ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ - Η οικοδόμηση μιας επιχειρηματικής Ευρώπης Οι δραστηριότητες της Ένωσης υπέρ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜME)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΜME

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ

Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΜΕ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ I: ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΜΕ

1. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΊΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΜΕ

1.1. Στατιστικές

1.2. Tο Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο των ΜΜΕ

2. ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

2.1. Το δίκτυο των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης (EIC)

2.2. Διάλογος με τις Επιχειρήσεις: πληροφόρηση, παροχή συμβουλών και "ανάδραση"

3. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

3.1. Η Task Force για την απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος (BEST)

3.2. Ανταλλαγές βέλτιστων πρακτικών: οι Συντονισμένες Δράσεις

3.3. Μεταβίβαση επιχειρήσεων

3.4. Συγκριτική αξιολόγηση των επιδόσεων (benchmarking)

3.5. Η ποιότητα των νομοθετικών προτάσεων, επικουρικότητα και αναλογικότητα

3.6. Απλούστευση της νομοθεσίας για την Εσωτερική Αγορά: SLIM

3.7. Οι καθυστερήσεις πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές

3.8. Πρόσβαση στην κοινωνία της πληροφορίας και το ηλεκτρονικό εμπόριο

3.9. Προώθηση της καινοτομίας

3.10. Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας: εμπόριο, κοινωνική οικονομία και τουρισμός

3.11. Κανόνες στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις

4. ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΜΕ

4.1. Εσωτερική Αγορά

4.2. Πολιτική ανταγωνισμού

4.3. Φορολογικό και τελωνειακό περιβάλλον

4.3.1. Φορολογία των επιχειρήσεων

4.3.2. Έμμεση φορολογία: ΦΠΑ

4.3.3. Τελωνειακό περιβάλλον

5. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

5.1. Προετοιμασία των ΜΜΕ για την εισαγωγή του ευρώ

5.2. Διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων

5.3. Πρόγραμμα δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες

5.4. Τρίτη Στρογγυλή Τράπεζα Τραπεζιτών και ΜΜΕ

5.5. Ιδιωτικοί επενδυτές γνωστοί ως Business Angels («επιχειρηματικοί άγγελοι»)

5.6. Οδηγός αυτοαξιολόγησης για τις ΜΜΕ που επιθυμούν να εισαχθούν στο χρηματιστήριο

5.7. Αμοιβαίες εγγυήσεις

6. ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΕ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 6.1. Κοινωνικό περιβάλλον και απασχόληση

6.1.1. Η ευρωπαϊκή στρατηγική απασχόλησης και ο πυλώνας του

επιχειρηματικού πνεύματος

6.1.2. Κοινωνικός διάλογος

6.1.3. Διαβούλευση με την επιχειρηματική κοινότητα

6.1.4. Τοπική ανάπτυξη και απασχόληση

6.2. Νομοθεσία και περιβαλλοντικές δράσεις

6.2.1. Το πέμπτο περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης

6.2.2. Σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης και ελέγχου

6.2.2.1. Οδηγός οικολογικής διαχείρισης

6.2.2.2. Αποτελέσματα της πιλοτικής δράσης Euromanagement-Environnement (Ευρωδιαχείριση-Περιβάλλον)

6.2.3. Κοινοτικό σύστημα απονομής οικολογικού σήματος

6.3. Υποδομές ενέργειας, μεταφορών και τηλεπικοινωνιών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΤΩΝ ΜΜΕ

7. Προσβαση σε χρηματοδοτικουσ και πιστωτικουσ πορουσ

7.1. Δάνεια

7.1.1. Συνολικά δάνεια ΕΤΕπ

7.1.2. Διευκόλυνση για τις ΜΜΕ: επιδοτούμενα δάνεια για τις ΜΜΕ που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης

7.2. Εγγυήσεις

7.2.1. Εγγυοδοτικές πράξεις υπέρ ΜΜΕ που βασίζονται στους ίδιους πόρους του ΕΤαΕ

7.2.2. Πιλοτικό σχέδιο «Ανάπτυξη και Περιβάλλον»

7.2.3 Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ

7.3. Επιχειρηματικό κεφάλαιο

7.3.1. Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για τις Τεχνολογίες (ΕΜΤ)

7.3.2. Μηχανισμός εκκίνησης ΕΜΤ

7.3.3. CREA

7.3.4. Χρηματοδότηση της καινοτομίας: I-TEC

7.3.5. Δράση Eurotech Capital

7.4. Joint European Venture: JEV

8. Στηριξη των ΜΜΕ μεσω των περιφερειακων πολιτικων

8.1. Στήριξη των ΜΜΕ κατά τον προγραμματισμό 1994-1999

8.1.1. Προγράμματα εθνικής πρωτοβουλίας

8.1.1.1. Χρηματοδοτήσεις υπέρ των ΜΜΕ στο πλαίσιο των περιφερειακών στόχων

8.1.1.2. Εκτίμηση του αντικτύπου των δράσεων και των μέτρων

8.1.2. Προγράμματα κοινοτικής πρωτοβουλίας

8.1.2.1. Κοινοτική πρωτοβουλία για τις ΜΜΕ

8.1.2.2. Κοινοτική πρωτοβουλία Leader II

8.1.3. Πιλοτικά σχέδια και καινοτόμες δράσεις

8.1.3.1. Πιλοτικά σχέδια

8.1.3.2. Τοπικά σύμφωνα για την απασχόληση

8.2. Μελλοντική πολιτική στον τομέα της Συνοχής και ΜΜΕ (προγραμματισμός 2000-2006)

8.2.1. Νέοι κανονισμοί και προϋπολογισμοί

8.2.2. Προσανατολισμοί της Επιτροπής

9. Παρεμβασεισ υπερ των ΜΜΕ του γεωργικου τομεα

10. Συνεργασια μεταξυ επιχειρησεων

10.1. Νομικό μέσο για τη διεθνική συνεργασία: ΕΟΟΣ

10.2. «Εξευρωπαϊσμός» των επιχειρήσεων

10.2.1. Προγράμματα Europartenariat και Interprise

10.2.2. Διεθνική υπεργολαβία

11. Υποστηριξη του επιχειρηματικου πνευματοσ και των

ομαδων-στοχων

11.1. Βιοτεχνία, μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις

11.2. Γυναίκες επιχειρηματίες και συνεπιχειρηματίες

12. Προσβαση στην Ερευνα και την Τεχνολογικη Αναπτυξη

12.1. Προγράμματα Ε&ΤΑ: μέσα για καινοτομία και διεθνοποίηση

12.2. Ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ στο ΠΠ4

12.3. Συμμετοχή των ΜΜΕ σε προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ

12.3.1. Αυξανόμενη συμμετοχή των ΜΜΕ στα προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ

12.3.2. Ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ: νέες συμμετοχές και ευρύτερη συμμετοχή

12.3.3. Άλλα μέτρα στο ΠΠ4 σχετικά με τις ΜΜΕ

12.4. Ο αντίκτυπος της πολιτικής Ε&ΤΑ της ΕΕ στις ΜΜΕ

12.5. Το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ και τα ειδικά μέτρα του για τις ΜΜΕ

12.5.1 Δράσεις που εφαρμόζονται από κάθε θεματικό πρόγραμμα

12.5.2. Υποστήριξη της συμμετοχής των ΜΜΕ

12.5.3. Συμμετοχή των ΜΜΕ στο ΠΠ5: πρώτα αποτελέσματα

12.5.4. Cordis

13. Επαγγελματικη Καταρτιση

13.1. Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο

13.1.1. Πρωτοβουλίες ADAPT και ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

13.2. Πρόγραμμα Leonardo da Vinci

13.3. Επιχειρηματικό εκπαιδευτικό δίκτυο για την Ευρώπη

14. Αλλα προγραμματα υποστηριξησ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ III: ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ, ΠΡΟΕΝΤΑΞΙΑΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ

15. Διευρυνση και προενταξιακεσ δραστηριοτητεσ

15.1. Συμμετοχή στο τρίτο πολυετές πρόγραμμα για ΜΜΕ

15.2 Πρόγραμμα κοινών επιχειρήσεων: JOP

15.3. PHARE: Πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας σε εθνικό επίπεδο

15.4. Η χρηματοδοτική διευκόλυνση για τις ΜΜΕ

15.5 Πρόγραμμα PHARE για τη στήριξη των επιχειρήσεων

16. Διεθνοποιηση των επιχειρησεων: συνεργασια με τριτεσ

χωρεσ

16.1 Εμπορική πολιτική

16.2 Συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και με τον Καναδά

16.3 Συνεργασία με την Ιαπωνία

16.4 Συνεργασία με τη Μεσόγειο, με τη Λατινική Αμερική και με την Ασία

16.5 Συνεργασία με τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη

16.6 Συνεργασία για την ανάπτυξη (χώρες ΑΚΕ)

16.7 Συνεργασία με τη Νότια Αφρική

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η παρούσα έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες που αναπτύσσει η Ένωση υπέρ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) συντάσσεται στα πλαίσια της απόφασης του Συμβουλίου για το τρίτο πολυετές πρόγραμμα υπέρ των ΜΜΕ. Η απόφαση αυτή προβλέπει ότι η Επιτροπή υποβάλλει ανά διετία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών έκθεση σχετικά με την πρόοδο που επιτελείται, δια της συντονιστικής δράσης, όσον αφορά την ένταξη της διάστασης ΜΜΕ σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές και προγράμματα. Πρόκειται για την πέμπτη έκθεση αυτού του είδους. Παρουσιάζει τις τελευταίες εξελίξεις που σημειώθηκαν μετά την έκδοση της προηγούμενης έκθεσης (τέλος 1997), ενώ συγχρόνως σκιαγραφεί και τις προοπτικές που διαγράφονται για το μέλλον.

Η έκθεση διαρθρώνεται σε τρία μεγάλα κεφάλαια: το πρώτο κεφάλαιο αφορά τη βελτίωση των βασικών συνθηκών για τις ΜΜΕ, το δεύτερο περιγράφει τα προγράμματα και τα μέσα που έχουν ιδιαίτερες χρηματοδοτικές συνέπειες όσον αφορά την υποστήριξη των ΜΜΕ, ενώ το τρίτο εξετάζει τη διεύρυνση, την προενταξιακή διαδικασία και τη συνεργασία με τις τρίτες χώρες. Στο συμπέρασμα συνοψίζεται ο τρόπος με τον οποίο εξελίχθηκε η ένταξη της διάστασης ΜΜΕ στις κοινοτικές πολιτικές και προγράμματα.

Η σημασία αυτής της έκθεσης έγκειται στο γεγονός ότι παρέχει μια σφαιρική εικόνα των δραστηριοτήτων που αναπτύσσει η Ένωση υπέρ των ΜΜΕ. Ανταποκρίνεται στους στόχους του ολοκληρωμένου προγράμματος υπέρ των ΜΜΕ, το οποίο αποτελεί ένα πλαίσιο για τον συντονισμό των δραστηριοτήτων της Ένωσης, είτε οι δραστηριότητες αυτές αναπτύσσονται στα πλαίσια της πολιτικής επιχειρήσεων είτε βάσει άλλων κοινοτικών πολιτικών που είναι σε θέση να επηρεάσουν τις ΜΜΕ.

Η έκθεση εντάσσεται επίσης στην προοπτική της υλοποίησης των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας (23/24 Μαρτίου 2000), στα οποία συνιστάται η δημιουργία ενός κλίματος που να ευνοεί τη δημιουργία και την ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων, και ιδίως ΜΜΕ. Με την ευκαιρία αυτή, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διατύπωσε την άποψη ότι πρέπει να εφαρμόζεται μια «ανοιχτή» μέθοδος συντονισμού, που να καθιστά δυνατή τη διάδοση των βέλτιστων πρακτικών και να διασφαλίζει την επίτευξη μεγαλύτερης σύγκλισης όσον αφορά τους βασικούς στόχους της Ένωσης. Κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει την πρότασή της για το επόμενο πολυετές πρόγραμμα υπέρ των επιχειρήσεων και του επιχειρηματικού πνεύματος (της «επιχειρηματικότητας») για την περίοδο 2001-2005, πρόταση η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο κατά τα τέλη του 2000. Ζήτησε, επίσης, από το Συμβούλιο και την Επιτροπή, αφενός, να προβούν σε μια συγκριτική αξιολόγηση των επιδόσεων («benchmarking») από πλευράς δημιουργίας επιχειρήσεων (κόστος, διάρκεια) και επιχειρηματικών κεφαλαίων, και, αφετέρου, να υποβάλουν έκθεση σχετικά με την επανεξέταση των μέσων που χρησιμοποιεί η ΕΤΕπ και το ΕταΕ για τον αναπροσανατολισμό των χρηματοδοτήσεων προς τις επιχειρήσεις που βρίσκονται στη φάση της έναρξης των δραστηριοτήτων τους ή προς τις επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας. Ο Ευρωπαϊκός Χάρτης Μικρών Επιχειρήσεων, την κατάρτιση του οποίου ζήτησε το εν λόγω Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, εκδόθηκε από το Συμβούλιο τον Ιούνιο του 2000 και εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φέιρα τον ίδιο μήνα.

Στη Λισσαβώνα, τα δεκαπέντε κράτη μέλη της Ένωσης έθεσαν ένα στρατηγικό στόχο για την επόμενη δεκαετία: να καταστήσουν την Ένωση την πιο ανταγωνιστική και δυναμική παγκοσμίως οικονομία της γνώσης. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, η Ευρώπη πρέπει να γίνει περισσότερο επιχειρηματική και καινοτόμος. Η πρωτοβουλία e-Europe, που παρουσιάστηκε με την ευκαιρία αυτή και η οποία έχει ως στόχο να εντάξει κάθε πολίτη, κάθε σχολείο, κάθε επιχείρηση στην ψηφιακή εποχή, μεταφράστηκε σε ένα σχέδιο δράσης, το οποίο περιλαμβάνει κυρίως μέτρα για την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου και του Internet στις επιχειρήσεις.

Η παρούσα έκθεση αντανακλά την προτεραιότητα που δίνεται στις ΜΜΕ στο ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο των μέσων συντονισμού που έχουν θεσπιστεί βάσει των γενικών προσανατολισμών οικονομικής πολιτικής και των λεγομένων διαδικασιών του «Λουξεμβούργου», σχετικά με την ευρωπαϊκή στρατηγική απασχόλησης, και του «Cardiff», σχετικά με την ανάπτυξη ενός ευνοϊκότερου για τις ΜΜΕ κανονιστικού περιβάλλοντος, καθώς και στα πλαίσια της υλοποίησης του σχεδίου δράσης BEST, της Συντονισμένης Δράσης με τα κράτη μέλη ή των διαδικασιών συγκριτικής αξιολόγησης των επιδόσεων.

Η παρούσα έκθεση επιτρέπει την επισκόπηση της κατάστασης στην οποία βρίσκεται η πολιτική υπέρ των ΜΜΕ κατά τη στιγμή της ανανέωσης του πολυετούς προγράμματος για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα στην Ευρώπη. Συμβάλλει στη διαφάνεια και την προβολή των δράσεων που αναπτύσσει η Ένωση υπέρ των ΜΜΕ. Η έκθεση θα κυκλοφορήσει ευρύτατα στους οικονομικούς κύκλους.

Σταδιακά, με την πάροδο του χρόνου, αναπτύχθηκε μια σύγκλιση των πολιτικών της Ένωσης υπέρ των ΜΜΕ, τόσο για τη βελτίωση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων όσο και για την αποτελεσματικότερη υποστήριξή τους μέσω των διαφόρων χρηματοδοτικών προγραμμάτων και μέσων.

Η βελτίωση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων και των βασικών συνθηκών αφορά τη διοικητική απλούστευση και το κανονιστικό, νομικό, φορολογικό, χρηματοοικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον. Το σχέδιο δράσης BEST, που εφαρμόστηκε από την Επιτροπή σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, συγκεντρώνει όλες τις δράσεις που αναλαμβάνονται για τη βελτίωση και την απλούστευση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων. Η βελτίωση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων προϋποθέτει επίσης την καλύτερη γνώση των επιχειρήσεων και της εξέλιξής τους, καθώς και την πρόσβασή τους στην κοινοτική πληροφόρηση. Το δίκτυο των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης, καθώς και τα άλλα κοινοτικά δίκτυα πληροφόρησης, όπως και ο Διάλογος με τις Επιχειρήσεις, παρέχουν στις επιχειρήσεις πληροφορίες και συμβουλές για τις κανονιστικές ρυθμίσεις και τα προγράμματα της Κοινότητας, καθώς και έναν μηχανισμό «επιστροφής» πληροφοριών (ανάδραση). Ως παραδείγματα μέτρων που ελήφθησαν πρόσφατα για τη βελτίωση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων, μπορούν να αναφερθούν η οδηγία για τις καθυστερήσεις πληρωμών, της 29ης Ιουνίου 2000, η πρόταση κανονισμού για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, του Ιουλίου του 2000, και οι προτάσεις για την απλούστευση της νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων.

Τα χρηματοδοτικά προγράμματα και μέσα που εφαρμόζει η Ένωση προς υποστήριξη των ΜΜΕ έχουν τη μορφή άμεσων ή έμμεσων ενισχύσεων. Αποσκοπούν επίσης στη βελτίωση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε χρηματοδοτικούς και πιστωτικούς πόρους (δάνεια, εγγυήσεις και επιχειρηματικά κεφάλαια), στις περιφερειακές ενισχύσεις, στη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων, στην έρευνα και στην επαγγελματική κατάρτιση.

Η πρόσβαση σε πόρους χρηματοδότησης αποτελεί ζήτημα καίριας σημασίας για τις ΜΜΕ. Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενίσχυσε κατά τα τελευταία έτη τους υποστηρικτικούς της μηχανισμούς για τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ, ιδίως μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων, με στόχο να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη του επιχειρηματικού κεφαλαίου και των εγγυήσεων για τις ΜΜΕ. Δημιουργήθηκαν νέοι χρηματοδοτικοί μηχανισμοί στα πλαίσια του ειδικού σχεδίου δράσης του Άμστερνταμ, όπως ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Τεχνολογιών (προϋπολογισμού 125 εκατ. ευρώ) και στα πλαίσια της πρωτοβουλίας «Ανάπτυξη και Απασχόληση», η οποία αποτελεί απόρροια σχετικής πρωτοβουλίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καθώς και του ειδικού Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την απασχόληση, που πραγματοποιήθηκε στο Λουξεμβούργο. Με τον τρόπο αυτό, δημιουργήθηκαν τρία νέα προγράμματα, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Τεχνολογιών για την εκκίνηση επιχειρήσεων (MET Start-up, προϋπολογισμού 168 εκατ. ευρώ), η διευκόλυνση εγγυήσεων ΜΜΕ (προϋπολογισμού 168 εκατ. ευρώ) και το πρόγραμμα «Joint European Venture» (JEV, προϋπολογισμού 84 εκατ. ευρώ), τα οποία διαθέτουν συνολικούς χρηματοδοτικούς πόρους ύψους 420 εκατ. ευρώ. Άλλες πρωτοβουλίες ενθαρρύνουν τα κεφάλαια αρχικής ώθησης (CREA) ή τη δημιουργία δικτύων μη θεσμικών επενδυτών («Business angels»). Από τα συνολικά δάνεια της ΕΤΕπ επωφελήθηκαν κατά την τελευταία πενταετία 49 000 ΜΜΕ, εκ των οποίων το 85 % είναι μικρές επιχειρήσεις. Όσον αφορά το ΕταΕ, ο όγκος των εγγυοδοτικών πράξεων υπέρ των ΜΜΕ προσεγγίζει το 33 % του συνόλου των δραστηριοτήτων του και ανέρχεται σε 879 εκατ. ευρώ. Τα μέσα της ΕΤΕπ και του ΕταΕ για τις ΜΜΕ υποβάλλονται επί του παρόντος σε αξιολόγηση, προκειμένου να προσανατολιστούν προς νεοσύστατες επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας και άλλες πρωτοβουλίες επιχειρηματικού κεφαλαίου.

Τα διαρθρωτικά ταμεία, βασικά μέσα χρηματοδότησης για την περιφερειακή ανάπτυξη και την απασχόληση, παρέχουν επίσης σημαντική στήριξη στις ΜΜΕ των επιλέξιμων περιφερειών. Μια θεματική αξιολόγηση σχετικά με τον αντίκτυπο των διαρθρωτικών ταμείων κατέδειξε ότι πάνω από 800 000 ΜΜΕ επωφελήθηκαν, κατά την περίοδο 1994-1999, από κονδύλια ύψους 21,3 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 18 % του συνολικού προϋπολογισμού των ταμείων. Η Επιτροπή, στις κατευθυντήριες γραμμές που διαβίβασε στα κράτη μέλη για τα προγράμματα της περιόδου 2000-2006, επισήμανε τη σημασία των ΜΜΕ για την περιφερειακή ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση στην Ένωση. Πράγματι, η Επιτροπή θεωρεί ότι η δημιουργία ή η ανάπτυξη ανταγωνιστικών επιχειρήσεων αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργία βιώσιμων θέσεων απασχόλησης και, κατά συνέπεια, για την περιφερειακή οικονομική ανάπτυξη. Τονίστηκε επίσης ο αυξανόμενος ρόλος του τομέα των υπηρεσιών.

Στα προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, η συμμετοχή των ΜΜΕ αυξήθηκε σημαντικά. Στο τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο η συμμετοχή των ΜΜΕ υπερδιπλασιάστηκε σε σχέση με το προηγούμενο. Πράγματι, κατά την περίοδο 1994-1998 συμμετέσχαν 14 754 ΜΜΕ έναντι 5 424 κατά την περίοδο 1990-1994. Οι 14 754 ΜΜΕ που συμμετέσχαν στο πρόγραμμα αντιπροσωπεύουν το 28,5 % των σχεδίων και έλαβαν άνω του 20 % του συνολικού προϋπολογισμού. Η δημιουργία ενός ενιαίου σημείου επαφής για τις ΜΜΕ, η απλούστευση των διαδικασιών συμμετοχής για τις ΜΜΕ, καθώς και η λήψη ειδικών μέτρων για τις επιχειρήσεις αυτές (διερευνητικές επιχορηγήσεις και σχέδια CRAFT) διευκόλυναν τη συμμετοχή τους. Η συμμετοχή των ΜΜΕ αναμένεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο κατά το υπό εξέλιξη πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο, κυρίως χάρη στο οριζόντιο πρόγραμμα «Καινοτομία και προώθηση της συμμετοχής των ΜΜΕ».

Στον τομέα της υποστήριξης που παρέχει η Ένωση για την επαγγελματική κατάρτιση στις ΜΜΕ, παρεμβαίνουν κυρίως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και το πρόγραμμα Leonardo. Τα διαθέσιμα στοιχεία, παρά το γεγονός ότι δεν είναι ακόμη απολύτως ακριβή, υποδηλώνουν ότι το ποσοστό των ΜΜΕ που συμμετέχουν σε σχέδια υποστηριζόμενα βάσει του στόχου 4 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου είναι πολύ μεγάλο και ότι κυμαίνεται μεταξύ 40 % και 90 % στα προγράμματα της περιόδου 1994-1999. Στην πρωτοβουλία ADAPT το ποσοστό των ΜΜΕ υπολογίζεται σε 15 % των σχεδίων. Στο πρόγραμμα Leonardo το ποσοστό των ΜΜΕ στα σχέδια ανέρχεται κατά μέσο όρο σε 20 %. Στα πλαίσια της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, ο «πυλώνας» που αφορά την ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος (δηλαδή της επιχειρηματικότητας) αντανακλά την αναγνώριση του καίριου ρόλου τον οποίο διαδραματίζουν οι ΜΜΕ στα πλαίσια των πολιτικών απασχόλησης. Ωστόσο, η αναγνώριση αυτή πρέπει να λάβει περισσότερο συγκεκριμένη μορφή στα εθνικά σχέδια δράσης για την απασχόληση που εφαρμόζονται από τα κράτη μέλη.

Η διεθνής συνεργασία είναι ένας από τους τομείς που επηρεάζουν επίσης τις ΜΜΕ. Κατ' αρχάς, η Επιτροπή προετοιμάζει την προσεχή διεύρυνση της Ένωσης και η διαδικασία αυτή είχε ως αποτέλεσμα το άνοιγμα του τρίτου πολυετούς προγράμματος ΜΜΕ στις υποψήφιες χώρες στα πλαίσια της προενταξιακής στρατηγικής. Επιπλέον, η Επιτροπή προωθεί τη δημιουργία κοινών επιχειρήσεων (JOP) και την πραγματοποίηση άμεσων επενδύσεων κυρίως μέσω της διευκόλυνσης ΜΜΕ, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης. Τέλος, η συνεργασία με τις τρίτες χώρες έχει στόχο να διευκολύνει τη «διεθνοποίηση» των επιχειρήσεων στα πλαίσια της παγκόσμιας οικονομίας. Η συνεργασία αυτή αφορά, αφενός, την εμπορική πολιτική και, αφετέρου, την οικονομική συνεργασία με πολλές χώρες.

Στα συμπεράσματά της, η έκθεση επισημαίνει ότι επιβεβαιώνεται η πολιτική προτεραιότητα υπέρ των ΜΜΕ και της ανάπτυξης μιας επιχειρηματικής Ευρώπης. Κατά τα τελευταία έτη αυξήθηκε η συνεκτίμηση της διάστασης ΜΜΕ και η συμμετοχή των επιχειρήσεων αυτών στα κοινοτικά προγράμματα. Ωστόσο, πρέπει ακόμη να καταβληθούν κι άλλες προσπάθειες για την αξιολόγηση του αντικτύπου των πολιτικών στην ανάπτυξη των ΜΜΕ. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ενίοτε δυσχέρειες πρόσβασης στα διάφορα υποστηρικτικά προγράμματα. Η παρούσα έκθεση θα συμβάλει στην καλύτερη ενημέρωση των οργανισμών υποστήριξης των ΜΜΕ για τις δράσεις της Ένωσης. Αν και η κοινοτική συμβολή στην ανάπτυξη μιας επιχειρηματικής Ευρώπης είναι σημαντική, ωστόσο οι προσπάθειες των κρατών μελών έχουν ουσιώδη σημασία για τη μεγιστοποίηση του δυναμικού ανταγωνιστικότητας, ανάπτυξης, καινοτομίας και απασχόλησης των ΜΜΕ. Η έκθεση καταδεικνύει με σαφήνεια ότι, κατά την περίοδο εφαρμογής του τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις ΜΜΕ, η πολιτική υπέρ των επιχειρήσεων, και ιδίως η υποστήριξη των ΜΜΕ, έγινε αναπόσπαστο τμήμα των βασικών πολιτικών της Ένωσης. Παρόμοια θετική εξέλιξη παρατηρείται και στα κράτη μέλη. Οι κοινές προσπάθειες της Επιτροπής και των κρατών μελών στον τομέα αυτό θα καταστήσουν δυνατή την υλοποίηση της φιλοδοξίας της Ένωσης, όπως εξαγγέλθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, να γίνει η πιο ανταγωνιστική και δυναμική παγκοσμίως οικονομία της γνώσης.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΜME

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχει πλέον ευρεία συναίνεση σχετικά με τον καίριο ρόλο τον οποίο διαδραματίζουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία και την απασχόληση. Κατά τα τελευταία έτη εδραιώθηκε η πολιτική βούληση για μεγαλύτερη ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας στην Ευρώπη, πράγμα που επιβεβαιώνεται, πρώτον, από τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας (23 και 24 Μαρτίου 2000), στα οποία συνιστάται η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που να ευνοεί τη δημιουργία και την ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων, και ιδίως ΜΜΕ, και, δεύτερον, από τον Ευρωπαϊκό Χάρτη για τις ΜΜΕ, τον οποίο ενέκρινε το Συμβούλιο στις 13 Ιουνίου και χαιρέτισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Feira στις 19 και 20 Ιουνίου 2000.

Οι πολιτικές και τα προγράμματα της Κοινότητας συμβάλλουν, σε διάφορους βαθμούς, στην ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής επιχειρηματικής δυναμικής που προωθεί τη δημιουργία και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, καθώς και την ικανότητά τους να καινοτομούν, να διεισδύουν σε νέες αγορές και να προσαρμόζονται στη νέα οικονομία.

Η παρούσα έκθεση συμβάλλει στην καλύτερη προβολή των δράσεων της Ένωσης, προσφέροντας ένα σφαιρικό «πανόραμα» των δραστηριοτήτων τις οποίες αναπτύσσει η Ένωση για τις επιχειρήσεις και, ειδικότερα, για τις ΜΜΕ.

Η έκθεση αυτή, η οποία αφορά τις δραστηριότητες της Ένωσης υπέρ των ΜΜΕ, συντάσσεται σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 2, της απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το τρίτο πολυετές πρόγραμμα υπέρ των ΜΜΕ [1]. Το άρθρο 5, παράγραφος 2, της απόφασης αυτής ορίζει ότι "η Επιτροπή υποβάλλει ανά διετία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών έκθεση σχετικά με την πρόοδο που επιτελείται, διά της συντονιστικής δράσης, όσον αφορά την ένταξη της διάστασης ΜΜΕ σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές και προγράμματα".

[1] Απόφαση του Συμβουλίου 97/15/ΕΚ της 9.12.1996, ΕΕ L 6 της 10.1.1997, σ. 25.

Πρόκειται για την πέμπτη έκθεση, μετά από τις εκθέσεις των ετών 1992, 1994, 1995 και 1997 [2]. Οι δύο τελευταίες εκθέσεις δημοσιεύθηκαν σε φιλικότερη μορφή από την Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (OPOCE), ενώ η έκθεση του 1997 είναι διαθέσιμη στο Internet [3] στις 11 επίσημες γλώσσες και διανεμήθηκε σε περισσότερα από 70 000 αντίτυπα στους οικονομικούς κύκλους. Η παρούσα έκδοση θα δημοσιευθεί επίσης και θα είναι διαθέσιμη στο Internet αμέσως μόλις εγκριθεί. Λαμβάνει υπόψη της τις τελευταίες εξελίξεις που έλαβαν χώρα μετά το τέλος του 1997 και, κατά συνέπεια, αφορά τα έτη 1998, 1999 και, εν μέρει, το έτος 2000.

[2] SEC(1992) 704 της 26.5.1992, COM(1994) 221 της 7.9.1994, COM(1995) 362 της 8.9.1995 και COM(1997) 610 τελικό της 25.11.1997.

[3] Έκδοση YEEEK CT-08-97-759-FR-C ISBN 92-828-2854-9. Η παρουσίαση στο Ιnternet περιέχει πολλούς συνδέσμους υπερκειμένου, που επιτρέπουν τη μετάβαση σε άλλους χρήσιμους δικτυακούς τόπους: http://europa.eu.int/comm/enterprise/entrepreneurship/promoting_entrepreneurship/index.htm.

Αποτελεί την τελευταία έκθεση που συντάσσεται στα πλαίσια του τρίτου πολυετούς προγράμματος ΜΜΕ [4], το οποίο τελείωσε το 2000 και διαδέχεται από το πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και το επιχειρηματικό πνεύμα, που θα καλύψει την περίοδο 2001-2005 [5].

[4] Δικτυακός τόπος της ΓΔ «Επιχειρήσεις» http://europa.eu.int/comm/enterprise/index_en.htm.

[5] Απόφασησ του Συμβουλίου 2000-819/ΕΚ της 20.12.2000, ΕΕ L 333 της 29.12.2000 σ. 84.

Οι εκπρόσωποι των κρατών μελών στην επιτροπή διαχείρισης του πολυετούς προγράμματος ΜΜΕ χαιρέτισαν με ιδιαίτερη ικανοποίηση την έκθεση του Νοεμβρίου 1997 αναγνωρίζοντας τόσο τη χρησιμότητα όσο και την ποιότητά της.

Το ενδιαφέρον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την έκθεση του 1997 εκδηλώθηκε με την έκδοση ψηφίσματος πρωτοβουλίας στις 5 Νοεμβρίου 1998 [6]. Αν και το Κοινοβούλιο εκφράζει την ικανοποίησή του για την έκδοση αυτής της έκθεσης, ωστόσο, δράττεται της ευκαιρίας προκειμένου να επισημάνει τους τομείς στους οποίους είναι δυνατή η πραγματοποίηση βελτιώσεων. Το Κοινοβούλιο τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης του συντονισμού μεταξύ των πολιτικών που εφαρμόζει η Κοινότητα υπέρ των ΜΜΕ, ιδίως στον τομέα των διαρθρωτικών ταμείων. Υπογραμμίζει την ανάγκη να χρησιμοποιείται ο κοινοτικός ορισμός των ΜΜΕ στα προγράμματα που τις αφορούν. Επιμένει στην άποψη ότι, κατά την κατάρτιση των νομοθετικών προτάσεων που αφορούν τη ζωή των επιχειρήσεων, πρέπει να γίνεται συστηματική διαβούλευση με τις οργανώσεις που εκπροσωπούν τις ΜΜΕ και τονίζει την ιδιαίτερη σημασία που έχει η εκπροσώπηση των επιχειρήσεων αυτών στον ευρωπαϊκό κοινωνικό διάλογο. Ζητά, αφενός, να εξακολουθήσει να δίνεται προτεραιότητα στην παροχή υποστήριξης προς τις ΜΜΕ στα πλαίσια του προγραμματισμού των διαρθρωτικών ταμείων (2000-2006) και, αφετέρου, να τεθούν ποσοτικοποιημένοι και ελέγξιμοι στόχοι όσον αφορά τη συμμετοχή των ΜΜΕ. Τέλος, υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η ένταξη της διάστασης ΜΜΕ στα προγράμματα κατάρτισης.

[6] A4-0359/98.

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ

Ο στόχος της παρούσας έκθεσης είναι να παρουσιάσει τον τρόπο με τον οποίο εντάχθηκε η διάσταση ΜΜΕ στις πολιτικές και τα προγράμματα της Κοινότητας.

Η διάρθρωση της έκθεσης αντιστοιχεί στους βασικούς στόχους του πολυετούς προγράμματος υπέρ των ΜΜΕ (1997-2000), που ήταν οι εξής: βελτίωση των βασικών συνθηκών για τις ΜΜΕ (κεφάλαιο I) και παροχή υποστήριξης στις επιχειρήσεις μέσω των διαφόρων προγραμμάτων και χρηματοδοτικών μέσων στήριξης των ΜΜΕ (κεφάλαιο ΙΙ). Το κεφάλαιο ΙΙΙ αφιερώνεται στη διεύρυνση, την προενταξιακή διαδικασία και τη συνεργασία με τις τρίτες χώρες. Η έκθεση παρουσιάζει την πρόοδο που επιτελέστηκε όσον αφορά την καλύτερη συνεκτίμηση της ιδιαιτερότητας των ΜΜΕ στις πολιτικές και τα προγράμματα της Κοινότητας και αναγνωρίζει ότι υπάρχουν περιθώρια πραγματοποίησης βελτιώσεων για την αύξηση της συμμετοχής των ΜΜΕ στα κοινοτικά προγράμματα.

Ένας συνοπτικός πίνακας παρουσιάζει τις ενισχύσεις προς τις ΜΜΕ καθώς και τα ποσοστά συμμετοχής των επιχειρήσεων αυτών στα προγράμματα και τα μέτρα στήριξης, τόσο σε απόλυτους αριθμούς όσο και σε ποσά του προϋπολογισμού.

Τα νέα εργαλεία επικοινωνίας, όπως το Internet, αποτελούν ιδιαιτέρως ισχυρά μέσα παροχής πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο και, με τον τρόπο αυτό, διασφαλίζουν τη μεγαλύτερη διαφάνεια και την καλύτερη προβολή των δραστηριοτήτων της Ένωσης στο ευρύ κοινό. Για το λόγο αυτό, η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό δικτυακών τόπων Internet σχετικών με τα κοινοτικά ζητήματα, δικτυακών τόπων στους οποίους ο αναγνώστης μπορεί να βρει περισσότερες πληροφορίες για τους διάφορους επιμέρους τομείς, καθώς και στοιχεία που ενημερώνονται σε συνεχή βάση. Πράγματι, κατά τα τελευταία έτη, η Επιτροπή έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο Internet προκειμένου να παρουσιάζει, σε καθημερινή βάση, τις πλέον πρόσφατες εξελίξεις της πολιτικής της. Εν τούτοις, η παρούσα έκθεση θα δημοσιευθεί και σε έντυπη μορφή, δεδομένου ότι η χρήση του Internet δεν έχει ακόμη γενικευθεί και επίσης επειδή η έντυπη έκδοση των εγγράφων αναφοράς παραμένει χρήσιμη και πρακτική.

Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΜΕ

Η συντομογραφία ΜΜΕ, που χρησιμοποιείται στην παρούσα έκθεση, αναφέρεται στον κοινοτικό ορισμό της μικρομεσαίας επιχείρησης (ΜΜΕ), ο οποίος παρέχεται στη σύσταση της Επιτροπής της 3ης Απριλίου 1996 [7], που απευθύνεται στα κράτη μέλη, στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤαΕ). Ο ορισμός ΜΜΕ, που συνοψίζεται στον παρακάτω πίνακα, πρέπει να εφαρμόζεται για όλα τα κοινοτικά ή εθνικά προγράμματα που αφορούν τις επιχειρήσεις αυτές. Παρά το γεγονός ότι σταδιακά η χρήση του ορισμού ΜΜΕ γενικεύεται, ωστόσο, διαπιστώνεται ότι δεν εφαρμόζεται ακόμη συστηματικά ως προς όλες του τις συνιστώσες. Κατά συνέπεια, είναι ιδιαιτέρως ευκταία η ενίσχυση της «πειθαρχίας» όσον αφορά την εφαρμογή του κοινοτικού ορισμού της ΜΜΕ.

[7] EE L 107 της 30.4.1996, σ. 4.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΚΕΦΑΛΑΙΟ I: ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΜΕ

Ο κύριος στόχος της πολιτικής επιχειρήσεων είναι η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που να ευνοεί τη δημιουργία και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Η βελτίωση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων αφορά τις βασικές συνθήκες, την απλούστευση του διοικητικού και κανονιστικού περιβάλλοντος και, επίσης, το χρηματοοικονομικό, φορολογικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό πλαίσιο μέσα στο οποίο δρουν. Η καλύτερη πρόσβαση των ΜΜΕ στην κοινωνία της πληροφορίας (ιδίως στο ηλεκτρονικό εμπόριο) και την καινοτομία αποτελούν επίσης προϋποθέσεις για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους.

Μία από τις βασικές προϋποθέσεις από τις οποίες εξαρτάται η δημιουργία ενός ευνοϊκού για τις επιχειρήσεις περιβάλλοντος είναι να βελτιωθούν τα στατιστικά στοιχεία για τον πληθυσμό των ΜΜΕ και να τεθούν στη διάθεση των επιχειρήσεων αυτών δίκτυα πληροφόρησης και μηχανισμοί "επιστροφής" πληροφοριών (ανάδρασης) που να μπορούν να λαμβάνουν καλύτερα υπόψη τις ανάγκες τους κατά τη χάραξη των πολιτικών που τις αφορούν.

1. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΊΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΜΕ

1.1. Στατιστικές

Πάνω από το 99 % των 18 εκατομμυρίων επιχειρήσεων της ΕΕ που δραστηριοποιούνται στους μη γεωργικούς τομείς είναι ΜΜΕ. Οι επιχειρήσεις αυτές απασχολούν το 66 % του εργατικού δυναμικού και παράγουν το 55 % του συνολικού κύκλου εργασιών.

Η πέμπτη έκδοση του έργου "Επιχειρήσεις στην Ευρώπη" [8], που δημοσιεύθηκε το 1999, παρέχει στοιχεία από το 1994-1995 για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, κατανεμημένες κατά τάξεις μεγέθους (με βάση τον αριθμό τους, τις θέσεις απασχόλησης που προσφέρουν και τον κύκλο εργασιών τους), καθώς και μια λεπτομερέστερη ανάλυση των επιμέρους τομέων δραστηριότητας (εξετάζονται 31 τομείς) και της δομής των διαφόρων χωρών (όλων των χωρών της ΕΕ, συν τη Νορβηγία, την Ισλανδία και την Ελβετία). Επιπλέον, η έκθεση αυτή περιέχει θεματικές αναλύσεις για ζητήματα όπως η διάρθρωση των επιχειρήσεων των χωρών της Κεντρικής Ευρώπης, η δημογραφία των επιχειρήσεων (ιδρύσεις νέων επιχειρήσεων και επιχειρήσεις που διακόπτουν τη λειτουργία τους), η διάρθρωση του εργατικού δυναμικού στις μικρές επιχειρήσεις (φύλο, εκπαίδευση, είδος εργασίας), περιφερειακή ανάλυση των ΜΜΕ και συγκρίσεις με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Η βάση δεδομένων για τις ΜΜΕ ενημερώθηκε με νέα στοιχεία κατά το πρώτο εξάμηνο του 2000 και η Eurostat δημοσίευσε ορισμένα έντυπα της σειράς «Statistics in Focus» (θέμα 4, αριθ. 11/2000, 8/2000, 27/1999, 16/1999) [9]. Η έκτη έκδοση του έργου "Επιχειρήσεις στην Ευρώπη" προβλέπεται να εκδοθεί την άνοιξη του 2001.

[8] Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Λουξεμβούργο, αριθ. CA-12-98-174-**-C.

[9] Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Λουξεμβούργο, αριθ. CA-ΝΡ-00-011-**-C, CA-ΝΡ-00-008-**-C, CA-ΝΡ-99-027-**-C και CA-ΝΡ-99-016-**-C.

Οι παρακάτω πίνακες παρέχουν μια εικόνα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, κατανεμημένων με βάση τον αριθμό των εργαζομένων τους, τον τομέα της δραστηριότητάς τους και το μέγεθος της συμβολής τους στην απασχόληση και τον κύκλο εργασιών στην Ένωση.

Οι επιχειρήσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση - κατανομή κατά τάξη μεγέθους απασχόλησης στοιχεία 1997

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Οι επιχειρήσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση - κατανομή με βάση τον τομέα δραστηριότητας - στοιχεία 1997

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Η Επιτροπή (Eurostat) συνεχίζει τις προσπάθειές της για τη βελτίωση του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος, ιδίως όσον αφορά τις στατιστικές διαρθρώσεων για τις ΜΜΕ. Περιορίζοντας την επιβάρυνση των επιχειρήσεων, τα κράτη μέλη παράγουν ολοένα και περισσότερα βασικά δεδομένα, κατανεμημένα κατά τάξεις μεγέθους απασχόλησης, βάσει του κανονισμού 58/97 του Συμβουλίου σχετικά με τις στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων.

Οι στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων της ΕΕ, με ιδιαίτερη αναφορά στις ΜΜΕ

Κατά τα τελευταία έτη οι στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων της ΕΕ παρουσίασαν βελτίωση. Ο κανονισμός 58/97 του Συμβουλίου σχετικά με τις στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων παρέχει ένα κοινό πλαίσιο για τη συλλογή, την κατάρτιση, τη διαβίβαση και την αξιολόγηση των κοινοτικών στατιστικών για τη διάρθρωση, τις δραστηριότητες, την ανταγωνιστικότητα και τις επιδόσεις των επιχειρήσεων στα κράτη μέλη, με ιδιαίτερη αναφορά στις ΜΜΕ (άρθρο 2). Το άρθρο 6 ορίζει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να συγκεντρώσουν τα αναγκαία στοιχεία χρησιμοποιώντας διάφορες πηγές: υποχρεωτικές έρευνες, διοικητικές πηγές ή εκτιμήσεις. Η διάταξη αυτή λαμβάνει υπόψη την ανάγκη να περιοριστεί η επιβάρυνση που συνιστά για τις επιχειρήσεις, και ιδίως για τις ΜΜΕ, η υποχρέωσή τους να παρέχουν στατιστικά στοιχεία.

Ο κανονισμός 2701/98 της Επιτροπής για τις σειρές δεδομένων που πρέπει να καταρτιστούν σχετικά με τις στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων κατανέμει ορισμένες βασικές μεταβλητές (αριθμός επιχειρήσεων, κύκλος εργασιών, προστιθέμενη αξία, ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου, αριθμός απασχολουμένων) κατά τομείς και τάξεις μεγέθους, σύμφωνα με τη σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τον ορισμό των ΜΜΕ [10]. Ένας άλλος κανονισμός της Επιτροπής, ο 1618/1999, θεσπίζει ορισμένα ποιοτικά κριτήρια για τις στατιστικές που πρέπει να καταρτίζουν τα κράτη μέλη.

[10] ΕΕ L 107, 30.4.1996, σ. 4.

Ένας από τους κύριους στόχους της πολιτικής για τις επιχειρήσεις είναι να αυξηθεί ο αριθμός των ιδρυομένων επιχειρήσεων και η καθαρή δημιουργία επιχειρήσεων. Η Eurostat εργάζεται εδώ και αρκετά έτη στον τομέα της «δημογραφίας» των επιχειρήσεων. Έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή ένα μεγάλο σχέδιο, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, προκειμένου να ληφθούν εναρμονισμένα στατιστικά στοιχεία στον τομέα αυτόν. Τα πρώτα εναρμονισμένα αποτελέσματα αναμένεται να είναι διαθέσιμα στις αρχές του 2002. Στοιχεία για τη «δημογραφία» των επιχειρήσεων έχουν ήδη ενσωματωθεί στους δείκτες BEST.

Εκδόσεις για ειδικούς τομείς που περιλαμβάνουν στοιχεία για τις ΜΜΕ

Η έκδοση "Υπηρεσίες στην Ευρώπη" [11] δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1998, παράλληλα με αρκετά τεύχη των συνοπτικών εκθέσεων που ονομάζονται "Statistics in Focus" και που έχουν ως επίκεντρο τις υπηρεσίες.

[11] Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Λουξεμβούργο, αριθ. CA-17-98-742-**-C.

Για τον τομέα του εμπορίου και της διανομής, οι νέες εκδόσεις "Retailing in the EEA 1997" [12] και "Wholesale Trade in the EEA 1997" [13] παρουσιάστηκαν σε σεμινάριο το Μάρτιο του 1998 [14]. Το 1999 δημοσιεύθηκε επίσης η έκδοση "Distributive Trades in Europe" [15].

[12] Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Λουξεμβούργο, αριθ. CA-11-98-738-**-C.

[13] Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Λουξεμβούργο, αριθ. CA-06-97-618-**-C.

[14] Τα σχετικά πορίσματα δημοσιεύθηκαν από την Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, αριθ. καταλόγου CA-16-98-594 -EN-S.

[15] Αριθ. CA-24-99-154-**-C.

Μετά τη δημοσίευση της μελέτης "Ο συνεταιριστικός, αλληλασφαλιστικός και μη κερδοσκοπικός τομέας στην Ευρωπαϊκή Ένωση" [16], αναπτύχθηκε μια μεθοδολογία για την κατάρτιση εκθέσεων στον τομέα της κοινωνικής οικονομίας στο μέλλον.

[16] Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Λουξεμβούργο, αριθ. CA-82-94-642-**-C.

Η βάση δεδομένων BACH

Η Επιτροπή παρακολουθεί επίσης εδώ και πολλά χρόνια τη χρηματοοικονομική κατάσταση των ευρωπαϊκών εταιρειών, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις ΜΜΕ [17]. Το 1987 δημιουργήθηκε μια ειδική βάση δεδομένων για το σκοπό αυτό, η BACH [18], η οποία περιλαμβάνει εναρμονισμένες ετήσιες στατιστικές λογαριασμών για 11 ευρωπαϊκές χώρες, την Ιαπωνία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η βάση αυτή δημιουργήθηκε με σκοπό να συμπληρώσει τις πηγές πληροφοριών που υπάρχουν ήδη σε ευρωπαϊκό επίπεδο και αναπτύχθηκε σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κεντρικών Γραφείων Δεδομένων Ισολογισμού (ECCB). Η BACH χρησιμεύει ως βάση για διάφορες συγκριτικές οικονομικές αναλύσεις που διενεργούνται από την Επιτροπή και τους κατά χώρα φορείς που της παρέχουν δεδομένα. Οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στη βάση χρησιμοποιούνται επίσης από συνεχώς μεγαλύτερο αριθμό ερευνητών, πανεπιστημίων και ιδιωτικών και δημόσιων φορέων. Μερικές πιθανές χρήσεις της βάσης είναι οι εξής: συγκριτικές κλαδικές αναλύσεις κλαδικά συστήματα αναφοράς και συγκρίσεις επιδόσεων μεταξύ ευρωπαϊκών, αμερικανικών και ιαπωνικών επιχειρήσεων.

[17] Βλέπε Financial situation of European enterprises in 1996. EUROPEAN ECONOMY. Supplement A. Economic trends. No. 11/12. November/December 1998. Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Λουξεμβούργο.

[18] http://europa.eu.int/comm/economy_finance/databases/ bach_en.htm.

1.2. Tο Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο των ΜΜΕ

Το 1997 δημοσιεύθηκε η 5η έκθεση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου των ΜΜΕ. Στην έκθεση αυτή παρέχονται τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά στοιχεία για τις ΜΜΕ του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της Ελβετίας. Η έκθεση ασχολήθηκε κυρίως με τα ζητήματα της απασχόλησης και των συνθηκών εργασίας, ενώ διερεύνησε και τις αντιδράσεις των ΜΜΕ στις προκλήσεις της διεθνοποίησης και της ενίσχυσης του ανταγωνισμού. Περιείχε επίσης λεπτομερείς θεματικές μελέτες για τις ΜΜΕ και το περιβάλλον, καθώς επίσης για τις ΜΜΕ και τον τομέα του τουρισμού. Η έκθεση κατέληγε στο συμπέρασμα ότι οι πολύ μικρές επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 10 εργαζομένους έχουν το μεγαλύτερο αναπτυξιακό δυναμικό.

Τα πορίσματα της 5ης έκθεσης, καθώς και τα πορίσματα της 4ης έκθεσης, παρουσιάστηκαν σε δύο συνέδρια το 1997. Οι εκδηλώσεις αυτές αντικατέστησαν την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την έκθεση του Παρατηρητηρίου.

Η 6η έκθεση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου των ΜΜΕ δημοσιεύθηκε το 2000 [19].

[19] http://europa.eu.int/comm/enterprise/enterprise_policy/analysis/observatory.htm.

2. ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

2.1. Το δίκτυο των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης (EIC)

Προνομιακός σύνδεσμος μεταξύ της Ευρώπης και των ΜΜΕ, το δίκτυο των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης περιλαμβάνει 273 μέλη σε 38 χώρες και 14 κέντρα ανταπόκρισης [20].

[20] http://europa.eu.int/comm/enterprise/networks/eic/eic.html.

