική Αμερική/Καραϊβική (Ιούνιος 1999) και Στρογγυλή τράπεζα της κοινωνίας των πολιτών ΕΕ/Ινδία (Ιανουάριος 2001).

(26) Τέτοιες επιτροπές υφίστανται ήδη για την Πολωνία, την Ουγγαρία, την Βουλγαρία, τη Ρουμανία και σύντομα θα συσταθεί και για την Σλοβακία.

(27) ΕΕ C 268 της 19.9. 2000.

(28) Άρθρα 137 και 138 της ΣΕΚ.

(29) ΕΕ C 268 της 19.9. 2000.

(30) Δηλαδή τα θέματα που έχουν σχέση με την κοινωνική διαπραγμάτευση βάσει του άρθρου 137 της Συνθήκης.

(31) Μια οργανωτική μορφή του κοινωνικού διαλόγου θα μπορούσε να είναι π.χ. η συμμετοχή της ΟΚΕ στις άτυπες συνεδριάσεις του Συμβουλίου που αφορούν σχετικούς τομείς.

(32) ΕΕ C 329 της 17.11.1999: "Ο ρόλος και η συμβολή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση".

(33) "Ψήφισμα σχετικά με τη συμμετοχή των πολιτών και των κοινωνικών παραγόντων στο θεσμικό σύστημα της ΕΕ", βλ. παρ. 4 του εγγρ. Α4-0338/96.

(34) Το πλέον πρόσφατο παράδειγμα είναι η ακρόαση της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών που διοργανώνει η ΟΚΕ κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής και σε συνεργασία με αυτήν, στις 26 και 27 Απριλίου 2001, στην οποία θα εξετασθεί το ζήτημα της βιώσιμης ανάπτυξης.

(35) Η ιδιαίτερη σημασία αυτού του μέτρου κατέστη σαφής στην εναρκτήρια ομιλία του Προέδρου στις 29 Νοεμβρίου 2000: "Η ΟΚΕ οφείλει στο άμεσο μέλλον και με την στήριξη όλων των ενδιαφερομένων, να δώσει ώθηση στην διαδικασία ενίσχυσης της εσωτερικής συνειδητοποίησης του ιδιαίτερου ρόλου της. Η διαδικασία αυτή πρέπει να συνοδευτεί από την αντίστοιχη διαδικασία εξωτερικής προώθησης του ιδιαίτερου αυτού χαρακτήρα, προκειμένου να είμαστε σύντομα σε θέση να συνάψουμε καίρια συμφωνία με την Επιτροπή για το ρόλο της ΟΚΕ, το λόγο ύπαρξής της και το σκοπό των δραστηριοτήτων της σε μια περίοδο ταχέων μεταβολών και λαμβανομένων υπόψη των πολλών νέων καθηκόντων της ΟΚΕ. Θα μπορέσουμε να επιτύχουμε το στόχο αυτό με την προϋπόθεση να μην βυθιστούμε σε ιδεολογικές συζητήσεις αλλά να συγκεντρωθούμε στις προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουμε."

(36) π.χ. βλ. τη Διάσκεψη της Βαρσοβίας, 7 και 8 Δεκεμβρίου 2000.

(37) Βλ. Στρογγυλή τράπεζα της κοινωνίας των πολιτών ΕΕ/Ινδία (Ιανουάριος 2001).