Το Μάιο του 1998, έγινε μερική ανασύνθεση του δικτύου των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης, με σκοπό να αυξηθεί η ποιοτική και ποσοτική απόδοσή του. Ο αριθμός των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης καθορίστηκε σε 233, εκ των οποίων τα 17 κέντρα είναι "επικεφαλής δικτύου". Τα "επικεφαλής δικτύου" κέντρα είναι EIC τα οποία διαθέτουν τα ίδια δικό τους δίκτυο σε εθνικό επίπεδο. Αυτό το νέο καθεστώς διασφαλίζει την αποτελεσματικότερη και ευρύτερη διείσδυση του δικτύου των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης στον πληθυσμό των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

Το 1998, η Επιτροπή συνήψε επίσης συμφωνίες με 42 εθνικές, διεθνείς ή ευρωπαϊκές οργανώσεις που εκπροσωπούν τις ΜΜΕ. Οι οργανώσεις αυτές έχουν καθεστώς "συνδεδεμένων μελών", που θεμελιώνεται σε ανταλλαγές προστιθέμενης αξίας και πληροφοριών.

Το Σεπτέμβριο του 1999, και κατόπιν σχετικής πρόσκλησης υποβολής προσφορών, το δίκτυο των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης εμπλουτίστηκε με 44 νέα μέλη που βρίσκονται στη Βουλγαρία, την Τσεχική Δημοκρατία, την Εσθονία, την Ουγγαρία, την Πολωνία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία. Αυτή η επέκταση του δικτύου θα συμβάλει στην επιτυχή διεύρυνση της Ένωσης μέσω της υποστήριξης των επιχειρήσεων.

Τα EIC ανέρχονται πλέον σε 273 και καλύπτουν 38 χώρες. Στα κέντρα αυτά πρέπει να προστεθούν τα 14 κέντρα ανταπόκρισης τα οποία βρίσκονται στη ζώνη της Μεσογείου, καθώς και στην Ελβετία, τη Λιθουανία, τη Λετονία και τη Σλοβενία.

Το εύρος της γεωγραφικής τους κάλυψης προσδίδει στα EIC έναν μοναδικό χαρακτήρα. Τα κέντρα φιλοξενούνται σε δημόσιους, ιδιωτικούς ή μικτούς φορείς που έχουν άμεση σύνδεση με τις ΜΜΕ (εμπορικά επιμελητήρια, γραφεία τοπικής ανάπτυξης ή τράπεζες). Εξ ολοκλήρου προσηλωμένα στην εξυπηρέτηση των επιχειρήσεων, τα EIC έχουν πολλαπλή αποστολή. Ενημερώνουν τις επιχειρήσεις, τις "μυούν", τις συμβουλεύουν και τις βοηθούν σε όλους τους τομείς που σχετίζονται με τα προγράμματα και τις πολιτικές της Κοινότητας.

Τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης στο επίκεντρο του κοινοτικού μηχανισμού υποστήριξης των ΜΜΕ

Οι ευρωπαϊκές ΜΜΕ πρέπει να έχουν εύκολη, σαφή και αποτελεσματική πρόσβαση σε ότι αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση: στη νομοθεσία της, στα προγράμματά της και στις ευκαιρίες που παρέχει.

Οι ΜΜΕ βρίσκουν στο EIC της περιοχής τους ένα φιλικό συνομιλητή που είναι σε θέση να τους δώσει απλές και ρεαλιστικές απαντήσεις στις ερωτήσεις τους, είτε άμεσα είτε έμμεσα, προσανατολίζοντας τις επιχειρήσεις προς ειδικευμένους οργανισμούς και/ή φορείς παροχής υπηρεσιών, που μπορούν να τις διαφωτίσουν με κάθε λεπτομέρεια για το ζήτημα που τις απασχολεί.

Αυτός ο κεντρικός ρόλος προϋποθέτει την ανάπτυξη στενής συνεργασίας με τους άλλους ενδιάμεσους των ΜΜΕ, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται τα άλλα κοινοτικά δίκτυα, όπως τα Κέντρα Αναδιανομής Καινοτομίας, το δίκτυο των Εθνικών Σημείων Επαφής για τις ΜΜΕ ή τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Επιχειρήσεων και Καινοτομίας. Η Επιτροπή σκοπεύει να οργανώσει ορθολογικά τα δίκτυα αυτά προκειμένου να ενισχυθεί η συνέργεια μεταξύ τους και να ενδυναμωθεί η συνεργασία τους με τα εθνικά δίκτυα.

Τα EIC αναπτύσσουν εταιρικές σχέσεις με άλλους ενδιάμεσους των ΜΜΕ (φορείς υποδοχής, τοπικούς, περιφερειακούς και εθνικούς εταίρους, επαγγελματίες και κλαδικούς φορείς) διευκολύνοντας τις συνέργειες και αποτρέποντας την αλληλεπικάλυψη καθηκόντων και αρμοδιοτήτων, με βάση την αρχή της επικουρικότητας.

Για να εξασφαλίζεται η ποιότητα των υπηρεσιών τους, τα EIC υποβάλλονται συνεχώς σε ανεξάρτητους ελέγχους.

Το 1999, η εταιρεία Deloitte & Touche, σε αξιολόγησή της, διατύπωσε την ακόλουθη άποψη:

"Τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης αξιολογούνται θετικά. Ο ποσοτικός και ποιοτικός αντίκτυπός τους είναι σημαντικός. Συγχρόνως, δημιουργούν ένα συνεχώς μεγαλύτερο αποτέλεσμα "δικτύου", ενώ η προστιθέμενη αξία που προσφέρουν στις ΜΜΕ υπερακοντίζει κατά πολύ τον παραδοσιακό τους ρόλο ως φορέων παροχής πληροφοριών για τα ευρωπαϊκά ζητήματα. Τα συστήματα παρακολούθησης του επιπέδου δραστηριοτήτων των EIC και διατήρησης του ελέγχου της ποιότητας βελτιώθηκαν κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του τρίτου πολυετούς προγράμματος ΜΜΕ".

Το φάσμα των υπηρεσιών που παρέχουν τα EIC:

Η υπηρεσία πληροφόρησης

Ως φορείς διάδοσης πληροφοριών, τα EIC θέτουν στη διάθεση των επιχειρήσεων μεγάλο αριθμό εγγράφων. Ως φορείς οργάνωσης σεμιναρίων και συνεδρίων, συμμετέχουν ενεργά σε εκδηλώσεις μεγάλης εμβέλειας για θέματα πρωτεύουσας σημασίας για τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τις χώρες της Μεσογειακής Λεκάνης. Στα πλαίσια της ενημερωτικής εκστρατείας 1999-2000 για το ευρώ, τα EIC οργανώνουν πάνω από 270 δράσεις για τις ΜΜΕ. Το 1998, τα EIC συνέχισαν την εκστρατεία ευαισθητοποίησης για την υγεία και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας στις ΜΜΕ, εκστρατεία που ξεκίνησε το 1997. Τα EIC θα συμμετάσχουν επίσης σε δράσεις ευαισθητοποίησης που θα αναληφθούν στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας eEurope («go digital»), σκοπός της οποίας είναι να διευκολυνθεί η πρόσβαση όσο το δυνατόν μεγαλύτερου αριθμού ΜΜΕ στο ηλεκτρονικό εμπόριο.

Η παροχή υποστήριξης και συμβουλών

Τα EIC παρέχουν υποστήριξη στα διάφορα στάδια ανάπτυξης των επιχειρήσεων. Παρεμβαίνουν για να δώσουν συμβουλές σχετικά με τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις που έχουν στη διάθεσή τους οι επιχειρήσεις, όπως είναι τα κοινοτικά προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, τα διαρθρωτικά ταμεία, η ευρωπαϊκή πολιτική ποιότητας, τυποποίησης και πιστοποίησης και η πολιτική περιβάλλοντος.

Εξάλλου, τα EIC παρέχουν υποστήριξη για τη διατήρηση και την εδραίωση των επιχειρήσεων σε νέες αγορές. Η θεματική αυτή καλύπτει τη δραστηριότητα που αναπτύσσουν τα EIC στους τομείς που αφορούν την ευρωπαϊκή εξάπλωση και τη διεθνοποίηση των επιχειρήσεων, δραστηριότητα που αποσκοπεί στην καλύτερη πληροφόρηση των επιχειρήσεων για το σύνολο των αγορών των τρίτων χωρών και τα σχετικά προγράμματα της ΕΕ και στην προώθηση της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και τρίτων χωρών, μέσω της προσφυγής στα άλλα κοινοτικά δίκτυα και μέσα.

Στους διάφορους αυτούς τομείς, η συλλογική εμπειρογνωμοσύνη του δικτύου θεμελιώνεται σε ομάδες εμπειρογνωμόνων των EIC, που αναπτύσσουν προϊόντα και υπηρεσίες. Οι κύριοι τομείς τους οποίους καλύπτουν αυτές οι ομάδες είναι το περιβάλλον, το ευρώ, οι εξωτερικές σχέσεις, η κοινωνία της πληροφορίας, οι δημόσιες συμβάσεις και η τυποποίηση.

Η λήψη πληροφοριών (ανάδραση) από τις ΜΜΕ

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής γνωρίζουν ότι τα EIC, λόγω της προνομιακής θέσης την οποία κατέχουν, είναι οι πλέον ενδεδειγμένοι φορείς για να τις ενημερώνουν για τα ιδιαίτερα προβλήματα τα οποία αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας ή τη συμμετοχή τους σε ορισμένα κοινοτικά προγράμματα. Αυτή η "επιστροφή" πληροφοριών λαμβάνει τη μορφή άμεσων επαφών με τα EIC ή τη μορφή της διεξαγωγής ερευνών στις ΜΜΕ της περιοχής τους. Τα EIC συνεχίζουν την εργασία που ξεκίνησε ήδη από το 1994 για την ενιαία αγορά χάρη σε μια διαδικασία "επιστροφής" πληροφοριών («ανάδρασης»), η οποία έχει πλέον εδραιωθεί, καθώς και μέσω της προβολής περιπτώσεων που στέφθηκαν από επιτυχία ("success stories"). Τα EIC συμμετέχουν επίσης στις διαβουλεύσεις που έχουν αρχίσει για ορισμένες Πράσινες Βίβλους. Έτσι, το 1999, τα EIC συνέβαλαν στην κατάρτιση της Πράσινης Βίβλου για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα στην κοινωνία της πληροφορίας.

2.2. Διάλογος με τις Επιχειρήσεις: πληροφόρηση, παροχή συμβουλών και "ανάδραση"

Σε σύνδεση με τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης, αναπτύχθηκε ο Διάλογος με τις Επιχειρήσεις ως αμφίδρομο μέσο επικοινωνίας που βοηθά τις ΜΜΕ, με άμεσο και διαλογικό τρόπο, να επωφελούνται από τις ευκαιρίες που παρέχει η εσωτερική αγορά και δίνει τη δυνατότητα σε όλους τους φορείς (επιχειρήσεις, κράτη μέλη και ευρωπαϊκά όργανα) να αντλούν διδάγματα από την πρακτική πείρα των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην εσωτερική αγορά.

Ο Διάλογος με τις Επιχειρήσεις περιλαμβάνει δύο κυρίως στοιχεία:

* Ο δικτυακός τόπος του Επιχειρηματικού Διαλόγου (διεύθυνση Ιnternet: http://europa.eu.int/business) είναι μια εδραιωμένη, πολυγλωσσική πύλη πρόσβασης σε στοιχεία, πληροφορίες και συμβουλές από πολλές υπάρχουσες πηγές. Είναι ένα πρακτικό και δωρεάν εργαλείο που βοηθά τις επιχειρήσεις να επεκταθούν στην εσωτερική αγορά και να ξεπεράσουν τα εμπόδια που ενδεχομένως συναντούν μέσω της καλύτερης γνώσης των κανόνων που την διέπουν. Αρκετές χιλιάδες εταιρείες χρησιμοποιούν καθημερινά το Διάλογο με τις Επιχειρήσεις για να επωφεληθούν από υποστηρικτικές υπηρεσίες σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο.

* Ο Επιχειρηματικός Μηχανισμός Ανάδρασης (που ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2000) θα δώσει την δυνατότητα στα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αντλήσουν συμπεράσματα, τα οποία θα περιληφθούν, μεταξύ άλλων, ως δράσεις-στόχοι προτεραιότητας στην ετήσια αναθεώρηση της στρατηγικής για την εσωτερική αγορά [21]. Αυτό θα γίνει με βάση τη διεξοδική ανάλυση των πληροφοριών που θα λαμβάνονται από 20 000 επιχειρήσεις ετησίως μέσω 41 αντιπροσωπευτικών Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης, κατεσπαρμένων στα 15 κράτη μέλη της ΕΕ. Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της Επιτροπής - και με άμεση αναφορά στην Πρωτοβουλία Διοίκησης που θα ακολουθήσει -, η Επιτροπή διερευνά επί του παρόντος τις δυνατότητες να επεκταθεί η προσέγγιση του Επιχειρηματικού Μηχανισμού Ανάδρασης, ώστε να καλυφθεί ευρύτερο φάσμα των τομέων πολιτικής της. Η συστηματικότερη χρήση του μηχανισμού ανάδρασης θα δώσει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να ανταποκρίνεται αποτελεσματικότερα στις ανάγκες των πολιτών και να προσδώσει πληρέστερο και σφαιρικότερο χαρακτήρα στην πολιτική της.

[21] COM (2000) 257 τελικό της 3.5.2000 και COM (1999) 624 τελικό της 24.11.1999.

3. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

3.1. Η Task Force για την απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος (BEST)

Αναγνωρίζοντας την ανάγκη για περαιτέρω εξέταση και διερεύνηση των θεμάτων που επηρεάζουν την επιχειρηματικότητα και την ανταγωνιστικότητα, και στα πλαίσια σχετικής εντολής που της δόθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Άμστερνταμ, η Επιτροπή συγκρότησε, το Σεπτέμβριο του 1997, την Task Force για την απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος (BEST). Η εν λόγω Task Force ήταν μια ομάδα επιχειρηματιών, στελεχών του δημόσιου τομέα και ακαδημαϊκών εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι ανέλαβαν να διερευνήσουν τον αντίκτυπο που έχουν στις επιχειρήσεις τα νομοθετικά μέτρα και οι διοικητικές πρακτικές και να υποβάλουν συγκεκριμένες προτάσεις για τη μείωση των επιβαρύνσεων που περιορίζουν το αναπτυξιακό δυναμικό των επιχειρήσεων και τη δυνατότητά τους να δημιουργούν θέσεις απασχόλησης. Το Μάιο του 1998 η Task Force BEST υπέβαλε την τελική της έκθεση σε δύο τόμους [22].

[22] Έκθεση της Task Force για την απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, τόμοι I και II, 1998 διατίθεται στο Ιnternet: http://europa.eu.int/comm/enterprise/enterprise_policy/index.htm.

Ανταποκρινόμενη στις σημαντικότερες συστάσεις της Task Force BEST, η Επιτροπή πρότεινε ένα σχέδιο δράσης για την "Προώθηση της επιχειρηματικότητας και της ανταγωνιστικότητας" [23], το οποίο εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Βιομηχανίας στις 29 Απριλίου 1999 [24]. Η Επιτροπή εγκαινίασε πρόσφατα τη διαδικασία εφαρμογής του εν λόγω σχεδίου και συνεργάζεται με τα κράτη μέλη προκειμένου να εξασφαλίσει την αυστηρή παρακολούθηση της υλοποίησής του. Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2000 υπέβαλε μια πρώτη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης.

[23] COM(1998) 550 τελικό της 30.9.1998.

[24] Συμπεράσματα του Συμβουλίου Βιομηχανίας της 29.4.1999, αναφ. 7422/99.

Το εν λόγω σχέδιο δράσης συγκέντρωσε για πρώτη φορά σε ένα ενιαίο πλαίσιο όλες τις πτυχές των επιμέρους πολιτικών που έχουν αντίκτυπο στις επιχειρήσεις. Συνδέεται στενά με τις υπόλοιπες κοινοτικές πολιτικές, και ιδίως με τη Διαδικασία Απασχόλησης του Λουξεμβούργου και τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις των αγορών προϊόντων, εργασίας και κεφαλαίων, που δρομολογήθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Cardiff. Το κύριο αντικείμενο του σχεδίου δράσης είναι η προώθηση της επιχειρηματικότητας ως μέσου για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Το σχέδιο επικεντρώνεται στα ζητήματα τα οποία έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για τις ΜΜΕ. Τα ζητήματα αυτά είναι τα εξής: νέες προσεγγίσεις όσον αφορά την εκπαίδευση, την κατάρτιση και το χώρο εργασίας, ευκολότερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση και την καινοτομία και καλύτερη δημόσια διοίκηση.

3.2. Ανταλλαγές βέλτιστων πρακτικών: οι Συντονισμένες Δράσεις

Το ολοκληρωμένο πρόγραμμα για τις ΜΜΕ και τη βιοτεχνία [25] αποτέλεσε σημαντικό βήμα για την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής πολιτικής στον τομέα των επιχειρήσεων, με την έννοια ότι δημιούργησε ένα συνολικό πλαίσιο για όλες τις δράσεις υποστήριξης των ΜΜΕ, πράγμα που συνέβαλε στην καλύτερη προβολή των εν λόγω δράσεων και στην αύξηση της αποτελεσματικότητάς τους. Με τον τρόπο αυτό, δημιουργήθηκε η βάση, πρώτον, για το συντονισμό μεταξύ της πολιτικής επιχειρήσεων και των άλλων κοινοτικών πολιτικών ή προγραμμάτων που επηρεάζουν τις ΜΜΕ και, εν συνεχεία, για το συντονισμό των πολιτικών των κρατών μελών μέσω μιας σειράς Συντονισμένων Δράσεων.

[25] COM(1994) 207 τελικό της 3.6.1994 και COM(1996) 329 τελικό της 10.7.1996.

Το χαρακτηριστικό γνώρισμα των Συντονισμένων Δράσεων είναι ότι ο ρόλος της Επιτροπής συνίσταται στο να βοηθά τα κράτη μέλη να βελτιώνουν τις πολιτικές και τα προγράμματά τους μέσω της ενθάρρυνσης του εντοπισμού και της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών. Η βασική ιδέα είναι ότι η αποτελεσματικότητα των δράσεων των κρατών μελών μπορεί να ενισχυθεί μέσω μια συστηματικής σύγκρισης με τις πρακτικές που ακολουθούνται σε άλλα κράτη μέλη.

Όταν τέθηκαν σε εφαρμογή για πρώτη φορά, οι Συντονισμένες Δράσεις είχαν ως επίκεντρο το κανονιστικό και διοικητικό περιβάλλον των επιχειρήσεων. Η σύσταση της Επιτροπής για τη βελτίωση και την απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος [26], που δημοσιεύθηκε το 1997, και η ανακοίνωση για τη μεταβίβαση των ΜΜΕ [27], που δημοσιεύθηκε το 1998, υιοθέτησαν ορισμένα από τα πρώτα αποτελέσματα των Συντονισμένων Δράσεων. Πιο πρόσφατα, η έμφαση δόθηκε στα μέτρα υποστήριξης και στη βελτίωση της προβολής και της αξιοποίησης των υποστηρικτικών υπηρεσιών.

[26] ΕΕ L 145 της 5.6.1997, σ. 29.

[27] ΕΕ C93 της 28.3.1998, σ. 2.

Η προσέγγιση που ακολουθείται στα πλαίσια των Συντονισμένων Δράσεων είναι να παρουσιάζονται αρχικά οι εντοπιζόμενες ορθές πρακτικές σε σειρά φόρουμ στα οποία καλούνται δημόσιες αρχές, γραφεία υποστήριξης επιχειρήσεων και άλλοι φορείς της επιχειρηματικής κοινότητας. Αυτά τα φόρουμ πραγματοποιούνται σε τακτική βάση από την εποχή κατά την οποία εξετάστηκε για πρώτη φορά (στη Μαδρίτη, το 1995) η δυνατότητα ανάληψης υποστηρικτικών πρωτοβουλιών για τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων. Στο φόρουμ του Baden, που πραγματοποιήθηκε το 1998, εξετάστηκε το πρόβλημα της παροχής υπηρεσιών υποστήριξης για τις αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις. Η διαδικασία αυτή ακολουθήθηκε από τη διεξοδικότερη εξέταση, στο Ελσίνκι, το 1999, των υπηρεσιών υποστήριξης που παρέχονται σε επιχειρήσεις ταχείας ανάπτυξης. Στο φόρουμ του Δουβλίνου, που έλαβε χώρα το 1996, εξετάστηκε το ζήτημα της "αύξησης της προβολής και της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών υποστήριξης των ΜΜΕ".

Η υλοποίηση των δράσεων έλαβε διάφορες μορφές. Για τα μέτρα υποστήριξης απαιτείται διεξοδική εξέταση των επιχειρησιακών λεπτομερειών. Ως εκ τούτου, πραγματοποιήθηκαν ορισμένα σχετικά σεμινάρια. Στα σεμινάρια αυτά εξετάζονται περισσότερο ειδικά θέματα απ' ό,τι στα φόρουμ και συμμετέχει μικρότερος αριθμός εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι μπορούν να παράσχουν αξιόπιστη καθοδήγηση για τον προσδιορισμό ορθών πρακτικών. Το αποτέλεσμα ήταν ο προσδιορισμός και η δημοσίευση 20 περίπου ορθών πρακτικών στους τομείς της παροχής υποστήριξης σε νεοϊδρυόμενες επιχειρήσεις, της χρηματοδότησης, της κατάρτισης και της άμεσης στήριξης με τη μορφή φυτωρίων επιχειρήσεων. Η ανάλυση των μέτρων υποστήριξης για τις αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις γίνεται με τον ίδιο τρόπο. Σήμερα επιδιώκεται η διεύρυνση αυτού του διαλόγου μέσω της οργάνωσης ηλεκτρονικών φόρουμ, στα οποία θα μπορεί να συμμετέχει ενδεχομένως ένα πολύ ευρύτερο φάσμα των επαγγελματιών που παρέχουν υποστήριξη στις επιχειρήσεις για τον προσδιορισμό των βέλτιστων πρακτικών.

Τέλος, η Επιτροπή έλαβε και ορισμένα άλλα μέτρα προκειμένου να υποστηρίξει τη διαδικασία των Συντονισμένων Δράσεων. Συνάφθηκαν συμβάσεις με ειδικούς, οι οποίοι ανέλαβαν να δημιουργήσουν τη βάση δεδομένων "Support" για τα μέτρα υποστήριξης των ΜΜΕ, αρχικά στη φάση της έναρξης των δραστηριοτήτων τους, και να αναπτύξουν μέσα Internet για τη συγκέντρωση των πληροφοριών σε ενιαίο πλαίσιο και τη διάδοση ορθών πρακτικών. Πράγμα ακόμη ουσιαστικότερο, εκπονούνται μελέτες για τη φύση και την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται στις ΜΜΕ, με απώτερο στόχο την αύξηση της συνοχής και της ποιότητας των υποστηρικτικών υπηρεσιών που παρέχονται στις επιχειρήσεις σε όλη την Ευρώπη.

Στις 9 Νοεμβρίου 1999 εκδόθηκε έκθεση για τις Συντονισμένες Δράσεις με τα κράτη μέλη [28], για την οποία το Συμβούλιο εξέφρασε την ικανοποίησή του. Όλα τα έγγραφα που αφορούν τις Συντονισμένες Δράσεις, καθώς και περισσότερες πληροφορίες, υπάρχουν στο δικτυακό τόπο Ιnternet [29].

[28] COM(1999) 569 τελικό της 9.11.1999.

[29] http://europa.eu.int/comm/enterprise/entrepreneurship/concerted_actions/index.htm.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΟΥ ΑΝΑΛΗΦΘΗΚΑΝ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΕΚΘΕΣΗ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

3.3. Μεταβίβαση επιχειρήσεων

Μετά το φόρουμ της Λίλλης για τη μεταβίβαση των ΜΜΕ, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 28 Mαρτίου 1998 [30], ανακοίνωση στην οποία αξιολογείται η πρόοδος την οποία επιτέλεσαν τα κράτη μέλη σε σχέση με τη σύσταση του 1994 [31].

[30] ΕΕ C 93, 28.3.1998, σ. 2.

[31] Σύσταση για τη μεταβίβαση των ΜΜΕ, της 7.12.1994, που δημοσιεύθηκε στις ΕΕ L385, 31.12.1994, σ. 14, και C 400, 31.12.1994, σ. 1.

Οι δραστηριότητες της Επιτροπής αύξησαν την ευαισθητοποίηση όλων των εμπλεκομένων μερών ως προς τη σημασία που έχει το ζήτημα της μεταβίβασης των επιχειρήσεων. Επιτελέστηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά τα συγκεκριμένα μέτρα που έλαβαν τα κράτη μέλη για να διευκολύνουν τη μεταβίβαση των επιχειρήσεων. Παραδείγματος χάριν, η Ισπανία τροποποίησε τη νομοθεσία της σχετικά με τους φόρους κληρονομιών και δωρεών. Σήμερα, η χώρα αυτή χορηγεί απαλλαγή ύψους 95 % από το φόρο κληρονομιάς όταν η επιχείρηση μεταβιβάζεται μέσα στους κόλπους της ίδιας οικογένειας. Ωστόσο, πρέπει να καταβληθούν και άλλες προσπάθειες στον τομέα αυτό. Ειδικότερα, σε πολλά κράτη μέλη παρατηρείται απουσία ουσιαστικών φορολογικών μειώσεων και δυσχέρεια πρόσβασης σε πόρους χρηματοδότησης για τις μεταβιβάσεις επιχειρήσεων.

Στα πλαίσια πρόσκλησης για υποβολή προτάσεων που δημοσιεύθηκε το 1998 [32], η Επιτροπή υποστήριξε δράσεις που αποσκοπούσαν στη κατάρτιση επιχειρηματιών και ενδιαμέσων, προκειμένου τα άτομα αυτά να αποκτήσουν πρακτικές γνώσεις για τις διάφορες μεθόδους μεταβίβασης ή εξαγοράς επιχειρήσεων, αλλά και προκειμένου να ενθαρρυνθεί η παροχή υποστηρικτικών υπηρεσιών στον τομέα της μεταβίβασης επιχειρήσεων.

[32] ΕΕ C 263, 20.8.1998, σ. 13.

3.4. Συγκριτική αξιολόγηση των επιδόσεων (benchmarking)

Η συγκριτική αξιολόγηση αποτελεί έναν τρόπο βελτίωσης των επιδόσεων μέσω της άντλησης διδαγμάτων από βέλτιστες πρακτικές. Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό στα πλαίσια της πολιτικής επιχειρήσεων από το 1997 και μετά [33]. Πέραν της εφαρμογής της στα πλαίσια των Συντονισμένων Δράσεων, η συγκριτική αξιολόγηση χρησιμοποιείται σήμερα και για την ενίσχυση του ανταγωνιστικού περιβάλλοντος των επιχειρήσεων, αλλά και στα πλαίσια του σχεδίου δράσης για την καινοτομία.

[33] Η συγκριτική αξιολόγηση των ανταγωνιστικών επιδόσεων - η θέσπιση ενός μέσου στη διάθεση των επιχειρήσεων και των δημόσιων αρχών, COM(1997) 153 της 16.4.1997.

Ενίσχυση του ανταγωνιστικού περιβάλλοντος των επιχειρήσεων

Βασικές συνθήκες: το 1997, αναλήφθηκε μια πιλοτική πρωτοβουλία προκειμένου να αξιολογηθούν συγκριτικά ορισμένοι βασικοί τομείς καίριων συνθηκών που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα. Τέσσερα σχέδια, που εφαρμόστηκαν από κοινού με τα κράτη μέλη και ολοκληρώθηκαν το 1998, διερεύνησαν, με τη μέθοδο της συγκριτικής αξιολόγησης, τη χρηματοδότηση της καινοτομίας, τις τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών και τις οργανωτικές αλλαγές, τις δεξιότητες και την υλικοτεχνική υποδομή. Αυτά τα πιλοτικά σχέδια κατέδειξαν τις δυνατότητες της συγκριτικής αξιολόγησης ως μέσου για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της εφαρμοζόμενης πολιτικής [34].

[34] Συγκριτική αξιολόγηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας: αξιολόγηση των πρωτοβουλιών, SEC(1999) 523 της 12.4.1999.

Tο Συμβούλιο χαιρέτισε και εξέφρασε την ικανοποίησή του για τις πρωτοβουλίες αυτές [35]. Κάλεσε την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα πρακτικού χαρακτήρα, προκειμένου να αναπτυχθεί περαιτέρω η μέθοδος της συγκριτικής αξιολόγησης, και να συγκροτήσει μια ειδική ομάδα για τη συγκριτική αξιολόγηση της ανταγωνιστικότητας για το σκοπό αυτό [36]. Ήδη, η ομάδα αυτή εποπτεύει την εφαρμογή και άλλων σχεδίων συγκριτικής αξιολόγησης.

[35] Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τη συγκριτική αξιολόγηση, της 16.11.1998.

[36] Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τη συγκριτική αξιολόγηση και την ανταγωνιστικότητα, της 29.4.1999.

Η Επιτροπή συγκρότησε το 1997 μια Ομάδα Υψηλού Επιπέδου για τη Συγκριτική Αξιολόγηση. Η ομάδα αυτή περιελάμβανε εκπροσώπους των ΜΜΕ, των κοινωνικών εταίρων και ευρύτερων κοινωνικών συμφερόντων. Η ομάδα υπέβαλε την τελική της έκθεση τον Οκτώβριο του 1998.

Eπιχειρήσεις: το 1997 δημιουργήθηκε, με την υποστήριξη της Επιτροπής, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συγκριτικής Αξιολόγησης (που αποτελείται από ειδικούς του τομέα) με σκοπό να προωθηθεί η υιοθέτηση του συστήματος αυτού από τις ΜΜΕ. Σήμερα, στο εν λόγω δίκτυο συμμετέχουν περισσότερες από 400 οργανώσεις, που προέρχονται και από τα 15 κράτη μέλη. Το δίκτυο διευκόλυνε επίσης την ίδρυση εθνικών εστιακών σημείων συγκριτικής αξιολόγησης, τη δημοσίευση ενός εγχειριδίου και ενός CD-Rom σχετικά με τη συγκριτική αξιολόγηση για τις ΜΜΕ και την οργάνωση 4 ευρωπαϊκών συνεδρίων με θέμα τη συγκριτική αξιολόγηση.

Σήμερα, βρίσκεται σε εξέλιξη μια πρωτοβουλία η οποία εντάσσεται στα πλαίσια της Πρωτοβουλίας ΜΜΕ των διαρθρωτικών ταμείων και αποσκοπεί στη δημιουργία μιας διεθνικής βάσης δεδομένων για τη συγκριτική αξιολόγηση για τις ΜΜΕ.

Τομείς: έχουν ήδη ολοκληρωθεί ορισμένα σχέδια σκοπός των οποίων ήταν να αξιολογηθεί συγκριτικά η ανταγωνιστικότητα ορισμένων ειδικών τομέων. Τα σχέδια αυτά αφορούσαν, μεταξύ άλλων, την ενεργειακή αποτελεσματικότητα στον τομέα της χημικής βιομηχανίας, τις εργασιακές πρακτικές στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας και τις συμβάσεις προμηθειών στον τομέα της βιομηχανίας τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών. Σήμερα, βρίσκονται σε εξέλιξη σχέδια που αφορούν την καινοτομία στον τομέα της βιοτεχνολογίας, τις διαδικασίες ποιότητας στην κατασκευαστική βιομηχανία, τις πρακτικές προμηθειών στον αμυντικό τομέα και τις διαδικασίες των οργάνων τυποποίησης.

Χάρτης τάσεων καινοτομίας

Ως βάση για τη συγκριτική αξιολόγηση καταρτίζεται ένας χάρτης τάσεων καινοτομίας. Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς για την ανάλυση των επιδόσεων και των πολιτικών στον τομέα της καινοτομίας. Με τον τρόπο αυτό, επιδιώκεται να προωθηθεί η διάδοση και η εφαρμογή ορθών πρακτικών. Ο χάρτης τάσεων θα επικεντρώνεται σε 4 τομείς προτεραιότητας: χρηματοδότηση της καινοτομίας, ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων, προστασία της τεχνολογίας και προώθηση της μεταφοράς τεχνολογίας. Για κάθε έναν από τους τομείς αυτούς έχουν ήδη δρομολογηθεί σχέδια συγκριτικής αξιολόγησης (τέσσερα συνολικά, ένα για κάθε τομέα). Ως πρώτο βήμα, ένα δίκτυο ανταποκριτών έχει συλλέξει και επεξεργαστεί πληροφοριακά στοιχεία για περισσότερα από 250 μέτρα πολιτικής σχετικά με την καινοτομία σε όλα τα κράτη μέλη και έχει εντοπίσει σχετικούς φορείς και άτομα.

3.5. Η ποιότητα των νομοθετικών προτάσεων, επικουρικότητα και αναλογικότητα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπαθεί συνεχώς να βελτιώνει την ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία και να διασφαλίζει ότι τα νέα νομοθετικά μέτρα είναι αποτελεσματικά, αλλά συγχρόνως απλά και διαφανή. Η Επιτροπή δημοσιεύει μια ετήσια έκθεση σχετικά με τις αρχές που πρέπει να ακολουθούνται και τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται κατά την εξέταση των νομοθετικών προτάσεων. Στη διαδικασία αυτή περιλαμβάνεται η ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη και να τηρούνται οι αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, να βελτιωθεί η ποιότητα της νομοθεσίας, να θεσπιστούν μέτρα απλούστευσης, να ενοποιηθεί και να κωδικοποιηθεί η ισχύουσα νομοθεσία και να εξασφαλιστεί η πρόσβαση όλων των ενδιαφερόμενων μερών στη σχετική πληροφόρηση. Η πιο πρόσφατη έκθεση, που έχει τίτλο "Καλύτερη νομοθεσία 1999" [37], εξετάστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ελσίνκι, στο οποίο οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για βελτίωση του νομοθετικού περιβάλλοντος. Επιπλέον, πριν από τις περισσότερες νομοθετικές προτάσεις προηγείται ένα διάστημα άτυπων διαβουλεύσεων με τους ενδιαφερόμενους φορείς. Αυτό γίνεται συχνά με μια διαδικασία έκδοσης Πράσινων ή Λευκών Βίβλων, με τη δημοσίευση, σε πραγματικό χρόνο, των λαμβανομένων απαντήσεων στον εξυπηρετητή Europa και με την κατάρτιση έκθεσης από την Επιτροπή σχετικά με τα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων και τους προσανατολισμούς για μελλοντική δράση.

[37] COM(1999) 562 τελικό της 3.11.1999.

Σε συνέχεια της διάσκεψης κορυφής της Λισσαβώνας, που πραγματοποιήθηκε στις 23 και 24 Μαρτίου το 2000, η Επιτροπή κλήθηκε να χαράξει στρατηγική για το συντονισμό και την απλούστευση του νομοθετικού περιβάλλοντος έως το 2001.

Αξιολόγηση του αντικτύπου της κοινοτικής νομοθεσίας στις επιχειρήσεις

Εάν μια νομοθετική πρόταση ενδέχεται να έχει σημαντικό αντίκτυπο στις επιχειρήσεις, οι Γενικές Διευθύνσεις που είναι αρμόδιες για την κατάρτιση της πρότασης υποχρεούνται να συντάξουν έκθεση αξιολόγησης επιχειρηματικού αντικτύπου. Σκοπός του συστήματος αξιολόγησης επιχειρηματικού αντικτύπου της Επιτροπής είναι να επιτυγχάνεται σωστή ισορροπία μεταξύ των νέων απαιτήσεων και των δαπανών συμμόρφωσης και των άλλων διοικητικών επιβαρύνσεων που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις.

Το 1997, πραγματοποιήθηκαν 12 αξιολογήσεις επιχειρηματικού αντικτύπου. Μεταξύ των σχετικών νομοθετικών προτάσεων περιλαμβάνονται και οι εξής: πρόταση οδηγίας για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές [38], δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα στην κοινωνία της πληροφορίας, φορολόγηση των ενεργειακών προϊόντων [39], κοινό σύστημα φορολογίας για τις πληρωμές τόκων και δικαιωμάτων εκμετάλλευσης μεταξύ συνδεδεμένων εταιρειών διαφορετικών κρατών μελών [40], ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων [41] και συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία μερικής απασχόλησης, η οποία αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των κοινωνικών εταίρων [42].

[38] COM(1998) 126 τελικό της 25.3.1998.

[39] COM(1997) 30 τελικό της 12.3.1997.

[40] COM(1998) 67 τελικό της 4.3.1998.

[41] COM(1997) 478 τελικό της 1.10.1997.

[42] COM(1997) 392 τελικό της 23.7.1997.

Το 1998 καταρτίστηκαν 21 αξιολογήσεις επιχειρηματικού αντικτύπου. Μεταξύ των αξιολογήσεων αυτών περιλαμβάνονταν προτάσεις για θέματα όπως η θέσπιση ενός γενικού πλαισίου για την ενημέρωση των εργαζομένων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τη διαβούλευση μ' αυτούς [43], η οργάνωση του χρόνου εργασίας για κινούμενους εργαζόμενους που εκτελούν δραστηριότητες οδικών μεταφορών και αυτοαπασχολούμενους οδηγούς [44], η θέσπιση οριακών τιμών βενζολίου και μονοξειδίου του άνθρακα στον ατμοσφαιρικό αέρα [45], ο καθορισμός του κανονιστικού πλαισίου για το ηλεκτρονικό εμπόριο [46] και μια πρόταση για την εξασφάλιση ελάχιστου επιπέδου πραγματικής φορολόγησης των εισοδημάτων της αποταμίευσης υπό μορφή τόκων στην Κοινότητα [47].

[43] COM(1998) 612 τελικό της 11.11.1998.

[44] COM(1998) 662 τελικό της 24.11.1998.

[45] COM(1998) 591 τελικό της 20.1.1999.

[46] COM(1999) 427 τελικό της 17.8.1999.

[47] COM(1998) 295 τελικό της 20.5.1998.

Επιπλέον, το 1998 η Επιτροπή εξέδωσε έκθεση σχετικά με το σύστημα αξιολόγησης επιχειρηματικού αντικτύπου [48] στα πλαίσια της δέσμευσής της για προώθηση της διαφάνειας, αλλά και προκειμένου να συμβάλει στη συζήτηση σχετικά με την ανάγκη περαιτέρω βελτίωσης του συστήματος, με απώτερο στόχο να βελτιωθεί η ποιότητα της νομοθεσίας προς όφελος των επιχειρήσεων, και ιδίως των ΜΜΕ, που οφείλουν να την εφαρμόζουν.

[48] Αξιολόγηση του αντικτύπου στις επιχειρήσεις - το σύστημα αξιολόγησης αντικτύπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 1998.

Το 1999, καταρτίστηκαν 12 αξιολογήσεις επιχειρηματικού αντικτύπου. Μεταξύ των αξιολογήσεων αυτών περιλαμβάνονταν προτάσεις για θέματα όπως οι απαιτήσεις ενεργειακής αποτελεσματικότητας για έρματα φθορίζοντος φωτισμού, τα εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών για ορισμένους ατμοσφαιρικούς ρύπους, το όζον στο περιβάλλον, οι διαρθρωτικές στατιστικές για το κόστος εργασίας, η οδηγία για τις μπαταρίες και τους συσσωρευτές και οι υποδείκτες των εναρμονισμένων δεικτών τιμών καταναλωτή.

Ωστόσο, η Επιτροπή, ανταποκρινόμενη σε αιτήματα του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για περαιτέρω βελτιώσεις του συστήματος αξιολόγησης επιχειρηματικού αντικτύπου, ιδίως σε σχέση με την ανάγκη για συνολικότερη αξιολόγηση του κανονιστικού αντικτύπου, περιλαμβανομένης της ανάλυσης κόστους-οφέλους, θα εφαρμόσει εσωτερικό πιλοτικό σχέδιο, που θα υλοποιηθεί παράλληλα με το κανονικό σύστημα. Πριν από το τέλος του 2001 προγραμματίζεται να υποβληθεί μια πρώτη έκθεση αξιολόγησης για το σχέδιο αυτό.

Η ελεγκτική ομάδα των επιχειρήσεων: μια πρόσθετη καινοτόμος διαδικασία διαβουλεύσεων

Το σχέδιο δράσης για την ενιαία αγορά προέβλεπε τη δημιουργία μιας ελεγκτικής ομάδας ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που πρέπει να καλούνται να διατυπώνουν τις απόψεις τους επιπλέον των διαβουλεύσεων που πραγματοποιούνται συνήθως από την Επιτροπή κατά την κατάρτιση των νομοθετικών προτάσεών της. Η ανακοίνωση σχετικά με την "ελεγκτική ομάδα των επιχειρήσεων - ένα πρότυπο πειραματικό σχέδιο" [49] εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Εσωτερικής Αγοράς στις 30 Μαρτίου 1998. Οι εργασίες της ελεγκτικής ομάδας εστιάζονται στις δαπάνες συμμόρφωσης και στις πιθανές διοικητικές επιπτώσεις που μπορεί να έχουν για τις επιχειρήσεις οι προτεινόμενες νέες νομοθετικές πράξεις.

[49] COM(1998) 197 τελικό της 30.3.1998.

Μέχρι σήμερα η ελεγκτική ομάδα επιχειρήσεων κλήθηκε να διατυπώσει τις απόψεις της τρεις φορές. Οι διαδικασίες που θεσπίστηκαν από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή λειτούργησαν ικανοποιητικά. Στην τρίτη διαδικασία διαβούλευσης, η οποία αφορούσε την πρόταση οδηγίας σχετικά με τα απόβλητα που προέρχονται από ηλεκτρικούς και ηλεκτρονικούς εξοπλισμούς, πήραν μέρος δέκα κράτη μέλη. Παράλληλα με τις διαβουλεύσεις που έλαβαν χώρα στα κράτη μέλη, η Επιτροπή πραγματοποίησε διαβουλεύσεις on-line μέσω του δικτυακού τόπου "Διάλογος με τις Επιχειρήσεις". Η χρήση αυτής της καινοτόμου διαδικασίας για την πραγματοποίηση διαβουλεύσεων με τις επιχειρήσεις σχετικά με τα σχέδια προτάσεων της Επιτροπής επέτρεψε σε ευρύτατο φάσμα επιχειρήσεων να διατυπώσουν τις απόψεις τους, πράγμα το οποίο, σε ορισμένες περιπτώσεις, είχε ως αποτέλεσμα την τροποποίηση των προτεινόμενων νομοθετικών πράξεων. Το πρότυπο πειραματικό σχέδιο θα υποβληθεί σε διεξοδική αξιολόγηση, η οποία θα πραγματοποιηθεί παράλληλα με την αναθεώρηση του συστήματος αξιολόγησης επιχειρηματικού αντικτύπου που εφαρμόζει η Επιτροπή.

3.6. Απλούστευση της νομοθεσίας για την Εσωτερική Αγορά: SLIM

Η πρωτοβουλία SLIM (Απλούστερη Νομοθεσία για την Εσωτερική Αγορά), που δρομολογήθηκε το 1996 με στόχο τη μείωση των περιορισμών που επιβάλλουν στις επιχειρήσεις οι κανόνες της εσωτερικής αγοράς, απέφερε απτά αποτελέσματα. Η διαδικασία συνδιαλλαγής όσον αφορά την πρόταση Intrastat, σκοπός της οποίας ήταν η μείωση των στοιχείων που συλλέγονται για τις στατιστικές ενδοκοινοτικού εμπορίου [50], ολοκληρώθηκε με επιτυχία. Εκδόθηκαν δύο κανονισμοί της Επιτροπής για την αναφορά της καθαρής μάζας και της στατιστικής αξίας [51]. Ο κανονισμός του Συμβουλίου για την απλούστευση της ονοματολογίας προϊόντων [52] εκδόθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2000 [53]. Εκδόθηκε η αναθεωρημένη οδηγία για τα καλλωπιστικά φυτά, με αποσαφήνιση του πεδίου εφαρμογής της και μείωση των διοικητικών επιβαρύνσεων τόσο για τους προμηθευτές όσο και για τις διοικητικές υπηρεσίες. Κατά την τρίτη φάση της πρωτοβουλίας SLIM, που ολοκληρώθηκε κατά τα τέλη 1998, οι ομάδες SLIM υπέβαλαν προτάσεις για τους κανόνες συντονισμού της κοινωνικής ασφάλισης, την ηλεκτρομαγνητική συμβατότητα και τον τομέα των ασφαλειών. Στην περίπτωση της κοινωνικής ασφάλισης, οι σχετικές τροποποιήσεις είχαν ήδη προετοιμαστεί από την Επιτροπή σε πρόταση που εγκρίθηκε το Δεκέμβριο του 1998 [54].

[50] Κανονισμός αριθ. 1182/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 10.5.1999, ΕΕ L 144, 9.6.1999, με βάση την πρόταση της Επιτροπής COM(1997) 252 τελικό της 30.5.1997.

[51] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 2385/96 της Επιτροπής της 16.12.1996, ΕΕ L 326, 17.12.1996, και κανονισμός (EΚ) αριθ. 860/97 της Επιτροπής της 14.5.1997, ΕΕ L 123, 15.5.1997.

[52] COM(1997) 275 τελικό της 4.6.1997.

[53] ΕΕ L 28 της 3.2.2000. σ. 16-18.

[54] COM(1998) 779, ΕΕ C 38, 12.2.1999, σ. 10.

Έχει δημοσιευθεί πλήρης κατάλογος όλων των συστάσεων που διατύπωσαν οι 3 ομάδες και των προτεινόμενων ενεργειών υλοποίησης εκ μέρους της Επιτροπής [55].

[55] COM(1999) 88 τελικό της 25.2.1999.

Η τέταρτη φάση της πρωτοβουλίας SLIM άρχισε τον Ιανουάριο του 1999. Στα πλαίσια της φάσης αυτής επανεξετάστηκαν τρεις τομείς: επικίνδυνες ουσίες, εταιρικό δίκαιο και προσυσκευασία [56]. Οι ομάδες έχουν ήδη διατυπώσει τις συστάσεις τους και η Επιτροπή συνέταξε έκθεση προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τα σχετικά αποτελέσματα [57].

[56] Απλούστερη νομοθεσία για την εσωτερική αγορά: επέκταση σε τέταρτη φάση. SEC(1998) 1944.

[57] COM(2000) 56 τελικό της 4.2.2000.

Η Επιτροπή αξιολόγησε την πρωτοβουλία SLIM και στις 28 Φεβρουαρίου 2000 [58] εξέδωσε ανακοίνωση, που περιλαμβάνει μέτρα για τη βελτίωση της εφαρμογής της πρωτοβουλίας SLIM.

[58] COM(2000) 104 τελικό της 28.2.2000.

3.7. Οι καθυστερήσεις πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές

Οι καθυστερήσεις πληρωμών είναι υπεύθυνες για το 25 % των πτωχεύσεων, πράγμα που οδηγεί σε απώλεια 450 000 θέσεων ετησίως και στη μη καταβολή οφειλομένων ποσών ύψους 23,6 δισ. ευρώ κάθε έτος. Συνέπεια της κατάστασης αυτής είναι να περιορίζονται σημαντικά οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, πράγμα που έρχεται σε αντίθεση με το άρθρο 14 της συνθήκης ΕΚ σχετικά με τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Έρευνες που διενεργήθηκαν δείχνουν ότι πάνω από το 20 % των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων θα πραγματοποιούσαν περισσότερες εξαγωγές αν μπορούσαν να εξασφαλίσουν συντομότερες προθεσμίες πληρωμής από τους αλλοδαπούς πελάτες τους. Από τις καθυστερήσεις πληρωμών πλήττονται ιδιαίτερα οι ΜΜΕ (δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις αυτές είναι περισσότερες ευάλωτες στις διακυμάνσεις των ταμειακών ροών). Η Επιτροπή αναγκάστηκε να εκδώσει νομοθετική πράξη προκειμένου να αντιμετωπίσει την κατάσταση αυτή. Κατ' αρχάς, προσπάθησε να διορθώσει τα πράγματα με την έκδοση σύστασης προς τα κράτη μέλη το Μάιο του 1995 [59]. Επειδή όμως η σύσταση αυτή δεν έφερε συγκεκριμένα αποτελέσματα [60], η Επιτροπή πρότεινε το Μάρτιο του 1998 οδηγία για την καταπολέμηση αυτής της μάστιγας [61].

[59] ΕΕ L 127 της 10.6.1995, σ.19 και ΕΕ C 144 της 10.6.1995, σ. 3. http://europa.eu.int/comm/enterprise/regulation/late_payments/index.htm.

[60] Πρβλ. Αξιολόγηση της σύστασης που περιέχεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής του Ιουλίου 1997, ΕΕ C 216 της 17.7.1997, σ. 10.

[61] ΕΕ C 168 της 3.6.1998, σ. 13 και COM(1998) 126 τελικό της 25.3.1998.

Η εν λόγω οδηγία υποβλήθηκε στη διαδικασία συναπόφασης μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (άρθρο 251 της συνθήκης ΕΚ). Στις 18 Μαΐου 2000 το Συμβούλιο ενέκρινε την οδηγία, η οποία εκδόθηκε οριστικά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 15 Ιουνίου 2000. Πρόκειται για την οδηγία 2000/35/ΕΚ της 29ης Ιουνίου 2000 [62].

[62] ΕΕ L 200 της 8.8.2000, σ. 35.

Η εν λόγω οδηγία αφορά τις καθυστερήσεις πληρωμών μεταξύ όλων των επιχειρήσεων, περιλαμβανομένων και των επιχειρήσεων του δημόσιου φορέα. Οι βασικές διατάξεις της οδηγίας αφορούν κυρίως την πρόβλεψη ενός νόμιμου δικαιώματος επιβολής τόκων για τις καθυστερούμενες πληρωμές, καθώς και τη θέσπιση αποτελεσματικών διαδικασιών προσφυγής για την είσπραξη των οφειλομένων ποσών σε ολόκληρη την Ένωση και στις χώρες του ΕΟΧ. Η οδηγία προβλέπει επιτόκιο υπερημερίας που υπερβαίνει κατά 7 ποσοστιαίες μονάδες το επιτόκιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ή ισοδύναμα επιτόκια για τα κράτη μέλη τα οποία δεν ανήκουν στη ζώνη ευρώ ή τις χώρες μέλη του ΕΟΧ. Καθορίζει χρονικό διάστημα 30 ημερών ως περίοδο αναφοράς για τις καθυστερήσεις πληρωμών, σε σχέση με την οποία θα είναι δυνατόν να κρίνονται οι προθεσμίες που καθορίζονται στις συμβάσεις. Η οδηγία αυτή αναμένεται να έχει άμεσο αποτέλεσμα στον τρόπο διαπραγμάτευσης και σύναψης των συμβάσεων μεταξύ των συμβαλλομένων μερών. Αναμένεται επίσης να έχει θετικό αντίκτυπο, μειώνοντας τις προθεσμίες πληρωμών, βελτιώνοντας την ταμειακή κατάσταση, κυρίως των ΜΜΕ, και, μακροπρόθεσμα, καθιστώντας τις θέσεις απασχόλησης σταθερότερες στην Ευρώπη.

3.8. Πρόσβαση στην κοινωνία της πληροφορίας και το ηλεκτρονικό εμπόριο

Έχει θεμελιώδη σημασία για τις ΜΜΕ να είναι σε θέση να αξιοποιήσουν τις αναπτυξιακές δυνατότητες που προσφέρουν οι ψηφιακές τεχνολογίες. Ωστόσο, τα στοιχεία που υπάρχουν μέχρι σήμερα δείχνουν ότι η Ευρώπη δεν επωφελείται στον ίδιο βαθμό με τους διεθνείς εταίρους της από τα θετικά αποτελέσματα που δημιουργεί η "νέα οικονομία". Η διαπίστωση αυτή αφορά όχι μόνο τις ΜΜΕ, αλλά και τις μεγαλύτερες εταιρείες, τους πολίτες, τις διοικητικές υπηρεσίες, τα σχολεία κ.λπ.

Ενόψει της κατάστασης αυτής, η πρωτοβουλία eEurope [63], την οποία δρομολόγησε η Επιτροπή στις 8 Δεκεμβρίου 1999 [64], αποσκοπεί να οδηγήσει τους πάντες στην Ευρώπη -κάθε πολίτη, κάθε σχολείο, κάθε επιχείρηση- στην ψηφιακή εποχή, το ταχύτερο δυνατόν. Η πρωτοβουλία eEurope υποστηρίχθηκε θερμά από τα κράτη μέλη και τη βιομηχανία. Το ειδικό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που πραγματοποιήθηκε στις 23-24 Μαρτίου 2000 στη Λισσαβώνα δεσμεύθηκε να προωθήσει τους βασικούς στόχους της πρωτοβουλίας eEurope και κάλεσε την Επιτροπή και το Συμβούλιο να καταρτίσουν και να υποβάλουν σχέδιο δράσης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Feira (19-20 Ιουνίου 2000).

[63] http://europa.eu.int/comm/information_society/policy/index_en.htm.

[64] COM(1999) 687.

Το σχέδιο δράσης eEurope [65] περιλαμβάνει 11 τομείς δράσης. Τρεις από τους τομείς αυτούς έχουν ιδιαίτερη σημασία για τις ΜΜΕ:

[65] COM(2000)330 της 24.5.2000. http://europa.eu.int/comm/information_society/eeurope/actionplan/index_en.htm.

- ηλεκτρονικό εμπόριο: αύξηση της ασφάλειας δικαίου για τις ΜΜΕ που παρέχουν υπηρεσίες ηλεκτρονικού εμπορίου στο έδαφος της Ένωσης ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στο ηλεκτρονικό εμπόριο επιτάχυνση της θέσπισης του νομικού και κανονιστικού πλαισίου για το ηλεκτρονικό εμπόριο και της ενσωμάτωσης και εφαρμογής του από τα κράτη μέλη.

- ταχύτερη και φθηνότερη πρόσβαση στο Internet: επιτάχυνση της θέσπισης, ενσωμάτωσης και εφαρμογής του νέου κανονιστικού πλαισίου για τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, προκειμένου να προωθηθεί η ανάπτυξη νέων σταθερών και ασύρματων υποδομών ευρείας ζώνης και να υπάρξει μείωση των τιμών.

- εργασία στα πλαίσια μιας οικονομίας που βασίζεται στη γνώση: αύξηση της εξοικείωσης των εργαζομένων με τις ψηφιακές τεχνολογίες και ανάπτυξη νέων ικανοτήτων, προσαρμοσμένων στις ανάγκες της αγοράς αξιοποίηση των νέων δυνατοτήτων που παρέχουν οι ψηφιακές τεχνολογίες, όπως είναι, π.χ., η τηλεργασία, προκειμένου να γίνει πιο ευέλικτη η οργάνωση της εργασίας.

Πολυετές κοινοτικό πρόγραμμα για την προώθηση της εδραίωσης της κοινωνίας της πληροφορίας στην Ευρώπη: Promise

Το Promise [66] είναι ένα πρόγραμμα (1998-2002, προϋπολογισμός: 25 εκατ. ευρώ) το οποίο ενημερώνει τους πολίτες για τις υπηρεσίες της τεχνολογίας των πληροφοριών και τους ενθαρρύνει να αντλήσουν οφέλη απ' αυτές. Σήμερα, μόνο ένας μικρός αριθμός ατόμων έχουν πρόσβαση και χρησιμοποιούν καθημερινά συνδέσεις δικτύων για τις δραστηριότητές τους (ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, ηλεκτρονικό εμπόριο και Παγκόσμιος Ιστός). Μόνο το 15 % των ευρωπαϊκών ΜΜΕ χρησιμοποιούν τις νέες τεχνολογίες των πληροφοριών για να βελτιώσουν τα πρότυπά τους και να ανταγωνιστούν στην παγκόσμια αγορά. Στο πρόγραμμα Promise περιλαμβάνουν πολλές δραστηριότητες οι οποίες είναι σημαντικές για τις ΜΜΕ. Πρόκειται κυρίως για τον κατάλογο ESIS και τις έρευνες του Ευρωβαρόμετρου που μελετούν την κατάσταση των ΜΜΕ σε σχέση με την κοινωνία της πληροφορίας, τις ευρωπαϊκές γιορτές Internet και τις υπηρεσίες ενημέρωσης ISPO. Εξάλλου, το 1997 οργανώθηκαν, σε συνεργασία με το δίκτυο των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης, ευρωπαϊκές εβδομάδες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την κοινωνία της πληροφορίας (EISAW), που οδήγησαν στην πραγματοποίηση 27 εκδηλώσεων και στα 15 κράτη μέλη με τη συμμετοχή 2 061 ΜΜΕ από διάφορους βιομηχανικούς τομείς. Το 1998, δημοσιεύθηκε πρόσκληση για υποβολή προτάσεων με θέμα τη "βελτιστοποίηση των κοινωνικοοικονομικών οφελών της κοινωνίας της πληροφορίας στην Ευρώπη", και με ιδιαίτερη έμφαση στις ΜΜΕ (πρωτοβουλία Epsilon). Το 1999, οργανώθηκε ένα εργαστήριο για τη διάδοση της κοινωνίας της πληροφορίας (ΚΠ) στις ΜΜΕ, στο οποίο πήραν μέρος ΜΜΕ και σχετικοί ενδιάμεσοι φορείς. Το εργαστήριο αυτό αποτέλεσε ένα βήμα συζήτησης για τις αποτελεσματικότερες πρακτικές που υπάρχουν όσον αφορά τη διάδοση και την προώθηση της κοινωνίας της πληροφορίας στις ΜΜΕ και συνέβαλε στη βελτίωση του συντονισμού και των συνεργειών μεταξύ των κυριότερων παραγόντων του τομέα αυτού.

[66] http://www.ispo.cec.be/promotion/i_promise_wp2000_en.html.

Στις σημερινές προτεραιότητες περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο συντονισμός των διαφόρων κοινοτικών πρωτοβουλιών που συμβάλλουν στην εδραίωση και την προώθηση της κοινωνίας της πληροφορίας. Η έμφαση δίνεται τώρα περισσότερο στον εντοπισμό, την ευρύτερη προβολή και την προώθηση της εφαρμογής αποτελεσματικών πρακτικών ΚΠ σε ειδικούς τομείς, με στόχο την υιοθέτηση και τη διάδοση εφαρμογών, υπηρεσιών και μεθοδολογιών υψηλής ποιότητας, παρά στη χρηματοδότηση νέων σχεδίων.

Προώθηση της κοινωνίας της πληροφορίας στις ενισχυόμενες περιφέρειες της Ένωσης

Οι δράσεις που αφορούν την κοινωνία της πληροφορίας στις ενισχυόμενες περιφέρειες της Ένωσης (RISI) έχουν δύο πτυχές: την πτυχή RISI 1, που ενθαρρύνει την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων μεταξύ των βασικών φορέων της περιοχής, με στόχο την κατάρτιση ενός περιφερειακού σχεδίου δράσης για την κοινωνία της πληροφορίας και την πτυχή RISI 2, η οποία υποστηρίζει πολυπεριφερειακά πιλοτικά σχέδια. Συνολικά επελέγησαν 31 σχέδια, από τα οποία τα 21 χρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ και τα 10 από το ΕΚΤ. Οι πολυπεριφερειακές δράσεις αποσκοπούν, π.χ., όπως συμβαίνει με το σχέδιο "Enterskillsnet", στην ανάπτυξη ενός δικτύου ΜΜΕ σε αγροτικές ζώνες μεταξύ Tarn και Haute-Garonne (Γαλλία), Ανδαλουσίας (Ισπανία), Etelδ-Savo (Φινλανδία), Δουβλίνου και Lanford (Iρλανδία) και Σκοτίας. Μια άλλη δράση, η "Tourist", αφορά τους περιφερειακούς φορείς του τουρισμού της Μαδέρας (Πορτογαλία), του Burgenland (Aυστρία), του Lappi (Φινλανδία), της κοιλάδας της Αόστας (Iταλία), του Vδsterbotten (Σουηδία) και του Hampshire (Ηνωμένο Βασίλειο).

Ηλεκτρονικό εμπόριο

Το ηλεκτρονικό εμπόριο είναι ένας νέος παράγοντας ανταγωνιστικότητας ο οποίος, αν αναπτυχθεί σωστά, μπορεί να ωφελήσει όλες τις ΜΜΕ. Ωστόσο, αποτελεί μείζονα πρόκληση, ιδίως για τις ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται σε περισσότερο παραδοσιακούς τομείς και σε τομείς εντάσεως εργασίας. Το ηλεκτρονικό εμπόριο μπορεί επίσης να διευκολύνει την ανάπτυξη εντελώς νέων δραστηριοτήτων, και ιδίως νέων υπηρεσιών διαμεσολάβησης, ανάπτυξης δραστηριοτήτων on-line και υπηρεσιών υλικοτεχνικής υποστήριξης.

Η έννοια του ηλεκτρονικού εμπορίου καλύπτει κάθε μορφή επιχειρηματικής δραστηριότητας, διοικητικής συναλλαγής ή ανταλλαγής πληροφοριών, η οποία εκτελείται με τη χρήση οποιασδήποτε τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών. Από την άποψη των επιχειρήσεων, η έννοια αυτή περιλαμβάνει από σχετικώς απλά συστήματα αγορών ως πολύπλοκες λύσεις που καλύπτουν ολόκληρο τον κύκλο των εμπορικών δραστηριοτήτων. Από την άποψη της οργάνωσης, το ηλεκτρονικό εμπόριο ενεργεί ως ισχυρός παράγοντας ολοκλήρωσης, διότι επιτρέπει την άμεση και απρόσκοπτη επαφή μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών, αλλά και μεταξύ επιχειρήσεων και, τελικά, την ανταλλαγή στοιχείων μεταξύ εταιρειών και δημόσιου τομέα. Επιπλέον, το ηλεκτρονικό εμπόριο διευκολύνει την εμφάνιση νέων, καινοτόμων τρόπων συνεργασίας μεταξύ των ΜΜΕ, που θα τις βοηθήσουν να αντιμετωπίσουν με επιτυχία τις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης.

Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης eEurope, που εκδόθηκε από την Επιτροπή στις 24 Μαΐου 2000 [67], η επιτάχυνση της διάδοσης του ηλεκτρονικού εμπορίου, που ονομάζεται «Πρωτοβουλία "go digital"», είναι ένας από τους βασικούς στόχους. Η πρωτοβουλία αυτή θα ενθαρρύνει τις ΜΜΕ να υιοθετήσουν την ψηφιακή τεχνολογία μέσω συντονισμένων δραστηριοτήτων δικτύωσης για την ανταλλαγή γνώσεων σχετικά με τις υπάρχουσες βέλτιστες πρακτικές. Θα αναπτύξει επίσης τις ικανότητες των επιχειρήσεων στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου και θα προωθήσει την εφαρμογή μεθόδων συγκριτικής αξιολόγησης (π.χ. μέσω της δράσης "Προγράμματα τοποθέτησης ερευνητών σε ΜΜΕ").

[67] http://europa.eu.int/comm/information_society/eeurope/actionplan/index_en.htm.

Το ηλεκτρονικό εμπόριο έχει την ικανότητα να κάνει τις επιχειρήσεις αποτελεσματικότερες και ανταγωνιστικότερες. Αυξάνει τις δυνατότητες επέκτασης και εμβάθυνσης του διαλόγου μεταξύ παραγωγών/προμηθευτών και καταναλωτών, πράγμα που βελτιώνει την ποιότητα των προϊόντων και υπηρεσιών. Δίνει τη δυνατότητα στις ΜΜΕ να ενώνουν τις δυνάμεις τους προκειμένου να αυξήσουν την αγοραστική τους ικανότητα, να διεισδύσουν σε νέες και απομακρυσμένες αγορές με μικρό κόστος, να αποκτήσουν πρόσβαση σε πληροφορίες για την αγορά, να βελτιώσουν την υλικοτεχνική τους διαχείριση και να αναπτύξουν από κοινού μέσα Ε&Α.

Ωστόσο, οι ΜΜΕ δεν έχουν τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες, ενώ παράλληλα πλήττονται από την ανεπαρκή αποδοχή και εμπιστοσύνη των καταναλωτών στο ηλεκτρονικό εμπόριο (ιδίως δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις αυτές δεν έχουν εύκολα αναγνωρίσιμη εικόνα). Επιπροσθέτως, οι μικρές εταιρείες χρειάζονται ένα σαφές και απλό κανονιστικό περιβάλλον, καθώς και τηλεπικοινωνιακά τιμολόγια προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητες του ηλεκτρονικού εμπορίου. Επιπλέον, υπάρχουν δυσαναλογίες από πλευράς ενημέρωσης, αγοραστικής ισχύος και εκπροσώπησης μεταξύ των παρόχων τεχνολογίας και των μικρών εταιρειών. Το ηλεκτρονικό εμπόριο θα έχει έναν απολύτως θετικό αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών ΜΜΕ μόνο όταν ο καθένας αποκτήσει ευχερή και χαμηλού κόστους πρόσβαση στο Ιnternet, ακριβώς όπως στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και ύδρευσης. Η έλλειψη ενημέρωσης και κατάρτισης, το υψηλό κόστος των τηλεπικοινωνιών και η αβεβαιότητα που υπάρχει ως προς τις νομικές συνέπειες επισημαίνονται συχνά ως οι κύριοι παράγοντες που αναστέλλουν την ταχεία "απογείωση" μιας μαζικής αγοράς ηλεκτρονικού εμπορίου στην Ευρώπη, δεδομένου ότι εμποδίζουν την είσοδο μιας κρίσιμης μάζας επιχειρηματιών-χρηστών στην ηλεκτρονική αγορά.

Οι παρακάτω δράσεις εφαρμόστηκαν το 1999 και συνεχίζονται και το 2000:

* προώθηση της ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης: δεδομένου ότι το 99 % του συνόλου των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων είναι ΜΜΕ, οι δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων έχουν καίρια σημασία για την επιτυχία του ηλεκτρονικού εμπορίου. Ως εκ τούτου, κατά τη διάρκεια του 2000 θα πραγματοποιηθεί σε πέντε κράτη μέλη μια εκστρατεία ενημέρωσης που θα απευθύνεται σε μικρομεσαίες εμπορικές επιχειρήσεις. Αυτή η εκστρατεία ενημέρωσης θα καλύπτει διάφορα ζητήματα και κρίσιμα θέματα που σχετίζονται με το ηλεκτρονικό εμπόριο.

Η χρήση του ηλεκτρονικού εμπορίου από τις ΜΜΕ προωθείται μέσω των παρακάτω πρωτοβουλιών:

* καθιέρωση, σε συνεχή βάση, ορισμένων on-line μη κερδοσκοπικών επιχειρηματικών υπηρεσιών για την προώθηση της ανταγωνιστικότητας των μικρών επιχειρήσεων στο ηλεκτρονικό εμπόριο. Οι υπηρεσίες που αναπτύσσονται θα διευκολύνουν τη δημιουργία συνεταιριστικών δομών βάσει των εντοπιζόμενων βέλτιστων πρακτικών. Θα προωθηθεί επίσης η σύναψη συμφωνιών συνεργασίας μεταξύ επιχειρηματικών χρηστών, περιφερειακών και τοπικών αρχών, επαγγελματικών οργανώσεων και παρόχων τεχνολογίας, προκειμένου να βοηθηθούν οι ΜΜΕ να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους στα πλαίσια του ηλεκτρονικού εμπορίου.

* Θέσπιση ενός on-line συστήματος επιχειρηματικής πιστοποίησης και διαιτησίας για τις ΜΜΕ. Η υπηρεσία αυτή, που θα αναπτυχθεί σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα, έχει σκοπό να προσφέρει στις ΜΜΕ επιχειρηματικές υπηρεσίες όπως η εμπορική διαφήμιση, η πιστοποίηση και η σήμανση ποιότητας ή συστήματα πληρωμών. Η παροχή αυτών των υπηρεσιών σε οικονομικά προσιτή και αξιόπιστη βάση έχει ζωτική σημασία για την επιτυχή δραστηριοποίηση των ΜΜΕ στο Internet.

3.9. Προώθηση της καινοτομίας

Η προώθηση της καινοτομίας στους κόλπους των ΜΜΕ αποτελεί καίριο ζήτημα, στο οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση αποδίδει πρωτεύουσα σημασία. Για την επίτευξη του στόχου αυτού χρησιμοποιούνται τα εξής μέσα:

* εφαρμογή πιλοτικών δράσεων και εκπόνηση μελετών στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος "Προώθηση της καινοτομίας και ενθάρρυνση της συμμετοχής των ΜΜΕ" βάσει το 5ου προγράμματος-πλαισίου Ε&TA,

* μέτρα υποστήριξης των ενισχυόμενων περιφερειών της Ένωσης και

* χρηματοδότηση των καινοτόμων επιχειρήσεων.

Η χρηματοδότηση των καινοτόμων επιχειρήσεων εξετάζεται στην αρχή του κεφαλαίου ΙΙ στο τμήμα που αφορά τα χρηματοδοτικά μέσα. Σχετικές πληροφορίες πρακτικού χαρακτήρα υπάρχουν στο δικτυακό τόπο Cordis [68].

[68] http://www.cordis.lu/finance/src/acc-fin.htm.

Πιλοτική δράση "Μηχανισμοί διευκόλυνσης της ίδρυσης και ανάπτυξης καινοτόμων επιχειρήσεων"

Με βάση τα συμπεράσματα του πρώτου ευρωπαϊκού φόρουμ καινοτόμων επιχειρήσεων, που πραγματοποιήθηκε στη Βιέννη το Νοέμβριο του 1998, η Επιτροπή αποφάσισε να εφαρμόσει μια πιλοτική δράση με στόχο την τόνωση των μηχανισμών που υποστηρίζουν τη δημιουργία και την ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων.

Σκοπός αυτής της πιλοτικής δράσης είναι να εντοπίσει, αναλύσει και επικυρώσει περιφερειακές (ή ενδοπεριφερειακές) πρωτοβουλίες αριστείας, που συμβάλλουν στη δημιουργία και την ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων.

Η προστιθέμενη αξία της πρωτοβουλίας έγκειται ιδιαίτερα στην ανταλλαγή πληροφοριών, εμπειριών, ικανοτήτων και ορθών πρακτικών και στην προβολή "επιτυχημένων περιπτώσεων". Από τη διαδικασία αυτή αναμένεται να δημιουργηθεί μια "ευρωπαϊκή προθήκη" καινοτομίας, η οποία θα μπορούσε να έχει ευρύ αντίκτυπο και πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα για όλες τις περιφέρειες της ΕΕ, ενθαρρύνοντας τους οικονομικούς παράγοντες να αναπτύξουν παρόμοιες πρωτοβουλίες, προσαρμοσμένες στο τοπικό περιβάλλον τους.

Λόγω του πιλοτικού της χαρακτήρα, η δράση αυτή πρέπει να ολοκληρωθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα (λιγότερο από δύο χρόνια) ώστε να καταστεί δυνατή η άντληση διδαγμάτων και, εν συνεχεία, η εφαρμογή σχετικών δράσεων κατά τη διάρκεια του 5ου προγράμματος-πλαισίου.

Στις 15 Ιουνίου 1999 δημοσιεύθηκε μια πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων [69], ενδεικτικού προϋπολογισμού 12 εκατ. ευρώ, στα πλαίσια της οποίας ζητήθηκε η υποβολή προτάσεων για 3 είδη δράσεων: θεματικά δίκτυα, σχέδια και συνοδευτικά μέτρα.

[69] ΕΕ C 167 της 15.6.1999, σ. 11.

* Θεματικά δίκτυα περιοχών αριστείας, σκοπός των οποίων είναι ο εντοπισμός και η δικτύωση ευρωπαϊκών οικονομικών περιοχών (περιφερειών ή υποπεριφερειών) που μπορούν να επιδείξουν επιτυχή προγράμματα και κατάλληλες συνθήκες για τη δημιουργία καινοτόμων εταιρειών, με τελικό στόχο την ανταλλαγή πληροφοριών, εμπειριών και μεθόδων.

Θα απονέμεται ένα ευρωπαϊκό σήμα αριστείας (υπεροχής), με σκοπό τη διάκριση και την αξιοποίηση εγκεκριμένων προτάσεων που προέρχονται από μεμονωμένες οικονομικές περιοχές οι οποίες πληρούν τα κριτήρια αριστείας τα οποία καθορίζει η Επιτροπή.

* Σχέδια, στόχος των οποίων είναι, αφενός, η επικύρωση πρωτότυπων μέσων και προσεγγίσεων που χρησιμοποιούνται στην ΕΕ και στα συνδεδεμένα μ' αυτήν κράτη, με σκοπό τη στήριξη της δημιουργίας και της ανάπτυξης καινοτόμων επιχειρήσεων και την ενθάρρυνση των ιδιωτικών επενδύσεων στις επιχειρήσεις αυτές, και, αφετέρου, η δοκιμή της δυνατότητας μεταφοράς αυτών των μέσων και προσεγγίσεων σε άλλα περιβάλλοντα.

Ειδικότερα, έχουν τεθεί οι εξής προτεραιότητες:

- διασύνδεση και ανταλλαγή τοπικών χρηματοδοτικών μηχανισμών [όπως, π.χ., περιφερειακών ταμείων ή δικτύων ιδιωτών επενδυτών ("επιχειρηματικοί άγγελοι")] και/ή συστημάτων συμβουλευτικής καθοδήγησης για νεοσύστατες καινοτόμες επιχειρήσεις.

- ολοκληρωμένες δράσεις για την κατάρτιση και στήριξη νεοσύστατων καινοτόμων επιχειρήσεων, καθώς και δράσεις που αφορούν ορθές πρακτικές κατά την εκπόνηση επιχειρηματικών σχεδίων (π.χ. διαγωνισμοί επιχειρηματικών σχεδίων).

- νέες υπηρεσίες για νεοσύστατες καινοτόμες επιχειρήσεις σε τεχνολογικά πάρκα, φυτώρια επιχειρήσεων ή επιστημονικά πάρκα.

- μηχανισμοί για την τόνωση της μεταφοράς γνώσεων και της δημιουργίας καινοτόμων επιχειρήσεων (spin-out) από ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (πανεπιστήμια κ.λπ.) και ερευνητικά ιδρύματα, σε αλληλεπίδραση με τη βιομηχανία και με επενδυτές.

- πρωτοβουλίες που υποστηρίζουν την ανάπτυξη και την πρόσβαση καινοτόμων επιχειρήσεων σε διεθνείς αγορές (π.χ. επενδυτικά φόρουμ, εκδηλώσεις διαμεσολάβησης ή εταιρικών σχέσεων κ.λπ.).

Η δράση αυτή απευθύνεται κυρίως σε πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα και οργανισμούς του δημόσιου τομέα σε τοπικό, περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο.

* Συνοδευτικά μέτρα, που έχουν ως στόχο την προετοιμασία ή τη στήριξη άλλων δράσεων, όπως, π.χ., του δικτύου ή των σχεδίων, και τα οποία συμβάλλουν στην επίτευξη στρατηγικών στόχων, όπως είναι η χάραξη της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της καινοτομίας. Η πρόσκληση περιλαμβάνει δύο είδη συνοδευτικών μέτρων:

- μέτρα υποστήριξης για τη διευκόλυνση της αλληλεπίδρασης μεταξύ των δικτύων (π.χ., εργαστήρια, δικτυακός τόπος κ.λπ.) και της διαχείρισής τους, περιλαμβανομένης της ανταλλαγής πληροφοριών, της μεταφοράς βέλτιστων πρακτικών και της οργάνωσης εκδηλώσεων προβολής (π.χ., ενός ετήσιου ευρωπαϊκού φόρουμ καινοτόμων εταιρειών).

- μια "διεπαφή της πολιτικής για την καινοτομία" σε συντονισμό με άλλες σχετικές πολιτικές της ΕΕ, με σκοπό την εξαγωγή διδαγμάτων από τις δραστηριότητες των θεματικών δικτύων και των σχεδίων, μέσω της ανάπτυξης επαφών με ομάδες εμπειρογνωμόνων, της οργάνωσης προγραμμάτων επισκέψεων, της πραγματοποίησης εργαστηρίων, της εφαρμογής προγραμμάτων συγκριτικής αξιολόγησης κ.λπ.

Μελέτες και ορθές πρακτικές στον τομέα της καινοτομίας

Το 1999, άρχισε η διεξαγωγή 14 ερευνών-μελετών με στόχο να στηριχθεί ουσιαστικά η ανάλυση και η συγκριτική αξιολόγηση των επιδόσεων στον τομέα της καινοτομίας στην Ευρώπη. Τα αποτελέσματα αυτών των μελετών, τα οποία θα είναι διαθέσιμα το 2000, θα συμβάλουν στη διάδοση ορθών πρακτικών μεταξύ των επιχειρήσεων και των υπεύθυνων για τη χάραξη πολιτικής. Οι μελέτες θα καλύπτουν τα θέματα τα οποία χαρακτηρίζονται ως θέματα προτεραιότητας για ανάληψη δράσης από το Ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την καινοτομία, όπως τα εξής:

- καινοτόμες επιχειρήσεις.

- χρηματοδότηση νέων εταιρειών τεχνολογικής βάσης.

- προστασία των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη.

- μεταφορά τεχνολογίας από μεγάλα δημόσια ερευνητικά ιδρύματα.

Σε συνεργασία με τη Eurostat, η Διεύθυνση της Επιτροπής που είναι αρμόδια για την καινοτομία δρομολόγησε το 1999 σειρά μελετών που αποσκοπούν στην αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της Κοινοτικής Έρευνας Καινοτομίας - II και που καλύπτουν τις επιδόσεις των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στον τομέα της καινοτομίας κατά την περίοδο 1997-1998. Τα εξεταζόμενα θέματα είναι τα εξής:

- καταμέτρηση (και ποσοστό) των καινοτόμων επιχειρήσεων κατά τάξη μεγέθους.

- καινοτόμες επιχειρήσεις κατά είδος καινοτομίας.

- ένταση καινοτομίας (ποσοστό των δαπανών για δραστηριότητες καινοτομίας σε σχέση με τον κύκλο εργασιών της εταιρείας).

- στόχοι καινοτομίας.

- πηγές πληροφοριών για σχέδια καινοτομίας.

- ανασταλτικοί παράγοντες που εμποδίζουν την εφαρμογή σχεδίων καινοτομίας από τις επιχειρήσεις.

Η έρευνα και η ανάλυση των επιδόσεων και των πολιτικών της Ευρώπης στον τομέα της καινοτομίας συνεχίστηκε και το 2000. Στις 23 Σεπτεμβρίου 1999 δημοσιεύθηκε πρόσκληση υποβολής προσφορών [70] προκειμένου να επιλεγούν οι αντισυμβαλλόμενοι για την εκπόνηση νέας σειράς μελετών.

[70] ΕΕ C 269, 23.9.1999, σ. 12.

* Σχέδια καινοτομίας και συνοδευτικά μέτρα

Το 1999, η Επιτροπή δημοσίευσε μια πρόσκληση υποβολής προτάσεων [71] για σχέδια καινοτομίας και συνοδευτικά μέτρα [περιλαμβάνονται: μέτρα υποστήριξης δεσμών (cluster), κοινές δομές προώθησης και κοινή διεπαφή πολιτικής], με συνολική χρηματοδότηση ύψους 15,6 εκατ. ευρώ. Το 42 % των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στις δράσεις αυτές είναι ΜΜΕ. Λόγω της φύσεως των σχετικών εργασιών, οι περισσότερες επιχειρήσεις που θα επωφεληθούν κατά τη φάση διάδοσης των αποτελεσμάτων που θα προκύψουν από τις δράσεις αυτές αναμένεται επίσης να είναι ΜΜΕ.

[71] ΕΕ C 80 της 23.3.1999, σ. 12.

* Καινοτομία και δίκτυο Κέντρων Αναδιανομής

Το δίκτυο των Κέντρων Αναδιανομής Καινοτομίας περιλαμβάνει 53 μέλη [72]. Η κοινοτική συμβολή ανέρχεται σε 54 εκατ. ευρώ επί συνολικού προϋπολογισμού 100 εκατ. ευρώ για διάστημα 30 μηνών στο πλαίσιο του προγράμματος «Καινοτομία». Τα Κέντρα Αναδιανομής Καινοτομίας συμβουλεύουν τις επιχειρήσεις σε θέματα τεχνολογίας και καινοτομίας, ιδίως για τις διεθνικές μεταφορές τεχνολογίας.

[72] http://www.cordis.lu/irc/home.html.

Οι επιδόσεις του δικτύου σε σχέση με τις ΜΜΕ για την περίοδο από τα τέλη του 1997 έως τα μέσα του 1999 έχουν ως εξής:

- αριθμός επαφών με πελάτες (ΜΜΕ): 47 694

- αριθμός ΜΜΕ που υποστηρίχθηκαν: 38 632

- αριθμός μεταφορών τεχνολογίας που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης: 1 686

- αριθμός υπογραφεισών συμφωνιών μεταφοράς τεχνολογίας: 222

- υποβληθείσες προτάσεις σχεδίων Ε&ΤΑ: 1 870

- εγκριθείσες προτάσεις σχεδίων Ε&ΤΑ: 877.

* Προώθηση της καινοτομίας στις ενισχυόμενες περιφέρειες της Ένωσης [73]

[73] http://www.inforegio.cec.eu.int/wbpro/prord/prordi/pdia3 %5Fen.htm.

RIS-RITTS: περιφερειακές στρατηγικές καινοτομίας (RIS) και περιφερειακές στρατηγικές και υποδομές καινοτομίας και μεταφοράς τεχνολογίας (RITTS)

Παρά το γεγονός ότι οι περιφερειακές στρατηγικές καινοτομίας (RIS) συγχρηματοδοτούνται από τη ΓΔ REGIO και οι περιφερειακές στρατηγικές και υποδομές καινοτομίας και μεταφοράς τεχνολογίας (RITTS) χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα "Καινοτομία", η διαχείριση αυτών των δύο πρωτοβουλιών γίνεται από κοινού.

Από το 1994, περισσότερες από 100 περιφέρειες έλαβαν χρηματοδότηση για την κατάρτιση RIS και RITTS (500 000 ευρώ, που χορηγήθηκαν σε ποσοστό 50 % από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και 50 % από την αντίστοιχη περιφέρεια).

Ο κύριος στόχος είναι η δημιουργία ενός αποτελεσματικού περιφερειακού συστήματος καινοτομίας, με τη βελτίωση των υφισταμένων περιφερειακών δυνατοτήτων στον τομέα αυτόν. Οι RIS δεν περιορίζονται στους τομείς της υψηλής τεχνολογίας, αλλά καλύπτουν και παραδοσιακούς τομείς, όπως επίσης και τον τομέα των υπηρεσιών (παραδείγματος χάριν τον τουρισμό), που είναι σημαντικοί στις μειονεκτούσες περιφέρειες, και δίνουν έμφαση στις ΜΜΕ.

Οι RIS κατέστησαν δυνατό τον εντοπισμό νέων σχεδίων καινοτομίας στις επιχειρήσεις, και ιδίως στις ΜΜΕ. Επέτρεψαν επίσης τη δημιουργία νέων περιφερειακών εταιρικών σχέσεων για την οικονομική ανάπτυξη και την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων και ιδιωτικών τομέων. Π.χ., οι επιτροπές καθοδήγησης πολλών σχεδίων RIS (όπως τα σχέδια για το βελγικό Λιμβούργο, το Yorkshire & Humberside, το Strathclyde και το Shannon) προεδρεύονται από επιχειρηματίες, πράγμα που δίνει τη δυνατότητα στα εν λόγω διαχειριστικά όργανα να αντιμετωπίζουν τα πράγματα με μια σαφώς επιχειρηματική προοπτική. Στις επιτροπές αυτές συμμετέχουν επίσης και πολιτικές προσωπικότητες.

Πάνω από 5 000 ΜΜΕ υποβλήθηκαν σε τεχνολογικούς ελέγχους και/ή συνεντεύξεις.

Μια υπό κατασκευή βάση δεδομένων (RINNO), που αφορά τις δημόσιες δράσεις περιφερειακής καινοτομίας, θα αποτελέσει ένα "έξυπνο" ευρετήριο, που θα διευκολύνει τον εντοπισμό και τη διάδοση ορθών πρακτικών στους περιφερειακούς υπεύθυνους.

Επιπροσθέτως, δημιουργήθηκε ένα δίκτυο για τις RITTS-RIS [74], σκοπός του οποίου είναι να βοηθήσει τις περιφέρειες να διευκολύνουν τις μεταξύ τους ανταλλαγές σε θέματα στρατηγικών καινοτομίας, να συμβάλει στη δημιουργία δικτύων μεταξύ των συμμετεχουσών περιφερειών με την ανάπτυξη μιας κοινής πλατφόρμας μεταξύ τους και να εξασφαλίσει τη διάδοση των λαμβανομένων αποτελεσμάτων σε φορείς εκτός του δικτύου.

[74] http://www.innovating-regions.org.

TRIP (Διαπεριφερειακά Σχέδια Καινοτομίας)

Τα σχέδια TRIP αποσκοπούν στην προώθηση της συνεργασίας όσον αφορά την πρακτική επεξεργασία και εφαρμογή μέτρων τα οποία απορρέουν από τις RITTS και RIS. Η πεμπτουσία των σχεδίων TRIP συνίσταται στην από κοινού ανάπτυξη νέων μεθόδων και όχι απλώς στη μεταφορά εμπειριών. Τα σχέδια αυτά αναμένεται να προσθέσουν αξία στις RITTS ή τις RIS σε κάθε περιφέρεια με την εφαρμογή συγκεκριμένων δράσεων καινοτομίας, ενισχύοντας τις ανταλλαγές και τη συνεργασία με άλλες περιφέρειες σε σχέδια καινοτομίας. Επί του παρόντος είναι σε εξέλιξη 11 σχέδια TRIP, συνολικού προϋπολογισμού 4,5 εκατ. ευρώ, στους τομείς των διασυνδέσεων βιομηχανίας-έρευνας, της ένταξης των ΜΜΕ στην αλυσίδα προμηθειών, των περιφερειακών οικονομικών ερευνών και της υποστήριξης της καινοτομίας στον τομέα των υπηρεσιών.

Τα RTT (πολυπεριφερειακά πιλοτικά σχέδια μεταφοράς τεχνολογίας), εκ των οποίων επελέγησαν 7 σχέδια, έχουν στόχο να μειώσουν τις ανισορροπίες μεταξύ των περιφερειών και να ενθαρρύνουν τη διαπεριφερειακή συνεργασία σε θέματα έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας. Παραδείγματος χάριν, το σχέδιο Footwear έχει στόχο να προσαρμόσει, να επιδείξει και να μεταφέρει σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις του τομέα της υποδηματοποιίας που προέρχονται από ισπανικές, πορτογαλικές και ελληνικές περιφέρειες του στόχου 1 μια ιταλική τεχνολογία σχεδιασμού και αυτοματοποιημένης παραγωγής καλουπιών. Σε ένα διαφορετικό τομέα, το σχέδιο Esteem αποσκοπεί στη μεταφορά περιβαλλοντικών τεχνολογιών παραγωγής σε βρετανικές, ελληνικές, γερμανικές και φινλανδικές ΜΜΕ.

Προώθηση της ίδρυσης καινοτόμων ΜΜΕ στις ενισχυόμενες περιοχές της ΕΕ: Ευρωπαϊκά Κέντρα Επιχειρήσεων και Καινοτομίας - BIC (CEEI)

Προκειμένου να υποστηριχθούν η ανάπτυξη και η καινοτομική δραστηριότητα των ΜΜΕ, καθώς και η ίδρυση καινοτόμων επιχειρήσεων, δημιουργήθηκε ένα δίκτυο 150 Κέντρων Επιχειρήσεων και Καινοτομίας - BIC -, κυρίως στις ενισχυόμενες περιοχές της Ένωσης, βάσει ενός πειραματικού προγράμματος που εφαρμόζεται στα πλαίσια της κοινοτικής περιφερειακής πολιτικής. Πρόκειται για κέντρα υποστήριξης, αποστολή των οποίων είναι να συμβάλλουν στην ανάπτυξη και τη δημιουργία καινοτόμων επιχειρήσεων μέσω ενός συστήματος παροχής ολοκληρωμένων υπηρεσιών καθοδήγησης και εκπαίδευσης στις επιχειρήσεις.

Μετά τη θετική αξιολόγηση του προγράμματος, από πλευράς ανάπτυξης και δημιουργίας επιχειρήσεων και θέσεων απασχόλησης, η Επιτροπή, στις νέες κατευθυντήριες γραμμές των διαρθρωτικών ταμείων για την περίοδο 2000-2006 [75], αναγνώρισε επίσημα τα BIC ως ένα επιτυχημένο οργανωτικό μοντέλο παροχής ολοκληρωμένων υπηρεσιών στις ΜΜΕ και υπογράμμισε το σημαντικό ρόλο τους στα πλαίσια της περιφερειακής πολιτικής. Συνέστησε στις εθνικές αρχές να κάνουν εντατικότερη χρήση αυτών των μέσων, τόσο με την ίδρυση BIC σε νέες περιοχές όσο και με την ευρύτερη προσφυγή στις υπηρεσίες τους, όπου υπάρχουν, για την εφαρμογή μέτρων δημόσιου χαρακτήρα υπέρ των ΜΜΕ.

[75] ΕΕ C 267, 22.9.1999.

Ήδη προγραμματίζεται η ίδρυση νέων BIC, με περιφερειακές ενισχύσεις, στις περιοχές που υποστηρίζονται από τα διαρθρωτικά ταμεία, ή χωρίς περιφερειακές ενισχύσεις, έξω από τις περιοχές αυτές. Και στις δύο περιπτώσεις, τα εν λόγω Κέντρα μπορούν να ενταχθούν στο ευρωπαϊκό δίκτυο BIC - EBN [76], το οποίο παρέχει στα μέλη του υπηρεσίες τεχνικής βοήθειας.

[76] http://www.ebn.be.

Τα BIC συνδέονται με συμφωνίες συνεργασίας με τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης και με τα Κέντρα Αναδιανομής Καινοτομίας, πράγμα που δίνει τη δυνατότητα σε όλους αυτούς τους φορείς να συνδυάζουν τις υπηρεσίες που παρέχουν στις ΜΜΕ και να εμπλουτίζονται αμοιβαία.

Χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για την τόνωση της καινοτομίας στις ΜΜΕ

Η ανακοίνωση την οποία εξέδωσε η Επιτροπή στις 5 Φεβρουαρίου 1999 σχετικά με την προώθηση της καινοτομίας μέσω των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας [77] αντανακλά τις ευρείες διαβουλεύσεις που πραγματοποιήθηκαν για την Πράσινη Βίβλο του 1997 σχετικά με το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και το σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη [78]. Στην ανακοίνωση συνιστάται, μεταξύ άλλων, η εφαρμογή πιλοτικής δράσης προκειμένου να υποστηριχθούν οι προσπάθειες που καταβάλλουν τα εθνικά γραφεία ευρεσιτεχνίας για την προώθηση της καινοτομίας, ιδίως από τις ΜΜΕ, και επισημαίνεται ότι το σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας πρέπει να γίνει ελκυστικότερο για τις ΜΜΕ. Επιπλέον, πρέπει να εναρμονιστούν και να γίνουν περισσότερο διαφανείς οι όροι υπό τους οποίους είναι δυνατόν να κατοχυρωθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εφευρέσεις που σχετίζονται με λογισμικό. Οι εφευρέσεις αυτού του είδους μπορεί να έχουν ουσιώδη σημασία για την προσέλκυση επιχειρηματικών κεφαλαίων από τις ΜΜΕ.

[77] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή - Η προώθηση της καινοτομίας μέσω του διπλώματος ευρεσιτεχνίας - Η συνέχεια που πρέπει να δοθεί στην Πράσινη Βίβλο για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και το σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη, COM(1999) 42 τελικό, 5.2.1999.

[78] COM(1997) 314 τελικό, 24.6.1997.

Κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας

Η Επιτροπή υπέβαλε την 1η Αυγούστου 2000 πρόταση κανονισμού για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας [79], που αποτελεί βασική προτεραιότητα στον τομέα της πνευματικής ιδιοκτησίας. Η θέσπιση ενός ενιαίου διπλώματος ευρεσιτεχνίας που να καλύπτει ολόκληρο το έδαφος της Κοινότητας έχει ουσιώδη σημασία για την εξάλειψη των στρεβλώσεων ανταγωνισμού που ενδέχεται να προκύψουν από την εδαφική φύση των εθνικών δικαιωμάτων προστασίας. Θα δώσει τη δυνατότητα στις ευρωπαϊκές εταιρείες, περιλαμβανομένων των ΜΜΕ, να προσαρμόσουν τις δραστηριότητες παραγωγής και διανομής τους στην κοινοτική διάσταση και να αντεπεξέλθουν με επιτυχία στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία στα μέτωπα της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας. Το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πρέπει να είναι προσιτό από πλευράς κόστους και να εγγυάται ασφάλεια δικαίου προσαρμοσμένη στις ανάγκες των εταιρειών, και ιδίως των ΜΜΕ.

[79] COM(2000) 412 της 5.7.2000.

Προώθηση της καινοτομίας από τα εθνικά γραφεία διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας

Οι διαβουλεύσεις που πραγματοποιήθηκαν σχετικά με την Πράσινη Βίβλο κατέδειξαν ότι τα εθνικά γραφεία διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας πρέπει να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο για τη διάδοση και την προώθηση του συστήματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας και της συσσωρευμένης τεχνογνωσίας, ιδίως μέσω της μεγαλύτερης συνεργασίας με τους φορείς εκπροσώπησης των ΜΜΕ, τις βιοτεχνικές επιχειρήσεις, τις επαγγελματικές ενώσεις και τους ανεξάρτητους εφευρέτες, καθώς και με τα πανεπιστήμια. Η Επιτροπή οργάνωσε τρεις συναντήσεις στρογγυλής τράπεζας με τα εθνικά γραφεία διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για να διευκολύνει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ τους στον τομέα της προστασίας της καινοτομίας. Στον ίδιο τομέα προγραμματίζεται η ανάληψη και άλλων πρωτοβουλιών με τη συμμετοχή των εθνικών γραφείων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, περιλαμβανομένης μιας πιλοτικής δράσης που εντάσσεται στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ. Αυτή η πιλοτική δράση αναμένεται να ενισχύσει το σημερινό ρόλο της ενημέρωσης για διπλώματα ευρεσιτεχνίας, να παράσχει μια πρώτη αξιολόγηση της προς προστασία εφεύρεσης και να χαράξει μια στρατηγική προστασίας, να προσφέρει πληροφορίες για τις διαδικασίες που προβλέπονται και τις προθεσμίες που πρέπει να τηρούνται για να στεφθεί από επιτυχία αυτή η στρατηγική προστασίας και να δώσει βασικές οικονομικές πληροφορίες σχετικά με τη βιομηχανική ιδιοκτησία.

Η εν λόγω πιλοτική δράση θα καλύπτει την παροχή υποστήριξης στις επιχειρήσεις σε όλο το πλέγμα των θεμάτων που αφορούν τη βιομηχανική ιδιοκτησία: διπλώματα ευρεσιτεχνίας, αλλά επίσης σήματα, σχέδια και υποδείγματα χρησιμότητας. Ως εκ τούτου, θα παράσχει πραγματική "προστασία της καινοτομίας". Αυτός ο νέος ρόλος, τον οποίο θα αναλάβουν τα γραφεία διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που επιθυμούν να συμμετάσχουν στην πρωτοβουλία, θα μπορεί να περιλαμβάνει τη σύσταση μιας μικρής ειδικευμένης ομάδας, σε εθνικό, πολυθεματικό επίπεδο, η οποία θα είναι ευαίσθητη στις ανάγκες των επιχειρήσεων όσον αφορά την προστασία της καινοτομίας και θα μεριμνά για την κατάλληλη κάλυψη των αναγκών αυτών. Οι πρωτοβουλίες τις οποίες θα ήταν δυνατόν να αναλάβουν αυτές οι ομάδες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τη δημοσίευση φυλλαδίων που θα καλύπτουν το σύνολο του τομέα της προστασίας της καινοτομίας, την προετοιμασία δικτυακών τόπων με το ίδιο περιεχόμενο, την οργάνωση εκθέσεων για την καινοτομία και συνεδρίων για τα εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια σε περιφερειακές οργανώσεις, πανεπιστήμια, τεχνικά ιδρύματα κ.λπ.

Αύξηση της ελκυστικότητας του συστήματος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για τις ΜΜΕ

Η Επιτροπή έχει επισημάνει ότι το κόστος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη είναι ένα από τα κυριότερα εμπόδια που δεν επιτρέπουν τη βέλτιστη χρήση του συστήματος, ιδίως από τις ΜΜΕ. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή χαιρέτισε την απόφαση του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας για περαιτέρω μείωση των τελών του. Ωστόσο, η απόφαση αυτή δεν αποκλείει την πρόβλεψη ειδικών διατάξεων για τις ΜΜΕ και τα πανεπιστήμια.

Η καινοτομική ικανότητα των ΜΜΕ θα μπορούσε, επίσης, να υποστηριχθεί και να ενισχυθεί με τη δημιουργία θέσεων ειδικά καταρτισμένων συμβούλων σε αντιπροσωπευτικές οργανώσεις (εμπορικά επιμελητήρια, επαγγελματικές ενώσεις), οι οποίοι θα αναλάβουν το καθήκον να παρέχουν απευθείας πληροφορίες στις επιχειρήσεις και να τις βοηθούν στις ενέργειές τους από τη στιγμή της πραγματοποίησης της καινοτομίας έως τη χορήγηση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας και την εμπορική εκμετάλλευσή του.

Τέλος, η Επιτροπή ενέκρινε τροποποιημένη πρόταση οδηγίας για τα υποδείγματα χρησιμότητας, τα οποία αποτελούν μορφή προστασίας ιδιαίτερα προσαρμοσμένη στις τεχνικές εφευρέσεις, γόνιμη πηγή των οποίων είναι οι ΜΜΕ [80].

[80] Τροποποιημένη πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την προσέγγιση των καθεστώτων νομικής προστασίας των εφευρέσεων με υπόδειγμα χρησιμότητας, COM(1999) 309 τελικό, 25.6.1999.

3.10. Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας: εμπόριο, κοινωνική οικονομία και τουρισμός

Επιχειρήσεις του εμπορίου και της διανομής

Οι πλέον πρόσφατες στατιστικές της Eurostat δείχνουν ότι ο τομέας του εμπορίου και της διανομής αντιπροσωπεύει το 30 % των επιχειρήσεων, το 16 % της απασχόλησης και πάνω από το 13 % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται, δηλαδή για περίπου 5 εκατομμύρια επιχειρήσεις, που δημιουργούν κύκλο εργασιών 640 δισ. ευρώ και προσφέρουν 21,5 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης. Οι επιχειρήσεις αυτές κατανέμονται σε επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου, επιχειρήσεις χονδρικού εμπορίου και επιχειρήσεις διαμεσολάβησης. Η πλειονότητα των επιχειρήσεων του τομέα είναι ΜΜΕ, αλλά πολύ σημαντικό μέρος του όγκου των πωλήσεων του τομέα πραγματοποιείται από μεγάλες εταιρείες. Η αναλογία του γυναικείου εργατικού δυναμικού υπερβαίνει, κατά μέσο όρο, το 50 % (54,8 %). Τα μεγαλύτερα ποσοστά παρατηρούνται στις χώρες με τα υψηλότερα επίπεδα κύκλου εργασιών ανά απασχολούμενο άτομο. Όπως και στην περίπτωση των υπηρεσιών γενικά, ο τομέας του λιανικού εμπορίου είναι εκείνος στον οποίο η γυναικεία απασχόληση καταγράφει τα μεγαλύτερα ποσοστά, φτάνοντας στο 57,6 % της συνολικής απασχόλησης στον εν λόγω τομέα.

Τον Ιανουάριο του 1999 δημοσιεύθηκε μια Λευκή Βίβλος για το εμπόριο [81] ως συνέχεια της Πράσινης Βίβλου της Επιτροπή για το εμπόριο [82], που δημοσιεύθηκε το Νοέμβριο του 1996 και με την οποία δρομολογήθηκε μια διαδικασία διαβουλεύσεων για τον τομέα, τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει και τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να παραμείνει ανταγωνιστικός, διατηρώντας έτσι τη σημαντική συμβολή του στην απασχόληση και την κοινωνική συνοχή.

[81] COM(1999) 6 τελικό της 27.1.1999.

[82] COM(1996) 530 τελικό of 20.11.1996.

Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στην καλύτερη συνεκτίμηση των αναγκών του τομέα στα πλαίσια των κοινοτικών πολιτικών και προγραμμάτων. Η επίτευξη του στόχου αυτού προϋποθέτει τη στενή παρακολούθηση της εξέλιξης του τομέα, και ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου και των συγκεντρώσεων, την κατάρτιση στατιστικών σε συνεργασία με τη Eurostat και την ενίσχυση των σχέσεων με όλους τους παράγοντες του τομέα, τα κράτη μέλη, τους επίσημους φορείς και τις επαγγελματικές οργανώσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Το 1999 αποφασίστηκε η πραγματοποίηση εκστρατείας που θα ονομάζεται "Ευρωπαϊκές Ημέρες Εμπορίου" και θα αποσκοπεί στην αύξηση της ενημέρωσης και της ευαισθητοποίησης σχετικά με τις προκλήσεις και τις συνέπειες του ηλεκτρονικού εμπορίου και του ευρώ για τον τομέα.

Οι εργασίες που πραγματοποίησε η Επιτροπή για τον εντοπισμό ορθών πρακτικών για μικρά καταστήματα σε αγροτικές περιοχές δημοσιεύθηκαν στο δικτυακό τόπο Europa [83].

[83] http://europa.eu.int/comm/enterprise/services/commerce/index.htm.

Το Μάιο του 1999 πραγματοποιήθηκε στη Μάλαγα συνέδριο σχετικά με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα μικρά τοπικά καταστήματα σε αστικές περιοχές. Βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, από κοινού με τα κράτη μέλη, εργασίες για τον προσδιορισμό των σχετικών προβλημάτων και την εξεύρεση πρακτικών λύσεων.

Κοινωνική οικονομία: συνεταιρισμοί, ταμεία αλληλασφάλισης, ενώσεις και ιδρύματα

Τον Ιούνιο του 1997 η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση για την "προώθηση του ρόλου των ενώσεων και ιδρυμάτων στην Ευρώπη" [84], με στόχο να επιστήσει την προσοχή των υπεύθυνων για λήψη αποφάσεων στην αυξανόμενη σημασία που έχουν οι ενώσεις και τα ιδρύματα για την Ευρώπη, αλλά και στα προβλήματα και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν. Η Επιτροπή πρότεινε ειδικά μέτρα, σε κοινοτικό, εθνικό και τομεακό επίπεδο, για την ανάπτυξη του εν λόγω τομέα.

[84] COM(1997)241 τελικό της 6.6.1997.

Έκτοτε, οργανώθηκαν διάφορες εσωτερικές διαβουλεύσεις, 7 εθνικά συνέδρια και 9 συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων για θέματα επικοινωνίας. Σε σχετική έκθεση θα παρουσιαστούν τα πορίσματα των εργασιών αυτών, τα οποία επισημαίνουν, ειδικότερα, τις ανάγκες από πλευράς επαγγελματισμού και κατάρτισης.

Κατά την υπό εξέταση περίοδο πραγματοποιήθηκαν δύο σημαντικά ευρωπαϊκά συνέδρια. Πρώτον, πραγματοποιήθηκε στο Birmingham, τον Ιούνιο του 1998, το 6ο ευρωπαϊκό συνέδριο της κοινωνικής οικονομίας. Πέρα από τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, κατά το συνέδριο αυτό επισημάνθηκε η ικανότητα της κοινωνικής οικονομίας να αναμορφώσει το κράτος πρόνοιας, ενώ δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στο ρόλο που διαδραματίζει για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ιθαγένειας και στη συμβολή του στην επιχειρηματικότητα και τη διά βίου κατάρτιση.

Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε στη Μπολόνια, το Δεκέμβριο του 1998, το συνέδριο για την "Επιχειρηματικότητα και τους συνεταιρισμούς στην Ευρώπη του 2000" με περισσότερους από 500 συνέδρους.

Τουρισμός

Ο τουρισμός είναι ένας ταχέως αναπτυσσόμενος τομέας. Παρά το γεγονός ότι η πρόταση της Επιτροπής σχετικά με το πρόγραμμα Philoxenia δεν υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο, αναπτύσσεται δραστηριότητα για θέματα όπως το ευρώ, η συμβολή του τουρισμού στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης ή οι νέες τεχνολογίες.

Τα στοιχεία που συλλέγονται βάσει της οδηγίας 95/57/ΕΚ του Συμβουλίου [85], για τη συλλογή στατιστικών πληροφοριών στον τομέα του τουρισμού, διαδίδονται σε τακτική βάση από το 1997 και μετά. Ειδικότερα, δημοσιεύεται σε ετήσια βάση (το Μάιο ή τον Ιούνιο) η έκδοση «Tourism in Europe - Key figures», η οποία περιλαμβάνει στοιχεία για τα προηγούμενα τρία έτη σχετικά με τη συνολική δυναμικότητα των τουριστικών καταλυμάτων, τη χρησιμοποίηση των κλινών, τις ροές ημεδαπών και αλλοδαπών τουριστών, καθώς επίσης για τα τουριστικά έσοδα και δαπάνες [86]. Οι ιδιαίτερες προκλήσεις τις οποίες αντιμετωπίζουν οι τουριστικές ΜΜΕ αποτέλεσαν αντικείμενο συστάσεων που διατύπωσε η Επιτροπή μετά από ένα συνέδριο που πραγματοποιήθηκε το Μάιο του 1998, με την υποστήριξη τόσο της Επιτροπής όσο και της βρετανικής προεδρίας [87]. Σε ένα άλλο συνέδριο, που οργανώθηκε από την Επιτροπή τον Οκτώβριο του 1998, εξετάστηκαν οι πρακτικές συνέπειες που θα έχει για τις τουριστικές ΜΜΕ η εισαγωγή του ευρώ [88]. Το συνέδριο αυτό προετοιμάστηκε από την ομάδα εργασίας ευρώ-τουρισμού, αποστολή της οποίας ήταν να βοηθήσει τον τουριστικό τομέα να πραγματοποιήσει με επιτυχία την μετάβαση στο ευρώ. Η έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου για την απασχόληση και τον τουρισμό, που υποβλήθηκε από την Επιτροπή στις 22 Οκτωβρίου 1998, επισήμανε τη σημασία της ανάληψης δραστηριοτήτων υπέρ των τουριστικών ΜΜΕ σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο [89].

[85] ΕΕ L 291, 6.12.1995, σ. 32.

[86] "Tourism in Europe - Key figures 1997-1998", (1999), Eurostat. "Tourism in Europe - Key figures 1996-1997", (1998), Eurostat. "Tourism in Europe - Key figures 1995-1996", (1997), Eurostat.

[87] "Agenda 2010 for Small Businesses in the World's Largest Industry", Llandudno/Ουαλία, 20-22.5.1998, τελικό ανακοινωθέν, 30.6.1998.

[88] "Conference on the euro and tourism: opportunities and strategies for businesses" («Συνέδριο για το ευρώ και τον τουρισμό: ευκαιρίες και στρατηγικές για τις επιχειρήσεις»), Bρυξέλλες, 16.10.1998, τελική έκθεση.

[89] "European Tourism - New Partnership for Jobs" («Ευρωπαϊκός τουρισμός - νέα εταιρική σχέση για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης»), Oκτώβριος 1998.

Πέρα από την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αύξηση του δυναμικού του τουρισμού για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης [90] και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Εσωτερικής Αγοράς της 21ης Ιουνίου 1999, υπάρχει και ένας οδικός χάρτης Internet για τον τουριστικό τομέα [91], ο οποίος παρέχει πληροφορίες σχετικά με τα κοινοτικά προγράμματα για τις τουριστικές ΜΜΕ.

[90] COM(1999) 205 τελικό της 28.4.1999.

[91] http://europa.eu.int/comm/enterprise/services/tourism/index_en.htm.

Το Συμβούλιο, στα συμπεράσματά του, κάλεσε την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συνεργαστούν στενά σε άλλα ζητήματα που ενδιαφέρουν τις τουριστικές ΜΜΕ, όπως η διάδοση πληροφοριών, η κατάρτιση, η ποιότητα, η προστασία του περιβάλλοντος και η αειφόρος ανάπτυξη. Ανταποκρινόμενη στην πρόσκληση αυτή, η Επιτροπή συγκρότησε 4 ομάδες εργασίας για τα θέματα αυτά, οι οποίες απαρτίζονται από εμπειρογνώμονες που ορίστηκαν από τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση προόδου στο Συμβούλιο κατά τα τέλη του 2000.

Από το 1990, οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι πραγματοποιούν συναντήσεις με στόχο τη διατύπωση κοινών απόψεων στα θέματα που αφορούν τον τουρισμό. Το 1999, οι συναντήσεις αυτές απέκτησαν θεσμικό χαρακτήρα με τη μορφή της επιτροπής τομεακού κοινωνικού διαλόγου Horeca [92]/τουρισμού. Επί του παρόντος, συζητούνται θέματα όπως: δυνατότητα έκδοσης ενός "διαβατηρίου προσόντων" στον τομέα Horeca, συστάσεις σχετικά με τον τρόπο προώθησης της απασχόλησης στον ευρωπαϊκό τομέα Horeca, με μέσα όπως η ευελιξία του χρόνου εργασίας, και δυνατότητα τοποθέτησης του τομεακού κοινωνικού διαλόγου σε συμβατική βάση.

[92] HORECA : HOtel, REstaurants and CΑfιs (Ξενοδοχεία, εστιατόρια και καφενεία/καφετερίες).

Όσον αφορά την τεχνολογία της κοινωνίας της πληροφορίας, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ανέλαβαν κοινές δράσεις για ζητήματα όπως οι ανάγκες των τουριστικών ΜΜΕ σε νέες τεχνολογίες ή ο αντίκτυπος του ηλεκτρονικού εμπορίου στις τουριστικές ΜΜΕ. Οι πρωτοβουλίες αυτές οδήγησαν, επίσης, στην ένταξη μιας ειδικής ερευνητικής δράσης για τον τουρισμό στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ. Στις 12 Νοεμβρίου 1999 πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες συνέδριο σχετικά με τον τουρισμό στην κοινωνία της πληροφορίας. Ενόψει του αυξανόμενου ρόλου της τεχνολογίας των πληροφοριών, οι τουριστικές επιχειρήσεις πρέπει να επανεξετάσουν τα προϊόντα τους, το σύνολο των εσωτερικών διαδικασιών και δομών τους, τον τρόπο εμπορίας των προϊόντων τους, τη συνεργασία τους με τους επιχειρηματικούς εταίρους και τις σχέσεις τους με τους πελάτες τους, προκειμένου να παραμείνουν ανταγωνιστικές.

3.11. Κανόνες στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις

Ορισμένες νομοθετικές πράξεις και πρωτοβουλίες στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις ωφελούν άμεσα τις ΜΜΕ:

* Με τη Σύμβαση των Βρυξελλών, της 27ης Σεπτεμβρίου 1968, καθορίστηκαν κοινοί κανόνες για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις [93]. Η εν λόγω σύμβαση (με εξαίρεση για τη Δανία) θα αντικατασταθεί την 1 Μαρτίου 2002 με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις [94]. Σκοπός του κανονισμού είναι να εκσυγχρονίσει τους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου των κρατών μελών στον τομέα της διεθνούς δικαιοδοσίας και να βελτιώσει και επιταχύνει την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις.

[93] Ενοποιημένη έκδοση, που δημοσιεύθηκε στην ΕΕ C 27 της 26.1.1998.

[94] ΕΕ L 12 της 16.1.2001, σ. 1.

* Όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο, σχετικούς κανόνες καθορίζει η Σύμβαση για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές [95].

[95] Κωδικοποιημένη έκδοση, που δημοσιεύθηκε στην ΕΕ C 27 της 26.1.1998.

* Όσον αφορά την επίδοση των πράξεων στις αστικές διαδικασίες, το Συμβούλιο εξέδωσε στις 29 Μαΐου 2000 τον κανονισμό (ΕΚ) 1348/2000 [96] περί επιδόσεως και κοινοποιήσεως στα κράτη μέλη δικαστικών και εξωδίκων πράξεων σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις. Ο κανονισμός αυτός, που ρυθμίζει τους όρους επίδοσης των δικαστικών και εξωδίκων πράξεων μεταξύ των κρατών μελών, θα επιτρέψει τη βελτίωση και επιτάχυνση της διαδικασίας διεξαγωγής των δικών.

[96] ΕΕ L160 της 30.6.2000.

* Τέλος, όσον αφορά την πτώχευση, το Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων εξέδωσε στις 29 Μαΐου 2000 τον κανονισμό (ΕΚ) 1346/2000 [97] περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας. Σκοπός του κανονισμού αυτού είναι να βελτιώσει και να επιταχύνει τις διαδικασίς αφερεγγυότητας που έχουν διασυνοριακές συνέπειες, καθορίζοντας κοινούς κανόνες σε θέματα δικαιοδοσίας, αναγνώρισης και εφαρμοστέου δικαίου στον τομέα αυτόν.

[97] ΕΕ L160 της 30.6.2000.

4. ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΜΕ

4.1. Εσωτερική Αγορά

Στρατηγική Εσωτερικής Αγοράς

Στον πίνακα αποτελεσμάτων της ενιαίας αγοράς, που υποβάλλεται δύο φορές ετησίως, περιλαμβάνονταν τακτικές εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για την ενιαία αγορά. Το σχέδιο δράσης διαδέχθηκε η στρατηγική για την εσωτερική αγορά της Ευρώπης [98], που θέτει τέσσερις στρατηγικούς στόχους προκειμένου να εξασφαλιστεί η πλήρης αξιοποίηση του δυναμικού της ενιαίας αγοράς. Οι στόχοι αυτοί είναι οι εξής: βελτίωση της ποιότητας της ζωής των πολιτών βελτίωση της αποτελεσματικότητας των κοινοτικών αγορών προϊόντων και κεφαλαιαγορών βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και εκμετάλλευση των επιτευγμάτων της εσωτερικής αγοράς σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο.

[98] COM(1999) 624 τελικό της 24.11.1999.

Τα διάφορα στοιχεία της στρατηγικής της εσωτερικής αγοράς, συμπεριλαμβανομένων των αποτελεσμάτων της πρώτης συζήτησης του Συμβουλίου Εσωτερικής Αγοράς για κάθε έτος, θα συνεισφέρουν τόσο στις προτάσεις της Επιτροπής για την αναθεώρηση των δράσεων-στόχων όσο και στις συστάσεις της Επιτροπής για τους γενικούς προσανατολισμούς οικονομικής πολιτικής. Η πρώτη επισκόπηση, που εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 3 Mαΐου 2000 [99], θέτει προτεραιότητες για τη βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς και τη μεγιστοποίηση των οφελών τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους πολίτες.

[99] COM(2000) 257 τελικό της 3.5.2000.

Η στρατηγική λαμβάνει υπόψη τη σημασία μιας σωστά συντονισμένης και συνεκτικής πολιτικής επιχειρήσεων σε όλη την Κοινότητα, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις ανάγκες των ΜΜΕ, ώστε να εξασφαλιστεί η πλήρης αξιοποίηση του δυναμικού τους για καινοτομία, ανάπτυξη και δημιουργία θέσεων εργασίας.

Εταιρικό δίκαιο

Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας SLIM (που αναφέρθηκε παραπάνω) συγκροτήθηκε μια ομάδα εμπειρογνωμόνων, η οποία ανέλαβε ειδικότερα να εξετάσει την πρώτη και δεύτερη οδηγία εταιρικού δικαίου. Η ομάδα εργασίας ολοκλήρωσε τις εργασίες της τον Ιούλιο του 1999 και κατέληξε σε ορισμένες συστάσεις που αναμένεται να συμβάλουν στην απλοποίηση και τον εκσυγχρονισμό των κανόνων που αφορούν τη δημοσιοποίηση των εταιρικών εγγράφων και των απαιτήσεων σχετικά με το ελάχιστο μετοχικό κεφάλαιο των ανωνύμων εταιρειών. Στις 30 Σεπτεμβρίου και 1η Οκτωβρίου 1999 πραγματοποιήθηκε μια πρώτη συζήτηση με τους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών. Στις 5 Ιουνίου 2000 έγινε μια δεύτερη συζήτηση με τους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών. Η Επιτροπή προτίθεται να υποβάλει προτάσεις τροποποίησης της πρώτης οδηγίας εταιρικού δικαίου το 2000. Σε ό,τι αφορά τη δεύτερη οδηγία εταιρικού δικαίου, θα οργανωθεί μια τρίτη συζήτηση με τους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών.

Η Επιτροπή εξετάζει επίσης τη δυνατότητα υποβολής προτάσεων για τις διασυνοριακές συγχωνεύσεις και τη μεταφορά της έδρας των εταιρειών, προτάσεων για τις οποίες δεν απαιτείται η συμμετοχή των εργαζομένων. Οι προτάσεις αυτές θα ωφελήσουν κυρίως τις ΜΜΕ.

Αναγνώριση των προσόντων

Κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής, που υποβλήθηκε το 1996 [100], το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν την οδηγία 1999/42/EΚ της 7ης Ιουνίου 1999 [101] για τη θέσπιση συστήματος αναγνώρισης των προσόντων σχετικά με τις επαγγελματικές δραστηριότητες που καλύπτονται από τις οδηγίες ελευθέρωσης, καθώς και μεταβατικών μέτρων, και για τη συμπλήρωση του γενικού συστήματος αναγνώρισης των διπλωμάτων.

[100] COM(1996) 22 τελικό της 8.2.1996.

[101] ΕΕ L 201, 31.7.1999, σ. 77.

Η οδηγία αυτή έχει στόχο να αναδιαμορφώσει τις κύριες διατάξεις των οδηγιών περί "μεταβατικών μέτρων" και "ελευθέρωσης" που αφορούν ιδιαίτερα το εμπόριο, τη βιομηχανία και τις βιοτεχνικές επιχειρήσεις, ούτως ώστε να απλοποιηθεί η κοινοτική νομοθεσία στον τομέα αυτό. Η οδηγία αποσκοπεί επίσης στη θέσπιση ενός συστήματος αναγνώρισης των προσόντων σχετικά με τις επαγγελματικές δραστηριότητες που καλύπτονταν μέχρι τώρα από τις οδηγίες περί "μεταβατικών μέτρων". Το σύστημα αυτό θα δώσει τη δυνατότητα στους διακινούμενους εργαζόμενους να απαιτήσουν αναγνώριση των προσόντων τους, αν δεν διαθέτουν την επαγγελματική πείρα που απαιτείται για να ζητήσουν αναγνώριση σ'αυτό το πλαίσιο.

Κανόνες λογιστικής

Η οδηγία 78/660/ΕΟΚ [102] για τους ετήσιους λογαριασμούς ορισμένων μορφών εταιριών και η οδηγία 83/349/ΕΟΚ [103] για τους ενοποιημένους λογαριασμούς επιτρέπουν στα κράτη μέλη να απαλλάσσουν από ορισμένες από τις υποχρεώσεις τους τις ΜΜΕ ή τις μικρές εταιρείες που δεν υπερβαίνουν ορισμένα κατώτατα επίπεδα. Το άρθρο 53, παράγραφος 2, της οδηγίας 78/660/ΕΟΚ αναφέρει ότι τα επίπεδα αυτά μπορούν να αναθεωρούνται κάθε 5 έτη υπό το φως των οικονομικών και νομισματικών εξελίξεων στην Κοινότητα. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή εξέδωσε στις 13 Ιουνίου 2000 ανακοίνωση [104] για τη νέα στρατηγική χρηματοοικονομικής πληροφόρησης.

[102] ΕΕ L 222, 14.8.1978, σ. 11.

[103] ΕΕ L 193, 18.7.1983, σ. 1.

[104] CΟΜ(2000) 359 τελικό της 13.6.2000.

H τελευταία αναθεώρηση, που αυξάνει τα ποσά των προηγούμενων κατώτατων ορίων κατά 25 %, εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Ιούνιο του 1999 [105]. Αυτό σημαίνει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να παράσχουν παρεκκλίσεις σε μεγαλύτερο αριθμό ΜΜΕ για την προετοιμασία και δημοσίευση των ετήσιων λογαριασμών τους. Δεδομένης της εισαγωγής του ευρώ, τα ποσά εκφράζονται τώρα σε ευρώ.

[105] Οδηγία του Συμβουλίου 1999/60/ΕΚ της 17.6.1999, ΕΕ L 162, 26.6.1999, σ. 65.

Όταν αναληφθεί διαδικασία για τον εκσυγχρονισμό των λογιστικών οδηγιών, όπως αναφέρεται στο πρόγραμμα δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες [106], θα ληφθούν υπόψη τα αποτελέσματα του ερωτηματολογίου για τη λογιστική στις ΜΜΕ.

[106] COM(1999) 232 της 11.5.1999.

Δημόσιες συμβάσεις

Οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνει η Επιτροπή για να απλουστεύσει την ισχύουσα νομοθεσία περί δημοσίων συμβάσεων, να καταστήσει τις σχετικές διαδικασίες διαφανέστερες, να προωθήσει την αυξημένη χρήση ηλεκτρονικών μέσων και να διευκολύνει την πρόσβαση στις δημόσιες συμβάσεις αναμένεται να ωφελήσουν τη συμμετοχή των ΜΜΕ στον τομέα αυτόν.

Απλούστευση της νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων

Στις δύο πρόσφατες προτάσεις της για τον συντονισμό των διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων προμηθειών, υπηρεσιών και έργων [107] και για το συντονισμό των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας και των μεταφορών [108], η Επιτροπή επιδιώκει να απλουστεύσει και να εκσυγχρονίσει την ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία περί δημοσίων συμβάσεων. Προσπαθεί να επιτύχει το στόχο της κυρίως μέσω της ενοποίησης των υφισταμένων οδηγιών για τις προμήθειες, τις υπηρεσίες και τα έργα σε ένα ενιαίο συνεκτικό κείμενο, καθώς και μέσω της διατύπωσης και των δύο προτάσεων με σαφέστερο και περισσότερο φιλικό για το χρήστη τρόπο.

[107] COM(2000) 275 τελικό της 10.5.2000.

[108] COM(2000) 276 τελικό της 10.5.2000.

Επιπροσθέτως, οι προτάσεις περιλαμβάνουν τα παρακάτω μέτρα, τα οποία αναμένεται να αυξήσουν τη διαφάνεια και τη δυνατότητα πρόσβασης των ΜΜΕ και των λοιπών προμηθευτών στις διαδικασίες ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων.

Δημοσίευση, στην προκήρυξη του διαγωνισμού από τις αναθέτουσες αρχές, της σχετικής βαρύτητας των κριτηρίων ανάθεσης της σύμβασης: το μέτρο αυτό αναμένεται να αυξήσει τη διαφάνεια της διαδικασίας ανάθεσης και να δώσει στις ΜΜΕ και τους λοιπούς προμηθευτές τη δυνατότητα να αξιολογούν καλύτερα, από την έναρξη της σχετικής διαδικασίας, τις πιθανότητές τους να ικανοποιήσουν τα κριτήρια και να αναλάβουν την εκτέλεση της σύμβασης, επικεντρώνοντας τις προσπάθειές τους στα αντίστοιχα σημεία.

Απλούστευση των κανόνων που αφορούν τα τεχνικά πρότυπα: η Επιτροπή έχει προτείνει ο καθορισμός των τεχνικών προτύπων να γίνεται σε σχέση με τα επίπεδα ποιότητας και απόδοσης που πρέπει να πληροί το προϊόν ή η υπηρεσία και όχι να προβλέπεται η απαίτηση να συνάδουν τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες με δεδομένα διεθνή, ευρωπαϊκά ή εθνικά πρότυπα. Σήμερα, η υποχρέωση την οποία προβλέπουν οι οδηγίες περί δημοσίων συμβάσεων της ΕΚ να γίνεται αναφορά στις προσκλήσεις υποβολής προσφορών στα υπάρχοντα πρότυπα έχει ερμηνευθεί συχνά με την έννοια ότι καθιστά υποχρεωτική τη συμμόρφωση με τα εν λόγω πρότυπα, με αποτέλεσμα να αποκλείονται από διάφορους διαγωνισμούς όχι μόνο προμηθευτές τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες των οποίων δεν πληρούσαν μεν τα σχετικά πρότυπα, ανταποκρίνονταν όμως ίσως στις ανάγκες της εκάστοτε αναθέτουσας αρχής, αλλά και προμηθευτές για τα καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες των οποίων δεν υπήρχαν πρότυπα. Αποσαφηνίζοντας το σημείο αυτό, η πρόταση της Επιτροπής έχει στόχο να δώσει μεγαλύτερη ευελιξία στις ΜΜΕ και τους λοιπούς προμηθευτές όσον αφορά τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που προτείνουν.

Καλύτερη κατανόηση των προκηρύξεων των διαγωνισμών από τους προμηθευτές: χρήση του Κοινού Λεξιλογίου Δημοσίων Συμβάσεων (CPV). Το CPV είναι μια ονοματολογία που καθορίζει τα χαρακτηριστικά των διαφόρων έργων, προϊόντων και υπηρεσιών που ενδέχεται να αποτελέσουν αντικείμενο διαγωνισμού. Οι προτάσεις της Επιτροπής προβλέπουν ότι, κατά τη σύνταξη των προκηρύξεων των διαγωνισμών, πρέπει υποχρεωτικά να γίνεται χρήση του CPV. Με τον τρόπο αυτό, οι ΜΜΕ και οι λοιποί προμηθευτές θα μπορούν να προσδιορίζουν με ακρίβεια τη φύση των έργων, υπηρεσιών ή προμηθειών που ζητά η αναθέτουσα αρχή.

Προώθηση της χρήσης ηλεκτρονικών μέσων για την υποβολή προσφοράς

Η αυξημένη χρήση ηλεκτρονικών μέσων θεωρείται ένας τρόπος με τον οποίο η πρόσβαση στις προκηρύξεις διαγωνισμών και τα σχετικά πληροφοριακά στοιχεία μπορεί να γίνει ευκολότερη και ταχύτερη. Συγχρόνως, καθιστά τις διαδικασίες περισσότερο διαφανείς και μειώνει το χρόνο και τις δαπάνες που συνεπάγεται για τις ΜΜΕ και τους λοιπούς προμηθευτές η συμμετοχή τους σε διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων.

Οι προαναφερόμενες προτάσεις οδηγιών της Επιτροπής επιδιώκουν να ενθαρρύνουν τις αναθέτουσες αρχές να υποβάλλουν ηλεκτρονικά στην Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των ΕΚ όχι μόνο τις προκηρύξεις των διαγωνισμών, αλλά και τα τεύχη τεχνικών προδιαγραφών, καθώς και όλα τα λοιπά συνοδευτικά έγγραφα. Όλα τα εν λόγω έγγραφα θα διατίθενται δωρεάν στη βάση δεδομένων TED (Tenders Electronic Daily), η οποία είναι προσπελάσιμη μέσω του Ιnternet [109], συγχρόνως με την προκήρυξη της προσφοράς. Με τον τρόπο αυτό, οι ΜΜΕ και οι λοιποί προμηθευτές που συμμετέχουν σε διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων θα εξοικονομούν χρόνο, κόπο και δαπάνες.

[109] http://ed.eur-op.eu.int.

Η Επιτροπή ανέπτυξε επίσης το δικτυακό τόπο SIMAP (Information System for Public Procurement) [110], στον οποίο παρέχονται γενικά πληροφοριακά στοιχεία για την αγορά δημοσίων συμβάσεων, για τα πρόσφατα νέα και τις τελευταίες εξελίξεις, καθώς επίσης για τους κανόνες και τις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων. Ο δικτυακός τόπος SIMAP παρέχει επίσης πρόσβαση σε προκηρύξεις διαγωνισμών που υπάρχουν στη βάση δεδομένων TED. Ο SIMAP μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τις αναθέτουσες αρχές για την παροχή πληροφοριών σχετικά με τις εσωτερικές τους διαδικασίες, τα μελλοντικά τους σχέδια δημόσιων συμβάσεων, τις συμβάσεις που ανέθεσαν στο παρελθόν και, σε ό,τι αφορά τις υπό εξέλιξη διαδικασίες, τη συγγραφή υποχρεώσεων και το τεύχος τεχνικών προδιαγραφών κάθε διαγωνισμού. Οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να δώσουν τις πληροφορίες αυτές δημιουργώντας το δικό τους «Purchaser Profile» στο SIMAP.

[110] http://simap.eu.int.

Ο δικτυακός τόπος SIMAP προσφέρει στις ΜΜΕ και τους λοιπούς προμηθευτές ένα μηχανισμό αναζήτησης και λήψης πληροφοριών που τους επιτρέπει να αναζητούν γενικά πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τις αναθέτουσες αρχές και ειδικά πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τις ευκαιρίες δημοσίων συμβάσεων. Η Επιτροπή εξετάζει επί του παρόντος την ανάγκη ανάληψης πρωτοβουλιών που θα βοηθούν τις ΜΜΕ να προσαρμοστούν στην αυξημένη χρήση ηλεκτρονικών μέσων στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων.

Διευκόλυνση της πρόσβασης στις δημόσιες συμβάσεις

Η Επιτροπή ανέθεσε στους ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης, CEN και Cenelec, να αναπτύξουν και να υιοθετήσουν ευρωπαϊκά πρότυπα για τα έργα, τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που αποτελούν αντικείμενο πολλών δημοσίων συμβάσεων, με σκοπό να μειωθούν τα εμπόδια που παρακωλύουν τη συμμετοχή στις δημόσιες συμβάσεις. Η CEN και η Cenelec ανέλαβαν επίσης να αναπτύξουν και να υιοθετήσουν ένα ευρωπαϊκό πρότυπο για την έγκριση των κατασκευαστικών επιχειρήσεων.

4.2. Πολιτική ανταγωνισμού

Στόχος της πολιτικής ανταγωνισμού της Κοινότητας είναι η διατήρηση και ανάπτυξη αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην κοινή αγορά. Η πολιτική ανταγωνισμού «ενεργοποιείται» μόνο όταν οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών επηρεάζονται από περιορισμούς του ανταγωνισμού. Η πολιτική ανταγωνισμού εστιάζεται σε τέσσερις κύριους τομείς δράσεις που βασίζονται στη συνθήκη ΕΚ (άρθρα 81 έως 90) και στον κανονισμό του Συμβουλίου που είναι γνωστός ως κανονισμός για τις συγχωνεύσεις:

(1) απαγόρευση των συμφωνιών που περιορίζουν τον ανταγωνισμό και των καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης (π.χ. συμφωνίες καθορισμού τιμών μεταξύ των ανταγωνιστών)

(2) έλεγχος των συγχωνεύσεων μεταξύ εταιρειών (π.χ. συγχώνευση μεταξύ δύο μεγάλων ομίλων που οδηγεί σε δεσπόζουσα θέση τους στην αγορά)

(3) ελευθέρωση των μονοπωλιακών οικονομικών τομέων (π.χ. τηλεπικοινωνίες)

(4) έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων (π.χ. απαγόρευση κρατικής επιχορήγησης που έχει στόχο να διατηρήσει σε λειτουργία μια ζημιογόνα εταιρεία, ακόμη και αν δεν υπάρχει προοπτική ανάκαμψης).

Αν και ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός μεταξύ των εταιρειών ωφελεί κυρίως τους καταναλωτές, είναι επίσης και προς όφελος των επιχειρήσεων. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις ΜΜΕ, που, όπως ο τελικός καταναλωτής, συνήθως υποφέρουν περισσότερο από την αγοραστική δύναμη και τις περιοριστικές πρακτικές των μεγάλων ανταγωνιστών ή προμηθευτών. Περαιτέρω, η πολιτική ανταγωνισμού ευνοεί την είσοδο νέων εταιρειών στην αγορά, εταιρειών που συνήθως είναι ΜΜΕ.

Ωστόσο, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η συμμόρφωση με τους κανόνες ανταγωνισμού μπορεί να αποτελέσει ενδεχομένως επιβάρυνση για τις ΜΜΕ και ότι οι επιχειρήσεις αυτές, καθώς και τα κρατικά μέτρα που λαμβάνονται για να τις βοηθήσουν, είναι λιγότερο πιθανόν να έχουν αρνητικές συνέπειες στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.

Ορισμένες πρόσφατες πρωτοβουλίες στον τομέα της αντιμονοπωλιακής πολιτικής και των κρατικών ενισχύσεων είναι πιθανόν να επηρεάσουν θετικά τις ΜΜΕ. Αφορούν τον ορισμό ορισμένων κατηγοριών συμφωνιών μεταξύ εταιρειών και ορισμένων ειδών κρατικών ενισχύσεων, που θα εξαιρεθούν από την απαγόρευση που επιβάλλεται από τους κανόνες ανταγωνισμού. Επίσης, δρομολογήθηκε μια διαδικασία εκσυγχρονισμού των κανόνων εφαρμογής των περί ανταγωνισμού διατάξεων της Συνθήκης, πράγμα που ενδέχεται να έχει συνέπειες για τις ΜΜΕ.

Κανόνες ανταγωνισμού που εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις

Κάθετες συμφωνίες

Ορισμένες συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων περιορίζουν τον ανταγωνισμό. Το πιο σύνηθες παράδειγμα είναι μία συμφωνία καθορισμού τιμών, ή καρτέλ, κατά την οποία οι εταιρείες καθορίζουν τα επίπεδα των τιμών από κοινού, ώστε οι καταναλωτές να μην είναι σε θέση να επωφεληθούν από τον ανταγωνισμό μεταξύ των προμηθευτών για να επιτύχουν ανταγωνιστικές τιμές. Οι συμφωνίες αυτού του είδους απαγορεύονται από το άρθρο 81 της συνθήκης ΕΚ. Εν τούτοις, ορισμένες συμφωνίες ενδέχεται να ενθαρρύνουν τον ανταγωνισμό, επειδή προωθούν την τεχνική πρόοδο ή βελτιώνουν τη διανομή. Σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο, οι συμφωνίες αυτές μπορούν να εξαιρεθούν από την απαγόρευση, γιατί έχουν τελικά επωφελή επίδραση στην αγορά. Εξαιρέσεις είναι δυνατόν να παρασχεθούν είτε σε μεμονωμένες συμφωνίες μεταξύ εταιρειών είτε σε ολόκληρες κατηγορίες συμφωνιών ίδιας φύσης - π.χ. συμφωνίες διανομής. Οι εξαιρέσεις της δεύτερης περίπτωσης ονομάζονται "απαλλαγές κατά κατηγορίες".

Το Δεκέμβριο του 1999, η Επιτροπή εξέδωσε απαλλαγή κατά κατηγορίες που αφορούσε τις κάθετες συμφωνίες [111], ήτοι τις συμφωνίες μεταξύ εταιρειών που λειτουργούν σε διαφορετικά επίπεδα της παραγωγής ή της αλυσίδας διανομής. Ο κανονισμός αυτός έχει στόχο την αντιμετώπιση μεγάλου αριθμού κάθετων συμφωνιών που, σύμφωνα με τη φύση τους και τη δομή της σχετικής αγοράς, είναι πιθανόν να πληρούν τις προϋποθέσεις για να εξαιρεθούν από μια ενδεχόμενη απαγόρευση που επιβάλλεται από τους κανόνες ανταγωνισμού. Επιπρόσθετα, οι κατευθυντήριες γραμμές [112] που εγκρίθηκαν από την Επιτροπή στις 24.5.2000 διευκρινίζουν την εφαρμογή του άρθρου 81 της Συνθήκης εκτός του πεδίου του κανονισμού περί απαλλαγών κατά κατηγορίες. Η θέσπιση ενός τέτοιου ρυθμιστικού πλαισίου μειώνει το βάρος της συμμόρφωσης για τις εταιρείες, παρέχοντας στους ενδιαφερόμενους έναν "ασφαλή λιμένα", στα πλαίσια του οποίου δεν χρειάζεται να ανησυχούν για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΚ, και καθιστώντας τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 81 στις κάθετες συμφωνίες περισσότερο προβλέψιμη. Τα πλεονεκτήματα αυτά είναι ιδιαιτέρως προφανή όσον αφορά τις ΜΜΕ, για τις οποίες η πολυπλοκότητα των προηγούμενων κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορίες συνεπαγόταν ένα μάλλον μεγάλο βάρος όσον αφορά τη συμμόρφωσή τους.

[111] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 2790/1999 της Επιτροπής της 22ας Δεκεμβρίου 1999 για την εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 3, της Συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες κάθετων συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών, ΕΕ L 336, 29.12.1999, σ. 0021-0025.

[112] http://europa.eu.int/comm/competition/antitrust/legislation.

Διευκρινίζεται επίσης στις κατευθυντήριες γραμμές ότι οι κάθετες συμφωνίες μεταξύ ΜΜΕ θεωρείται απίθανο, εκτός από ειδικές εξαιρέσεις, να έχουν ιδιαίτερη επίδραση στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών και, επομένως, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81.

Εκσυγχρονισμός των διαδικαστικών κανόνων

Επί του παρόντος, μόνο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι δυνατόν να ασκήσει την εξουσία εξαίρεσης (απαλλαγής) μιας περιοριστικής συμφωνίας βάσει του άρθρου 81. Για να τύχουν ατομικής απαλλαγής, οι επιχειρήσεις πρέπει να κοινοποιούν τις συμφωνίες τους στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Κατά τα τελευταία έτη, η Επιτροπή ελάμβανε κατά μέσο όρο άνω των 200 τέτοιων κοινοποιήσεων ετησίως. Το 1999, στο πλαίσιο μιας διαδικασίας εκσυγχρονισμού των κανόνων και διαδικασιών της, η Επιτροπή πρότεινε να τερματιστεί αυτή η συγκεντρωτική κοινοποίηση όλων των συμφωνιών μεταξύ των επιχειρήσεων. Πολλές από τις κοινοποιούμενες συμφωνίες δεν συνεπάγονται σοβαρά προβλήματα για τον ανταγωνισμό. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή ελπίζει ότι θα μπορεί να εστιάζει περισσότερο την προσοχή της στις συμφωνίες που βλάπτουν σοβαρά τον ανταγωνισμό στην κοινή αγορά, και ιδιαίτερα στα καρτέλ. Ελπίζει επίσης να εμπλέξει πιο άμεσα τις αρχές ανταγωνισμού και τα δικαστήρια των κρατών μελών στην εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού.

Στα πλαίσια αυτά, στις 28 Απριλίου 1999, η Επιτροπή εξέδωσε μια Λευκή Βίβλο για τον εκσυγχρονισμό των κανόνων εφαρμογής των άρθρων 81 και 82 της Συνθήκης ΕΚ [113]. Το έγγραφο αυτό προτείνει την κατάργηση του παρόντος συστήματος χορήγησης αδειών. Υποστηρίζει τη θέσπιση ενός νέου συστήματος εφαρμογής, στα πλαίσια του οποίου όχι μόνο η Επιτροπή, αλλά επίσης οι εθνικές αρχές και τα δικαστήρια θα είναι σε θέση να εφαρμόσουν το άρθρο 81 στο σύνολό του. Δεν θα απαιτούνται πλέον αποφάσεις εξαιρέσεων (απαλλαγών) και κοινοποιήσεις: οι περιοριστικές συμφωνίες θα ισχύουν εξ αρχής, εφόσον πληρούν τις τέσσερις προϋποθέσεις του άρθρου 81, παράγραφος 3, και θα είναι άκυρες εφόσον δεν πληρούν όλες αυτές τις προϋποθέσεις. Η Επιτροπή και οι εθνικές αρχές θα ενεργούν με βάση καταγγελίες ή αυτεπάγγελτες διαδικασίες. Θα είναι σε θέση να επικεντρώσουν τη δράση τους στη δίωξη σοβαρών παραβάσεων όπως τα καρτέλ.

[113] ΕΕ C 132, 12.5.1999, σ. 1.

Η αναθεώρηση αυτή, εάν εφαρμοστεί, θα έχει δύο επωφελείς συνέπειες για τις ΜΜΕ.

Θα τις απαλλάξει από την επιβάρυνση της κοινοποίησης στις σπάνιες περιπτώσεις στις οποίες δεν καλύπτονται ούτε από την ανακοίνωση de minimis ούτε από κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την εξάλειψη του κόστους των κοινοποιήσεων, που μπορεί να είναι ιδιαίτερα μεγάλο για τις ΜΜΕ.

Αλλά οι ΜΜΕ προβαίνουν συχνά σε καταγγελίες: είναι τα πρώτα θύματα των περιορισμών του ανταγωνισμού μεταξύ των εταιρειών που διαθέτουν ισχύ στη αγορά. Δίνοντας τη δυνατότητα στην Επιτροπή και τις εθνικές αρχές να ενεργούν αποτελεσματικότερα για την αντιμετώπιση των σοβαρών περιορισμών και να επιλαμβάνονται ταχύτατα των υποβαλλομένων καταγγελιών, η προταθείσα μεταρρύθμιση θα βελτιώσει την κατάσταση των ΜΜΕ ως καταγγελλόντων. Οι ΜΜΕ θα έχουν επίσης τη δυνατότητα να προσφεύγουν άμεσα στα εθνικά δικαστήρια και να ζητούν αποζημίωση: οι εταιρείες που καταγγέλλονται δεν θα είναι πλέον σε θέση να παρεμποδίσουν την εθνική διαδικασία με κοινοποίηση στην Επιτροπή.

Κρατικές ενισχύσεις

Η πολιτική της Επιτροπής στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων ελάμβανε πάντοτε υπόψη την ειδική κατάσταση των ΜΜΕ και υποστηρίζει πολλά μέτρα που λαμβάνουν τα κράτη μέλη για να τονώσουν την ανάπτυξη των επιχειρήσεων αυτών. Η στάση αυτή αντικατοπτρίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις προς τις ΜΜΕ του 1996 [114], που αναφέρουν ότι, εντός ορισμένων ορίων, οι ενισχύσεις προς τις ΜΜΕ μπορεί να είναι επιλέξιμες για την εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 87, παράγραφος 3, στοιχείο γ) της Συνθήκης και, επομένως, να θεωρούνται συμβατές με την κοινή αγορά. Επιπλέον, ο κανόνας de minimis απαλλάσσει τα κράτη μέλη από την υποχρέωση να κοινοποιούν στην Επιτροπή πολύ μικρά ποσά ενισχύσεων, τα οποία θεωρείται ότι δεν επηρεάζουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Tο όριο κάτω από το οποίο η ενίσχυση που παρέχεται σε μια επιχείρηση δεν είναι απαραίτητο να κοινοποιηθεί ανέρχεται στα 100 000 ευρώ κατά τη διάρκεια περιόδου τριών ετών, ανεξάρτητα από το είδος της ενίσχυσης [115]. Παρά το γεγονός το ότι ο κανόνας de minimis δεν θέτει όριο για το μέγεθος της επιχείρησης που λαμβάνει την ενίσχυση, είναι προφανές ότι αφορά κυρίως τις ΜΜΕ.

[114] ΕΕ C 213, 23.7.1996, σ. 4.

[115] Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον κανόνα de minimis για τις κρατικές ενισχύσεις, ΕΕ C 68, 6.3.1996, σ. 9. Οι εξαγωγικές ενισχύσεις δεν καλύπτονται από την απαλλαγή.

Για να βελτιωθεί περαιτέρω η διαχείριση των κρατικών ενισχύσεων προς τις ΜΜΕ, η Επιτροπή ενέκρινε στις 28 Ιουλίου 1999 τρία σχέδια κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορίες που επηρεάζουν τις ΜΜΕ [116]. Αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις προς τις ΜΜΕ, τις ενισχύσεις κατάρτισης και τον κανόνα de minimis. Οι κανονισμοί θα εξαιρέσουν τις εν λόγω κατηγορίες ενισχύσεων από την απαίτηση προηγούμενης κοινοποίησης στην Επιτροπή. Είναι η πρώτη φορά που η Επιτροπή χρησιμοποιεί απαλλαγές κατά κατηγορίες για τις κρατικές ενισχύσεις, αφότου το Συμβούλιο της έδωσε αυτή τη δυνατότητα το 1998 [117]. Οι κανονισμοί μπορούν να κηρύξουν ορισμένες κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων συμβατές με τους κανόνες της ΕΕ, εφόσον πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις, και, ως εκ τούτου, να τις απαλλάξουν από την απαίτηση προηγούμενης κοινοποίησης και έγκρισης από την Επιτροπή. Οι κανονισμοί καθορίζουν σαφείς κανόνες, που ακολουθούν τις γραμμές που καθορίζονται μέχρι τώρα στις αντίστοιχες κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές και πλαίσια. Ο κύριος στόχος της Επιτροπής είναι να απελευθερώσει πόρους από την αξιολόγηση διαφόρων τυποποιημένων περιπτώσεων, των οποίων η συμβατότητα με τους κανόνες της ΕΕ δεν είναι συνήθως προβληματική. Αυτό θα αυξήσει την αποτελεσματικότητα και θα δώσει στις υπηρεσίες της Επιτροπής περισσότερο χρόνο για να επικεντρωθούν στις σημαντικές περιπτώσεις. Τα κράτη μέλη θα αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη στην εφαρμογή των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων της ΕΕ. Οι επιχειρήσεις, και ιδίως οι ΜΜΕ, θα επωφεληθούν από τη διοικητική απλοποίηση και την αυξηση της διαφάνειας.

[116] Έγγραφα SEC(1999) 1179, SEC(1999) 1177, SEC(1999) 1176, που εγκρίθηκαν από την Επιτροπή στις 28.7.1999, PV (1444).

[117] Κανονισμός αριθ. 994/98 για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ της 7.5.1998 του Συμβουλίου για την ίδρυση της Ευρο. Κοινότητας σε ορισμένες κατηγορίες οριζόντιων κρατικών ενισχύσεων.

4.3. Φορολογικό και τελωνειακό περιβάλλον

Οι δραστηριότητες της Επιτροπής έχουν στόχο τη θέσπιση ενός δίκαιου φορολογικού και τελωνειακού περιβάλλοντος για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, πράγμα που απαιτεί συγχρόνως την εμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς και την απλοποίηση των διοικητικών υποχρεώσεων.

Εξάλλου, το σημερινό επίπεδο των υποχρεωτικών εισφορών επί της εργασίας (φόροι και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης) αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις να προβούν σε προσλήψεις. Η διαπίστωση αυτή ισχύει ακόμη περισσότερο για τις μικρές επιχειρήσεις, που αναπτύσσουν συχνά δραστηριότητα μεγαλύτερης έντασης εργασίας από ό,τι οι μεγάλες. Ως εκ τούτου, οι νέες επιχειρήσεις, που είναι κυρίως ΜΜΕ, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση, που εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο το 1998, το 1999 και το 2000 (βλ. σημείο 6.1.1.), τα κράτη μέλη καλούνται, στο πλαίσιο μιας αναδιάρθρωσης των φορολογικών τους συστημάτων, να μειώσουν προοδευτικά τη φορολογική πίεση στο έμμεσο κόστος εργασίας, ιδιαίτερα για τη λιγότερο ειδικευμένη (και χαμηλά αμειβόμενη) εργασία. Επομένως, οι ΜΜΕ, στις οποίες αυτές οι θέσεις εργασίας αντιπροσωπεύουν ένα σχετικά σημαντικό μέρος της απασχόλησης, αναμένεται να είναι οι πρώτοι που θα ωφεληθούν από την εν λόγω μείωση, όταν αυτή πραγματοποιηθεί. Εξάλλου, η διοικητική απλούστευση (π.χ. η δημιουργία ενιαίων σημείων επαφής που θα μπορούν να χρησιμεύσουν ως ενδιάμεσοι για τις ΜΜΕ για όλα τα θέματα που αφορούν τους φόρους και τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης) αναμένεται επίσης να ωφελήσει κατ' αρχάς τις ΜΜΕ, που σπανίως διαθέτουν τους απαραίτητους διοικητικούς πόρους.

4.3.1. Φορολογία των επιχειρήσεων

Η φορολογία είναι ένας από τους τομείς όπου υφίστανται σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών της Ένωσης και όπου πρέπει να θεσπιστούν κοινοί κανόνες. Η Επιτροπή εξέδωσε τον Οκτώβριο του 1997 μια ανακοίνωση [118] προτείνοντας ένα σύνολο μέτρων για την καταπολέμηση του επιζήμιου φορολογικού ανταγωνισμού στην Ένωση. Το Συμβούλιο εξέφρασε τη συμφωνία του για την προσέγγιση αυτή την 1η Δεκεμβρίου 1997 [119]. Επισημάνθηκαν δύο τομείς που ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τις επιχειρήσεις: η φορολογία των επιχειρήσεων και το πρόβλημα των παρακρατήσεων στην πηγή επί των διασυνοριακών πληρωμών τόκων και δικαιωμάτων μεταξύ συνδεδεμένων εταιρειών διαφορετικών κρατών μελών.

[118] COM(1997) 495 τελικό της 1.10.1997 http://europa.eu.int/comm/taxation_customs/taxation/taxation.htm.

[119] Συμπεράσματα του Συμβουλίου Ecofin της 1ης Δεκεμβρίου 1997, ΕΕ C 384 της 10.12.1998, σ. 3.

Όσον αφορά τη φορολογία των επιχειρήσεων, η Επιτροπή πρότεινε την κατάρτιση ενός «κώδικα δεοντολογίας» [120], η εφαρμογή του οποίου αναμένεται να επιτρέψει την αποφυγή του φαινομένου της μείωσης των φορολογικών εσόδων (μείωση της βάσης υπολογισμού του φόρου) λόγω του επιζήμιου φορολογικού ανταγωνισμού. Ο κώδικας δεοντολογίας αφορά τα μέτρα που έχουν ή είναι δυνατόν να έχουν ιδιαίτερη επίπτωση στον τόπο εγκατάστασης των οικονομικών δραστηριοτήτων στην Κοινότητα. Η ομάδα του «κώδικα δεοντολογίας» (φορολογία των επιχειρήσεων) του Συμβουλίου, που συγκροτήθηκε για να προσδιορίσει τα φορολογικά μέτρα που είναι δυνατόν να υπαχθούν στο πεδίο εφαρμογής του κώδικα, υπέβαλε σχετική έκθεση στους υπουργούς εθνικής οικονομίας και οικονομικών το Νοέμβριο του 1999 [121]. Εξάλλου, η Επιτροπή πρότεινε μια οδηγία [122] που έχει στόχο την κατάργηση των κρατήσεων στην πηγή για τις πληρωμές τόκων και δικαιωμάτων μεταξύ επιχειρήσεων διαφόρων κρατών μελών. Πράγματι, οι παρακρατήσεις στην πηγή είναι δυνατόν να συνεπάγονται μακροχρόνιες διατυπώσεις, ενώ συγχρόνως μπορούν να προκαλέσουν απώλειες δημοσίων πόρων και να καταλήξουν μερικές φορές σε διπλή φορολόγηση. Αυτή η δέσμη μέτρων αποτελεί σήμερα αντικείμενο συζητήσεων των αρμοδίων φορέων.

[120] Πρώτη διαθέσιμη έκθεση COM(1998) 595 της 25.11.1998.

[121] Η έκθεση είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση Internet του Συμβουλίου: http://ue.eu.int/newsroom στο σημείο «divers».

[122] COM(1998) 67 τελικό της 4.3.1998.

Το Δεκέμβριο του 1998 το Συμβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή να εκπονήσει μελέτη για τη φορολόγηση των επιχειρήσεων. Η μελέτη αυτή πρέπει, αφενός, να καταδείξει τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των πραγματικών συντελεστών του φόρου εταιρειών στις χώρες της Ένωσης και, αφετέρου, να αναλύσει τα εμπόδια φορολογικής φύσης στα οποία προσκρούει η ανάπτυξη διασυνοριακής δραστηριότητας στην εσωτερική αγορά. Η μελέτη θα λάβει υπόψη την ειδική κατάσταση των ΜΜΕ.

4.3.2. Έμμεση φορολογία: ΦΠΑ

Στον τομέα της έμμεσης φορολογίας, η Επιτροπή είχε προτείνει, τον Ιούλιο του 1996, ένα πρόγραμμα εργασίας για τη θέσπιση ενός κοινού συστήματος ΦΠΑ [123]. Το πρόγραμμα αυτό προέβλεπε ένα εξαιρετικά αυστηρό χρονοδιάγραμμα, σύμφωνα με το οποίο όλες οι προτάσεις που απαιτούνται για την εφαρμογή του νέου κοινού συστήματος ΦΠΑ θα έπρεπε να έχουν υποβληθεί πριν από το τέλος του 1999.

[123] COM(1996) 328 τελικό της 22.7.1996.

Το χρονοδιάγραμμα αυτό δεν κατέστη δυνατόν να τηρηθεί. Πράγματι, αν και είναι αλήθεια ότι η Επιτροπή υπέβαλε σημαντικές προτάσεις, διαπιστώθηκε πολύ γρήγορα ότι η έγκριση των προτάσεων αυτών, που θα έπρεπε να αποτελέσουν τη φάση προετοιμασίας προς το προτεινόμενο νέο κοινό σύστημα (ιδίως, μεταβολή του καταστατικού της επιτροπής ΦΠΑ, επίπεδο του κανονικού συντελεστή ΦΠΑ), δεν ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας.

Αφετέρου, μετά το 1996, κατέστη αναγκαία η ανάληψη νέων πρωτοβουλιών από την Επιτροπή, που δεν προβλέπονταν στο πρόγραμμα εργασίας. Οι πρωτοβουλίες αυτές απορρέουν ειδικότερα από την πρωτοβουλία SLIM (απλούστευση της νομοθεσίας σχετικά με την εσωτερική αγορά) στον τομέα του ΦΠΑ [124] και από την κοινοτική πολιτική στον τομέα της απασχόλησης.

[124] COM(1997) 618 τελικό της 24.11.1997.

Χωρίς να έχει την πρόθεση να θέση σε αμφισβήτηση αυτή καθαυτή την ιδέα ενός οριστικού καθεστώτος φορολόγησης στο κράτος μέλος καταγωγής των πράξεων που συνεπάγονται κατανάλωση στην Ένωση ως μακροπρόθεσμου στόχου, η Επιτροπή επαναξιολόγησε το πρόγραμμα που υποβλήθηκε το 1996 στα πλαίσια της μέριμνάς της για βραχυπρόθεσμη βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Πρόσφατα χάραξε μια νέα στρατηγική που αποβλέπει στη βελτίωση της λειτουργίας του συστήματος ΦΠΑ στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς [125], στρατηγική η οποία έχει τους εξής τέσσερις βασικούς στόχους: απλούστευση και εκσυγχρονισμός των ισχυόντων κανόνων, περισσότερο ομοιόμορφη εφαρμογή των ισχυουσών διατάξεων και νέα εφαρμογή της διοικητικής συνεργασίας.

[125] COM(2000)348 τελικό της 7.6.2000.

Ορισμένες από τις προτάσεις που υποβλήθηκαν παρουσιάζουν άμεσο ενδιαφέρον για τις ΜΜΕ:

Δικαίωμα έκπτωσης του ΦΠΑ

Η Επιτροπή προτείνει την προσέγγιση των κανόνων σχετικά με το δικαίωμα έκπτωσης του ΦΠΑ ο οποίος επιβαρύνει τις δαπάνες που δεν θεμελιώνουν δικαίωμα πλήρους έκπτωσης (π.χ. τις δαπάνες για τα επιβατικά αυτοκίνητα, τα τρόφιμα και τα ποτά, τις διανυκτερεύσεις σε ξενοδοχεία) [126]. Η πρόταση αυτή δεν εγκρίθηκε ακόμη από το Συμβούλιο λόγω των επιπτώσεων που έχει για τα κράτη μέλη.

[126] COM(1998) 377 της 17.6.1998.

Μηχανισμός διασυνοριακής έκπτωσης

Η Επιτροπή πρότεινε μια οδηγία με στόχο την απλοποίηση των διαδικασιών που θα επιτρέπουν στους υποκείμενους στο φόρο που είναι εγκατεστημένοι στην Κοινότητα να ανακτήσουν το φόρο σε ένα άλλο κράτος μέλος όπου δεν είναι εγκατεστημένοι - αντικατάσταση της όγδοης οδηγίας με ένα μηχανισμό διασυνοριακής έκπτωσης, συνοδευόμενο από ένα μηχανισμό αντιστάθμισης μεταξύ των σχετικών κρατών μελών. Η πρόταση αυτή αποτελεί μέρος της πρότασης για την προσέγγιση των κανόνων σχετικά με το δικαίωμα έκπτωσης, η οποία είναι υπό συζήτηση στο Συμβούλιο [127].

[127] COM(1998) 377 της 17.6.1998.

Κατάργηση της φορολογικής αντιπροσώπευσης

Η Επιτροπή πρότεινε επίσης μια οδηγία για τον καθορισμό του υπόχρεου του ΦΠΑ [128], η οποία προβλέπει την κατάργηση της φορολογικής αντιπροσώπευσης μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και για τους υποκείμενους τρίτων χωρών με τις οποίες έχουν συναφθεί συμφωνίες αμοιβαίας συνδρομής για την είσπραξη του φόρου. Η πρόταση αυτή δεν εγκρίθηκε ακόμη από το Συμβούλιο.

[128] COM(1998) 660 τελικό της 27.11.1998.

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι ο στόχος της πρωτοβουλίας SLIM-ΦΠΑ, δηλαδή η απλοποίηση, σε βραχυπρόθεσμη βάση, των υποχρεώσεων των οικονομικών φορέων στον τομέα του ΦΠΑ, δεν έχει ακόμη επιτευχθεί λόγω έλλειψης συμφωνίας σε επίπεδο Συμβουλίου, παρά το γεγονός ότι οι προτάσεις αυτές έχουν την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και των οικονομικών φορέων.

Νέοι κανόνες για το ηλεκτρονικό εμπόριο

Για να δοθεί στις κοινοτικές επιχειρήσεις η δυνατότητα να δραστηριοποιούνται υπό τους καλύτερους δυνατούς όρους στην παγκόσμια αγορά, η Επιτροπή πρότεινε στις 7 Ιουνίου 2000 την τροποποίηση των ισχυόντων κανόνων, ούτως ώστε οι υπηρεσίες που παρέχονται ηλεκτρονικά να υπόκεινται σε ΦΠΑ όταν παρέχονται για «κατανάλωση» στην Ένωση, και, αντιθέτως, να απαλλάσσονται από τον ΦΠΑ όταν παρέχονται για «κατανάλωση» εκτός της Ένωσης. Αυτή η πρόταση περιλαμβάνει επίσης μέτρα διευκόλυνσης και απλούστευσης, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι η διαχείριση και η είσπραξη του ΦΠΑ αξιοποιούν πλήρως τα πλεονεκτήματα τα οποία προσφέρει σήμερα η ηλεκτρονική τεχνολογία. Τα μέτρα αυτά αναμένεται επίσης να ωφελήσουν τις ΜΜΕ παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να ενταχθούν αποτελεσματικά σ' αυτόν τον τομέα, ο οποίος βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη.

Γενική αναθεώρηση του καθεστώτος ΦΠΑ που ισχύει για τις ΜΜΕ

Τα ιδιαίτερα καθεστώτα που ισχύουν για τις ΜΜΕ, και ιδίως τα καθεστώτα απαλλαγών, τα οποία διαφέρουν πολύ μεταξύ των επιμέρους κρατών μελών, αναφέρονται συχνά ως θέματα τα οποία πρέπει να υποβληθούν σε διεξοδική επανεξέταση. Η Επιτροπή γνωρίζει το γεγονός ότι το σημερινό κοινοτικό νομικό πλαίσιο, που θεσπίστηκε με την έκτη οδηγία ΦΠΑ, παρουσιάζει δυσχέρειες όσον αφορά την εφαρμογή του στις διάφορες εθνικές νομοθεσίες. Το ζήτημα αυτό είναι ένα από τα θέματα που επισημαίνονται στο παράρτημα της ανακοίνωσης της 7ης Ιουνίου 2000 ως χρήζοντα διεξοδικής επανεξέτασης. Το εν λόγω θέμα εξετάστηκε σε ένα από τα σεμινάρια που οργανώθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος Fiscalis 2000, στις 9 και 10 Οκτωβρίου στο Φάρο (Πορτογαλία). Στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής την οποία έχει χαράξει η Επιτροπή στον τομέα του ΦΠΑ ενδέχεται να υποβληθούν σχετικές προτάσεις.

ΦΠΑ και απασχόληση

Στο πλαίσιο της εφαρμογής των διαφόρων πολιτικών της Κοινότητας, εμφανίστηκαν άλλες προτεραιότητες. Έτσι, με στόχο την προώθηση της απασχόλησης σε διαρκή βάση στην Ευρώπη και την καταπολέμηση της ανεργίας και της παραοικονομίας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βιέννης (11/12.12.1998) κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση οδηγίας που θα επιτρέπει στα κράτη μέλη που το επιθυμούν να εφαρμόσουν δοκιμαστικά ένα σύστημα μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ για τις υπηρεσίες υψηλής έντασης εργατικού δυναμικού που δεν είναι εκτεθειμένες στο διασυνοριακό ανταγωνισμό. Η Επιτροπή ενέκρινε την πρόταση αυτή στις 17 Φεβρουαρίου 1999. Η πρόταση προέβλεπε τη δυνατότητα να επιτρέπεται στα κράτη μέλη που θα το ζητήσουν να εφαρμόσουν δοκιμαστικά, για περίοδο τριών ετών, ένα μειωμένο συντελεστή ΦΠΑ για τις υπηρεσίες υψηλής έντασης εργατικού δυναμικού. Η πρόταση εγκρίθηκε από το Συμβούλιο [129] με περιορισμό του πεδίου εφαρμογής της (μόνο οι υπηρεσίες που περιλαμβάνονται στο παράρτημα Κ είναι δυνατόν να ληφθούν υπόψη). Εννέα κράτη μέλη υπέβαλαν σχετικές αιτήσεις, οι οποίες αποτέλεσαν αντικείμενο απόφασης του Συμβουλίου, που εκδόθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2000 [130]. Η εφαρμογή του μειωμένου συντελεστή αναμένεται να έχει ευνοϊκή επίδραση για τις ΜΜΕ, οι οποίες δραστηριοποιούνται συχνά σε τομείς υψηλής έντασης εργατικού δυναμικού. Τη μεγαλύτερη επιτυχία σημείωσε ο τομέας των ακινήτων, ο οποίος επελέγη από 7 κράτη μέλη.

[129] Οδηγία 1999/85/ΕΟΚ της 22.10.1999.

[130] Απόφαση 2000/185/ΕΚ, ΕΕ L 59 της 4.3.2000, σ. 10.

Η εμπειρία αυτή θα αξιολογηθεί όσον αφορά την αποτελεσματικότητά της από πλευράς δημιουργίας θέσεων απασχόλησης και συμβολής στην καλή λειτουργία του ισχύοντος φορολογικού συστήματος, με βάση έκθεση την οποία θα υποβάλει κάθε κράτος μέλος που θα την εφαρμόσει. Στη συνέχεια, η Επιτροπή θα προβεί σε συνολική αξιολόγηση και θα υποβάλει σχετικές προτάσεις.

4.3.3. Τελωνειακό περιβάλλον

Το πρόγραμμα δράσης «Τελωνείο 2002» [131] έχει στόχο τον εκσυγχρονισμό των εθνικών τελωνειακών διοικήσεων και την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ τους και με την Επιτροπή. Στόχος του είναι η εξασφάλιση της ομοιογενούς εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας στα εξωτερικά σύνορα και η καλύτερη δυνατή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

[131] ΕΕ L 33 της 4.2.1997 σ. 24

Το πρόγραμμα αυτό προβλέπει, στο άρθρο 6, παράγραφος 2, και στο άρθρο 9, ένα συνεκτικό πλαίσιο που επιτρέπει στην Επιτροπή να προβεί στην απλούστευση των τελωνειακών κανονισμών και διαδικασιών, με στόχο τη διευκόλυνση της συμμετοχής των επιχειρήσεων στο εξωτερικό εμπόριο. Οι κύριες δράσεις που διεξάγονται στον εν λόγω τομέα είναι οι εξής:

- προσαρμογή και απλούστευση των συστημάτων τελωνειακής διαμετακόμισης: τον Απρίλιο του 1999 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν μια τροποποίηση του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα για την εξωτερική διαμετακόμιση η συνακόλουθη τροποποίηση των διατάξεων εφαρμογής του κώδικα, όσον αφορά την κοινοτική διαμετακόμιση, και της σύμβασης σχετικά με ένα κοινό καθεστώς διαμετακόμισης, που συνάφθηκε μεταξύ της Κοινότητας και των χωρών ΕΖΕΣ και Visegrad, βρίσκεται υπό περάτωση και αναμένεται να τεθεί σε ισχύ κατά τα μέσα του 2001. Η πρώτη φάση της λειτουργικής εφαρμογής της μηχανοργάνωσης αυτών των καθεστώτων διαμετακόμισης ξεκίνησε το Μάιο του 2000 σε έναν περιορισμένο αριθμό χωρών για να επεκταθεί κατόπιν, μεταξύ του 2001 και 2003, στο σύνολο των 22 χωρών που εφαρμόζουν το κοινοτικό ή κοινό καθεστώς διαμετακόμισης, με πρόσθετες λειτουργίες. Το σύνολο αυτών των μέτρων αναμένεται να ενισχύσει την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των εν λόγω καθεστώτων, που ανταποκρίνονται σε μια σημαντική ανάγκη των οικονομικών φορέων.

- απλούστευση των οικονομικών τελωνειακών καθεστώτων, πράγμα που συνεπάγεται τροποποιήσεις του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα και των διατάξεων εφαρμογής του, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στις επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν χωρίς υπερβολικές διατυπώσεις εμπορεύματα τρίτων χωρών, τηρουμένης της αρχής της κοινοτικής προτίμησης.

- τροποποίηση του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα ώστε να καταστεί, ειδικότερα, δυνατή η χαλάρωση της υποχρέωσης υποβολής ορισμένων συνοδευτικών εγγράφων μαζί με τη διασάφηση, πράγμα που διευκολύνει τη μηχανογράφηση των διαδικασιών εκτελωνισμού, και να εξευρεθεί περισσότερο ισορροπημένη λύση στο ζήτημα της «καλής πίστης» των εισαγωγέων εμπορευμάτων με προτιμησιακό δασμό.

- Τέλος, η διαδικασία τυποποίησης και απλούστευσης των κανόνων προτιμησιακής καταγωγής οδήγησε, κατά το πρώτο εξάμηνο του 1997, στην έγκριση ενός ενιαίου κειμένου του πρωτοκόλλου για τους κανόνες "καταγωγής", που επισυνάπτεται στις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών που έχει υπογράψει η Κοινότητα με τους ευρωπαίους εταίρους της. Έκτοτε, αυτό το ίδιο κείμενο προτάθηκε στις μεσογειακές χώρες, εφαρμόζεται στη συμφωνία με την Παλαιστίνη, ενώ η Ιορδανία και η Αίγυπτος το έχουν ήδη δεχθεί. Ανάλογο κείμενο εφαρμόζεται στις σχέσεις με τις χώρες δικαιούχους του Συστήματος Γενικευμένων Προτιμήσεων (από την 1η Ιανουαρίου 1999), την Αλβανία και την πρώην Γιουγκοσλαβία, τις χώρες ΑΚΕ (από το Μάρτιο του 2000) και τη Νότια Αφρική.

5. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Η δημιουργία ενός οικονομικού περιβάλλοντος που να ευνοεί τη δημιουργία και ανάπτυξη των επιχειρήσεων αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία τους. Στην επίτευξη του στόχου αυτού συμβάλλουν διάφορες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, όπως η προετοιμασία των ΜΜΕ για τη μετάβαση στο ευρώ, η διευκόλυνση των διασυνοριακών μεταφορών πιστώσεων, το σχέδιο δράσης για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, η Στρογγυλή Τράπεζα Ττραπεζιτών, η δημιουργία δικτύων «business angels» (ιδιωτών επιχειρηματικών επενδυτών) ή η προετοιμασία των επιχειρήσεων για την εισαγωγή τους στο χρηματιστήριο.

5.1. Προετοιμασία των ΜΜΕ για την εισαγωγή του ευρώ

Η προετοιμασία όλων των επιχειρήσεων, και ιδίως των ΜΜΕ, για την εισαγωγή του ευρώ αποτελεί προτεραιότητα της Επιτροπής [132]. Το 1997, δημιουργήθηκε μια ομάδα εργασίας για τις μικρές επιχειρήσεις και το ευρώ, η οποία συνέβαλε στην επισήμανση των ιδιαίτερων δυσκολιών τις οποίες αντιμετωπίζουν οι μικρές επιχειρήσεις στην προετοιμασία τους και πρότεινε λύσεις για να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση των ΜΜΕ για το θέμα αυτό [133]. Δημιουργήθηκε επίσης μια άλλη ομάδα εργασίας για την αποδοχή των νέων τιμών και κλιμάκων αξίας σε ευρώ. Η έκθεση της ομάδας αυτής προσδιόρισε τις προϋποθέσεις που θα ήταν δυνατόν να ενθαρρύνουν τη χρησιμοποίηση του ευρώ κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου μέσω της ανάληψης κοινής δέσμευσης από μέρους των επιχειρήσεων λιανικής πώλησης, των επιχειρηματιών και των καταναλωτών [134].

[132] Γενικές πληροφορίες για το ευρώ είναι διαθέσιμες στη διεύθυνση : http://europa.eu.int/euro.

[133] Πρβλ έκθεση για το ευρώ αριθ. 20. http://europa.eu.int/comm/economy_finance/document/europap/eupidxen.htm.

[134] Πρβλ έκθεση για το ευρώ αριθ. 18. http://europa.eu.int/comm/economy_finance/document/europap/eupidxen.htm.

Τα συμπεράσματα αυτών των δύο ομάδων χρησίμευσαν ως βάση για τις δύο ανακοινώσεις που εκδόθηκαν τον Οκτώβριο του 1997 και το Φεβρουάριο του 1998 για τις πρακτικές πλευρές της εισαγωγής του ευρώ [135]. Χρησίμευσαν επίσης ως βάση για τη σύσταση [136] που εκδόθηκε 23 Απριλίου του 1998 για το διάλογο, την παρακολούθηση και την πληροφόρηση για τη διευκόλυνση της μετάβασης στο ευρώ. Δίνεται έμφαση στην ανάγκη να προετοιμαστούν εγκαίρως οι εταιρείες, ώστε να επωφεληθούν από τις δυνατότητες που δημιουργούνται από το ευρώ όπως η διαφάνεια των τιμών, η μείωση του κόστους των συναλλαγών και η καλύτερη πρόσβαση στις αγορές.

[135] COM(1997) 491 τελικό της 1.10.1997 και COM(1998) 61 τελικό της 11.2.1998.

[136] ΕΕ L 130, 1.5.1998.

Επιπλέον, οι εκπρόσωποι των καταναλωτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αφενός, και οι επαγγελματίες του εμπορίου, του τουρισμού και της βιοτεχνίας, αφετέρου, υπέγραψαν, στις 30 Ιουνίου 1998, συμφωνία που καλύπτει τις εθελοντικές δεσμεύσεις που πρέπει να τηρηθούν κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου. Οι δεσμεύσεις αυτές περιλαμβάνουν: την τήρηση των κανόνων μετατροπής και στρογγυλοποίησης, τη διπλή αναγραφή των τιμών, την ενημέρωση των καταναλωτών, την εκπαίδευση του προσωπικού και, προαιρετικά, τις πληρωμές σε ευρώ. Η συμμόρφωση συμβολίζεται με ένα λογότυπο που δημιουργήθηκε από την Επιτροπή. Η συμφωνία αυτή εφαρμόζεται τώρα σε επίπεδο κρατών μελών.

Η Τask force για την «ανακοίνωση για το ευρώ», που συγκροτήθηκε από την Επιτροπή ως μέρος της δράσης Prince (πρόγραμμα πληροφόρησης του ευρωπαίου πολίτη), δράσης που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη, συνέβαλε στη συνεκτικότερη εφαρμογή όλων των ενημερωτικών δράσεων που υλοποιεί η Ευρωπαϊκή Ένωση με στόχο την προετοιμασία των ΜΜΕ και των πολιτών για το ευρώ. Συγκέντρωσε όλες τις υπηρεσίες της Επιτροπής που συμμετέχουν στην προετοιμασία της μετάβασης στο ευρώ και πέτυχε να επισύρει την προσοχή των κρατών μελών στην κατάσταση των ΜΜΕ. Υποστηρίχθηκε μεγάλος αριθμός δράσεων που είχαν στόχο τις ΜΜΕ, όπως σεμινάρια, δημοσιεύσεις, δράσεις κατάρτισης και δράσεις προώθησης.

Η Επιτροπή δημοσίευσε διάφορες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για την ενθάρρυνση των δράσεων ευαισθητοποίησης των ΜΜΕ [137] και για την υποστήριξη της κατάρτισης των επιχειρηματιών στο θέμα της εισαγωγής του ευρώ [138]. Το εγχειρίδιο (και CD-Rom) με τίτλο «Η επιχείρησή σας και το ευρώ - ένας οδηγός στρατηγικής», που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 1999, διατίθεται μέσω του δικτύου των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης [139]. Έχουν ήδη διανεμηθεί 650 000 αντίτυπα. Η εκστρατεία ενημέρωσης για το ευρώ που δρομολογήθηκε από τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης στις αρχές του 1999 συνεχίστηκε μέχρι τον Ιούνιο του 2000. Περιλαμβάνει 270 δράσεις (π.χ. "club-euro", διαγνωστικές δράσεις, σεμινάρια σε αγροτικές περιοχές) που έχουν στόχο να καταστήσουν δυνατή την απλή και ρεαλιστική «εκμάθηση» του ευρώ, ιδίως για τις επιχειρήσεις που, λόγω του μεγέθους τους ή της γεωγραφικής τους θέσης, δεν μπορούν να ενημερωθούν εκ του σύνεγγυς. Άλλες κοινοτικές πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν τη δημοσίευση εγγράφων όπως ένας πρακτικός οδηγός για τα στρατηγικά και τεχνικά θέματα που σχετίζονται με τη μετάβαση των συστημάτων πληροφόρησης στο ευρώ [140] ή ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να αντικατοπτρίζεται στις χρηματοοικονομικές δηλώσεις η εισαγωγή του ευρώ [141].

[137] ΕΕ C 5, 8.1.1999.

[138] ΕΕ C 263, 20.8.1998.

[139] http://europa.eu.int/comm/enterprise/networks/eic/eic.html.

[140] "Προετοιμασία των συστημάτων χρηματοοικονομικής πληροφόρησης για το ευρώ", http://europa.eu.int/comm/internal_market/en/company/general/euren.htm.

[141] "Λογιστική για την εισαγωγή στο ευρώ", http://europa.eu.int/comm/internal_market/en/company/account/news/545.htm.

5.2. Διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων

Η οδηγία για τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων [142], που τέθηκε σε ισχύ στις 14 Αυγούστου 1999, καλύπτει τις μεταφορές πιστώσεων μικρών ποσών έως 50 000 ευρώ. Η οδηγία θα ωφελήσει τους καταναλωτές, ενώ έχει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία για τις μικρές επιχειρήσεις. Προβλέπει την ενίσχυση της πληροφόρησης και της διαφάνειας, καθώς επίσης την ταχύτερη και περισσότερο αξιόπιστη μεταφορά χρηματικών ποσών. Τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν τη θέσπιση αποτελεσματικών διαδικασιών υποβολής προσφυγών και την πρόβλεψη επαρκών μέσων έννομης προστασίας (διαδικασίες έγερσης αξίωσης και προσφυγής).

[142] Οδηγία 97/5/ΕΚ, ΕΕ L 43, 14.2.1997, σ. 25.

Η οδηγία επίσης:

- κηρύσσει παράνομη τη μη επιτρεπόμενη διπλή χρέωση (όλα τα έξοδα μεταφοράς καταβάλλονται από τον εντολέα, εντός εάν αυτός συμφωνήσει ρητά ότι μπορεί επίσης να επιβαρυνθεί και ο δικαιούχος-αποδέκτης).

- απαιτεί την ολοκλήρωση της διασυνοριακής πίστωσης/χρέωσης εντός 6 ημερών.

- επιβάλλει στις τράπεζες την υποχρέωση να παρέχουν σαφή εκ των προτέρων πληροφόρηση στους καταναλωτές για τις τιμές και

- επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να ορίσουν έναν «διαμεσολαβητή» στον οποίο θα μπορούν να υποβάλλουν τα παράπονά τους οι καταναλωτές.

Η ανακοίνωση της Επιτροπής «Πληρωμές μικρών ποσών στην ενιαία αγορά» [143] εξέτασε περαιτέρω τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων, και ιδιαίτερα το κόστος τους, ζητώντας από τις τράπεζες να επιφέρουν σημαντικές βελτιώσεις στις υπηρεσίες τους έως την 1η Ιανουαρίου του 2002. Οι ίδιες οι τράπεζες πρέπει να καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες προκειμένου να βελτιωθεί η υποδομή διαχείρισης των διασυνοριακών μεταβιβάσεων μικρών ποσών. Η ανακοίνωση εξέτασε επίσης το πρόβλημα της ανεπάρκειας διασυνοριακών ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής και ζήτησε από τους παρόχους υπηρεσιών να εξασφαλίσουν τη διασυνοριακή διαλειτουργικότητα όλων των ειδών ηλεκτρονικών λειτουργιών.

[143] COM(2000) 36 της 31.1.2000.

Η Επιτροπή δημοσίευσε στις 23 Μαΐου 2000 τα πορίσματα μιας έρευνας για τα τραπεζικά τέλη [144] στις 11 χώρες της ζώνης του ευρώ. Η έρευνα αποκαλύπτει ότι οι καταναλωτές εξακολουθούν να επιβαρύνονται κατά μέσο όρο με τέλος 17,10 ευρώ για τη μεταφορά ποσού 100 ευρώ μεταξύ των κρατών μελών, ενώ ή εσωτερική μεταφορά πιστώσεων κοστίζει συνήθως λιγότερο από 1 ευρώ. Επιπλέον, στο 25 % των περιπτώσεων ο δικαιούχος επιβαρυνόταν με μέρος των δαπανών μεταφοράς, παρά το ρητό αίτημα του εντολέα να χρεωθούν όλες οι επιβαρύνσεις σ' αυτόν. Οι μη επιτρεπόμενες επιβαρύνσεις παραβιάζουν την προαναφερόμενη οδηγία για τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων. Όσον αφορά τη θετική πλευρά, η μελέτη αποκάλυψε ότι σε όλες τις περιπτώσεις διασυνοριακών συναλλαγών χρησιμοποιήθηκε η σωστή τιμή μετατροπής σε ευρώ και επίσης ότι οι επιβαρύνσεις για τη διασυνοριακή μεταφορά είναι χαμηλότερες απ' ό,τι το 1994.

[144] Έρευνα του Ευρωπαϊκού Διαπεριφερειακού Ινστιτούτου Καταναλωτικών Υποθέσεων, Απρίλιος 2000:

Η Επιτροπή ενθαρρύνει τους καναταλωτές, συμπεριλαμβανομένων των μικρών επιχειρήσεων, να υποβάλλουν παράπονα στους διαμεσολαβητές που υπάρχουν σε κάθε κράτος μέλος [145], όταν αντιμετωπίζουν προβλήματα με τις διασυνοριακές μεταφορές. Η οδηγία παρέχει δικαιώματα στο χρήστη, ο οποίος, π.χ., μπορεί να ζητήσει αποζημίωση σε περίπτωση μη τήρησης της προθεσμίας των 6 ημερών.

[145] Ο κατάλογος διατίθεται στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/internal_market/en/finances/payment/26en.pdf.

Το 2001 θα γίνουν μεγάλες βελτιώσεις με την αυτοματοποίηση των διασυνοριακών μεταφορών πιστώσεων μέσω του δικτύου που δημιουργήθηκε από την Τραπεζική Ένωση για το Ευρώ (Euro Banking Association). Συγχρόνως, θα αναπτυχθεί ένα διεθνές σύστημα αρίθμησης των τραπεζικών λογαριασμών (Διεθνής Αριθμός Τραπεζικού Λογαριασμού: IBAN), καθώς και ένα τυποποιημένο έντυπο, η Εντολή Διεθνούς Πληρωμής (International Payment Instruction).

5.3. Πρόγραμμα δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες

Το πρόγραμμα δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες εκδόθηκε από την Επιτροπή στις 11.5.1999 [146] και αποσκοπεί στη βελτίωση των γενικών χρηματοπιστωτικών συνθηκών υπό τις οποίες λειτουργούν οι επιχειρήσεις, άσχετα από τον τομέα δραστηριότητας ή το μέγεθός τους. Τα αποτελέσματά του θα γίνουν αισθητά στη μείωση του κόστους κεφαλαίου τόσο για τις μεγάλες εταιρείες όσο και για τις ΜΜΕ. Έχει γενικότερο χαρακτήρα από το σχέδιο δράσης για τα επιχειρηματικά κεφάλαια [147], το οποίο αποσκοπεί στη βελτίωση των γενικών χρηματοπιστωτικών συνθηκών που αφορούν ειδικά τις ΜΜΕ, και ειδικότερα τις ΜΜΕ που παρουσιάζουν ταχεία ανάπτυξη. Όλα τα μέτρα χρηματοπιστωτικής φύσης που περιλαμβάνονται στο σχέδιο δράσης για τα επιχειρηματικά κεφάλαια έχουν ενσωματωθεί στο πρόγραμμα δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ώστε να επιτευχθεί συνοχή και να διατηρηθεί η πίεση για πραγματοποίηση αλλαγών, προκειμένου να βελτιωθεί η πρόσβαση των ΜΜΕ σε πόρους χρηματοδότησης. Κατόπιν αιτήματος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κολωνίας, η Επιτροπή υποβάλλει εξαμηνιαίες εκθέσεις προόδου στο Συμβούλιο Ecofin. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας έδωσε ιδιαίτερη προτεραιότητα στην εφαρμογή του προγράμματος και έθεσε μια σαφή προθεσμία: το 2005. Ως προθεσμία για το σχέδιο δράσης για τα επιχειρηματικά κεφάλαια καθορίστηκε το 2003. Στις 30 Μαΐου 2000 εκδόθηκε από την Επιτροπή μια δεύτερη έκθεση προόδου, η οποία δείχνει ότι η συνολική πρόοδος είναι ικανοποιητική, αλλά ότι απαιτείται περαιτέρω πρόοδος σε ορισμένους τομείς προτεραιότητας. Ιδιαίτερης σημασίας για τις ΜΜΕ είναι τα μέτρα για τη μείωση του κόστους και της γραφειοκρατείας, με στόχο την πρόσβαση στην χαρακτηριζόμενη από βάθος και ρευστότητα κεφαλαιαγορά που δημιουργήθηκε στην ΕΕ μετά την εισαγωγή του ευρώ. Το 2000 θα υποβληθούν προτάσεις για τη θέσπιση μιας απλής διαδικασίας για την παροχή πληροφοριών στις αγορές. Περαιτέρω, η υποβολή μιας νομοθετικής πρότασης για την άρση των εμποδίων που παρακωλύουν την επένδυση κεφαλαίων συνταξιοδοτικών ταμείων θα αυξήσει τα διαθέσιμα για ιδιωτικές επενδύσεις κεφάλαια. Τα κεφάλαια των συνταξιοδοτικών ταμείων αναμένεται να αυξηθούν από 2 δισ. ευρώ (το ήμισυ του συνόλου των τραπεζικών καταθέσεων της ΕΕ) σε 3 δισ. ευρώ έως το τέλος του 2005.

[146] COM(1999) 232 της 11.5.1999, http://europa.eu.int/comm/internal_market/en/finances/actionplan/index.htm.

[147] Το σχέδιο δράσης για τα επιχειρηματικά κεφάλαια υποβλήθηκε τον Ιούνιο του 1998 σε συνέχεια της ανακοίνωσης SEC (1998) 552 της 31.3.1998, ενώ η σχετική πρόοδος αξιολογήθηκε τον Οκτώβριο του 1999 στο COM (99) 493: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/document/financialmrkt/financialmrkt_en.htm.

5.4. Τρίτη Στρογγυλή Τράπεζα Τραπεζιτών και ΜΜΕ

Μετά την έναρξη των εργασιών της Στρογγυλής Τράπεζας, στις 15 Οκτωβρίου 1998, οργανώθηκαν 11 εργαστήρια εμπειρογνωμόνων (2 το 1998, 9 το 1999) κατά τα οποία εξετάστηκαν λεπτομερώς βασικά θέματα σχετικά με τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ. Μεταξύ των θεμάτων αυτών περιλαμβάνονται τα εξής: εκτίμηση και αξιολόγηση κινδύνου, ειδικά προϊόντα για ΜΜΕ, μικροχρηματοδότηση, πρόσθετες υπηρεσίες υποστήριξης για ΜΜΕ, χρηματοδότηση για μεταβίβαση επιχειρήσεων, διεθνική χρηματοδότηση και μη παραδοσιακοί τραπεζικοί δίαυλοι (π.χ. ηλεκτρονικό τραπεζικό σύστημα). Τα εργαστήρια εντόπισαν ευρύ φάσμα ορθών πρακτικών που θα ήταν δυνατόν να διαδοθούν ευρύτερα στην ΕΕ. Η Στρογγυλή Τράπεζα ενέκρινε και δημοσίευσε την τελική της έκθεση στις 19 Ιουνίου 2000 [148]. Η έκθεση περιλαμβάνει περιορισμένο αριθμό συστάσεων προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και μεγάλο αριθμό πρακτικών προτάσεων προς τις οργανώσεις ΜΜΕ, τις τράπεζες, τους λοιπούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και τις εθνικές κυβερνήσεις. Οι εν λόγω συστάσεις και προτάσεις μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε χρηματοδοτικούς πόρους.

[148] Το έγγραφο αυτό είναι διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/enterprise/entrepreneurship/financing/round_table.htm

3roundtable.

5.5. Ιδιωτικοί επενδυτές γνωστοί ως Business Angels («επιχειρηματικοί άγγελοι»)

Οι "επιχειρηματικοί άγγελοι" είναι συχνά πρώην επικεφαλής επιχειρήσεων που διαθέτουν κεφάλαια και επιθυμούν να συμμετάσχουν σε νέες επιχειρήσεις. Εκτός από τη συνεισφορά τους σε κεφάλαια, παρέχουν στους νέους επικεφαλής επιχειρήσεων το δίκτυο επαφών τους και τους βοηθούν στην εξέλιξή τους. Με στόχο να προωθηθεί η χρήση αυτού του μέσου, δημοσιεύθηκε το 1998 πρόσκληση υποβολής προτάσεων [149] για τη χρηματοδότηση δράσεων διάδοσης, μελετών σκοπιμότητας και πιλοτικών δράσεων. Υπογράφηκε σύμβαση για την οργάνωση 35 σεμιναρίων σε 8 κράτη μέλη. Αυτή η πρόσκληση υποβολής προτάσεων επέτρεψε να χρηματοδοτηθούν, το 1999, τρεις μελέτες σκοπιμότητας (1 στην Ιταλία, 2 στο Βέλγιο), που θα αξιολογήσουν τη δυνατότητα δημιουργίας δικτύων "επιχειρηματικών αγγέλων", και να χορηγηθούν ενισχύσεις για την εφαρμογή 6 σχεδίων που έχουν στόχο τη σύνδεση των «επιχειρηματικών αγγέλων» με τους νέους επιχειρηματίες (Γαλλία, Ισπανία, Βέλγιο, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία και Σουηδία). Συμπληρωματικά, οργανώθηκαν σεμινάρια ευαισθητοποίησης στα περισσότερα κράτη μέλη. Ο θετικός αντίκτυπος των δράσεων διάδοσης και η αυξανόμενη συνειδητοποίηση της δραστηριότητας των «επιχειρηματικών αγγέλων» επιβεβαιώνεται από το μεγάλο αριθμό προτάσεων για το δεύτερο γύρο προτάσεων (άνω των 60) και την επιτυχία του δεύτερου σεμιναρίου EBAN (Ευρωπαϊκό Δίκτυο «Επιχειρηματικών Αγγέλων») (300 συμμετέχοντες) που πραγματοποιήθηκε το 2000. Η Επιτροπή υποστήριξε την δημιουργία του Ευρωπαϊκού Δικτύου "Επιχειρηματικών Αγγέλων" (EBAN), προκειμένου να διευκολύνει τις ανταλλαγές καλών πρακτικών και τη δικτύωση [150].

[149] ΕΕ C 263 της 20.8.1998, σ. 10.

[150] www.eban.org.

5.6. Οδηγός αυτοαξιολόγησης για τις ΜΜΕ που επιθυμούν να εισαχθούν στο χρηματιστήριο

Με στόχο τη βελτίωση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε μετοχικά κεφάλαια γενικά και την ενθάρρυνση περισσότερων εταιρειών να εκμεταλλευθούν μια εισαγωγική προσφορά μετοχών με δημόσια εγγραφή, η Επιτροπή δημοσίευσε το 1999 πρόσκληση υποβολής προσφορών για την έκδοση ενός οδηγού αυτοαξιολόγησης για τις ΜΜΕ που επιθυμούν να εισαχθούν στο χρηματιστήριο [151]. Ο οδηγός αυτός θα εξηγεί τα υπέρ και τα κατά της εισαγωγής στο χρηματιστήριο, τις προϋποθέσεις, τους σχετικούς κανόνες, τη νομοθεσία και τις διαδικασίες. Θα βοηθήσει τις ΜΜΕ να εκτιμήσουν αν η εισαγωγή στο χρηματιστήριο είναι κατάλληλο μέσο για τη χρηματοδότησή τους. Ο οδηγός θα είναι διαθέσιμος στο τέλος του 2000.

[151] ΕΕ S 74 της 16.4.1999.

5.7. Αμοιβαίες εγγυήσεις

Οι εταιρείες αμοιβαίων εγγυήσεων αποτελούν μια πιθανή εναλλακτική λύση, σε σχέση με τα δημόσια συστήματα εγγυήσεων, για την επίλυση του προβλήματος της λήψης τραπεζικών δανείων από επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν εγγύηση. Οι εταιρείες αμοιβαίων εγγυήσεων δημιουργούν τα κεφάλαιά τους από συνεισφορές των ΜΜΕ. Με τα κεφάλαια αυτά δίνουν χρηματοδοτικές εγγυήσεις (περίπου 50 %) σε τράπεζες για λογαριασμό των ΜΜΕ-μελών τους που αναζητούν πίστωση. Στη συνέχεια, ο χρηματοπιστωτικός οργανισμός, αφού αξιολογήσει τη συγκεκριμένη εταιρεία αμοιβαίων εγγυήσεων και τη συγκεκριμένη χρηματοδοτική εγγύηση, χορηγεί την πίστωση στη ΜΜΕ.

Για την προώθηση του συστήματος αυτού σε χώρες όπου δεν υπάρχει ακόμη ή έχει αναπτυχθεί ελάχιστα, η Επιτροπή συγχρηματοδοτεί [152] τόσο μελέτες σκοπιμότητας για τη σύσταση εταιρειών αμοιβαίων εγγυήσεων όσο και την ίδια την ίδρυση τέτοιων εταιρειών. Το 1999, η Επιτροπή συγχρηματοδότησε 3 μελέτες σκοπιμότητας (στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Φιλανδία και τη Γαλλία) και υποστήριξε την εφαρμογή 4 σχεδίων (από ένα στην Ιρλανδία και Ιταλία και δύο στο Ηνωμένο Βασίλειο). Το 2000, επελέγη μια μελέτη σκοπιμότητας στην Ισπανία και δύο σχέδια στη Γαλλία και τη Φιλανδία για τη δημιουργία εταιρειών αμοιβαίας εγγύησης.

[152] ΕΕ C 263 της 20.8.1998, σ.10.

Πρόσφατα πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες ένα επιτυχημένο συνέδριο, που οργανώθηκε από την AECM (Ευρωπαϊκή Ένωση Αμοιβαίων Εγγυήσεων), με την συμμετοχή άνω των 80 παραγόντων του τομέα από την Ευρώπη και τις ανατολικές χώρες.

6. ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΕ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

6.1. Κοινωνικό περιβάλλον και απασχόληση

6.1.1. Η ευρωπαϊκή στρατηγική απασχόλησης και ο πυλώνας του επιχειρηματικού πνεύματος

Ανταποκρινόμενα στον Τίτλο VIII της συνθήκης του Άμστερνταμ, ο οποίος αφορά την απασχόληση, τα κράτη μέλη συμφώνησαν για μια κοινή Στρατηγική Απασχόλησης για την Ευρώπη και αναγνώρισαν το όφελος που συνεπάγεται ο συντονισμός των πολιτικών απασχόλησης σύμφωνα με κοινούς στόχους. Οι κατευθυντήριες γραμμές απασχόλησης, που αποτελούν το κεντρικό στοιχείο της διαδικασίας, εστιάζονται σε τέσσερις "πυλώνες" προτεραιοτήτων: απασχολησιμότητα, επιχειρηματικό πνεύμα (επιχειρηματικότητα), προσαρμοστικότητα και ίσες ευκαιρίες για άνδρες και γυναίκες.

Ο δεύτερος πυλώνας, που αφιερώνεται στο επιχειρηματικό πνεύμα, βασίζεται στην αναγνώριση του γεγονότος ότι η ανάπτυξη νέων επιχειρήσεων, και ιδίως η ανάπτυξη των ΜΜΕ, είναι ιδιαιτέρως σημαντική για δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Στόχος είναι η δημιουργία ενός κλίματος μέσα στο οποίο οι επιχειρήσεις μπορούν να ανθήσουν, ενώ τα άτομα ενθαρρύνονται να εκμεταλλευτούν πλήρως τις δημιουργικές τους ικανότητες και τις νέες ιδέες.

Η διάσταση «ισότητα των δύο φύλων» πρέπει να είναι παρούσα σε όλους τους πυλώνες της Στρατηγικής για την Απασχόληση, περιλαμβανομένου του πυλώνα που αφορά το επιχειρηματικό πνεύμα [153].

[153] Απόφαση του Συμβουλίου, 13 Μαρτίου 2000, περί των κατευθυντήριων γραμμών για τις πολιτικές των κρατών μελών για την απασχόληση το 2000, ΕΕ L 72 της 21.3.2000, σ. 15-20.

Από τη στιγμή που η σπουδαιότητα του επιχειρηματικού πνεύματος αναγνωρίστηκε στην πρώτη δέσμη κατευθυντήριων γραμμών του 1998, υπογραμμίστηκε περαιτέρω και στις κατευθυντήριες γραμμές του 1999 και του 2000. Στα πλαίσια αυτά, τα κράτη μέλη έχουν δεσμευθεί να αναπτύξουν το επιχειρηματικό πνεύμα με τους ακόλουθους τρόπους:

Καθιστώντας ευκολότερη τη δημιουργία και τη διαχείριση επιχειρήσεων, π.χ. με:

* τη σημαντική μείωση των γενικών εξόδων και των διοικητικών επιβαρύνσεων για τις επιχειρήσεις,

* την ενθάρρυνση της ανάπτυξης της αυτοαπασχόλησης, εξετάζοντας όλα τα εμπόδια (και ιδίως τα εμπόδια που υπάρχουν στα συστήματα φορολογίας και κοινωνικής ασφάλισης) τα οποία παρακωλύουν τη μετακίνηση προς την αυτοαπασχόληση και τη δημιουργία μικρών επιχειρήσεων,

* την προώθηση της κατάρτισης στον τομέα του επιχειρηματικού πνεύματος και την παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών υποστήριξης σε ενεργούς και υποψήφιους επιχειρηματίες.

Αξιοποιώντας τις ευκαιρίες για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, π.χ. με:

* την προώθηση μέτρων για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχονται από τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης σε τοπικό επίπεδο, στην κοινωνική οικονομία, στον τομέα των περιβαλλοντικών τεχνολογιών και στις νέες δραστηριότητες που συνδέονται με ανάγκες που δεν ικανοποιούνται ακόμη από τις αγορές,

* την ανάπτυξη πλαισίου προϋποθέσεων για την εκμετάλλευση του δυναμικού απασχόλησης του τομέα υπηρεσιών και των υπηρεσιών που συνδέονται με τη βιομηχανία.

Καθιστώντας το φορολογικό σύστημα ευνοϊκότερο για την απασχόληση, π.χ. με:

* τη βαθμιαία μείωση του συνολικού φορολογικού βάρους (ιδιαίτερα για το σχετικά ανειδίκευτο και χαμηλά αμειβόμενο εργατικό δυναμικό) [154].

[154] Βλέπε επίσης το ειδικό κεφάλαιο της παρούσας έκθεσης για τη φορολογία.

Επιπροσθέτως, ο τρίτος πυλώνας (προσαρμοστικότητα) αφορά επίσης άμεσα τις ΜΜΕ. Ζητά να ενθαρρυνθεί η προσαρμοστικότητα των επιχειρήσεων και των υπαλλήλων τους, πράγμα που σημαίνει προώθηση του εκσυγχρονισμού της οργάνωσης της εργασίας και ανανέωση του επιπέδου εξειδίκευσης στις επιχειρήσεις. Ειδικότερα, οι κοινωνικοί εταίροι καλούνται να διαπραγματευθούν σε όλα τα επίπεδα συμφωνίες για τον εκσυγχρονισμό της οργάνωσης της εργασίας, ενώ τα κράτη μέλη καλούνται να εξετάσουν τη δυνατότητα ενσωμάτωσης πιο ευπροσάρμοστων και ευέλικτων ειδών σύμβασης στη νομοθεσία τους.

Η βελτίωση της ισορροπίας μεταξύ ευελιξίας/ασφάλειας στις επιχειρήσεις και η ανύψωση του επιπέδου προσόντων θα μπορούσαν να προωθήσουν τον ανταγωνισμό. Με άλλα λόγια, η καινοτομία μπορεί επίσης να συνδεθεί όχι μόνο με προϊόντα και διαδικασίες, αλλά και με οργανωτικές δομές. Για να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση στο θέμα αυτό, δημιουργήθηκε το Μάρτιο του 1999 το Ευρωπαϊκό Δίκτυο για την Οργάνωση της Εργασίας (EWON) [155], με στόχο τη μελέτη και διάδοση νέων μορφών οργάνωσης εργασίας και την υπόδειξη χρήσιμων ιδεών και λύσεων στις επιχειρήσεις για πιθανές αλλαγές.

[155] http://europa.eu.int/comm/employment_social/soc-dial/workorg/ewon/index_en.htm.

Η κοινή έκθεση του 1999 για την απασχόληση [156] αναφέρεται σε μεγάλο αριθμό πρωτοβουλιών που ανέλαβαν τα κράτη μέλη για τη βελτίωση του επιχειρηματικού πνεύματος. Το ευρύ φάσμα των πρωτοβουλιών που αναλήφθηκαν αντικατοπτρίζει την αναγνωρισμένη πλέον σημασία που έχει η ενθάρρυνση της δημιουργίας μιας πιο «επιχειρηματικής» κοινωνίας. Το γεγονός ότι οι μικρές επιχειρήσεις παρέχουν τη σημαντικότερη ώθηση για την οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας αναγνωρίζεται από όλους, και τα κράτη μέλη ανέφεραν την πραγματοποίηση ενθαρρυντικής προόδου όσον αφορά τη μείωση των διοικητικών επιβαρύνσεων που καταπνίγουν το δυναμικό των επιχειρήσεων αυτών για δημιουργία θέσεων εργασίας. Τα περισσότερα κράτη μέλη αναφέρονται σε μέτρα που συνδέονται με την προώθηση της κοινωνίας της πληροφορίας και των υπηρεσιών παροχής φροντίδας. Εν τούτοις, η κοινή έκθεση αναφέρει ότι η έλλειψη συγκεκριμένων στόχων και προθεσμιών, καθώς και η σπανιότητα συγκρίσιμων δεικτών, καθιστά την εκτίμηση των αποτελεσμάτων μάλλον δύσκολη, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας θέσεων εργασίας στον τομέα των υπηρεσιών. Πρέπει να γίνουν περισσότερα για την ανάπτυξη του τομέα των υπηρεσιών, την προώθηση της τοπικής ανάπτυξης και τη δημιουργία θέσεων εργασίας σε τοπικό επίπεδο. Η ανάγκη να καταστεί η φορολογία πιο φιλική προς την απασχόληση αναγνωρίζεται γενικά, αλλά σπανίως λαμβάνονται συγκεκριμένα μέτρα.

[156] COM(99) 442 της 8.9.1999, http://europa.eu.int/comm/employment_social/empl&esf/ees_en.htm.

6.1.2. Κοινωνικός διάλογος

Ο κοινωνικός διάλογος σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι, όπως σε πολλά κράτη μέλη, οργανωμένος σε τομεακή και διεπαγγελματική βάση. Οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύονται και στις δύο μορφές διαλόγου.

Η νέα συνθήκη παρέχει στους κοινωνικούς εταίρους, τόσο σε διεπαγγελματικό όσο και σε τομεακό επίπεδο, ειδικές αρμοδιότητες. Η συνθήκη επιβάλλει στην Επιτροπή να διαβουλεύεται με τους κοινωνικούς εταίρους πριν από την έγκριση οποιασδήποτε νομοθετικής πρότασης στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής. Οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να διακόψουν τη νομοθετική διαδικασία και να διαπραγματευθούν μια συμφωνία η οποία, εάν το επιθυμούν, θα μπορούσε να οδηγήσει σε κοινοτική νομοθετική πράξη.

Σήμερα η Επιτροπή διαβουλεύεται με 40 περίπου οργανώσεις εργοδοτών και εργαζομένων για τις νομοθετικές προτάσεις που υποβάλλει στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής.

Οι ΜΜΕ είναι οργανωμένες στην Ένωση Ευρωπαϊκής Βιομηχανικής και Εργοδοτικής Συνομοσπονδίας (UNICE), τη γενική διεπαγγελματική εργοδοτική οργάνωση, και, ανάλογα με τη δομή του αντίστοιχου τομέα, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, στις τομεακές οργανώσεις με τις οποίες διαβουλεύεται η Επιτροπή. Είναι επίσης οργανωμένες στην Ευρωπαϊκή Ένωση Βιοτεχνίας και Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων (UEAPME), την ειδική αντιπροσωπευτική τους οργάνωση, την οποία επίσης διαβουλεύεται η Επιτροπή.

Ευρωπαϊκός κοινωνικός διάλογος σε διεπαγγελματικό επίπεδο

Η εκπροσώπηση των ΜΜΕ στον κοινωνικό διάλογο σε διεπαγγελματικό επίπεδο είχε αμφισβητηθεί κατά το παρελθόν. Έτσι, η συμφωνία-πλαίσιο για τη γονική άδεια, που συμφωνήθηκε μεταξύ της UNICE, του CEEP (Ευρωπαϊκό Κέντρο Επιχειρήσεων Κρατικής Συμμετοχής) και της ETUC (Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Εργατικών Συνδικάτων) το 1995 και εκδόθηκε ως οδηγία του Συμβουλίου το 1996, αμφισβητήθηκε έντονα από τις οργανώσεις των ΜΜΕ με το επιχείρημα ότι δεν είχαν συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις.

Το Δεκέμβριο του 1998, η UNICE και η UEAPME συνήψαν συμφωνία για τη μελλοντική τους συνεργασία στις συνεδριάσεις κοινωνικού διαλόγου, συμπεριλαμβανομένων των διαπραγματεύσεων, πράγμα που κατέστησε δυνατόν να ληφθούν υπόψη οι ανησυχίες των ΜΜΕ.

Το 1998 αναδιαρθρώθηκε επίσης και η Μόνιμη Επιτροπή Απασχόλησης. Ο φορέας αυτός αποτελεί ένα βήμα τριμερούς διαλόγου και διαβουλεύσεων μεταξύ του Συμβουλίου, της Επιτροπής και των κοινωνικών εταίρων για τις στρατηγικές απασχόλησης. Οι εργοδότες εκπροσωπούνται στον εν λόγω φορέα από τη UNICE, το CEEP, την UEAPME, την Eurocommerce (Εμπορική Ένωση Ευρωπαϊκής Κοινότητας) και την COPA (Επιτροπή Γεωργικών Οργανώσεων της ΕΕ).

Με τη συμφωνία συνεργασίας και την αναδιαρθρωμένη μόνιμη επιτροπή, η εκπροσώπηση των ΜΜΕ στο διεπαγγελματικό κοινωνικό διάλογο βελτιώθηκε σημαντικά. Η τελευταία συμφωνία-πλαίσιο που αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τους κοινωνικούς εταίρους (για τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου) και μετατράπηκε σε οδηγία του Συμβουλίου στις 28 Ιουνίου 1999 δεν αμφισβητήθηκε από καμία οργάνωση ΜΜΕ.

Ευρωπαϊκός κοινωνικός διάλογος σε τομεακό επίπεδο

Ο τομεακός κοινωνικός διάλογος ήταν, κατά το παρελθόν, έντονα εστιασμένος στους τομείς που καλύπτονταν από μια ανεπτυγμένη κοινή πολιτική (μεταφορές, γεωργία, αλιεία, τηλεπικοινωνίες και ταχυδρομικές υπηρεσίες). Άλλοι τομείς, όπως οι αναδυόμενοι τομείς των υπηρεσιών, ήταν εξοπλισμένοι με δομές κοινωνικού διαλόγου που ήταν λιγότερο ανεπτυγμένες και συγκέντρωναν επίσης μικρότερο κοινοτικό ενδιαφέρον.

Με τη μεταρρύθμιση του κοινοτικού τομεακού διαλόγου, το Μάιο του 1998 [157], η Επιτροπή θέσπισε ένα νέο πλαίσιο το οποίο εφαρμόζεται με τους ίδιους όρους σε όλους τους τομείς που επιθυμούν να λάβουν μέρος σε κοινωνικό διάλογο.

[157] COM(1998) 322 τελικό της 20.5.1998.

Σύμφωνα με τη μεταρρύθμιση, δημιουργήθηκαν 25 επιτροπές τομεακού διαλόγου, που αντικατέστησαν τις παλαιές δομές, όπου υπήρχαν. Αυτές οι νέες επιτροπές αποτελούν το βασικό βήμα του τομεακού διαλόγου (διαβούλευση, κοινή δράση και διαπραγματεύσεις).

Παρά το γεγονός ότι οι επιμέρους τομείς που διαθέτουν επιτροπή τομεακού διαλόγου διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους ανάλογα με το μέγεθος των επιχειρήσεων, ο κοινωνικός διάλογος έχει εδραιωθεί σε ορισμένους από τους τομείς όπου επικρατούν οι ΜΜΕ: παραδοσιακά τόσο στις πρωτογενείς βιομηχανίες γεωργίας και αλιείας και στους τομείς των μεταφορών, όπως οι οδικές μεταφορές, οι θαλάσσιες μεταφορές και η εσωτερική ναυσιπλοΐα (όπου υπήρχαν και υπάρχουν «κοινές επιτροπές» πολύ πριν από τη μεταρρύθμιση), όσο και στους τομείς κλασικών υπηρεσιών, όπως το εμπόριο ή ο τομέας HORECA (ξενοδοχεία, εστιατόρια και καφενεία/καφετερίες), καθώς και σε αναδυόμενους τομείς που διανύουν ακόμη τη διαδικασία καθορισμού της δομής τους, όπως καθαρισμός, προσωπικές υπηρεσίες και ιδιωτική ασφάλεια (όπου δεν υπήρχαν καθόλου ή υπήρχαν μόνο πολύ χαλαρές δομές κοινωνικού διαλόγου πριν από τη μεταρρύθμιση).

Οι ΜΜΕ εκπροσωπούνται επίσης αποτελεσματικά σε βιομηχανικούς τομείς όπως οι κατασκευές, η βιομηχανία δερμάτινων ειδών, η υποδηματοποία και η κλωστοϋφαντουργία, τομείς που είδαν επίσης τη θέση τους να αναβαθμίζεται στο πλαίσιο του τομεακού κοινωνικού διαλόγου με τη διαδικασία της μεταρρύθμισης.

6.1.3. Διαβούλευση με την επιχειρηματική κοινότητα

Η διαβούλευση με την επιχειρηματική κοινότητα αποτελεί ουσιώδες μέρος της πολιτικής επιχειρήσεων προκειμένου να λαμβάνονται δεόντως υπόψη οι ειδικές ανάγκες και περιορισμοί του ευρέος φάσματος του πληθυσμού των ΜΜΕ.

Διαβούλευση με τις ευρωπαϊκές επιχειρηματικές οργανώσεις των ΜΜΕ

Οι ευρωπαϊκές επιχειρηματικές οργανώσεις των ΜΜΕ εκπροσωπούν επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ και καλύπτουν όλους τους βιομηχανικούς τομείς και τους τομείς παροχής υπηρεσιών - λιανική πώληση και διανομή, εμπορικά επιμελητήρια, τουρισμός -, καθώς επίσης τους αυτοαπασχολούμενους, τις μικροεπιχειρήσεις, τους συνεταιρισμούς, τις ενώσεις, τις βιοτεχνίες, τις τράπεζες, τις ασφαλιστικές εταιρείες, το γεωργικό τομέα, τη λιανική πώληση και τη χονδρική πώληση. Πραγματοποιούνται τακτικές συνεδριάσεις με ορισμένες από αυτές τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις, με στόχο να ζητούνται οι απόψεις τους για τις νομοθετικές προτάσεις και λοιπές δράσεις και, μέσω αυτών, να ενημερώνονται οι επιχειρήσεις για θέματα που τους αφορούν. Αυτή η συνεχής διαδικασία διαβουλεύσεων βοηθά επίσης την Επιτροπή να κατανοήσει την επιχειρηματική «κουλτούρα» και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις. Το 1999, οι συνεδριάσεις διαβούλευσης κάλυψαν θέματα όπως η συμμετοχή των ΜΜΕ στις δημόσιες συμβάσεις, τα προγράμματα στήριξης της Επιτροπής για τις ΜΜΕ και οι συντονισμένες δράσεις, η ελεγκτική ομάδα επιχειρήσεων και τα σχέδια SLIM (καθώς και ο νεοσύστατος δικτυακός τόπος «Διάλογος με τις Επιχειρήσεις»), θέματα υπεργολαβίας και προτύπων ποιότητας, οι κατευθυντήριες γραμμές για τα προγράμματα των διαρθρωτικών ταμείων και το πολυετές πρόγραμμα (2001-2005) για τις επιχειρήσεις και το επιχειρηματικό πνεύμα.

Διαβούλευση με τους φορείς της κοινωνικής οικονομίας

Το Μάρτιο του 1998 δημιουργήθηκε επίσημα μια συμβουλευτική επιτροπή συνεταιρισμών, ταμείων αλληλασφάλισης, ενώσεων και ιδρυμάτων (ΣΤΑΕΙ) [158], η οποία αντικατέστησε την ανεπίσημη επιτροπή που είχε συσταθεί το 1994. Αυτή η επιτροπή διατυπώνει γνωμοδοτήσεις κατόπιν αιτήσεως της Επιτροπής, αλλά μπορεί να εκδώσει γνωμοδότηση και με δική της πρωτοβουλία. Πριν από την επισημοποίησή της, η συμβουλευτική επιτροπή είχε εκδώσει πολλές γνωμοδοτήσεις το 1997 και 1998, ειδικά για την τοπική ανάπτυξη, την εισαγωγή του ευρώ, την κοινωνία της πληροφορίας, την εκπαίδευση και την κατάρτιση. Διαπιστώνοντας ορισμένες αδυναμίες αυτής της επιτροπής και θέλοντας να βελτιώσει τη διαδικασία διαβούλευσης, η Επιτροπή προσανατολίζεται επί του παρόντος προς μια νέα μορφή διαβούλευσης μέσω δικτύων τα οποία θα διατυπώνουν τη γνώνη τους με γραπτή διαδικασία και θα καλούνται να συνεδριάσουν με μορφή σεμιναρίων.

[158] Απόφαση της Επιτροπής της 13.3.1998 για τη δημιουργία μιας συμβουλευτικής επιτροπής συνεταιρισμών, ταμείων αλληλασφάλισης, ενώσεων και ιδρυμάτων (ΣΑΕΙ), ΕΕ L 80 της 18.3.1998, σ. 51.

Διαβούλευση με τον τομέα του εμπορίου και της διανομής

Η Επιτροπή Εμπορίου και Διανομής [159], που αποτελείται από ιδιοκτήτες και υψηλόβαθμα διευθυντικά στελέχη εμπορικών επιχειρήσεων, πραγματοποίησε ορισμένες συνεδριάσεις ολομέλειας και συνεδριάσεις ομάδων εργασίας. Εγκρίθηκαν γνωμοδοτήσεις για διάφορα θέματα, περιλαμβανομένων του ηλεκτρονικού εμπορίου, των κάθετων περιορισμών και των πρακτικών πλευρών της εισαγωγής του ευρώ. Η Επιτροπή επί του παρόντος εξετάζει την τροποποίηση της διαδικασίας διαβούλευσης με τον τομέα, η οποία θα μπορούσε να λάβει τη μορφή γραπτών διαδικασιών και σεμιναρίων για ειδικά θέματα που ενδιαφέρουν τον τομέα.

[159] Απόφαση 81/428/ΕΟΚ της Επιτροπής της 20.5.1981, ΕΕ L 165 της 23.6.1981, σ. 24.

6.1.4. Τοπική ανάπτυξη και απασχόληση

Η Επιτροπή, για να στηρίξει τη διαδικασία ανάπτυξης της τοπικής συνιστώσας του πυλώνα «Προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος» (βλ. σημείο 6.1.1. δρομολόγησε μια πιλοτική δράση με τίτλο "Tρίτο σύστημα και απασχόληση". Αυτή η πειραματική δράση, που διαθέτει κοινοτικό προϋπολογισμό 20 εκατ. ευρώ, τέθηκε σε εφαρμογή σύμφωνα με την επιθυμία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να εντοπιστεί και να προωθηθεί το δυναμικό απασχόλησης. Έχει στόχο να ανταποκριθεί σε μια αυξανόμενη σειρά αναγκών τις οποίες δεν φαίνεται ότι είναι επί του παρόντος σε θέση να ικανοποιήσουν ούτε η αγορά ούτε ο δημόσιος τομέας, σε τομείς όπως οι υπηρεσίες στο άτομο και στο κοινωνικό σύνολο, το περιβάλλον, ο πολιτισμός και οι δραστηριότητς αναψυχής. Τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν ότι υπάρχει στην Ένωση μια επιχειρηματική δυναμική η οποία οδηγεί φορείς που ήταν παραδοσιακά απομακρυσμένοι από το χώρο της εμπορικής επιχείρησης να δημιουργήσουν πρωτότυπες δομές υπηρεσιών οι οποίες αρχίζουν να ανταποκρίνονται στις ανικανοποίητες ανάγκες του πληθυσμού, δημιουργώντας παράλληλα θέσεις απασχόλησης. Παρά το γεγονός ότι η νομική μορφή αυτών των μορφών υπηρεσιών διαφέρει ανάλογα με το θεσμικό πλαίσιο κάθε κράτους μέλους, ο όρος "κοινωνική επιχείρηση" χρησιμοποιείται όλο και πιο συχνά. Π.χ. από το 1994 ως το 1998 ο αριθμός αυτών των επιχειρήσεων (κοινωνικοί συνεταιρισμοί) αυξήθηκε στην Ιταλία από 2 300 σε 4 800 και ο αριθμός των θέσεων απασχόλησης από 38 000 σε άνω των 108 000. Το φαινόμενο αυτό, παρά το γεγονός ότι βρίσκεται σε μεγάλη έξαρση, παραμένει εν τούτοις εύθραυστο. Για το λόγο αυτό επιβάλλεται η εφαρμογή πολιτικών στήριξης, όπως αυτές που αναπτύχθηκαν υπέρ των ΜΜΕ.

6.2. Νομοθεσία και περιβαλλοντικές δράσεις

6.2.1. Το πέμπτο περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης

Η ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων σε άλλους τομείς κοινοτικής πολιτικής, με στόχο την επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης, είναι μία από τις βασικές προτεραιότητες του 5ου περιβαλλοντικού προγράμματος δράσης. Το πρόγραμμα έχει επίσης στόχο να διευρύνει το φάσμα των χρησιμοποιουμένων μέσων, εξασφαλίζοντας την περαιτέρω βελτίωση και την καλύτερη εφαρμογή των περιβαλλοντικών μέτρων, βελτιώνοντας την πληροφόρηση, την επικοινωνία, την εκπαίδευση και την κατάρτιση για τα περιβαλλοντικά θέματα και προωθώντας τη διεθνή συνεργασία στον περιβαλλοντικό τομέα.

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την αναθεώρηση αυτού του προγράμματος, που εκδόθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 1998 [160], εξέτασε τον ειδικό ρόλο των ΜΜΕ, τονίζοντας ιδιαίτερα την περαιτέρω προώθηση της περιβαλλοντικής συνείδησης, την ευρύτερη διάδοση πιο καθαρών τεχνολογιών, την προώθηση των περιβαλλοντικών βέλτιστων πρακτικών και την άρση των τεχνικών και χρηματοοικονομικών εμποδίων που παρακωλύουν την ανάπτυξη πιο καθαρών τεχνολογιών.

[160] Απόφαση αριθ. 2179/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 24.9.1998 για την αναθεώρηση του ευρωπαϊκού κοινοτικού προγράμματος πολιτικής και δράσης σε σχέση με το περιβάλλον και τη διαρκή ανάπτυξη "Προς την αειφορία", ΕΕ L 275, 10.10.1998, σ. 1-13.

Το 1999 εγκρίθηκε η σφαιρική αξιολόγηση αυτού του προγράμματος [161], η οποία θα αποτελέσει την κύρια βάση για την κατάρτιση πρότασης για το 6ο περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης, που θα υποβληθεί στο τέλος του 2000.

[161] COM(99) 543 της 24.11.1999.

Για το χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον, LIFE, βλ. κεφάλαιο II σημείο 14.

6.2.2. Σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης και ελέγχου

Ο κανονισμός EMAS [162], που επιτρέπει την εκούσια συμμετοχή των επιχειρήσεων του βιομηχανικού τομέα σε ένα κοινοτικό σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης και ελέγχου, έχει στόχο να συμβάλει στη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των βιομηχανικών επιχειρήσεων. Το σύστημα αυτό απαιτεί την κατάρτιση και εφαρμογή περιβαλλοντικών πολιτικών, προγραμμάτων και συστημάτων διαχείρισης σε επίπεδο χώρου παραγωγής. Παράλληλα πρέπει να γίνεται συστηματική και τακτική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των χώρων που συμμετέχουν στο σύστημα και να δημοσιεύονται ετήσιες περιβαλλοντικές δηλώσεις που επικυρώνονται από εγκεκριμένους ανεξάρτητους περιβαλλοντικούς ελεγκτές.

[162] Κανονισμός 1836/93/ΕΟΚ, ΕΕ L168 της 10.7.1993, σ. 1.

Με βάση μια αξιολόγηση της λειτουργίας του συστήματος, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση αναθεώρησης [163] οι βασικοί στόχοι της οποίας είναι η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού EMAS σε όλες τις δραστηριότητες, η συμβατότητα με το διεθνές πρότυπο ISO 14001 και η αύξηση της συμμετοχής των ΜΜΕ χάρη σε ένα σύνολο μέσων που έχουν στόχο να τις υποστηρίξουν.

[163] Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την εκούσια συμμετοχή οργανισμών σε κοινοτικό σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου (EMAS)- COM(1998) 622 τελικό, ΕΕ C 400 της 22.12.1998, σ. 7.

Η διαδικασία επανεξέτασης του κανονισμού αποκάλυψε ότι, σε ό,τι αφορά τις ΜΜΕ, το θέμα δεν είναι τόσο η προσαρμογή του κανονισμού όσο η υποστήριξη που πρέπει να τους παρέχεται κατά την εφαρμογή του. Ως εκ τούτου, το νέο EMAS σχεδιάστηκε για όλα τα μεγέθη επιχειρήσεων, ώστε η κάθε μία να έχει την ευκαιρία να διαφοροποιηθεί έναντι των ανταγωνιστών της με βάση ένα ίδιο πλαίσιο. Εν τούτοις, η ανάγκη υποστήριξης των ΜΜΕ αναγνωρίζεται από την πρόταση κανονισμού, που επιμένει στη σημασία της τεχνικής βοήθειας, της πρόσβασης στις κρατικές οικονομικές ενισχύσεις και της συνεργασίας των μεγάλων επιχειρήσεων με τους προμηθευτές τους. Ζητείται, εξάλλου, από τα κράτη μέλη να μεριμνήσουν ώστε οι διοικητικές διατυπώσεις που αφορούν τη λειτουργία του EMAS να μην αποτελέσουν περιττή επιβάρυνση, ιδίως για τις ΜΜΕ. Η Επιτροπή θα παρακολουθήσει με προσοχή την εφαρμογή των διατάξεων αυτών φροντίζοντας ώστε η συμμετοχή των ΜΜΕ στο EMAS να παραμείνει σημαντική. Για να βοηθήσει τις ΜΜΕ, η Επιτροπή, σε συνεργασία με την UEAPME (Ευρωπαϊκή Ένωση Βιοτεχνίας και Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων), καθοδηγεί τους επιθεωρητές που πραγματοποιούν ελέγχους στις ΜΜΕ, ώστε να κατανοούν καλύτερα την εφαρμογή των συστημάτων διαχείρισης στις ΜΜΕ.

Είναι διαθέσιμη μια υπηρεσία Helpdesk για όλες τις επιχειρήσεις που ενδιαφέρονται για το EMAS [164].

[164] Η υπηρεσία αυτή βρίσκεται στη διεύθυνση:

6.2.2.1. Οδηγός οικολογικής διαχείρισης

Ο οδηγός οικολογικής διαχείρισης για τις ΜΜΕ, που καταρτίστηκε από μια ομάδα Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης (ΕΙC) το 1996, ενημερώθηκε το 1998. Πρόκειται για ένα διαλογικό εργαλείο, που αποτελείται από ένα λογισμικό και έναν οδηγό, που έχουν στόχο να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να λάβουν τα πρώτα αναγκαία μέτρα για τη συμμετοχή τους στο σύστημα EMAS.

Τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης της ομάδας εμπειρογνωμόνων «Περιβάλλον» κατάρτισαν ένα οδηγό «ΣΕ» (συχνών ερωτήσεων), που απευθύνεται στους συναδέλφους τους των ΧΚΑΕ. Κατάρτισαν επίσης ένα οδηγό για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασιών.

6.2.2.2. Αποτελέσματα της πιλοτικής δράσης Euromanagement-Environnement (Ευρωδιαχείριση-Περιβάλλον)

Ένα από τα βασικά αποτελέσματα της πιλοτικής δράσης Euromanagement-Environnement, που υλοποιήθηκε το 1996 και 1997 με στόχο να βοηθήσει τις ΜΜΕ να συμμετάσχουν στο σύστημα EMAS, ήταν η έκδοση ενός εγχειριδίου για τις ΜΜΕ, που είναι στο εξής διαθέσιμο στο Internet [165].

[165] www.yellowwindow.be/main_frame.html.

Στόχος αυτού του εγχειριδίου είναι η παροχή καθοδήγησης σε μια ΜΜΕ που αναπτύσσει ένα σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης (ΣΠΔ) με στόχο να ενταχθεί στο EMAS. Προϋποτίθεται ότι οι ενδιαφερόμενοι γνωρίζουν τι είναι το EMAS, καθόσον το εγχειρίδιο είναι γραμμένο για έναν διευθυντή ΜΜΕ που πήρε την απόφαση να επιδιώξει να ενταχθεί στο σύστημα αυτό. Παρά το γεγονός ότι βασίζεται σε εμπειρίες 49 συμβουλευτικών φορέων και ΜΜΕ, το εγχειρίδιο αυτό έχει περιορισμούς. Η προσέγγιση και τα μέσα που προτείνονται θεωρείται ότι ισχύουν για όλα τα είδη των ΜΜΕ: μικρές ή μεσαίου μεγέθους, ανεξάρτητα από τον τομέα και τη χώρα. Ωστόσο, η περίπτωση ενός μικρού αρτοποιείου που έχει 6 υπαλλήλους και η περίπτωση μιας χημικής εταιρείας που απασχολεί 250 άτομα δεν είναι συγκρίσιμες, ιδίως όσον αφορά το EMAS. Το εγχειρίδιο αυτό έχει στόχο να βοηθήσει όλες τις ΜΜΕ. Στο εγχειρίδιο συνδυάζονται τα εξής: ένας αναλυτικός οδηγός για όλη τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθηθεί από τη στιγμή που λαμβάνεται η απόφαση ένταξης στο EMAS ως την καταχώριση παραδείγματα μέσων και τρόπου χρησιμοποίησής τους σύνολο μέσων και εργαλείων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από μια ΜΜΕ για την ανάπτυξη του συστήματος περιβαλλοντικής διαχείρισής της. Το εγχειρίδιο έχει γραφεί για τη διαχείριση μιας ΜΜΕ που αναπτύσσει ένα δικό της ΣΠΔ. Θεωρητικά είναι δυνατόν μια ΜΜΕ να ενταχθεί με επιτυχία στο EMAS χωρίς βοήθεια. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις χρησιμοποιείται εξωτερική εμπειρογνωμοσύνη για τη συμπλήρωση των ικανοτήτων και της τεχνογνωσίας της εταιρείας. Διατίθενται συμβουλές σε όλη την Ευρώπη, συχνά σε επιδοτούμενες τιμές για τις ΜΜΕ. Η μεθοδολογία συνίσταται σε ένα εγχειρίδιο με τίτλο «Κατευθυντήριες οδηγίες για μια ΜΜΕ που προετοιμάζεται για να ενταχθεί στο EMAS».

6.2.3. Κοινοτικό σύστημα απονομής οικολογικού σήματος

Το κοινοτικό σύστημα απονομής οικολογικού σήματος [166] έχει στόχο την προώθηση των προϊόντων που έχουν μειωμένη περιβαλλοντική επίδραση κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους και την καλύτερη ενημέρωση των καταναλωτών για τις επιπτώσεις των προϊόντων στο περιβάλλον. Είναι ένα σύστημα πιστοποίησης από τρίτο φορέα, που λαμβάνει υπόψη όλο τον κύκλο ζωής ενός προϊόντος, από την αρχή ως το τέλος. Για μια δεδομένη ομάδα προϊόντων, καθορίζονται κριτήρια οικολογικότητας και καταλληλότητας για χρήση, τα οποία χρησιμοποιούνται για να εκτιμηθεί εάν ένα δεδομένο προϊόν μπορεί να διαθέτει το οικολογικό σήμα και, επομένως, να φέρει το λογότυπο οικολογικού σήματος (ένα «άνθος») [167]. Έχουν καθοριστεί κριτήρια για μια σειρά καταναλωτικών αγαθών, συμπεριλαμβανομένου του χαρτιού για φωτοαντίγραφα, των προϊόντων από λεπτό χαρτί, των απορρυπαντικών για πλυντήρια ρούχων και πιάτων, των ψυγείων, των πλυντηρίων ρούχων, των πλυντηρίων πιάτων, των ηλεκτρικών λαμπτήρων, των Η/Υ, των χρωμάτων και βερνικιών, των υφαντουργικών προϊόντων, των υποδημάτων, των στρωμάτων και των λιπασμάτων. Περίπου 250 προϊόντα 55 κατασκευαστών έχουν λάβει το οικολογικό σήμα.

[166] Κανονισμός του Συμβουλίου αριθ. 1980/2000 της 17.07.2000, ΕΕ L 237, 21.09.2000.

[167] Λεπτομερείς πληροφορίες μπορούν να ληφθούν από το δικτυακό τόπο για το οικολογικό σήμα (http://europa.eu.int/ecolabel), συμπεριλαμβανομένων των κριτηρίων σχετικά με το προϊόν και των στοιχείων (διευθύνσεων κ.λπ.) των αρμόδιων εθνικών φορέων που διαχειρίζονται το σύστημα.

Κατά τη διαδικασία κατάρτισης των κριτηρίων για μια ομάδα προϊόντων, καταβάλλεται σημαντική προσπάθεια να συμμετάσχουν στις ομάδες εργασίας εκπρόσωποι των κατασκευαστών, μέσω των διαφόρων τομεακών ομοσπονδιών. Καλούνται επίσης εκπρόσωποι των ΜΜΕ μέσω της UEAPME.

Το οικολογικό σήμα δίνει την ευκαιρία στις ΜΜΕ να εμπορευθούν και να προβάλουν τα προϊόντα τους με βάση την εξαιρετική περιβαλλοντική τους επίδοση. Επιπλέον, στο νέο κανονισμό για το οικολογικό σήμα, προβλέπεται η μείωση των τελών για τις ΜΜΕ που χρησιμοποιούν το οικολογικό σήμα και η ενίσχυση της συμμετοχής των ΜΜΕ στη διαδικασία διαβούλευσης. Το πεδίο εφαρμογής του συστήματος επεκτείνεται, ώστε να καλύπτει τόσο υπηρεσίες όσο και προϊόντα. Κατά τα τέλη του 2000 αναμένεται να έχει τεθεί σε λειτουργία μια υπηρεσία Ηelpdesk για το σύστημα απονομής οικολογικού σήματος.

6.3. Υποδομές ενέργειας, μεταφορών και τηλεπικοινωνιών

Ενέργεια [168]

[168] http://europa.eu.int/comm.dgs/energy_transport/index_en.html.

Οι τρεις στόχοι προτεραιότητας της ενεργειακής πολιτικής - ασφάλεια εφοδιασμού, ανταγωνισμός και προστασία του περιβάλλοντος - καθορίστηκαν κατ' αρχάς στην Πράσινη [169] και εν συνεχεία στη Λευκή Βίβλο [170] για την ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εξετάστηκαν περαιτέρω στην ανακοίνωση «Συνολική θεώρηση της ενεργειακής πολιτικής και των ενεργειακών δράσεων» [171]. Όλοι αυτοί οι στόχοι της ενεργειακής πολιτικής συμβάλλουν θετικά στη θέση των ευρωπαϊκών ΜΜΕ, αλλά η πιο άμεση και συγκεκριμένη θετική συνέπεια που μπορεί να έχει η ενεργειακή πολιτική για τις ΜΜΕ απορρέει από τη βελτίωση των συνθηκών ανταγωνισμού, πράγμα που καθιστά την ενέργεια διαθέσιμη σε ανταγωνιστικές τιμές.

[169] Για μια ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, COM(1994) 659 τελικό της 11.1.1995.

[170] Μια ενεργειακή πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση, COM(1995) 682 τελικό της 13.12.1995.

[171] COM(1997) 167 τελικό της 23.4. 1997.

Με την οδηγία για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας [172] και την οδηγία για την αγορά φυσικού αερίου [173] καθορίστηκαν κοινοί κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Οι οδηγίες αυτές απαιτούν από τα κράτη μέλη να ανοίξουν σταδιακά τις αγορές τους ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου στον ανταγωνισμό. Το 1999, τα κράτη μέλη έπρεπε να ανοίξουν τουλάχιστον το 26 % της αγοράς τους ηλεκτρικής ενέργειας στον ανταγωνισμό, αλλά στην πραγματικότητα πολλά κράτη μέλη προχώρησαν πολύ περισσότερο και ήδη πάνω από το 60 % της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ έχει ελευθερωθεί. Σε ορισμένα κράτη μέλη όλοι οι πελάτες είναι ελεύθεροι να επιλέξουν τον προμηθευτή τους ηλεκτρικής ενέργειας. Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας έχουν αρχίσει να μειώνονται, πράγμα που βελτιώνει την ανταγωνιστική θέση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, συμπεριλαμβανομένων και των ευρωπαϊκών ΜΜΕ. Το 1998, οι τιμές μειώθηκαν κατά 6 %. Η ίδια θετική επίδραση μπορεί να αναμένεται με την ελευθέρωση και της αγοράς φυσικού αερίου. Καθώς τα κράτη μέλη έπρεπε να ενσωματώσουν την οδηγία για την αγορά φυσικού αερίου μέχρι τις 10 Αυγούστου του 2000, είναι ακόμη πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί η επίδραση αυτή.

[172] Οδηγία 96/92/ΕΚ, ΕΕ L 27 της 3.1.1997, σ. 20.

[173] Οδηγία 98/30/EΚ, ΕΕ L 204 της 21.7.1998, σ. 1.

Τα προγράμματα Altener II και Save II, που έχουν στόχο την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της ενεργειακής αποτελεσματικότητας, περιγράφονται στο κεφάλαιο ΙΙ, που αφορά τα προγράμματα στήριξης.

Μεταφορές [174]

[174] http://europa.eu.int/comm/dgs/energy_transport/index_en.html.

Η κοινοτική χρηματοδοτική βοήθεια στον τομέα των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών παρέχεται, κατά γενικό κανόνα, στη δημόσια αρχή (κράτος μέλος, περιφέρεια ή τοπική αρχή) που είναι υπεύθυνη για την κατάρτιση και την υλοποίηση του σχετικού σχεδίου υποδομής. Ιδιωτικές εταιρείες που, π.χ., έχουν αναλάβει κατά παραχώρηση την υλοποίηση (και ενδεχομένως τη λειτουργία) ορισμένων σχεδίων μπορούν επίσης να επωφεληθούν άμεσα από χρηματοδοτική βοήθεια στον τομέα των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών.

Οι ΜΜΕ διαδραματίζουν ένα ρόλο στην εκτέλεση των εργασιών που είναι απαραίτητες για τη δημιουργία ή την επέκταση τμημάτων της υποδομής μεταφορών (δρόμοι, σιδηρόδρομοι, λιμένες, εσωτερική ναυσιπλοΐα). Ωστόσο, η Επιτροπή δεν διαθέτει λεπτομερή στοιχεία για τη συμμετοχή των ΜΜΕ στην εφαρμογή των σχεδίων διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών. Πιθανολογείται ότι η εν λόγω συμμετοχή κυμαίνεται από κράτος μέλος σε κράτος μέλος, ανάλογα με το βαθμό εφαρμογής ειδικών πολιτικών για τις ΜΜΕ.

Εκτιμάται ότι, από τα 38,4 δισ. ευρώ που επενδύθηκαν στα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών κατά τη διάρκεια του 1996/1997, σημαντικό μέρος αφορά συμβάσεις που συνάφθηκαν με ΜΜΕ.

Οι εργασίες μεταφορικών υποδομών, που γενικά εκτελούνται υπό την ευθύνη των δημοσίων αρχών, υπόκεινται στους κοινοτικούς κανόνες περί δημοσίων συμβάσεων, που ισχύουν εξίσου για τις ΜΜΕ και τις μεγάλες εταιρείες. Επομένως, η Επιτροπή δεν εφαρμόζει κάποια ειδική πολιτική δράση για την προώθηση των ΜΜΕ στον τομέα των μεταφορικών υποδομών.

Τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών θα ωφελήσουν την ευρωπαϊκή οικονομία συνολικά και θα έχουν έμμεσο αντίκτυπο στις ΜΜΕ, ιδιαίτερα σε εκείνες που βρίσκονται σε πιο απομακρυσμένες περιοχές, που θα αποκομίσουν οφέλη από τη βελτίωση των συνδέσεων με τις κεντρικές ευρωπαϊκές αγορές.

Τηλεπικοινωνίες [175]

[175] http://europa.eu.int/comm/information_society/index_fr.htm.

Την 1η Ιανουαρίου του 1998, τα δίκτυα και οι υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών ελευθερώθηκαν σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ [176]. Οι τεχνολογικές εξελίξεις, η καινοτομία στην παροχή υπηρεσιών, οι χαμηλότερες τιμές και οι βελτιώσεις στην ποιότητα που επιτεύχθηκαν με την εισαγωγή ανταγωνισμού υπήρξαν η βάση για τη μετάβαση της Ευρώπης στην κοινωνία της πληροφορίας. Τα επιτεύγματα του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου περιγράφονται στην 5η έκθεση εφαρμογής [177].

[176] Αρχικά χορηγήθηκε παρέκκλιση στην Ελλάδα, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, την Πορτογαλία και την Ισπανία. Υπήρχε παρέκκλιση μόνο για την Ελλάδα έως τις 31.12.2000.

[177] Πέμπτη έκθεση για την εφαρμογή του πλέγματος κανονιστικών ρυθμίσεων στις τηλεπικοινωνίες, COM(1999) 537 ή http://www.ispo.cec.be/infosoc/telecompolicy/5threport.html.

Η ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση των τηλεφωνικών τελών για τις ΜΜΕ. Οι ανταγωνιστικοί φορείς εκμετάλλευσης πρόσφεραν χαμηλότερα τιμολόγια από εκείνα των κατεστημένων (κρατικών) φορέων εκμετάλλευσης στις αγορές της υπεραστικής και διεθνούς φωνητικής τηλεφωνίας. Τα δεδομένα δείχνουν ότι, κατά τη διάρκεια της περιόδου 1997-1999, τα τυποποιημένα διεθνή τιμολόγια μειώθηκαν προς όφελος των οικιακών και επιχειρηματικών χρηστών κατά 40 % και 25 % αντίστοιχα [178]. Επιπλέον, οι περισσότεροι πάροχοι υπηρεσιών Internet (ISP) παρέχουν ειδικά πακέτα εκπτώσεων για τη χρήση του Internet από επιχειρηματικούς χρήστες [179].

[178] Αυτές οι ποσοστιαίες μεταβολές είναι μέσοι όροι της ΕΕ και αντικατοπτρίζουν τα τυποποιημένα υφιστάμενα διεθνή τιμολόγια. Βλέπε COM (1999) 537.

[179] Σφαιρικότερη ανάλυση για τα πακέτα εκπτώσεων που προβλέπονται για τους επιχειρηματικούς χρήστες περιλαμβάνεται στην "Έκθεση για τα τιμολόγια τηλεπικοινωνιών", Teligen (2000), βλ. http://www.ispo.cec.be/infosoc/telecompolicy/en/Study-en.htm.

Ο ανταγωνισμός στην υποδομή των τηλεπικοινωνιών πρόσφερε επίσης λιγότερο ακριβές και ταχύτερες εναλλακτικές λύσεις για τις ΜΜΕ όσον αφορά την πρόσβαση στις υπηρεσίες του Internet. Η σύσταση της Επιτροπής για τις μισθωμένες γραμμές αποσκοπεί στη μείωση των τιμών χρήσης μισθωμένων γραμμών, πράγμα που θα επιτρέψει τη σχετικά φθηνότερη πρόσβαση σε μεγαλύτερο εύρος ζώνης [180]. Η σύσταση που εξέδωσε η Επιτροπή τον Απρίλιο του 2000 για την αδεσμοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο επιτρέπει την ταχύτερη και λιγότερο δαπανηρή πρόσβαση στο δίκτυο και αναμένεται να τονώσει την αγορά διαρκούς πρόσβασης στις υπηρεσίες του Internet [181]. Αυτά τα δύο μέτρα αναμένεται να προωθήσουν την παροχή πλήρους φάσματος τηλεπικοινωνιών υπηρεσιών, περιλαμβανομένων των ευρυζωνικών πολυμεσικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών Internet υψηλής ταχύτητας.

[180] Σύσταση της Επιτροπής για τις τιμές διασύνδεσης μισθωμένων γραμμών στα πλαίσια μιας ελευθερωμένης αγοράς τηλεπικοινωνιών, C(1999) 3863, Νοέμβριος 1999.

[181] Σύσταση της Επιτροπής για την αδεσμοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο, C(2000) 1059, Απρίλιος 2000.

Η Επιτροπή ενέκρινε, τον Ιούλιο του 2000, μια δέσμη νομοθετικών προτάσεων, που προβλέπεται να τεθούν σε ισχύ το 2002. Αυτή η νέα δέσμη προτάσεων απαρτίζεται από πέντε οδηγίες εναρμόνισης (περιλαμβάνεται μία οδηγία-πλαίσιο και τέσσερις ειδικές οδηγίες για την έκδοση αδειών την πρόσβαση και τη διασύνδεση την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών και την προστασία των δεδομένων), έναν κανονισμό για την αδεσμοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο, μια απόφαση σχετικά με την κοινοτική πολιτική στον τομέα των ραδιοσυχνοτήτων και ένα σχέδιο οδηγίας της Επιτροπής για την απελευθέρωση του τομέα [182]. Ως εκ τούτου, η προαναφερόμενη σύσταση σχετικά με την αδεσμοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο ενισχύεται με την εξαγγελία της πρότασης για την έκδοση νομικά δεσμευτικού κανονισμού, ο οποίος απαιτεί από τα κράτη μέλη να αποδεσμεύσουν τον τοπικό τους βρόχο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2000 [183]. Η αδεσμοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο αποτελεί επίσης βασικό στοιχείο του σχεδίου δράσης e-Europe, το οποίο εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Κορυφής της Φέιρα στην Πορτογαλία, και έχει ουσιώδη σημασία για να μπορέσει η Ευρώπη να γεφυρώσει το χάσμα που την χωρίζει με τους παγκόσμιους ανταγωνιστές της όσον αφορά τη χρήση του Internet. Αυτό το νέο νομοθετικό πλαίσιο αναμένεται να εντείνει τον ανταγωνισμό και να προσφέρει περισσότερες εναλλακτικές επιλογές για όλους τους χρήστες, περιλαμβανομένων των ΜΜΕ, διότι ενθαρρύνει την πραγματοποίηση περαιτέρω καινοτομιών βάσει των κανόνων της αγοράς, καινοτομιών όσον αφορά τις τιμές, το φάσμα των παρεχομένων υπηρεσιών και την ποιότητά τους.

[182] Το νέο κανονιστικό πλαίσιο είναι διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.ispo.cec.be/infosoc/telecompolicy/review99/Welcome.html και http://europa.eu.int/comm/competition/liberalization/others/.

[183] Πρόταση κανονισμού για την αδεσμοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο, COM(2000) 394, βλέπε: http://www.ispo.cec.be/infosoc/telecompolicy/review99/Welcome.html.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΩΝ ΜΜΕ

Οι κύριες άμεσες ή έμμεσες ενισχύσεις υπέρ των ΜΜΕ που παρέχονται στο πλαίσιο των προγραμμάτων και χρηματοδοτικών μέσων της Ένωσης στοχεύουν κυρίως στη βελτίωση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε χρηματοδοτικούς και πιστωτικούς πόρους (δάνεια, εγγυήσεις, επιχειρηματικά κεφάλαια), στις περιφερειακές ενισχύσεις, στη συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων, στην έρευνα καθώς και στην επαγγελματική κατάρτιση.

7. Προσβαση σε χρηματοδοτικουσ και πιστωτικουσ πορουσ

Τα τελευταία χρόνια έχει βελτιωθεί σημαντικά η διαθεσιμότητα χρηματοδοτικών και πιστωτικών πόρων για τις ΜΜΕ μέσω της παροχής δανείων, εγγυήσεων και επιχειρηματικών κεφαλαίων.

Τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά θεσμικά όργανα, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤαΕ), αύξησαν τις χρηματοδοτικές πράξεις τους υπέρ των ΜΜΕ [184]. Δημιουργήθηκαν, επίσης, νέα χρηματοδοτικά προγράμματα όπως είναι ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για τις Τεχνολογίες (ΕΜΤ), στο πλαίσιο του «ειδικού προγράμματος δράσης του Άμστερνταμ», και η «πρωτοβουλία για την ανάπτυξη και την απασχόληση», που αποτελεί συνέχεια σχετικής πρωτοβουλίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της ειδικής συνόδου κορυφής του Λουξεμβούργου για την απασχόληση του 1997. Αυτή η πρωτοβουλία περιλαμβάνει τρία σκέλη [185]: τις ενισχύσεις εκκίνησης του ΕΜΤ, το μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ και το πρόγραμμα Joint European Venture (JEV) που παρουσιάζονται παρακάτω. Σε συνέχεια της συνόδου κορυφής της Λισσαβώνας, που πραγματοποιήθηκε το Μάρτιο 2000, προβλέπεται επανεξέταση των εν λόγω μέσων.

[184] Δικτυακός τόπος ΕΤΕΠ http://www.bei.org/index.htm και ΕΤαΕ http://www.eif.org/sme/default.htm.

[185] Απόφαση 98/347/ΕΚ του Συμβουλίου της 19.5.1998, ΕΕ L155, 29.5.1998, σ. 43..

7.1. Δάνεια

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) στοχεύει άμεσα στην προώθηση των στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω της διάθεσης μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης για υγιείς επενδύσεις.

7.1.1. Συνολικά δάνεια ΕΤΕπ

Η ΕΤΕπ χρηματοδοτεί έμμεσα τις επενδύσεις των ΜΜΕ μέσω των συνολικών δανείων της. Κατά την παρελθούσα πενταετία, ενισχύθηκε η σημασία των συνολικών δανείων τόσο ως προς τον όγκο τους όσο και ως προς την αναλογία που αντιπροσωπεύουν στη συνολική δανειοδοτική δραστηριότητα της ΕΤΕπ στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης: το 1998 τα συνολικά δάνεια ανήλθαν σε 8,3 δισεκ. ευρώ και 33 % αντιστοίχως, έναντι 3,9 δισεκ. ευρώ και 22 % το 1994. Συνολικά, στο διάστημα μεταξύ 1994 και 1998, η ΕΤΕπ παρέσχε στα θεσμικά όργανα που ενεργούν ως ενδιάμεσοι φορείς για τη χορήγηση αυτών των δανείων 29 δισεκ. ευρώ. Κατά την τελευταία πενταετία επωφελήθηκαν από συνολικά δάνεια περισσότερες από 49 000 ΜΜΕ της Ένωσης, το 85 % των οποίων απασχολούσαν λιγότερους από 50 υπαλλήλους.

Στη διάρκεια του 1998, χορηγήθηκαν σε 8 464 ΜΜΕ από ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά δάνεια ύψους 2,4 δισ. ευρώ περίπου. Το δε 70 % αυτών των ΜΜΕ είχαν την έδρα τους σε ενισχυόμενες περιοχές. Κατά τη διάρκεια του 1999 διατέθηκαν συνολικά δάνεια ύψους 2,8 δισ. ευρώ σε 11 500 ΜΜΕ.

Σε συνέχεια του ψηφίσματος για την ανάπτυξη και την απασχόληση, που εκδόθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Άμστερνταμ τον Ιούνιο του 1997, και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Λουξεμβούργου για την απασχόληση, που πραγματοποιήθηκε το Νοέμβριο του 1997, η ΕΤΕπ κατάρτισε το «ειδικό πρόγραμμα δράσης του Άμστερνταμ». Υπογράφηκαν συμβάσεις αξίας 268 εκατ. ευρώ για δραστηριότητες που βασίζονται σε ρυθμίσεις επιμερισμού του επιχειρηματικού κινδύνου με τον τραπεζικό τομέα.

7.1.2. Διευκόλυνση για τις ΜΜΕ: επιδοτούμενα δάνεια για τις ΜΜΕ που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης

Η διευκόλυνση για τις ΜΜΕ επεκτείνει τις επιδοτήσεις επιτοκίου που χορηγούνται από κοινοτικούς δημοσιονομικούς πόρους και στα δάνεια που λαμβάνουν οι ΜΜΕ προκειμένου να χρηματοδοτήσουν επενδυτικά σχέδια που προβλέπουν τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Η διευκόλυνση, που αφορά τη χορήγηση συνολικών δανείων της ΕΤΕπ ύψους 1 δισεκ. ευρώ σε ΜΜΕ, τέθηκε σε εφαρμογή με απόφαση του Συμβουλίου Υπουργών το 1994 [186]. Τον Ιούνιο του 1994 υπογράφηκε μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΤΕπ συμφωνία για την εφαρμογή της εν λόγω διευκόλυνσης από την ΕΤΕπ.

[186] Απόφαση EΚ/94/217 του Συμβουλίου της 19.4.1994, ΕΕ L 107, 28.4.1994, σ. 57.

Η εν λόγω διευκόλυνση, που έχει πλέον εξαντληθεί, προσέφερε επιδότηση επιτοκίου ύψους 2 % ετησίως για δάνεια πενταετούς διάρκειας. Η διευκόλυνση αφορούσε επιχειρήσεις των οποίων τα καθαρά πάγια στοιχεία ενεργητικού δεν υπερέβαιναν τα 75 εκατ. ευρώ και απασχολούσαν έως 500 υπαλλήλους. Όμως, τουλάχιστον το 60 % των δικαιούχων έπρεπε να είναι ΜΜΕ με λιγότερους από 250 υπαλλήλους.

Τα αποτελέσματα της διευκόλυνσης για τις ΜΜΕ

Το 1999, στην πέμπτη έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή της διευκόλυνσης αναφέρεται ότι 4 336 ΜΜΕ και από τα 15 κράτη μέλη επωφελήθηκαν από την εν λόγω διευκόλυνση και ότι δημιουργήθηκαν 53 789 νέες θέσεις εργασίας. Ο συνολικός όγκος των επενδύσεων που πραγματοποιήθηκαν χάρη στη εν λόγω διευκόλυνση ανήλθε κατά προσέγγιση σε 3,8 δισεκ. ευρώ και η μέση επιμέρους επένδυση σε 890 000 ευρώ. Η μέση επένδυση ανά δημιουργηθείσα θέση εργασίας ανήλθε κατά προσέγγιση σε 74 450 ευρώ και η μέση επιδότηση ανά θέση εργασίας σε 1 716 ευρώ.

7.2. Εγγυήσεις

Οι εγγυήσεις παρέχονται κατά κύριο λόγο από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤαΕ). Το ΕΤαΕ, που δημιουργήθηκε το 1994, αποτελεί σύμπραξη του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και ανήκει κατά 40 % στην ΕΤΕπ, κατά 30 % στην Επιτροπή και σε 76 χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και από τα 15 κράτη μέλη. Βασικός του στόχος είναι να παρεμβαίνει καταλυτικά στις ακόλουθες περιπτώσεις:

* διευκόλυνση της συμμετοχής ιδιωτικών κεφαλαίων σε σχέδια διευρωπαϊκών δικτύων,

* διευκόλυνση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε πηγές χρηματοδότησης επενδύσεων με λογικό κόστος,

* προώθηση των επενδύσεων σε καινοτόμες ΜΜΕ μέσω εξειδικευμένων εταιρειών επιχειρηματικών κεφαλαίων.

Τα μέσα που εξουσιοδοτείται να χρησιμοποιεί το ΕΤαΕ είναι εγγυήσεις και επενδύσεις μετοχικού κεφαλαίου. Το ΕταΕ, επιπλέον των ιδίων πόρων του, διαχειρίζεται προγράμματα εξ ονόματος της Επιτροπής και της ΕΤΕπ.

7.2.1. Εγγυοδοτικές πράξεις υπέρ ΜΜΕ που βασίζονται στους ίδιους πόρους του ΕΤαΕ

Μέχρι σήμερα, οι εγγυοδοτικές πράξεις που έχουν υπογραφεί υπέρ ΜΜΕ ανέρχονται σε 879 εκατ. ευρώ εκ των οποίων 671 εκατ. ευρώ αφορούν το πιλοτικό σχέδιο «Ανάπτυξη και Περιβάλλον». Το 33 % των εγγυοδοτικών πράξεων του ΕΤαΕ αφορά ΜΜΕ.

Παραδείγματα εγγυοδοτικών πράξεων από τους ίδιους πόρους του ΕταΕ που συνάφθηκαν το 1998 υπέρ ΜΜΕ:

- Consorzio Banche Popolari dell'Emilia Romagna Marche. Στην περίπτωση αυτή το ΕΤαΕ παρέσχε εγγύηση για ένα χαρτοφυλάκιο δανείων σε μια κοινοπραξία περιφερειακών συνεταιριστικών τραπεζών της Ιταλίας.

- Fidi Toscana. Το ΕΤαΕ παρέσχε αντεγγύηση στην εταιρεία αμοιβαίων εγγυήσεων της περιφέρειας της Τοσκάνης, η οποία παρέχει εγγυήσεις για δάνεια που χορηγούνται σε ΜΜΕ από τη μεγάλη πλειοψηφία των τραπεζών που δραστηριοποιούνται στην περιοχή αυτή.

Και οι δύο διευκολύνσεις στοχεύουν στη σημαντική ενίσχυση του όγκου των δανείων που διατίθενται στις ΜΜΕ στις εν λόγω περιοχές.

7.2.2. Πιλοτικό σχέδιο «Ανάπτυξη και Περιβάλλον»

Προώθηση φιλικών προς το περιβάλλον επενδύσεων μικρών ΜΜΕ

Το ΕΤαΕ είναι αρμόδιο για τη διαχείριση του πιλοτικού σχεδίου «Ανάπτυξη και Περιβάλλον», που δρομολογήθηκε το Δεκέμβριο του 1995 με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Παρέχει μερική εγγύηση για δάνεια που χορηγούνται σε ΜΜΕ με λιγότερους από 100 υπαλλήλους (κατά προτίμηση ΜΜΕ που απασχολούν λιγότερους από 50 υπαλλήλους) για την πραγματοποίηση επενδύσεων που συνεπάγονται σημαντικά περιβαλλοντικά οφέλη. Η Κοινότητα χρηματοδοτεί τα ασφάλιστρα των εγγυήσεων δανείου που χορηγεί το ΕΤαΕ στους ενδιάμεσους δανειοδοτικούς φορείς στα κράτη μέλη.

Το εν λόγω μέσο εγγυήσεων δανείου διευκολύνει την πρόσβαση των ΜΜΕ σε δάνεια για επενδύσεις με περιβαλλοντικά οφέλη και μειώνει το κόστος χρηματοδότησης παρόμοιων επενδύσεων από τις ΜΜΕ.

Το σύστημα λειτουργεί ως εξής:

* οι εγγυήσεις καλύπτουν δάνεια για επενδύσεις ελάχιστης διάρκειας τριών ετών (χωρίς κεφάλαιο κίνησης) και δεν υπερβαίνουν το 1 εκατ. ευρώ.

* στο πλαίσιο του προγράμματος είναι επιλέξιμες μόνο οι επενδύσεις που οδηγούν σε σημαντικά, άμεσα ή έμμεσα περιβαλλοντικά οφέλη (π.χ. πρόληψη/μείωση όλων των μορφών ρύπανσης, εξοικονόμηση ενέργειας, περιβαλλοντική βελτίωση των παραγωγικών διαδικασιών και βελτιωμένα προϊόντα και υπηρεσίες που οδηγούν σε αποτελεσματικότερη προστασία του περιβάλλοντος).

* οι εγγυήσεις που προσφέρονται από το ΕΤαΕ καλύπτουν έως το 50 % του κόστους του συνολικού σχεδίου.

* στο πλαίσιο του συστήματος είναι επιλέξιμα για εγγυοδοσία μόνο νέα δάνεια.

Μέχρι σήμερα, το ΕΤαΕ έχει υπογράψει 27 συμβάσεις με ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς που καλύπτουν όλα τα κράτη μέλη [187]. Η συνολική εγγυοδοτική δέσμευση του ΕΤΑΕ στο πλαίσιο του εν λόγω σχεδίου ανέρχεται σε 671 εκατ. ευρώ και θα οδηγήσει στη σύναψη δανείων ανώτατου ύψους 1,3 δισεκ. ευρώ.

[187] Διαθέσιμος κατάλογος στη διεύθυνση http://www.eif.org/sme/g&e/listinterm.htm.

7.2.3 Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ

Στόχος του εν λόγω μηχανισμού [188] είναι η παροχή κινήτρων για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης μέσω της τόνωσης της επενδυτικής δραστηριότητας των καινοτόμων ΜΜΕ με την αυξημένη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης δανείων.

[188] ΕΕ C 302, 1.10.1998 σ. 11-12.

Η διευκόλυνση αυτή στοχεύει στη βελτίωση της ικανότητας των εγγυοδοτικών προγραμμάτων των κρατών μελών να προσφέρουν:

* περισσότερες εγγυήσεις για τα υφιστάμενα εγγυοδοτικά προϊόντα τους

* σε περισσότερες μικρές εταιρείες δυνατότητες πρόσβασης σε πηγές χρηματοδότησης για μεγαλύτερο φάσμα επενδύσεων

* εγγυήσεις για δάνεια με υψηλότερο βαθμό κινδύνου.

Η διευκόλυνση απευθύνεται σε ΜΜΕ που απασχολούν έως 100 υπαλλήλους και παρουσιάζουν δυναμικό ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων εργασίας. Στο διάστημα 1998-2000 προβλέπεται να χορηγηθούν για το πρόγραμμα 168 εκατ. ευρώ από τους δημοσιονομικούς πόρους της Κοινότητας. Το ΕΤαΕ διαχειρίζεται το πρόγραμμα εξ ονόματος της Επιτροπής και έχει αναλάβει τη δημιουργία δικτύου ενδιάμεσων φορέων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του οποίου μπορούν να ωφεληθούν οι ΜΜΕ.

Μέχρι σήμερα, το ΕΤαΕ έχει υπογράψει συμβάσεις με 15 ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς που καλύπτουν ανώτατο χαρτοφυλάκιο εγγυήσεων ύψους 3,3 δισεκ. ευρώ.

Κατάλογος ενδιάμεσων φορέων ΕΤΑΕ για το μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ [189]

[189] Για πληροφορίες σχετικά με τους υπεύθυνους επαφών βλέπε http://www.eif.org/sme/SME-GF/gremp1.htm.

Χώρα // Επωνυμία

Αυστρία // Bόrges Fφrderungsbank

Βέλγιο // Fonds de Participation/Participatiefonds

Φινλανδία // Finnvera.fi

Γαλλία // Sofaris

Γερμανία // Deutsche Ausgleichsbank

Ιταλία // Artigiancredit Emilia Romagna

// Artigiancredit Lombardia

// Artigiancredito Toscano

// Confidi Padova

// Confidi Sardegna

// Federfidi Lombarda

// Unionfidi Piemonte

Κάτω Χώρες // Dutch Ministry of Economic Affairs

Ισπανία // Compaρia Espaρola de Reafianzamiento S.A. (CERSA)

Σουηδία // ALMI

7.3. Επιχειρηματικό κεφάλαιο

Η προώθηση του επιχειρηματικού κεφαλαίου αποτελεί προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για να ενισχυθεί η ανάπτυξη του επιχειρηματικού κεφαλαίου προς όφελος των τεχνολογικών επιχειρήσεων αναπτύσσονται διάφορες πρωτοβουλίες όπως είναι ο ευρωπαϊκός μηχανισμός για τις τεχνολογίες (ΕΜΤ και μηχανισμός εκκίνησης ΕΜΤ), που τον διαχειρίζεται το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων, η δημιουργία ή η μεταβίβαση επιχειρήσεων (CREA) και οι καινοτόμες επιχειρήσεις (I-TEC).

Από τα μέσα του 1996, το ΕΤαΕ είναι σε θέση να πραγματοποιεί επενδύσεις μετοχικού κεφαλαίου. Στα τέλη του 1998 είχαν διατεθεί από τους ίδιους πόρους ΕΤαΕ 58,5 εκατ. ευρώ. Οι επενδύσεις μετοχικού κεφαλαίου του ΕΤαΕ προσανατολίζονται σε εταιρείες παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων που παρέχουν μετοχικό κεφάλαιο ή οιονεί μετοχικό κεφάλαιο σε καινοτόμες ΜΜΕ με υψηλό αναπτυξιακό δυναμικό, και ιδιαίτερα σε εκείνες που αναπτύσσουν και αξιοποιούν νέες τεχνολογίες ή προϊόντα.

7.3.1. Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για τις Τεχνολογίες (ΕΜΤ)

Το 1997, η ΕΤΕπ έδωσε εντολή στο ΕΤΑΕ να διαθέσει 125 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος "ευρωπαϊκός μηχανισμός για τις τεχνολογίες" (ΕΜΤ). Τα εν λόγω κεφάλαια χρησιμοποιούνται για την απόκτηση μετοχών σε εταιρείες παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων ή σε εταιρείες που ειδικεύονται στην παροχή μετοχικού κεφαλαίου σε καινοτόμες και ταχέως αναπτυσσόμενες ΜΜΕ. Στα τέλη του 1998, 61,7 εκατ. ευρώ ή το 49 % των διαθέσιμων πόρων είχαν διατεθεί σε 25 εταιρείες σε 10 χώρες της Ένωσης. Το αναμενόμενο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα των επενδύσεων σε επίπεδο αυξήσεων κεφαλαίου για τις ΜΜΕ κυμαίνεται από 500 έως 800 εκατ. ευρώ.

Εταιρείες παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων που επωφελούνται από το ΕΤαΕ [190]

[190] Διαθέσιμος κατάλογος στη διεύθυνση http://www.eif.org/vca/etf/eif.etf.htm.

Κράτος μέλος // Επωνυμία εταιρείας

UK // Advent Private Equity II Fund

// Alta Berkeley VC V

// Amadeus I Fund

// Baring European Private Equity Fund

// Elderstreet Capital Partners

// Kennet I Limited Partnership

// MTI Three B Limited Partnership

// Prelude Trust Plc

// Vision Capital L.P.

D // Enabling Technology Partners

// Strategic European Technologies NV

// Technostart Ventures

B // Capricorn Venture Fund NV

// IT Partners

F // Auriga Ventures I

// Banexi Ventures 2

// Galileo II

// Sofinnova Capital 2 and 3

// SPEF Pre IPO European Fund

NL // NeSBIC CTE Fund

P // Kiwi Venture Partners I

IRL // Trinity Venture Fund

SW // Baltic Rim Fund Limited

SF // Eqvitec Technology Fund I LP

OS // Horizonte Technologiefonds Φsterreich BV

7.3.2. Μηχανισμός εκκίνησης ΕΜΤ

Ο μηχανισμός εκκίνησης ΕΜΤ [191], που χρηματοδοτείται από τον προϋπολογισμό της Κοινότητας και υπόκειται στη διαχείριση του ΕΤαΕ με βάση σχετική εντολή της Επιτροπής, προσανατολίζεται στην πραγματοποίηση επενδύσεων σε εταιρείες παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων:

[191] ΕΕ C 302, 1.10.1998 σ. 8-10.

* Μικρότερες και νεοσυσταθείσες εταιρείες

* Εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε περιφερειακό επίπεδο

* Εταιρείες που προσανατολίζονται σε εξειδικευμένες βιομηχανίες ή τεχνολογίες

* Εταιρείες που χρηματοδοτούν την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων Ε&Α, π.χ. εταιρείες που συνδέονται με ερευνητικά κέντρα ή τεχνολογικά πάρκα.

Βασικός στόχος των επιλεγεισών εταιρειών είναι να παρέχουν μετοχικό κεφάλαιο σε ΜΜΕ με αναπτυξιακό δυναμικό, και ιδίως σε ΜΜΕ που βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο και σε καινοτόμες ΜΜΕ. Ο μηχανισμός προσανατολίζεται σε εταιρείες με υψηλότερο επίπεδο κινδύνου από εκείνες στις οποίες προσανατολίζεται το ΕΤαΕ. Προτεραιότητα δίνεται σε εταιρείες που προσανατολίζονται σε ΜΜΕ που απασχολούν έως 100 υπαλλήλους.

Την περίοδο 1998-2000 αναμένεται να επενδυθούν συνολικά κοινοτικοί δημοσιονομικοί πόροι ύψους 168 εκατ. ευρώ κατά προσέγγιση. Στα τέλη Δεκεμβρίου 1999, το ΕΤαΕ υπέγραψε επίσημη συμφωνία με επτά εταιρείες παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων για ποσό 38 εκατ. ευρώ. Οι εν λόγω εταιρείες συγκέντρωσαν 178 εκατ. ευρώ, παρέχοντας κατά τον τρόπο αυτό σημαντικό πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα στα κοινοτικά κεφάλαια.

Κατάλογος εταιρειών παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων που συμμετέχουν στο μηχανισμό εκκίνησης ΕΜΤ [192]

[192] Ο κατάλογος διατίθεται στη διεύθυνση http://www.eif.org/vca/etf.start-up/etfsuf.htm.

Χώρα // Εταιρεία

Γαλλία // Natexis Ventech (μέλος του I-TEC)

// Rhτne Alpes PME

// Seeft Ventures

Γερμανία // Wellington Finanz Beratungs (μέλος του I-TEC)

Ηνωμένο Βασίλειο // Quantum Healthcare Fund Manager (μέλος του I-TEC)

Σουηδία // Innkap Fund 2

Φινλανδία // Aboa Venture II Ky

7.3.3. CREA

Η Επιτροπή, προκειμένου να ενθαρρύνει τη δημιουργία και τη μεταβίβαση καινοτόμων επιχειρήσεων με δυναμικό ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, δρομολόγησε στις 5 Νοεμβρίου 1998 μια νέα δράση με την επωνυμία CREA (Capital ΰ Risque pour les Entreprises en phase d'Amorηage) [193] με προϋπολογισμό 10 εκατ. ευρώ για το 1999-2000.

[193] C(98) 3330.

Οι στόχοι της δράσης CREA είναι οι ακόλουθοι:

- παροχή ενίσχυσης και ενθάρρυνση των εταιρειών παροχής κεφαλαίων αρχικής ώθησης (seed capital) και παρεμφερών οργανισμών από την αρχική φάση διεξαγωγής των δραστηριοτήτων τους.

- παγίωση, σε κοινοτική κλίμακα, ενός δικτύου για τις εταιρείες παροχής κεφαλαίων αρχικής ώθησης και ενίσχυση της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών και δράσεων κατάρτισης.

Πιο συγκεκριμένα, η δράση CREA στηρίζει τις νέες ή νεοσυσταθείσες εταιρείες παροχής κεφαλαίων αρχικής ώθησης στην Ευρώπη μέσω της χορήγησης επιστρεφόμενων προκαταβολών που καλύπτουν κατά ανώτατο όριο το 50 % του κόστους λειτουργίας τους (δηλαδή συνολικού ύψους 500 000 ευρώ) για ανώτατη περίοδο τριών ετών.

Σε συνέχεια της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων που δημοσιεύθηκε στα τέλη Νοεμβρίου 1998 [194], το 1999 επελέγησαν 12 εταιρείες και βρίσκεται υπό εξέλιξη μια δεύτερη διαδικασία επιλογής.

[194] ΕΕ C 363 της 25.11.1998, σ. 30.

Κατάλογος εταιρειών που συμμετέχουν στη δράση CREA

Microventure GmbH // Γερμανία

SEED GmbH //

Techno Nord VC GmbH //

Innovations Agentur GmbH // Αυστρία

Gemma Frisius // Βέλγιο

Investsud SA //

Pythagoras //

CapitalNet A/S Denmark // Δανία

Udvikinglings parken Aarhus //

Tampere Seed Capital Fund // Φινλανδία

Yorkshire Fund Managers // Ηνωμένο Βασίλειο

Teknoseed // Σουηδία

7.3.4. Χρηματοδότηση της καινοτομίας: I-TEC

Για τη χρηματοδότηση της καινοτομίας, η Επιτροπή, σε συνέχεια της ανακοίνωσης που εξέδωσε για τα επιχειρηματικά κεφάλαια, εφαρμόζει πρόγραμμα δράσης για την ανάπτυξη αυτού του χρηματοδοτικού μέσου, που είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων και για τη δημιουργία εξόχως ειδικευμένων θέσεων εργασίας. Εξάλλου, η πρωτοβουλία I-Tec, που ενθαρρύνει τις εταιρείες παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων να πραγματοποιούν επενδύσεις στις φάσεις εκκίνησης των καινοτόμων σχεδίων, παρουσίασε έναν πρώτο θετικό απολογισμό.

Η πρωτοβουλία I-Tec, που δρομολογήθηκε το 1997 [195] (με προϋπολογισμό 11 εκατ. ευρώ), οδήγησε στην επιλογή 28 εταιρειών παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων που ανέλαβαν τη δέσμευση να διαθέσουν πάνω από 490 εκατ. ευρώ σε πρώιμες επενδύσεις σε καινοτόμες ΜΜΕ κατά την επόμενη τριετία. Η Επιτροπή δημοσίευσε πρόσκληση υποβολής προσφορών σχετικά με τη δεύτερη φάση του σχεδίου για τη χρηματοδότηση της καινοτομίας που στοχεύει στη διάδοση των ορθών πρακτικών όσον αφορά την ανάπτυξη βιώσιμων δεσμών μεταξύ των τομέων χρηματοδότησης, καινοτομίας και τεχνολογίας.

[195] http://www.cordis.lu/finance/home.html.

Δημιουργήθηκε μια νέα υπηρεσία συνδρομής για όσους συμμετέχουν στο πρόγραμμα, η «LIFT help desk», αρμόδια για θέματα χρηματοδότησης της καινοτομίας και αξιοποίησης των αποτελεσμάτων της έρευνας.

Το 1997, στο πλαίσιο του προγράμματος για τις τεχνολογίες των πληροφοριών, δημιουργήθηκε ένα επενδυτικό φόρουμ με σκοπό την καλύτερη γνωριμια των εταιρειών ΤΠ (τεχνολογία των πληροφοριών) που βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο και των εταιρειών παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων. Το εν λόγω φόρουμ προώθησης των επενδύσεων πραγματοποιείται σε ετήσια βάση και παρέχει τη δυνατότητα στις καινοτόμες σε θέματα τεχνολογίας των πληροφοριών επιχειρήσεις και στις επιχειρήσεις που βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο να παρουσιάσουν, στις 3 ημέρες που διαρκεί η εκδήλωση, τα επιχειρηματικά προγράμματά τους σε ένα μεγάλο αριθμό εταιρειών παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων.

7.3.5. Δράση Eurotech Capital

Στόχος της εν λόγω δράσης είναι η ενθάρρυνση της χρηματοδότησης διεθνικών σχεδίων υψηλής τεχνολογίας (THTP) με την παροχή ιδιωτικών κεφαλαίων. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή χορήγησε το σήμα Eurotech Data σε ευρωπαϊκές εταιρείες παροχής επιχειρηματικών κεφαλαίων με ελάχιστη επενδυτική ικανότητα 50 εκατ. ευρώ, οι οποίες συμφώνησαν να διαθέσουν τουλάχιστον το 20 % της επενδυτικής ικανότητάς τους σε ΜΜΕ που αναπτύσσουν διεθνικά σχέδια υψηλής τεχνολογίας.

Προς το παρόν, το δίκτυο Eurotech Capital αριθμεί 14 μέλη από τα περισσότερα κράτη μέλη. Το εν λόγω δίκτυο ανέλαβε την πραγματοποίηση επενδύσεων συνολικού ύψους 233 εκατ. ευρώ σε THTP. Η συνολική δέσμευση του κοινοτικού προϋπολογισμού ανέρχεται σε 9,5 εκατ. ευρώ.

7.4. Joint European Venture: JEV

Το πρόγραμμα JEV, με ενδεικτικό προϋπολογισμό ύψους 84 εκατ. ευρώ για την περίοδο 1997-2000, στοχεύει στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ ΜΜΕ μέσω της υποστήριξης της δημιουργίας κοινών διεθνικών επιχειρήσεων μεταξύ των ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε πρώτη φάση, το πρόγραμμα JEV χρηματοδοτεί το 50 % του συνολικού κόστους που συνδέεται με το σχεδιασμό και τη δημιουργία της κοινής επιχείρησης (δεν μπορεί να υπερβαίνει το ανώτατο ποσό των 50 000 ευρώ). Με το τέλος της φάσης αυτής, οι δύο επιχειρήσεις αποφασίζουν κατά πόσον και υπό ποία μορφή θα δημιουργηθεί η κοινή επιχείρηση. Όσον αφορά τις επενδύσεις που πραγματοποιεί η εν λόγω νέα επιχείρηση, προβλέπεται ενίσχυση ύψους 10 % . Η συνολική στήριξη ανά σχέδιο JEV περιορίζεται σε 100 000 ευρώ. Οι ΜΜΕ υποβάλλουν τα σχέδια σε δίκτυο που αποτελείται από περισσότερους από 80 ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς των 15 κρατών μελών [196].

[196] http://europa.eu.int/comm/enterprise/entrepreneurship/financing/index.htm.

Το 1999 εγκρίθηκαν 65 σχέδια (έναντι 11 το 1998), ενώ εξετάζονται επί του παρόντος περίπου σαράντα σχέδια.

Για να γνωρίσουν καλύτερα οι επικεφαλής των επιχειρήσεων το πρόγραμμα JEV, διοργανώθηκαν σε ολόκληρη την Ευρώπη διάφορα σεμινάρια καθώς και διάφορες εκδηλώσεις προβολής [197]. Η Επιτροπή συμμετέσχε σε περισσότερα από 20 συνέδρια που οργανώθηκαν από τους εκπροσώπους των ΜΜΕ ή από τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς για το πρόγραμμα JEV. Οι εκδηλώσεις προβολής για το πρόγραμμα JEV προβλέπουν ανώτατη επιδότηση ύψους 20 000 ευρώ και την κάλυψη του 50 % των επιλέξιμων δαπανών για τη διοργάνωση της εκδήλωσης καθώς και ανώτατη επιδότηση ύψους 10 000 ευρώ και το 50 % των επιλέξιμων δαπανών για το υλικό προβολής.

[197] ΕΕ C 113 της 24.4.1999, σ. 29.

Το πρόγραμμα JEV επεκτάθηκε και στις χώρες του ΕΟΧ με απόφαση της μικτής επιτροπής ΕΕ-ΕΖΕΣ που εκδόθηκε το 1999 [198]. Έτσι, οι ΜΜΕ του Λιχτενστάιν, της Νορβηγίας και της Ισλανδίας είναι επιλέξιμες για τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα.

[198] Αριθ. 72/1999 της 15.6.1999.

8. Στηριξη των ΜΜΕ μεσω των περιφερειακων πολιτικων

Τα διαρθρωτικά ταμεία αντιπροσωπεύουν πάνω από το ένα τρίτο του κοινοτικού προϋπολογισμού και αποτελούν τα βασικά χρηματοδοτικά μέσα της Ένωσης υπέρ των ΜΜΕ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η παρέμβαση των διαρθρωτικών ταμείων βασίζεται σε τέσσερις βασικές αρχές: πολυετής προγραμματισμός, εστίαση σε στόχους προτεραιότητας, εταιρική σχέση και προσθετικότητα. Η περίοδος προγραμματισμού 1994-1999 περιέλαβε 7 στόχους προτεραιότητας [199] και 13 κοινοτικές πρωτοβουλίες, διέθετε δε προϋπολογισμό ύψους 141 δισεκ. ευρώ, το 70 % του οποίου διατέθηκε για το στόχο 1. Οι παρεμβάσεις υλοποιήθηκαν κατά κύριο λόγο (90 % του προϋπολογισμού) με τη μορφή προγραμμάτων εθνικής πρωτοβουλίας στα οποία προστίθενται οι κοινοτικές πρωτοβουλίες (9 %) και τα πιλοτικά σχέδια που αποτελούν αντικείμενο κοινοτικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων (1 % των παρεμβάσεων).

[199] Τέσσερις περιφερειακοί στόχοι: 1 (περιφέρειες με υστέρηση στην ανάπτυξη), 2 (περιφέρειες σε βιομηχανικό μαρασμό), 5β (αγροτική ανάπτυξη) και 6 (πλέον αραιοκατοικημένες περιφέρειες) και τρεις οριζόντιοι στόχοι: 3 (καταπολέμηση ανεργίας μακράς διάρκειας), 4 (επαγγελματική ένταξη των νέων) και, τέλος, 5α (προσαρμογή των γεωργικών διαρθρώσεων).

Οι ΜΜΕ, λόγω της συνεισφοράς τους στην υλοποίηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, θεωρούνται κατά κανόνα ως στόχος προτεραιότητας σε μεγάλο αριθμό προγραμμάτων που συχνά περιλαμβάνουν μέτρα για τη στήριξή τους.

Για να γίνουν καλύτερα γνωστοί οι διάφοροι μηχανισμοί στήριξης και να ενισχυθεί η πρόσβαση των ΜΜΕ στα διαρθρωτικά ταμεία, η Επιτροπή πραγματοποίησε θεματική αξιολόγηση, τα κυριότερα αποτελέσματα της οποίας παρατίθενται στη συνέχεια. Η εν λόγω μελέτη αποτελεί απάντηση στις παρατηρήσεις που διατυπώνονται στην ετήσια έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου 1997 (για το οικονομικό έτος 1996) [200] κυρίως όσον αφορά την έλλειψη στόχευσης και προβολής των κοινοτικών χρηματοδοτήσεων προς τις ΜΜΕ καθώς και όσον αφορά την ανεπάρκεια των αξιολογήσεων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επέμεινε, επίσης, στην ανάγκη καλύτερης στόχευσης των ενισχύσεων των διαρθρωτικών ταμείων προς τις ΜΜΕ [201]. Οι εν λόγω εργασίες δεν απαλλάσσουν τα κράτη μέλη από την υποχρέωση διεξαγωγής παρόμοιων αναλύσεων για την καλύτερη αξιολόγηση των δράσεών τους υπέρ των ΜΜΕ.

[200] ΕΕ της 18.11.1997.

[201] Ψήφισμα του ΕΚ που εκδόθηκε στις 4.11.1998 σχετικά με τον συντονισμό των δραστηριοτήτων υπέρ των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας.

Εξάλλου, για τη διασφάλιση καλύτερης προβολής των ενισχύσεων των διαρθρωτικών ταμείων προς τις ΜΜΕ, το οριζόντιο θέμα της ένατης ετήσιας έκθεσης για τα διαρθρωτικά ταμεία για το έτος 1997, που δημοσιεύθηκε το 1998 [202], αφορούσε τη στήριξη των ΜΜΕ. Η εν λόγω έκθεση σκιαγραφεί, με τη βοήθεια παραδειγμάτων, τη δράση των διαρθρωτικών ταμείων υπέρ των ΜΜΕ στα κράτη μέλη. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνονται διάφοροι πίνακες στους οποίους παρουσιάζεται η στήριξη που δόθηκε στις ΜΜΕ με βάση διάφορες μορφές παρέμβασης των διαρθρωτικών ταμείων, ανά κράτος μέλος. Η δέκατη έκθεση [203], που αφορά την τοπική ανάπτυξη, εξετάζει αναλυτικά τις ΜΜΕ καθώς και τη βιοτεχνία, το εμπόριο και τον τουρισμό.

[202] OPOCE, CX-17-98-443-EL-C, διατίθεται στις 11 γλώσσες καθώς και στη διεύθυνση Internet:http://www.inforegio.cec.eu.int/wbdoc/docoffic/official/raka/raka_en.htm.

[203] COM(1999) 467 τελικό της 15.10.1999, διατίθεται στις 11 γλώσσες στο Internet: http://www.inforegio.cec.eu.int/wbdoc/docoffic/official/rastru98/rastru_en.htm

Αναλυτικές πληροφορίες για κάθε κράτος μέλος όσον αφορά το σύνολο των προγραμμάτων που υποστηρίζονται από τα διαρθρωτικά ταμεία διατίθενται στο Internet στη διεύθυνση: http://www.inforegio.cec.eu.int/erdf/pays_reg/rpland.htm.

Η νέα κανονιστική ρύθμιση που ισχύει για τα διαρθρωτικά ταμεία για την περίοδο 2000-2006 και η οποία εκδόθηκε το 1999 επιβεβαιώνει την προτεραιότητα που δίνεται στις παρεμβάσεις υπέρ του παραγωγικού τομέα επιφέροντας ορισμένες τροποποιήσεις. Οι κατευθυντήριες γραμμές που δίνονται στα κράτη μέλη για την κατάρτιση των προγραμμάτων τους προκρίνουν τη στήριξη των ΜΜΕ. Ωστόσο, είναι ακόμη πολύ νωρίς για να γίνει ανάλυση του προγραμματισμού 2000-2006, δεδομένου ότι, έως την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας έκδοσης (φθινόπωρο 2000), δεν είχε αποφασιστεί ακόμη το σύνολο των παρεμβάσεων.

8.1. Στήριξη των ΜΜΕ κατά τον προγραμματισμό 1994-1999

8.1.1. Προγράμματα εθνικής πρωτοβουλίας

8.1.1.1. Χρηματοδοτήσεις υπέρ των ΜΜΕ στο πλαίσιο των περιφερειακών στόχων

Τα αποτελέσματα της θεματικής αξιολόγησης [204] καταδεικνύουν ότι περίπου το ένα πέμπτο (18,2 %) του συνόλου των παρεμβάσεων των διαρθρωτικών ταμείων - δηλαδή 21,3 δισεκ. ευρώ - αφορούσαν άμεσα τις ΜΜΕ για την πολυετή περίοδο προγραμματισμού που έληξε (1994-1999). Η μελέτη διασαφηνίζει τις διάφορες μορφές στήριξης, τον αντίκτυπο των εν λόγω παρεμβάσεων και τη σημασία που τους προσδίδουν οι επικεφαλής των επιχειρήσεων.

[204] Evaluation thιmatique sur l'impact des Fonds structurels sur les PME, Ernst & Young pour la Commission europιenne - 1999, διατίθεται στο Internet στη διεύθυνση: http://www.inforegio.cec.eu.int/wbdoc/docgener/evaluation/sme/index_en.htm.

Το μερίδιο των δαπανών των διαρθρωτικών ταμείων που διατίθεται αποκλειστικά για τις ΜΜΕ κυμαίνεται σημαντικά στα διάφορα κράτη μέλη και τις περιφέρειες. Η διακύμανση αυτή εκτείνεται από 4,4 % έως 70 % ανάλογα με το κράτος μέλος και ανέρχεται κατά μέσο όρο σε 18,2 %. Αντιπροσωπεύουν περίπου το 14,5 % του συνόλου των δαπανών για τις περιφέρειες του στόχου 1 (περιφέρειες με υστέρηση στην ανάπτυξη, που βρίσκονται κυρίως στην Ισπανία, στην Ιρλανδία, στην Ελλάδα και στην Πορτογαλία) ανέρχονται στο 35 % του συνόλου για τις περιφέρειες του στόχου 2 (περιφέρειες σε βιομηχανική μεταλλαγή), στο 31,5 % για τις περιφέρειες ή μέρη περιφερειών που υπάγονται στο στόχο 5β (περιφέρειες σε αγροτική μεταλλαγή) και στο 25 % για τις εξόχως απομακρυσμένες και με αραιή πυκνότητα πληθυσμού περιφέρειες του στόχου 6. Ωστόσο, είναι δύσκολο να εξαχθούν εκτιμήσεις με υψηλό βαθμό ακρίβειας λόγω της διαφορετικής ταξινόμησης των δαπανών των διαρθρωτικών ταμείων σε κάθε κράτος μέλος. Το παρακάτω διάγραμμα παρουσιάζει τα ποσά που διατέθηκαν στις ΜΜΕ ανά κράτος μέλος καθώς και τον κοινοτικό μέσο όρο.

Άμεσες δαπάνες υπέρ των ΜΜΕ (σε ποσοστό % των συνολικών δαπανών των διαρθρωτικών ταμείων)*

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

* (πηγή: Ernst and Young)

Ενώ είναι σχετικά εύκολη η επισήμανση των μέτρων των προγραμμάτων που στοχεύουν άμεσα στις ΜΜΕ, δεν συμβαίνει το ίδιο με την αναγνώριση των μέτρων ή δράσεων που τις ωφελούν έμμεσα. Για παράδειγμα, οι δράσεις εξοπλισμού σε υποδομές μεταφορών ή πρόσβασης στις νέες τεχνολογίες των πληροφοριών και τηλεπικοινωνιών, οι δράσεις έρευνας και ανάπτυξης που διεξάγονται από πανεπιστημιακά κέντρα, οι δράσεις που πραγματοποιούνται για την καταγραφή του επιπέδου εκπαίδευσης και κατάρτισης και οι οποίες μπορούν να χρηματοδοτηθούν από τα προγράμματα συμβάλλουν επίσης στη βελτίωση του περιβάλλοντος του παραγωγικού συστήματος και στην ανάπτυξή του.

Κάθε περιφερειακός προγραμματισμός εντάσσεται σε μια στρατηγική εδαφικής ανάπτυξης. Η στρατηγική που ακολουθείται εξαρτάται από τη γενική τοποθέτηση της περιφέρειας και από τα συγκριτικά πλεονεκτήματά της. Η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της περιφερειακής ελκυστικότητας, καθώς και η αξιοποίηση των ενδογενών πόρων, απαιτούν την προσαρμογή των μέσων κλαδικής πολιτικής στις ανάγκες των περιφερειακών και τοπικών επιχειρήσεων. Ο προγραμματισμός επιτρέπει τη δραστηριοποίηση σε μεγάλο φάσμα παρεμβάσεων προς όφελος των οικονομικών δραστηριοτήτων, αλλά και του τόπου και των ανθρώπων οι οποίοι τις προωθούν. Επιδιώκεται ιδιαίτερα η αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων κλάδων και σχεδίων, αλλά και η εξασφάλιση αντικτύπου των παρεμβάσεων στην απασχόληση.

Στις ευαίσθητες αγροτικές περιοχές στις οποίες μειώνεται συστηματικά ο αριθμός των θέσεων εργασίας του γεωργικού τομέα (κατά μέσο όρο 5 % του ενεργού πληθυσμού), οι ΜΜΕ επωφελούνται από μια ειδική ενίσχυση η οποία δεν στοχεύει μόνο στη διευκόλυνση της δημιουργίας τους και στη διασφάλιση της βιωσιμότητάς τους, αλλά και στη βελτίωση του περιβάλλοντος και της ανταγωνιστικότητάς τους. Η χρησιμοποίηση νέων τεχνολογιών πληροφοριών αντιπροσωπεύει μια σημαντική δυνατότητα για τις αραιοκατοικημένες ή απομακρυσμένες περιοχές.

8.1.1.2. Εκτίμηση του αντικτύπου των δράσεων και των μέτρων

Η αξιολόγηση επέτρεψε την κατάρτιση μιας αρκετά ακριβούς τυπολογίας των μέτρων και τη μέτρηση του αντικτύπου τους.

Τα 18 εκατομμύρια ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρέχουν τα δύο τρίτα της συνολικής απασχόλησης σε όλα τα κράτη μέλη και παράγουν περισσότερο από το ήμισυ του συνολικού κύκλου εργασιών. Περισσότερες από επτά εκατομμύρια επιχειρήσεις βρίσκονται σε περιοχές επιλέξιμες για ενίσχυση στο πλαίσιο των στόχων 1, 2, 5β και 6. Από αυτές, περίπου 800 000 θα λάβουν όντως ενίσχυση από τα διαρθρωτικά ταμεία στη διάρκεια της περιόδου 1994-1999, δηλαδή το 11 % των ΜΜΕ που βρίσκονται στις επιλέξιμες περιοχές.

Από τα περίπου 21 δισεκ. ευρώ στα οποία ανέρχονται οι δαπάνες των διαρθρωτικών ταμείων που διατίθενται για μέτρα που απευθύνονται άμεσα σε ΜΜΕ, το ένα τρίτο αντιστοιχεί σε συμβατικές μη επιστρεπτέες ενισχύσεις και το 17 % σε μέτρα κατάρτισης. Τα μέτρα χρηματοοικονομικής τεχνικής - μέτρα εμπορικού χαρακτήρα, όπως είναι η ανάπτυξη μηχανισμών επιχειρηματικών κεφαλαίων που ειδικεύονται στον τομέα των ΜΜΕ - αντιπροσωπεύουν μόνο το 3 % του συνόλου.

Εκτιμώμενες δαπάνες διαρθρωτικών ταμείων για τις ΜΜΕ ανά είδος ενίσχυσης (1994-1999)*

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* (πηγή: Ernst and Young)

Τα προγράμματα χρηματοδοτικής συνδρομής τείνουν να απομακρύνονται από τις άμεσες επενδύσεις στην παραγωγή και να προσανατολίζονται όλο και περισσότερο στην προώθηση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ μέσω, για παράδειγμα, της επιλογής επιχειρήσεων με εμφανές αναπτυξιακό δυναμικό. Αυξάνονται οι επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα με τη συμμετοχή των υφιστάμενων ενδιάμεσων φορέων, όπως είναι οι τράπεζες και οι κλαδικοί εκπρόσωποι, στη διαχείριση των προγραμμάτων και σχεδίων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η τακτική αυτή συνέβαλε στην καλύτερη στόχευση των παρεμβάσεων στις ιδιαίτερες ανάγκες των ΜΜΕ και οδήγησε στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του διοικητικού μηχανισμού. Παρατηρήθηκε, επίσης, η τάση θέσπισης αυστηρότερων μέτρων για την επιλογή σχεδίων με βάση πολύ συγκεκριμένα επιχειρηματικά κριτήρια. Ο αριθμός των σχεδίων χρηματοοικονομικής τεχνικής - μηχανισμοί παροχής κεφαλαίων αρχικής ώθησης (seed capital) και επιχειρηματικών κεφαλαίων, δάνεια, επιδοτήσεις επιτοκίου και άλλες μορφές στήριξης εκ μέρους του ιδιωτικού τομέα - είναι μικρός, αλλά αυξάνεται διαρκώς, ενώ υπάρχει όλο και μεγαλύτερη τάση σύνδεσης της χρηματοδοτικής συνδρομής με την παροχή επιχειρηματικών συμβουλών. Συνοπτικά, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις μετακίνησης προς μια εμπορικότερη προσέγγιση, η οποία χαρακτηρίζεται από υψηλότερο βαθμό ολοκλήρωσης μεταξύ των διαφόρων μορφών συνδρομής.

Όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών επιχειρηματικής στήριξης, στην αξιολόγηση σημειώνεται αυξανόμενη τάση προς την παροχή (ή διευκόλυνση) «ηπιότερων» μορφών υπηρεσιών στήριξης των ΜΜΕ. Οι υπηρεσίες αυτές περιλαμβάνουν την παροχή συμβουλών και τη διάθεση εμπειρογνωμόνων, ιδίως δε πρωτοβουλίες που υποστηρίζουν τις ΜΜΕ στην προσπάθεια αναγνώρισης ή «διάγνωσης» των συγκεκριμένων αναγκών τους. Οι υπεύθυνοι αξιολόγησης χαρακτηρίζουν, επίσης, τη διαδικασία διευκόλυνσης των επιχειρηματικών δικτύων ως ιδιαίτερα ευεργετική διαδικασία. Τα οριζόντια δίκτυα ή ομάδες επιχειρήσεων - όπου συμμετέχουν μόνο ΜΜΕ - προσφέρουν στις μικρές επιχειρήσεις την ευκαιρία να συνεργάζονται και να μαθαίνουν η μια από την άλλη, πραγματοποιώντας κατά τον τρόπο αυτό οικονομίες κλίμακας και εφαρμόζοντας στην πράξη τη διαδικασία εκμάθησης μέσω της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένες ΜΜΕ αρνούνται να συμμετάσχουν σε παρόμοιου είδους δίκτυα με τη δικαιολογία ότι η συμμετοχή σ'αυτά συνεπάγεται τη συνεργασία με δυνάμει ανταγωνιστές. Οι επιχειρήσεις αυτές είναι συχνά πιο πρόθυμες να συμμετάσχουν σε κάθετα δίκτυα στα οποία συμμετέχουν μεγαλύτερες επιχειρήσεις με τις οποίες δεν βρίσκονται σε άμεσο ανταγωνισμό.

Ο εξορθολογισμός των μηχανισμών συνδρομής μέσω, για παράδειγμα, της δημιουργίας ενός ενιαίου παρόχου υπηρεσιών ή ενός «ενιαίου κέντρου επαφής» επισημαίνεται επίσης ως μια δυνητικά αξιόλογη εξέλιξη. Και στην περίπτωση αυτή η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα αναγνωρίζεται ως παράγοντας που συμβάλλει στη συνολική επιτυχία της προσέγγισης.

Στην αξιολόγηση επισημαίνεται ως κεντρικό ζήτημα η ανάγκη ευαισθητοποίησης των ΜΜΕ για τα δυνητικά πλεονεκτήματα της χρήσης νέων τεχνολογιών στις καθημερινές δραστηριότητές τους. Σημειώνεται ότι για πολλές ΜΜΕ, και ιδιαίτερα για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, λειτουργούν τόσο ανασταλτικά οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι και το κόστος των νέων τεχνολογιών ώστε δεν εξετάζουν τα οφέλη που μπορούν να έχουν από αυτές. Επομένως, κρίνεται σημαντική η εκπόνηση προγραμμάτων που θα στοχεύουν στην ευαισθητοποίηση των ΜΜΕ σχετικά με τα οφέλη της καινοτομίας και τεχνολογίας.

Στην αξιολόγηση σημειώνεται, επίσης, η σημασία της ενσωμάτωσης τεχνολογικών θεμάτων σε ευρύτερα πακέτα στήριξης, καθώς και η αξία της παγίωσης δεσμών μεταξύ των ΜΜΕ και των υφιστάμενων κέντρων Ε&Α, όπως είναι για παράδειγμα τα πανεπιστήμια. Αλλά οι ΜΜΕ δεν υστερούν σε τεχνολογικό επίπεδο πάντα. Συμβαίνει συχνά να διαθέτουν ένα σαφές, ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στον τομέα της τεχνολογίας. Η δημιουργία «δικτύων γνώσης» μέσω των οποίων οι ΜΜΕ μπορούν να συνεργάζονται προκειμένου να συγκεντρώνουν την εμπειρία τους και να την πωλούν ως υπηρεσία σε εξωτερικούς πελάτες προσδίδει σε αυτό το είδος επιχείρησης ιδιαίτερη ισχύ και προσφέρει ένα κατάλληλο πρότυπο για μελλοντικά σχέδια.

Τα είδη σχεδίων υλικής υποδομής που υποστηρίζονται από τα διαρθρωτικά ταμεία περιλαμβάνουν "φυτώρια" επιχειρήσεων, χώρους εργασίας και τεχνολογικά κέντρα. Τα φυτώρια επιχειρήσεων θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικά για την ανάπτυξη των ΜΜΕ. Αυτό ισχύει κυρίως στην περίπτωση επιχειρήσεων που βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο και οι οποίες συχνά αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στην ανεύρεση κατάλληλων χώρων σε προσιτές τιμές. Στην αξιολόγηση τονίζεται, επίσης, η σημασία της στόχευσης αυτού του είδους συνδρομής υπέρ των ΜΜΕ σε έναν ενιαίο κλάδο ή σε συναφείς κλάδους, καθώς και η αξία συνδυασμού σχεδίων υλικής υποδομής σε ένα γενικό πακέτο στήριξης των ΜΜΕ. Τα φυτώρια επιχειρήσεων αποδείχθηκαν αποτελεσματικά και στο πλαίσιο της γενικής περιφερειακής ανάπτυξης, ιδίως σε περιοχές που μέχρι τώρα δεν ήταν καθόλου ελκυστικές για τους δυνητικούς επιχειρηματίες και επενδυτές, παρόλο που ο βαθμός στον οποίον πέτυχαν να βελτιώσουν την εικόνα τους διαφέρει αισθητά από περιφέρεια σε περιφέρεια.

Όσον αφορά τα μέτρα κατάρτισης ΜΜΕ, τα διάφορα σχέδια θα πρέπει να στοχεύουν να κατανικήσουν την απροθυμια πολλών ΜΜΕ να συμμετάσχουν σε διαδικασίες κατάρτισης και ανάπτυξης λόγω του διαβλεπόμενου κόστους ευκαιρίας και των λοιπών δαπανών. Επισημαίνεται, επίσης, η σημασία που έχει η προσαρμογή των προγραμμάτων στις ανάγκες των μικρών επιχειρήσεων.

Από τις διεξαχθείσες εργασίες τεκμηρίωσης, περιπτωσιολογικές μελέτες και μια έρευνα [205], εξάγεται το συμπέρασμα στην αξιολόγηση ότι η ενίσχυση των διαρθρωτικών ταμείων έχει τις ακόλουθες θετικές συνέπειες:

[205] Στην εν λόγω μελέτη εξετάζονται ενενήντα σχέδια που αφορούν ΜΜΕ τα οποία αντιπροσωπεύουν τις κύριες κατηγορίες παροχής στήριξης στις ΜΜΕ στην έρευνα συμμετείχαν 1.072 ΜΜΕ.

* Απασχόληση. Εκτιμάται ότι την περίοδο προγραμματισμού 1994-1999 δημιουργήθηκαν ή διατηρήθηκαν από 460 000 έως 2,7 εκατομμύρια θέσεις εργασίας σε ΜΜΕ που ενισχύονται από πόρους των διαρθρωτικών ταμείων [206].

[206] Από τις απαντήσεις που συγκεντρώθηκαν στο πλαίσιο της έρευνας προκύπτει ότι δημιουργήθηκαν ή διασφαλίστηκαν 5.092 θέσεις εργασίας που βασίζονται σε ΜΜΕ χάρη στη συνδρομή της ΕΕ. Ο αντίκτυπος αυτός μπορεί να παρεκταθεί στον ευρύτερο πληθυσμό υποστηριζόμενων ΜΜΕ λαμβανομένων υπόψη παραγόντων όπως το μέγεθος της επιχείρησης.

* Προσθετικότητα. Περίπου το 70 % των δικαιούχων δηλώνουν ότι, χωρίς τη συνδρομή της ΕΕ, το σχέδιο τους είτε δεν θα είχε προχωρήσει καθόλου ή δεν θα είχε προχωρήσει στον ίδιο βαθμό ή, τέλος, θα είχαν χρειαστεί περισσότερο χρόνο για να φθάσουν σ'αυτό το βαθμό ανάπτυξης. Μια μικρή όμως αναλογία - 26 % - αναφέρει ότι, ακόμη και χωρίς τη συνδρομή της ΕΕ, το σχέδιό τους θα είχε προχωρήσει όπως είχε προγραμματιστεί με άλλα λόγια η συνδρομή αποτέλεσε περιττό και επιπλέον φόρτο.

* Παροχή υπηρεσιών. Το 90 % σχεδόν των δικαιούχων αναφέρουν ότι η παροχή της συνδρομής έγινε με επαγγελματικό τρόπο. Ωστόσο, σχεδόν το 75 % των δικαιούχων αναγκάστηκαν να διεξαγάγουν μόνοι τους έρευνες προκειμένου να ενημερωθούν ως προς τις διάφορες μορφές της διαθέσιμης συνδρομής ΕΕ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι υπήρχε περιθώριο για τους ενδιάμεσους φορείς να κινητοποιηθούν περισσότερο προκειμένου να ενημερώσουν τις ΜΜΕ σχετικά με τα προγράμματα που τις ενδιέφεραν.

Από τις αξιολογήσεις προκύπτουν επίσης καίρια θέματα όπως η ανάγκη καλύτερης στόχευσης των δράσεων και θέσπισης διαφανέστερων κριτηρίων επιλογής καθώς και η ανάγκη εισαγωγής ενός πιο συστηματικού πλαισίου αξιολόγησης για τη μέτρηση των αποτελεσμάτων και του σχετικού αντικτύπου.

Γενικά, οι αξιολογήσεις υποστηρίζουν την ανάγκη σαφέστερου επαναπροσανατολισμού των δράσεων υπέρ της καινοτομίας στις τοπικές ΜΜΕ, τη βελτίωση της ποιότητας των ανθρώπινων πόρων και τη δικτύωση των ενδιαφερομένων μερών, κυρίως των ΜΜΕ, σε διαπεριφερειακό και διεθνικό επίπεδο. Τα αποτελέσματα αυτά πρέπει να ληφθούν υπόψη στα προγράμματα της επόμενης περιόδου προγραμματισμού.

8.1.2. Προγράμματα κοινοτικής πρωτοβουλίας

Από τα 13 προγράμματα κοινοτικής πρωτοβουλίας (ΠΚΠ) που εφαρμόστηκαν κατά την περίοδο 1994-1999, δύο αφορούσαν πιο άμεσα τις ΜΜΕ: η ΚΠ ΜΜΕ και η ΚΠ LEADER. Ωστόσο, και οι δράσεις που διεξήχθησαν στο πλαίσιο των περισσότερων από τις υπόλοιπες κοινοτικές πρωτοβουλίες, και κυρίως της πρωτοβουλίας Interreg II (διασυνοριακή συνεργασία) και των πρωτοβουλιών μεταλλαγής των βιομηχανικών περιφερειών (Konver, Rechar II, Resider II και RETEX), περιλάμβαναν πολύ σημαντικές παρεμβάσεις υπέρ των ΜΜΕ. Οι κοινοτικές πρωτοβουλίες αντιπροσώπευαν προϋπολογισμό 9 % των διαρθρωτικών ταμείων για την περίοδο 1994-1999.

8.1.2.1. Κοινοτική πρωτοβουλία για τις ΜΜΕ

Η κοινοτική πρωτοβουλία για τις ΜΜΕ, που καλύπτει τις περιφέρειες των στόχων 1, 2, 5β και 6, διαθέτει προϋπολογισμό 1,1 δισεκ. ευρώ εκ των οποίων τα 800 εκατ. προβλέπονται για τις περιφέρειες του στόχου 1. Στόχος της πρωτοβουλίας αυτής είναι η στήριξη των ΜΜΕ στη διαδικασία προσαρμογής τους στην εσωτερική αγορά, διεθνοποίησής τους και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητάς τους. Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει εθνικά προγράμματα, ενώ ορισμένα άλλα επέλεξαν να εφαρμόσουν περιφερειακά προγράμματα. Η βελτίωση των όρων χρηματοδότησης των ΜΜΕ αποτελεί μια σημαντική πτυχή της ΚΠ ΜΜΕ. Η εν λόγω στήριξη μπορεί να λάβει τη μορφή χρηματοοικονομικής συμμετοχής στη δημιουργία εταιρειών επιχειρηματικών κεφαλαίων, κεφαλαίων αρχικής ώθησης ή εγγυήσεων. Τα προγράμματα περιλαμβάνουν επίσης μέτρα υπέρ της διεξαγωγής περιβαλλοντικών ελέγχων (στη Γερμανία), της παροχής συμβουλών, της πρόσβασης στις αγορές χάρη στη δημιουργία δικτύων και στις νέες τεχνολογίες πληροφοριών (στη Σουηδία, Ισπανία, Βόρεια Ιρλανδία και Αυστρία). Τα μέτρα αυτά ενίοτε συμβάλλουν στην ενίσχυση των δεσμών μεταξύ έρευνας και κατάρτισης, στην εφαρμογή των τεχνικών κανονισμών της ενιαίας αγοράς και στην ομαδοποίηση των δραστηριοτήτων («clusters» στη Φινλανδία) και, τέλος, στη βελτίωση της κατάρτισης και της διαχείρισης.

Τα τελευταία προγράμματα εγκρίθηκαν το 1997. Η κατάσταση προόδου τους ποικίλλει ανά κράτος μέλος.

Κοινοτική πρωτοβουλία για τις ΜΜΕ: κατάσταση πληρωμών και αναληφθεισών υποχρεώσεων στα τέλη 1999

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Στην Ιρλανδία, για παράδειγμα, το 80 % του προγράμματος αφορά ένα μέτρο χρηματοοικονομικής τεχνικής (επιδοτήσεις επιτοκίου) για τις μικρές επιχειρήσεις (λιγότεροι από 50 υπάλληλοι). Τα σχετικά ποσά έχουν πλήρως αναληφθεί και εκταμιευθεί.

Στη Γαλλία, η συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων για τον εκσυγχρονισμό και την καινοτομία και η διεθνική εταιρική σχέση αποτέλεσαν αντικείμενο προσκλήσεων υποβολής σχεδίων. Τα δύο εν λόγω μέτρα συμπληρώνουν το μέτρο χρηματοοικονομικής τεχνικής που εφαρμόστηκε από την SOFARIS/Τράπεζα Ανάπτυξης ΜΜΕ με σκοπό την ανάληψη μέρους του κόστους των εγγυήσεων δανείου που χορηγούνται στις ΜΜΕ. Το πρόγραμμα έχει πλήρως αναληφθεί.

Στις Κάτω Χώρες, η συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων καθώς και η τεχνολογική καινοτομία σε συνεργασία με ερευνητικά κέντρα έτυχαν προνομιακής στήριξης.

Στην Ιταλία, οι δράσεις αφορούν κυρίως την ποιότητα, το περιβάλλον και τις πηγές χρηματοδότησης. Αντίθετα, στην Ισπανία τρεις πτυχές παρέμβασης περιλαμβάνουν μέτρα για τη συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων, το εμπόριο και τις προηγμένες υπηρεσίες τεχνολογιών. Στην Πορτογαλία, σημειώθηκαν σημαντικές καθυστερήσεις στο πρόγραμμα κυρίως λόγω της ύπαρξης πολλών προγραμμάτων στο πλαίσιο του στόχου 1.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το πρόγραμμα επικεντρώνεται στη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων για τη διευκόλυνση της πρόσβασής τους στις νέες αγορές και στις δημόσιες συμβάσεις. Κατά τον τρόπο αυτό το πρόγραμμα λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα μέτρα στήριξης που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο προγραμμάτων εθνικής πρωτοβουλίας.

Η εφαρμογή του προγράμματος κοινοτικής πρωτοβουλίας για τις ΜΜΕ πραγματοποιείται με βάση μια στρατηγική στήριξης της ανάπτυξης των επιχειρήσεων («Business Support Strategy»).

Στην Ελλάδα, το πρόγραμμα εστιάζεται στην ομαδοποίηση δραστηριοτήτων για την επίτευξη οικονομιών κλίμακας και στην παροχή συνδρομής στις ΜΜΕ για τον εκσυγχρονισμό των παραγωγικών δραστηριοτήτων τους και της οργάνωσής τους ("business plans").

Στη Σαξονία (Γερμανία), το πρόγραμμα στοχεύει στη στήριξη της ανάπτυξης προϊόντων και στην προώθηση της εμπορικής εκμετάλλευσής τους μέσω της διευκόλυνσης της πρόσβασης των ΜΜΕ σε νέες αγορές, όπως η ανατολική Ευρώπη και η νοτιοανατολική Ασία.

Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να εξαχθούν συμπεράσματα από την εν λόγω πρωτοβουλία, αλλά ήδη έχουν αρχίσει αξιολογήσεις στα κράτη μέλη, και ιδίως στη Γαλλία. Στην Ιταλία πραγματοποιήθηκε μια θεματική μελέτη για την χρηματοοικονομική τεχνική, καθώς και μια περιπτωσιολογική μελέτη για την περιφέρεια της Καμπανίας.

Διεθνικεσ δρασεισ τησ κοινοτικησ Πρωτοβουλιασ για τισ ΜΜΕ:

25 εκατ. ευρώ δεσμεύθηκαν για διεθνικές δράσεις μεταξύ κρατών μελών οι οποίες κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες:

* Τουριστικές ΜΜΕ και Internet: «Enjoy Europe-Tιlιtourisme»

Η Επιτροπή, προκειμένου να βοηθήσει τις τουριστικές ΜΜΕ των λιγότερο ευνοημένων περιφερειών να έχουν πρόσβαση και να χρησιμοποιούν τις «λεωφόρους των πληροφοριών», και κυρίως το Internet, δρομολόγησε τη δράση PMETOUR [207] με στόχο τη συγκέντρωση και διαχείριση της προσφοράς ΜΜΕ με την βοήθεια τοπικών ή περιφερειακών εξυπηρετητών που συνδέονται με ένα κοινό σημείο πρόσβασης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Καταρτίστηκαν 40 περιφερειακά σχέδια που επιτρέπουν στις ΜΜΕ του τουριστικού τομέα να δημιουργήσουν μια διαφημιστική σελίδα στο Web και να εφαρμόζουν συστήματα απευθείας κρατήσεων και πληρωμών μέσω του Internet. Μελλοντικά προβλέπεται η αυτοχρηματοδότηση του δικτύου.

[207] http://www.enjoyeurope.com.

* Διεθνείς εκθέσεις IBEX («International Buyers' Exhibitions») [208]

[208] http://www.inforegio.cec.eu.int/wbpro/prord/guide/ibex/ibex01.htm.

Οι διεθνείς εκθέσεις, που δρομολογήθηκαν στο πλαίσιο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις και στοχεύουν στη βελτίωση της κατάστασης της υπεργολαβίας των ΜΜΕ, συμπεριλήφθηκαν στην περιφερειακή πολιτική για τις ΜΜΕ των μειονεκτικών περιφερειών. Στο πλαίσιο αυτό, υποστηρίχθηκαν 16 εκθέσεις IBEX μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται: το 1998, στο Μαγδεμβούργο (Γερμανία, τομέας ενέργειας), στη Leon (Ισπανία, τομέας τροφίμων) και στο Libramont (Βέλγιο, τομέας ξύλου).το 1999 στην Καβάλα (Ελλάδα, δομικά υλικά), στην Galatina (Ιταλία, τομέας γεωργικών προϊόντων διατροφής) και στην Κόρδοβα (τομέας επίπλου), ενώ το 2000 προβλέπεται να πραγματοποιηθούν διεθνείς εκθέσεις IBEX στο Klagenfurt (Αυστρία, βιολογικά τρόφιμα), στο Πόρτο (συσκευασία), στη Λειψία (μεταλλουργικός τομέας) και στην Jyvδskylδ (Φινλανδία, τομέας ηλεκτρονικής).

* Ανταλλαγή εμπειριών και ορθών πρακτικών

Στο πλαίσιο του σχεδίου Reacte, που στοχεύει στη βελτίωση των ανταλλαγών εμπειριών και στη διοργάνωση διεθνικών σχεδίων, η Επιτροπή οργάνωσε δύο συνέδρια, το πρώτο στη Λίλλη το Νοέμβριο του 1998 και το δεύτερο στη Βαλένθια το Νοέμβριο του 1999. Το 1999, εγκρίθηκαν 6 σχέδια συνεργασίας που αφορούν κυρίως τη διαχείριση της καινοτομίας, την παροχή συμβουλών στις ΜΜΕ που αντιμετωπίζουν προβλήματα στην φάση έναρξης της λειτουργίας τους, τη συγκριτική αξιολόγηση επιδόσεων (benchmarking), τις νέες τεχνολογίες των πληροφοριών και το ηλεκτρονικό εμπόριο για τα τρόφιμα και τα βιοτεχνικά είδη ποιότητας. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να συμβουλεύεστε το δικτυακό τόπο του Reacte [209].

[209] http://www.reacte.cerrm.com/REACTE_frm_fr.htm.

8.1.2.2. Κοινοτική πρωτοβουλία Leader II

Η παροχή στήριξης στις ΜΜΕ και στο βιοτεχνικό τομέα αποτελεί σημαντική συνισταμένη του προγράμματος Leader II. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία για την αγροτική ανάπτυξη, η οποία περιλαμβάνει 102 συνολικά προγράμματα/επιδοτήσεις. Η κοινοτική συνεισφορά ανέρχεται σε 1 755 εκατ. ευρώ και θα πρέπει να επιτρέψει την πραγματοποίηση επενδύσεων ύψους άνω των 4 δισεκ. ευρώ σε 1 000 τοπικές μονάδες Leader. Εκτιμάται ότι κατά μέσο όρο πάνω από το 20 % του ποσού αυτού αντιπροσωπεύει κεφάλαια που προορίζονται για τις ΜΜΕ και το διεθνικό τομέα. Το ποσοστό ποικίλλει από περιοχή σε περιοχή και αντικατοπτρίζει μόνο εν μέρει τη στήριξη που παρέχει το πρόγραμμα Leader στις ΜΜΕ και στο βιοτεχνικό τομέα. Πράγματι, μεταξύ των δράσεων που χρηματοδοτούνται από το εν λόγω πρόγραμμα περιλαμβάνονται τόσο μέτρα που αφορούν άμεσα τις ΜΜΕ (πρόσβαση των ΜΜΕ και του βιοτεχνικού τομέα στους μηχανισμούς παροχής υπηρεσιών στις επιχειρήσεις, δημιουργία υπηρεσιών τύπου παρόμοιου με τις ενιαίες θυρίδες, ενισχύσεις για τις καινοτόμες επενδύσεις, ενισχύσεις για τη δημιουργία επιχειρήσεων ή διευκόλυνση της τηλεργασίας), όσο και άλλες δράσεις που ωφελούν έμμεσα τις ΜΜΕ. Πρόκειται για διάφορα μέτρα τεχνικής υποστήριξης της αγροτικής ανάπτυξης, μέτρα αναβάθμισης και εμπορικής αξιοποίησης των γεωργικών, δασοκομικών και αλιευτικών προϊόντων ή ακόμη και μέτρα κατάρτισης. Αλλά το βασικό χαρακτηριστικό του προγράμματος LEADER συνίσταται, κυρίως, στην προσπάθεια για μια ολοκληρωμένη στρατηγική ανάπτυξης κάθε επιμέρους τοπικής μονάδας με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων μερών και την αξιοποίηση της καινοτομίας. Τα σχέδια LEADER επιτρέπουν στις ΜΜΕ να αναπτύσσουν τις δραστηριότητές τους στο πλαίσιο ενός σφαιρικότερου σχεδίου ανάπτυξης και να πειραματίζονται με νέους τρόπους οργάνωσης, εμπορικής εκμετάλλευσης και με νέα προϊόντα.

Τέλος, στο πλαίσιο του προγράμματος Leader II, η πτυχή που αφορά τη διεθνική συνεργασία, για την οποία προβλέπεται κοινοτική συνεισφορά ύψους 139 εκατ. ευρώ, επέτρεψε στους δικαιούχους να σχεδιάσουν, υλοποιήσουν και εμπορευθούν από κοινού προϊόντα και υπηρεσίες σε όλους τους τομείς της αγροτικής ανάπτυξης.

8.1.3. Πιλοτικά σχέδια και καινοτόμες δράσεις

8.1.3.1. Πιλοτικά σχέδια

Το άρθρο 10 του κανονισμού ΕΤΠΑ προβλέπει τη χρηματοδότηση πιλοτικών σχεδίων εκ των οποίων ορισμένα αφορούν τις ΜΜΕ, είτε στο πλαίσιο καινοτόμων δράσεων περιφερειακού επιπέδου (για παράδειγμα, τα «νέα κοιτάσματα απασχόλησης»), είτε στο πλαίσιο της διαπεριφερειακής εσωτερικής (RECITE II) και εξωτερικής συνεργασίας (ECOS-OUVERTURE II). Η πλειονότητα των 100 σχεδίων διαπεριφερειακής συνεργασίας περιέχουν μια σημαντική πτυχή που αφορά τις ΜΜΕ, ενώ το ένα τρίτο σχεδόν από αυτά εστιάζεται στην τόνωση της καινοτομίας στις ΜΜΕ και στη διεθνοποίησή τους.

Η Επιτροπή υποστηρίζει, επίσης, την ανάπτυξη καινοτόμων ΜΜΕ στις περιφέρειες που ενισχύονται από την Ένωση μέσω του δικτύου του Ευρωπαϊκού Κέντρου Επιχειρήσεων και Καινοτομίας (βλέπε σημείο «Καινοτομία»).

8.1.3.2. Τοπικά σύμφωνα για την απασχόληση

Τα τοπικά σύμφωνα για την απασχόληση προτάθηκαν το 1996 στο πλαίσιο του Συμφώνου Εμπιστοσύνης. Προτάθηκε να χρησιμοποιηθεί το περιθώριο ευελιξίας των διαρθρωτικών ταμείων (αδέσμευτα κεφάλαια) που υπάρχει στα εν εξελίξει προγράμματα προκειμένου να επαναδιατεθούν τα κεφάλαια αυτά για πρωτοβουλίες υπέρ της απασχόλησης που έχουν προταθεί από τοπικούς παράγοντες που συμμετέχουν σε εταιρική σχέση.

Το 1998 η Επιτροπή οριστικοποίησε και αναγνώρισε την πλειονότητα των σχεδίων δράσης των 89 τοπικών συμφώνων για την απασχόληση, που καλύπτουν περίπου το 10 % του πληθυσμού της Ένωσης. Τα σχέδια αυτά, που καταρτίστηκαν χάρη στην τεχνική στήριξη της Ένωσης ύψους 200 000 ευρώ ανά σύμφωνο, στοχεύουν στην ανάπτυξη, στο πλαίσιο μιας ευρείας τοπικής εταιρικής σχέσης, μιας ολοκληρωμένης δράσης που θα αφορά ταυτόχρονα την προσφορά και τη ζήτηση απασχόλησης. Τα προβλεπόμενα μέτρα εστιάζονται στην αναβάθμιση του ανθρώπινου δυναμικού (κυρίως προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και εναλλασσόμενης κατάρτισης) και στην ανάπτυξη του ενδογενούς δυναμικού, με έμφαση στη στήριξη των ΜΜΕ και στη διάθεση των απαραίτητων μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής. Τα εν λόγω μέτρα αντιπροσωπεύουν πάνω από το ήμισυ των δεσμευμένων χρηματοοικονομικών πόρων. Οι υπόλοιπες σημαντικές δράσεις αφορούν υποδομές μικρής κλίμακας και κυρίως εκείνες που συνδέονται με την ανάπτυξη του παραγωγικού ιστού και τους μηχανισμούς ένταξης, με προεξάρχουσα την οικονομική πτυχή της ένταξης.

Από την αναλυτική εξέταση των προγραμμάτων δράσης προκύπτει ότι, σε σχέση με τις κλασικές παρεμβάσεις των διαρθρωτικών ταμείων, τα εν λόγω προγράμματα συνιστούν ένα αξιόλογο ποιοτικό άλμα ως προς το είδος των μέτρων που εφαρμόζονται υπέρ της επιχειρηματικότητας.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να σημειωθεί ότι η εταιρική προσέγγιση που υιοθέτησαν οι τοπικοί παράγοντες έδωσε πολλές φορές τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις και στις ενώσεις τους να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στο πλαίσιο του καθορισμού των κατευθυντηρίων γραμμών των προγραμμάτων δράσης.

Συνολικά, τα πρώτα αποτελέσματα αυτής της πιλοτικής δράσης είναι ενθαρρυντικά. Όσον αφορά τον επαναπροσανατολισμό των πόρων υπέρ της απασχόλησης, έως τα τέλη του 1999 τα 89 προγράμματα δράσης των συμφώνων θα έχουν λάβει, στο πλαίσιο της επαναδιάθεσης των πιστώσεων των διαρθρωτικών ταμείων, χρηματοδοτική συνδρομή άνω του 1 600 εκατ. ευρώ.

Σε ποσοτικό επίπεδο, η κατανομή του προβλεπόμενου συνολικού προϋπολογισμού στα προγράμματα δράσης μεταξύ των διαφόρων αξόνων παρέμβασης καταδεικνύει ότι η αναβάθμιση του ενδογενούς δυναμικού και, ιδίως, τα μέτρα που αφορούν την ανάπτυξη του οικονομικού ιστού, των επιχειρήσεων, του τουρισμού και των νέων κοιτασμάτων απασχόλησης αφενός και, αφετέρου, το οικονομικό περιβάλλον των επιχειρήσεων, όπως είναι οι δραστηριότητες που συνδέονται με θέματα μάρκετινγκ και χρηματοοικονομικής τεχνικής, αντιπροσωπεύουν αντίστοιχα το 44,7 % και το 6,2 % των παρεμβάσεων. Συνολικά, το ήμισυ των δαπανών των συμφώνων διατίθενται για τη στήριξη των επιχειρήσεων, και ιδιαίτερα των ΜΜΕ. Δεν περιλαμβάνονται τα μέτρα αναβάθμισης του ανθρώπινου δυναμικού, και ιδίως τα μέτρα κατάρτισης των επιχειρηματιών, τα οποία κατά κανόνα περιλαμβάνονται στους προαναφερόμενους άξονες παρέμβασης.

Προβλέπονται μηχανισμοί χρηματοοικονομικής τεχνικής, ιδίως στον τομέα των επιχειρηματικών κεφαλαίων, ύψους 2,6 % επί του συνολικού προϋπολογισμού.

Το Νοέμβριο του 1999 οργανώθηκε συνέδριο για τη διάδοση των συμφώνων με περισσότερους από 800 συμμετέχοντες: στο πλαίσιο του εν λόγω συνεδρίου τονίστηκε η σημασία της ενίσχυσης αυτού του είδους προσέγγισης στον επόμενο προγραμματισμό. Για το σκοπό αυτό, διανεμήθηκε έγγραφο των υπηρεσιών της Επιτροπής με τίτλο «Οδηγός των τοπικών συμφώνων για την απασχόληση 2000-2006» και παρουσιάστηκαν οι ορθές πρακτικές που είχαν καταγραφεί μεταξύ των 89 συμφώνων. Αναμένεται ότι την περίοδο 2000-2006 ο αριθμός των συμφώνων θα φθάσει τα 200.

8.2. Μελλοντική πολιτική στον τομέα της Συνοχής και ΜΜΕ (προγραμματισμός 2000-2006)

8.2.1. Νέοι κανονισμοί και προϋπολογισμοί

Η στήριξη των ΜΜΕ αποτελεί ρητή προτεραιότητα των παρεμβάσεων των διαρθρωτικών ταμείων. Ο νέος κανονισμός του Συμβουλίου [210] ορίζει ότι η Κοινότητα πρέπει να συμβάλλει στην προώθηση μιας αρμονικής και βιώσιμης ανάπτυξης των οικονομικών δραστηριοτήτων. Πρόκειται για τις καθυστερημένες αναπτυξιακά περιφέρειες (στόχος 1), τις περιοχές που βρίσκονται υπό μεταλλαγή (νέος στόχος 2) και τη στήριξη της προσαρμογής και του εκσυγχρονισμού των συστημάτων εκπαίδευσης, κατάρτισης και απασχόλησης (νέος στόχος 3). Οι ΜΜΕ κατέχουν προφανώς σημαντική θέση σε αυτές τις προσπάθειες ανάπτυξης.

[210] Κανονισμός αριθ. 1260/99 της 21ης Ιουνίου 1999 περί των γενικών διατάξεων για τα διαρθρωτικά ταμείο, ΕΕ ΕΚ αριθ. L 161 της 26.6.1999, σ. 1. Οι κανονισμοί διατίθενται στο Internet: http://www.inforegio.cec.eu.int/wbdoc/docoffic/sf20002006/regul_en.htm.

Το σύνολο των δράσεων και μέτρων που μπορούν να συγχρηματοδοτηθούν από τα διαρθρωτικά ταμεία εξακολουθεί να είναι πολυποίκιλο και θα συνεχιστεί η προώθησή του στο σύνολο των περιφερειακών και οριζόντιων στόχων. Θα πρέπει, ωστόσο να σημειωθούν οι ακόλουθες ιδιαιτερότητες των κανονιστικών ρυθμίσεων:

Η συμμετοχή των διαρθρωτικών ταμείων θα υπόκειται σε νέα ανώτατα όρια στην περίπτωση άμεσων επενδύσεων στις επιχειρήσεις. Η παρέμβαση δεν μπορεί να υπερβαίνει το 35 % του συνολικού επιλέξιμου κόστους στις περιφέρειες που υπάγονται στο στόχο 1 και το 15 % στις περιοχές που υπάγονται στο στόχο 2.

Ωστόσο, στην περίπτωση επενδύσεων στις ΜΜΕ και προκειμένου να διευκολυνθεί η αξιοποίηση των μέτρων χρηματοοικονομικής τεχνικής, η χρησιμότητα των οποίων εξαίρεται στις αξιολογήσεις, τα ποσοστά αυτά μπορούν να προσαυξάνονται κατά 10 % για τις μορφές χρηματοδότησης που δεν αφορούν άμεσες ενισχύσεις.

Στο πλαίσιο των διατάξεων του νέου κανονισμού που ενισχύουν τη στρατηγική ανάλυση, απαιτείται ποσοτικά προσδιορισμένη περιγραφή της κατάστασης των επιχειρήσεων στη συγκεκριμένη περιφέρεια. Οι ποσοτικά προσδιορισμένοι δείκτες και στόχοι θα πρέπει να περιλαμβάνουν τους δείκτες ΜΜΕ, όπως προτείνονται από την Επιτροπή στα μεθοδολογικά έγγραφα [211], και να κάνουν διάκριση των δικαιούχων ΜΜΕ ανά κατηγορία μεγέθους.

[211] http://www.inforegio.cec.eu.int/wbdoc/docoffic/working/sf2000_en.htm.

Το άρθρο 41 του γενικού κανονισμού ορίζει ότι στην εκ των προτέρων αξιολόγηση πρέπει να συνεκτιμάται η κατάσταση των ΜΜΕ, καθώς και οι συστάσεις που περιλαμβάνονται στις αξιολογήσεις των προηγούμενων προγραμμάτων.

Οι οικονομικοί και κοινωνικοί εταίροι, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται εκπρόσωποι των ΜΜΕ, αναδεικνύονται σε ισότιμους εταίρους, όπως ακριβώς οι δημόσιοι ή θεσμικοί εταίροι και οι περιφερειακές ή τοπικές αρχές.

Εξάλλου, η εταιρική σχέση διευρύνεται σε νέα πεδία εφόσον πλέον καλύπτει, εκτός από την προετοιμασία και τη χρηματοδότηση των επενδύσεων, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των παρεμβάσεων. Τα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να διασφαλίζουν ότι το σύνολο των εταίρων συνεργάζονται σε όλα τα στάδια προγραμματισμού στο κατάλληλο τοπικό επίπεδο και στο πλαίσιο του οικείου θεσμικού συστήματος. Πρέπει μάλιστα να αναφέρουν στα σχέδιά τους τα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων και τα μέτρα που ελήφθησαν για τη συνεργασία των εταίρων.

Τέλος, προκειμένου να διασφαλιστεί η προβολή των διαρθρωτικών παρεμβάσεων κατά την περίοδο 2000-2006, η Επιτροπή ενέκρινε στις 24 Μαΐου 2000 σχέδιο κανονισμού για τις δράσεις ενημέρωσης και προβολής [212] που πρέπει να διεξαχθούν στα κράτη μέλη. Στόχος του κανονισμού είναι η βελτίωση της διαφάνειας των διαρθρωτικών ταμείων έναντι των δικαιούχων και η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης ως προς το ρόλο που διαδραματίζει η Ένωση στην ανάπτυξη των περιφερειών, πράγμα ιδιαίτερα σημαντικό για τις ΜΜΕ.

[212] http://www.inforegio.cec.eu.int/wbdoc/docoffic/art46_20002006/art46_en.htm.

Στο Συμβούλιο του Βερολίνου στις 24 και 25 Μαρτίου 1999 εκδόθηκε απόφαση σχετικά με το ύψος της χρηματοδοτικής συνδρομής των διαρθρωτικών ταμείων, τα οποία αποτελούν τα χρηματοδοτικά μέσα της πολιτικής για την οικονομική και κοινωνική συνοχή κατά την επόμενη περίοδο προγραμματισμού (2000-2006). Η εν λόγω συνδρομή ανέρχεται σε 195 δισ. ευρώ για την προσεχή επταετία, όμως από το 2003 θα αρχίσει σταδιακά να μειώνεται. Στο ποσό αυτό προστίθενται 18 δισεκ. ευρώ για το Ταμείο Συνοχής (χρηματοδότηση μεγάλων έργων υποδομής στον τομέα των επικοινωνιών ή της προστασίας του περιβάλλοντος). Οι τέσσερις επόμενες κοινοτικές πρωτοβουλίες θα έχουν συνολικό προϋπολογισμό ύψους 10 442 εκατ. ευρώ εκ των οποίων: Interreg III: 4 875 εκατομ. ευρώ, EQUAL: 2 847 εκατομ. ευρώ, LEADER +: 2 020 εκατομ. ευρώ και URBAN: 700 εκατομ. ευρώ.

8.2.2. Προσανατολισμοί της Επιτροπής

Η στήριξη των ΜΜΕ κατέχει επίσης σημαντική θέση και στους προσανατολισμούς που απευθύνονται στα κράτη μέλη για την εφαρμογή των διαρθρωτικών παρεμβάσεων. Μέρος των προσανατολισμών αυτών [213] αφορούν τη στήριξη επιχειρήσεων (συμπεριλαμβάνονται οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, οι νέοι επικεφαλής επιχειρήσεων και οι γυναίκες επιχειρηματίες), τον τουρισμό και την κοινωνική οικονομία. Οι εν λόγω δραστηριότητες συμβάλλουν άμεσα στη δημιουργία απασχόλησης και στην ανταγωνιστικότητα των περιφερειακών οικονομιών.

[213] ΕΕ C 267 της 22.9.1999.

Προκειμένου να υποστηριχθεί η δημιουργία ή η επέκταση ανταγωνιστικών επιχειρήσεων και, κατά συνέπεια, η δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας με απώτερο σκοπό την προώθηση της περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξης, η στήριξη που παρέχεται μέσω των διαρθρωτικών ταμείων για την ενίσχυση του παραγωγικού τομέα πρέπει να εστιαστεί ιδιαίτερα στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ).

Οι προτεραιότητες για τη νέα περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 περιλαμβάνουν:

* Μετατόπιση του κέντρου βάρους από τις επιχορηγήσεις κεφαλαίου σε εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης όπως επιστρεφόμενες προκαταβολές, επιχειρηματικά κεφάλαια, δανειακά κεφάλαια και κυλιόμενα κεφάλαια, συστήματα αμοιβαίων εγγυήσεων.

* Βελτίωση της παρεχόμενης βοήθειας μέσω της καλύτερης στόχευσής της, με άξονα τις ειδικές ανάγκες κάθε κατηγορίας ή κλάδου ΜΜΕ, και ανάπτυξη ολοκληρωμένων και σαφώς καθορισμένων πακέτων στήριξης που θα περιλαμβάνουν μέτρα όπως ευκολότερη πρόσβαση στις πηγές χρηματοδότησης, υπηρεσίες επιχειρηματικής στήριξης και μέτρα κατάρτισης.

* Στήριξη της ανάπτυξης τομέων όπως η κοινωνία της πληροφορίας και οι υπηρεσίες εν γένει, στοιχεία που θα αποτελέσουν προτεραιότητα σχεδόν σε όλες τις περιφέρειες λόγω της σημασίας που έχουν για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Στο πλαίσιο του τομέα των υπηρεσιών, το εμπόριο έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο σε τοπικό επίπεδο. Επιπλέον, η εμπειρία από τα τρέχοντα προγράμματα δείχνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν τομείς με σημαντικό δυναμικό για την ανάπτυξη της απασχόλησης, το οποίο όμως μέχρι στιγμής δεν έχει αξιοποιηθεί πλήρως. Πρόκειται για προγράμματα που αφορούν τη στήριξη της βελτίωσης του περιβάλλοντος και των προϊόντων και υπηρεσιών που συνδέονται με το περιβάλλον, τον τουρισμό και τον πολιτισμό, καθώς και την κοινωνική οικονομία.

* Συνεκτίμηση της αλληλεξάρτησης των μεγαλύτερων και μικρότερων επιχειρήσεων. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να συνεχιστεί η στήριξη των μεγάλων επιχειρήσεων, η οποία όμως θα πρέπει να συνδέεται με την προστιθέμενη αξία που έχουν για την περιφερειακή οικονομία, κυρίως μέσω δικτύων στα οποία θα συμμετέχουν και ΜΜΕ.

* Συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στην κατάρτιση στρατηγικών για τη δημιουργία εκτεταμένων εταιρικών σχέσεων με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας των προγραμμάτων.

* Μεγαλύτερη έμφαση στις δεξιότητες του εργατικού δυναμικού εν γένει.

* Η σημασία των υπηρεσιών επιχειρηματικής στήριξης για την επιτυχή δημιουργία, ανάπτυξη και μεταβίβαση επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, έχει γίνει ευρέως αποδεκτή. Οι υπηρεσίες αυτές επιτρέπουν στις εταιρείες να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους και την ικανότητά τους να εντοπίζουν νέες αγορές. Μέχρις στιγμής έτειναν να συγκεντρώνονται στις πιο εύπορες και κεντρικές περιφέρειες, στις οποίες υπάρχει μεγαλύτερη ζήτηση για παρόμοιες υπηρεσίες. Τα μέτρα που εφαρμόζονται στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων για τη στήριξη της ανάπτυξης των επιχειρήσεων στις μειονεκτικές περιφέρειες θα πρέπει να περιλαμβάνουν την παροχή στήριξης για τη μεταφορά τεχνολογίας, την προώθηση των μεθόδων εμπορίας και διεθνοποίησης, την καινοτομία σε θέματα οργάνωσης και διαχείρισης και την παροχή βοήθειας για τη δημιουργία και ανάπτυξη χρηματοδοτικών μέσων όπως είναι οι εταιρείες παροχής κεφαλαίων εκκίνησης ή αμοιβαίων εγγυήσεων.

Η θεματική αξιολόγηση των ΜΜΕ περιλαμβάνει πρόσθετες συστάσεις για μια ανανεωμένη δέσμευση προς τον τομέα των ΜΜΕ. Ωστόσο, στο μέλλον, οι δραστηριότητες θα πρέπει να εστιάζονται όχι τόσο στην αναλογία των δαπανών των διαρθρωτικών ταμείων που διατίθενται για τον εν λόγω τομέα, αλλά στο περιεχόμενο και στη διαχείριση των προγραμμάτων. Ειδικότερα:

* Η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στη διαχείριση των σχεδίων οδήγησε σε καλύτερη στόχευση και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και, κατά συνέπεια, συνιστάται να υιοθετηθεί η προσέγγιση αυτή σε ευρύτερο επίπεδο στις μελλοντικές παρεμβάσεις.

* Τα σχέδια χρηματοοικονομικής τεχνικής - εταιρείες παροχής κεφαλαίων αρχικής ώθησης (seed capital funds) και επιχειρηματικών κεφαλαίων, δάνεια, επιδοτήσεις επιτοκίου και άλλες μορφές στήριξης εκ μέρους του ιδιωτικού τομέα - θεωρούνται ως βιώσιμη και αποτελεσματική μορφή παρέμβασης.

* Υπηρεσίες επιχειρηματικής στήριξης. Επισημαίνεται και αξιολογείται θετικά η τάση για την παροχή «ηπιότερων» μορφών στήριξης των ΜΜΕ (π.χ. παροχή συμβουλών, διάθεση εμπειρογνωμόνων). Συνιστάται, επίσης, ο μηχανισμός των δικτύων επιχειρήσεων και ο εξορθολογισμός των μηχανισμών παροχής υπηρεσιών (π.χ. «ενιαίες θυρίδες»). Προτείνεται να εξαρτάται, εφόσον κρίνεται απαραίτητο, η παροχή βοήθειας από την αποδοχή επιχειρηματικών συμβουλών.

* Καινοτομία και Τεχνολογία. Στην αξιολόγηση συνιστάται στα διευθυντικά στελέχη των ΜΜΕ να ευαισθητοποιηθούν περισσότερο όσον αφορά τη δυνητική αξία της υιοθέτησης νέων τεχνολογιών και της ενσωμάτωσης τεχνολογικών θεμάτων σε ευρύτερα πακέτα στήριξης. Συνιστάται επίσης η ανάπτυξη δεσμών μεταξύ ΜΜΕ και ερευνητικών κέντρων όπως είναι τα πανεπιστήμια.

* Σχέδια υλικής υποδομής. Τα φυτώρια επιχειρήσεων θεωρούνται σημαντικά για την ανάπτυξη των ΜΜΕ. Προτείνεται, στο μέλλον, να ασχολούνται με ειδικούς τομείς ή περιφέρειες που δεν είναι ιδιαίτερα ελκυστικές στους δυνητικούς επιχειρηματίες και επενδυτές.

* Μέτρα κατάρτισης ΜΜΕ. Θεωρείται επιτακτικής σημασίας τα σχέδια να επιδιώκουν να ξεπεράσουν την απροθυμια πολλών ΜΜΕ να δραστηριοποιηθούν σε θέματα κατάρτισης και ανάπτυξης λόγω του διαβλεπόμενου κόστους ευκαιρίας και των λοιπών δαπανών. Επισημαίνεται ως αποτελεσματική προσέγγιση η καλύτερη στόχευση των επιμορφωτικών προγραμμάτων, ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των μικρών επιχειρήσεων.

Οι προσανατολισμοί της Επιτροπής, καθώς και οι συστάσεις που απορρέουν από τις αξιολογήσεις, αποτελούν τη βάση για την αξιολόγηση των προγραμμάτων ανάπτυξης και μεταλλαγής που υπέβαλαν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή στα τέλη του 1999 ( στόχος 1) και στις αρχές του 2000 (στόχος 2). Η Επιτροπή, όταν θα έχει ολοκληρώσει την έγκριση του συνόλου των κοινοτικών πλαισίων στήριξης και των άλλων εγγράφων προγραμματισμού, θα παρουσιάσει απολογισμό των αποτελεσμάτων αυτής της διαδικασίας αξιολόγησης. Κατά την παρουσίαση των αποτελεσμάτων θα συνεκτιμηθούν τα ιδιαίτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ και θα παρουσιαστούν οι άξονες προτεραιότητας που έχουν επιλεγεί υπέρ των ΜΜΕ κατά τη νέα περίοδο προγραμματισμού 2000-2006.

9. Παρεμβασεισ υπερ των ΜΜΕ του γεωργικου τομεα

Στόχος 5α (προσαρμογή των γεωργικών διαρθρώσεων)

Ορισμένες ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο του στόχου 5α αφορούν ειδικά τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις και τις επιχειρήσεις μεταποίησης και εμπορικής εκμετάλλευσης των γεωργικών προϊόντων. Οι διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 950/97, σχετικά με τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων, προβλέπουν τη χορήγηση ενισχύσεων για την πραγματοποίηση επενδύσεων στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, με στόχο την προσαρμογή ή τη διαφοροποίηση της παραγωγής, τη μείωση του κόστους παραγωγής, τις συνθήκες ζωής και εργασίας ή τις συνθήκες υγιεινής και προστασίας των ζώων. 40 000 εκμεταλλεύσεις επωφελούνται από τις ενισχύσεις αυτές σε ετήσια βάση. Διατίθενται ενισχύσεις για την έναρξη της δραστηριότητας νέων γεωργών σε 23 000 νέους γεωργούς ετησίως. Οι εν λόγω εκμεταλλεύσεις μπορούν να εξομοιωθούν με μικρές επιχειρήσεις.

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 951/97 για τη βελτίωση των συνθηκών μεταποίησης και εμπορίας των γεωργικών προϊόντων και ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 867/90 για τα δασοκομικά προϊόντα επιτρέπουν τη χορήγηση ενισχύσεων για τη χρηματοδότηση επενδύσεων για τη συσκευασία, τη διατήρηση, τη μεταποίηση, τη διάθεση στην αγορά και τη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων. Οι εν λόγω ενισχύσεις προορίζονται κυρίως για ΜΜΕ. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια της τρέχουσας περιόδου προγραμματισμού, το 65 % των σχεδίων που εγκρίθηκαν στην Ισπανία πραγματοποιούνται από ΜΜΕ, ενώ το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 50 % για τη Φινλανδία και τη Σουηδία.

10. Συνεργασια μεταξυ επιχειρησεων

10.1. Νομικό μέσο για τη διεθνική συνεργασία: ΕΟΟΣ

Ο Ευρωπαϊκός Όμιλος Οικονομικού Σκοπού (ΕΟΟΣ) αποτελεί ένα νομικό μέσο που επιτρέπει τη διεθνική συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων ή μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων οργανισμών. Το 1999 η Επιτροπή δημοσίευσε τη δεύτερη έκδοση του οδηγού για τις ΜΜΕ σχετικά με τον ΕΟΟΣ [214] προκειμένου να γίνει ευρύτερα γνωστός και να δοθούν πρακτικές πληροφορίες για τη σύστασή του και τα πλεονεκτήματα που παρέχει στους εταίρους. Ο ΕΟΟΣ μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα κατάλληλος για τη σύσταση διεθνικών δομών στο πλαίσιο του προγράμματος κοινοτικής πρωτοβουλίας Interreg III.

[214] Έχει δημοσιευτεί στις 11 γλώσσες από την ΥΕΕΕΚ, Λουξεμβούργο, αριθ. καταλόγου CT-11-97-229-**-C και διατίθεται στο Internet: http://europa.eu.int/comm/dg23/bus_cooperation/geie/eeig.htm

10.2. «Εξευρωπαϊσμός» των επιχειρήσεων

10.2.1. Προγράμματα Europartenariat και Interprise

Europartenariat

Η πρωτοβουλία Europartenariat [215] προσανατολίζεται στην οικονομική ανάπτυξη των περιφερειών που είναι επιλέξιμες για τα διαρθρωτικά ταμεία μέσω της ενίσχυσης της διεθνικής συνεργασίας μεταξύ ΜΜΕ. Το εν λόγω πρόγραμμα προσφέρει στις επιχειρήσεις την ευκαιρία να συναντήσουν δυνητικούς εταίρους και να συζητήσουν και να διαπραγματευθούν μαζί τους πιθανές συμφωνίες συνεργασίας. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση πραγματοποιούνται δύο εκδηλώσεις ετησίως. Η διοργάνωση ακολουθεί την εξής μεθοδολογία: επιλέγεται μια χώρα υποδοχής, στη συνέχεια επιλέγονται οι ΜΜΕ που είναι εγκατεστημένες στην εν λόγω χώρα και επιθυμούν να συμμετάσχουν σε μια εταιρική σχέση (περίπου 400), εκδίδεται κατάλογος με τα χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων που έχουν επιλεγεί, ο οποίος διανέμεται στα 15 κράτη μέλη και σε τρίτες χώρες, συμφωνούνται επιμέρους επιχειρηματικές συναντήσεις και αξιολογούνται και παρακολουθούνται τα αποτελέσματα των εν λόγω επαφών.

[215] http://europa.eu.int/comm/enterprise/entrepreneurship/partnership/index.htm.

Η επιτυχία αυτής της μεθόδου είχε ως αποτέλεσμα την επέκταση της πρωτοβουλίας Europartenariat σε περισσότερες από 60 χώρες. Σε συνεργασία με τις Γενικές Διευθύνσεις που είναι αρμόδιες για τις εξωτερικές σχέσεις, κάθε εκδήλωση απευθύνεται στους μεσογειακούς εταίρους, στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, στις ΗΠΑ, στη Λατινική Αμερική και στην Ασία. Επιπλέον, οι εκδηλώσεις Partenariat, που βασίζονται στη μέθοδο Europartenariat, ενσωματώθηκαν στα διάφορα προγράμματα που προβλέπονται για τις εν λόγω χώρες (Asia-Invest, Meda, Al-Invest, TASBI).

Η πρωτοβουλία Europartenariat σε αριθμούς:

Το 1998, Κάτω Χώρες και Ισπανία

- Europartenariat στις Κάτω Χώρες (Apeldoorn, 11-12 Ιουνίου 1998). 420 ολλανδικές ΜΜΕ συναντήθηκαν με 1 700 περίπου επισκέπτριες εταιρείες από ολόκληρο τον κόσμο. Από τις 1 690 εγγραφείσες επισκέπτριες εταιρείες, 1 016 προέρχονταν από την ΕΕ, 40 από τις χώρες ΕΖΕΣ, 219 από την Κεντρική Ευρώπη, 94 από την Ανατολική Ευρώπη, 220 από τη Μεσόγειο, 30 από την Ασία, 25 από τη Λατινική Αμερική, 18 από τη Βόρεια Αμερική και 28 από τη Νότια Αφρική. Συνολικά, διοργανώθηκαν στη διάρκεια της εκδήλωσης 12 282 συναντήσεις.

- Europartenariat Ισπανία (Valencia, 12-13 Νοεμβρίου). 518 ισπανικές ΜΜΕ (από τη Valencia, τη Murcia και τις Βαλεαρίδες) συναντήθηκαν με 2 500 περίπου επισκέπτριες εταιρείες από όλο τον κόσμο. Από τους 2 583 εγγραφέντες επισκέπτες, οι 1 431 προέρχονταν από την ΕΕ, 45 από τις χώρες ΕΖΕΣ, 259 από την Κεντρική Ευρώπη, 64 από την Ανατολική Ευρώπη, 331 από τη Μεσόγειο, 91 από την Ασία, 364 από τη Λατινική Αμερική και 24 από τη Βόρεια Αμερική. Συνολικά, στη διάρκεια της εκδήλωσης διοργανώθηκαν 19 365 συναντήσεις.

Το 1999, Αυστρία και Γερμανία

- Europartenariat Αυστρία (Βιέννη, 10-11 Μαΐου). Η εν λόγω εκδήλωση συνδυάστηκε με μια πρωτοβουλία PHARE-Partenariat. 575 επιχειρήσεις υποδοχής (455 ΜΜΕ από την Αυστρία στη εκδήλωση Europartenariat και 120 ΜΜΕ από την Ουγγαρία, τη Βουλγαρία, τη Δημοκρατία της Τσεχίας, τη Ρουμανία, τη Σλοβακία και τη Σλοβενία στην εκδήλωση PHARE-Partenariat) συναντήθηκαν με περισσότερους από 2 100 ομολόγους τους από ολόκληρο τον κόσμο. Από τις 2 100 επισκέπτριες εταιρείες, 1 073 προέρχονταν από την ΕΕ, 60 από τις χώρες ΕΖΕΣ, 525 από την Κεντρική Ευρώπη, 89 από την Ανατολική Ευρώπη, 235 από τη Μεσόγειο, 143 από την Ασία, 13 από τη Λατινική Αμερική, 15 από τη Βόρεια Αμερική και 24 από τη Νότια Αφρική. Συνολικά στη διάρκεια της εκδήλωσης πραγματοποιήθηκαν 15 496 συναντήσεις.

- Europartenariat Βραδεμβούργο (Potsdam, 28-29 Οκτωβρίου). Και η εν λόγω εκδήλωση Europartenariat συνδυάστηκε με μια εκδήλωση PHARE-Partenariat. 510 επιχειρήσεις υποδοχής (402 από Βραδεμβούργο, Βερολίνο και Θουριγγία, και 108 από Πολωνία, Λιθουανία, Εσθονία και Λετονία) συναντήθηκαν με 2 000 περίπου επισκέπτριες εταιρείες από ολόκληρο τον κόσμο.

Το 2000, Δανία και Ιταλία

- Europartenariat Δανία 2000 (Aalborg, 8-9 Ιουνίου). Η πρώτη εκδήλωση Europartenariat της Δανίας φιλοξενήθηκε από την πόλη του Aalborg, την πρωτεύουσα της βόρειας Γιουτλάνδης, μια περιφέρεια που έχει αρχίσει να στρέφεται από τον τομέα των πρωτογενών βιομηχανιών και της ναυπηγικής στον τομέα των υπηρεσιών και της καινοτομίας. 417 ΜΜΕ της Δανίας συζήτησαν και διαπραγματεύτηκαν επιχειρηματικές ευκαιρίες με επιχειρηματίες από ολόκληρο τον κόσμο. Από τις 1 453 επισκέπτριες εταιρείες, 759 προέρχονταν από την ΕΕ, 115 από τις χώρες ΕΖΕΣ, 269 από την Κεντρική Ευρώπη, 40 από την Ανατολική Ευρώπη, 118 από τη Μεσόγειο, 136 από την Ασία, 4 από τη Βόρεια Αμερική και 22 από τη Νότια Αφρική. Συνολικά κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης πραγματοποιήθηκαν 10 424 συναντήσεις που είχαν προγραμματιστεί εκ των προτέρων: 7 554 μεταξύ επιχειρήσεων υποδοχής και επισκεπτριών επιχειρήσεων, 2 722 μεταξύ επισκεπτριών επιχειρήσεων και 148 μεταξύ επιχειρήσεων υποδοχής.

- Europartenariat Sud Italia 2000: θα πραγματοποιηθεί στις 3-5 Δεκεμβρίου στο Παλέρμο, στην Ιταλία. Προγραμματίζονται επιχειρηματικές συναντήσεις με 400 περίπου ΜΜΕ υποδοχής από το Mezzogiorno, που είναι επιλέξιμη περιφέρεια για τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ (περιφερειακή πολιτική). Συνολικά θα συμμετάσχουν 2 000 επιχειρήσεις.

Interprise

Στόχος της πρωτοβουλίας Interprise [216] είναι να προωθήσει τις τοπικές, περιφερειακές ή εθνικές πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της διεθνικής συνεργασίας των ΜΜΕ με τη διεξαγωγή απευθείας συναντήσεων μεταξύ των επικεφαλής των επιχειρήσεων.

[216] http://europa.eu.int/comm/enterprise/entrepreneurship/partnership/index.htm.

Το εν λόγω πρόγραμμα βασίζεται στη μεθοδολογία Europartenariat. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες διαφορές μεταξύ των δύο προγραμμάτων. Η πρωτοβουλία Interprise στηρίζει εκδηλώσεις μικρής κλίμακας (περίπου 100 ΜΜΕ) που εστιάζονται σε έναν ή δύο τομείς δραστηριότητας και καλύπτουν όλες τις ευρωπαϊκές περιφέρειες, ανεξάρτητα από το εαν είναι επιλέξιμες για τα διαρθρωτικά ταμεία.

Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της πρωτοβουλίας Interprise επιτρέπουν στους τοπικούς παράγοντες να τη χρησιμοποιούν προκειμένου να χαράξουν μια πολιτική οικονομικής ανάπτυξης σε ένα επιλεγέντα τομέα δραστηριότητας. Η μέθοδος αυτή γνωρίζει μεγάλη επιτυχία και από το 1990 που δρομολογήθηκε το πρόγραμμα έχουν εκπονηθεί περισσότερα από 250 σχέδια.

Οι 29 εκδηλώσεις Interprise που πραγματοποιήθηκαν το 1997 στα κράτη μέλη κινητοποίησαν σχεδόν 3 000 επιχειρήσεις. Σε κάθε εκδήλωση έλαβαν μέρος περισσότερες από 100 επιχειρήσεις και πραγματοποιήθηκαν κατά μέσο όρο 550 συναντήσεις. Το 1998 υποστηρίχθηκε η διοργάνωση 23 εκδηλώσεων και το 1999 27 εκδηλώσεων.

Όπως συμβαίνει και με την πρωτοβουλία Europartenariat, οι εκδηλώσεις τύπου Interprise έχουν ενσωματωθεί στα διάφορα προγράμματα για τις τρίτες χώρες (Asia-Invest, Meda, Al-Invest).

Η Επιτροπή, παρόλο που αναγνωρίζει τη σημασία του προγράμματος Interprise, δεν προτίθεται να συνεχίσει να παρέχει οικονομική στήριξη στο μέλλον και για το λόγο αυτό καλεί τους δικαιούχους, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών, να αναζητήσουν κατάλληλα μέσα για τη συνέχιση αυτών των δράσεων.

10.2.2. Διεθνική υπεργολαβία

Η υπεργολαβία αποτελεί έναν όλο και σημαντικότερο παράγοντα ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας στην ΕΕ. Αυξάνεται διαρκώς ο αριθμός των μεγάλων εταιρειών που αναθέτουν σε υπεργολάβους μέρος των δραστηριοτήτων τους προκειμένου να μπορέσουν να επικεντρωθούν στην κύρια επιχειρηματική δραστηριότητά τους. Η διαδικασία αυτή παρέχει ευκαιρίες στους υπεργολάβους και μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης στις επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ.

Η Επιτροπή επιδιώκει να προωθήσει τη δημιουργία μιας αμιγώς ευρωπαϊκής αγοράς υπεργολαβίας, τη διεθνοποίηση της ευρωπαϊκής υπεργολαβίας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς της στην παγκόσμια οικονομία. Μέχρι σήμερα, έχουν αναληφθεί διάφορες πρωτοβουλίες στο πλαίσιο του τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις ΜΜΕ. Επίσης, έχουν αναπτυχθεί κοινές πρωτοβουλίες με άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής.

Το τρέχον πρόγραμμα για την υπεργολαβία, που άρχισε να εφαρμόζεται από το 1992, αξιολογήθηκε πλήρως και υποβλήθηκε σε διαδικασία διαβουλεύσεων με τις ευρωπαϊκές ενώσεις υπεργολαβίας, κυρίως στο πλαίσιο του δεύτερου ευρωπαϊκού φόρουμ υπεργολαβίας που πραγματοποιήθηκε στο Graz, στην Αυστρία, τον Οκτώβριο του 1998. Στο φόρουμ του Graz υπογραμμίστηκε η ανάγκη για τη συνέχιση και βελτίωση της δράσης υπέρ της ευρωπαϊκής υπεργολαβίας σε κοινοτικό αλλά και σε άλλα επίπεδα. Επισημάνθηκε, επίσης, το γεγονός ότι οι υπεργολάβοι αντιμετωπίζουν νέες προκλήσεις οι οποίες είναι πιθανόν να μεταβάλουν την έννοια της υπεργολαβίας, καθώς και το ρόλο και τη σημασία των υπεργοληπτών στο πλαίσιο της αλυσίδας εφοδιασμού.

Σε συνέχεια μιας πρόσκλησης υποβολής προτάσεων που δημοσιεύθηκε το 1999 [217] για την κατάρτιση σχεδίων στους τομείς της υπεργολαβίας, των υπηρεσιών εξωτερικού προμηθευτή και της διαχείρισης της αλυσίδας εφοδιασμού, διεξάγονται προς το παρόν δέκα σχέδια στους ακόλουθους έξι τομείς: πόλοι ανάπτυξης της υπεργολαβίας, συγκριτική αξιολόγηση επιδόσεων, «συσπείρωση» και δικτύωση, ολοκληρωμένη κατάρτιση προμηθευτών, διεθνοποίηση των ευρωπαίων υπεργοληπτών και διάδοση ορθών πρακτικών.

[217] ΕΕ C 245, 28.8.1999, σ. 31.

Επιπροσθέτως, τον Αύγουστο του 2000 δημοσιεύθηκε πρόσκληση υποβολής προσφορών για την εκπόνηση μελέτης σχετικά με το νομικό περιβάλλον που επηρεάζει τις διεπιχειρησιακές σχέσεις και την υπεργολαβία σε τρεις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (Πολωνία, Τσεχική Δημοκρατία και Ρουμανία) [218]. Η Επιτροπή δημοσίευσε, επίσης, σε συνεργασία με την Eurostat, πρόσκληση υποβολής προσφορών για τον καθορισμό ενός κοινοτικού στατιστικού ορισμού για την υπεργολαβία στον κατασκευαστικό τομέα. Μεταξύ των λοιπών δραστηριοτήτων περιλαμβάνεται η δημιουργία μιας πλήρους ιστοσελίδας για τις πρωτοβουλίες της ΕΕ στον τομέα της υπεργολαβίας [219].

[218] ΕΕ S 149 της 5.8.2000.

[219] http://europa.eu.int/comm/enterprise/entrepreneurship/supply/subcontracting.htm.

IBEX: Διεθνείς εκθέσεις αγοραστών

Η έννοια των εκθέσεων τύπου IBEX δρομολογήθηκε και δοκιμάστηκε στο πλαίσιο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις με σκοπό να δοκιμαστεί η μέθοδος των διεπειχειρησιακών συναντήσεων που οργανώνονται για την κάλυψη των αναγκών των μεγάλων επιχειρήσεων στο πλαίσιο της ανάπτυξης νέων διακλαδικών εταιρικών σχέσεων (εκθέσεις αγοραστών). Στη συνέχεια, η έννοια αυτή συμπεριλήφθηκε στο πλαίσιο της περιφερειακής πολιτικής, και συγκεκριμένα στην κοινοτική πρωτοβουλία για τις ΜΜΕ, προκειμένου να στηριχθούν εκδηλώσεις IBEX σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες.

Το πρόγραμμα IBEX προβλέπει τη διοργάνωση προγραμματισμένων συναντήσεων μεταξύ μεγάλων επιχειρήσεων και ΜΜΕ σε διεθνή κλίμακα, συναντήσεων που εστιάζονται στις ανάγκες που έχουν επισημάνει με σαφήνεια οι μεγάλες επιχειρήσεις και στις ειδικές δεξιότητες που διαθέτουν οι ΜΜΕ προκειμένου να τις καλύψουν. Οι εν λόγω διεπιχειρησιακές επαφές, που προσανατολίζονται σε ένα συγκεκριμένο στρατηγικό τομέα (αυτοκινητοβιομηχανία, τομέας τροφίμων γεωργικής προέλευσης, υφαντουργικός ή ξυλουργικός τομέας) στοχεύουν: (α) να στηρίξουν τις μεγάλες επιχειρήσεις στη διεθνή αναζήτηση εταίρων ΜΜΕ για ειδικές απαιτήσεις συνεργασίας και (β) να προωθήσουν τις σχέσεις μεταξύ μεγάλων επιχειρήσεων και ΜΜΕ προσφέροντας ευκαιρίες στις ΜΜΕ για άμεσες επαφές με μεγάλες επιχειρήσεις που ενδιαφέρονται για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους ή για την τεχνογνωσία τους. Οι εκδηλώσεις IBEX προσφέρουν στις ΜΜΕ και στις μεγάλες επιχειρήσεις τη δυνατότητα να συναντηθούν κάτω από τις καλύτερες δυνατές συνθήκες και να αποκομίσουν τα μεγαλύτερα δυνατά οφέλη προσφέροντας τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες να εξοικονομήσουν χρόνο και χρήμα σε σύγκριση με τις παραδοσιακές εκθέσεις υπεργολαβίας.

Η Επιτροπή, στο πλαίσιο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις, το 1998 και 1999 στήριξε 5 εκθέσεις IBEX:

- VIBEX στο Gφteborg το Μάρτιο του 1998 (αυτοκινητοβιομηχανία), στην οποία 46 αγοραστές συνάντησαν 196 υπεργολάβους στο πλαίσιο 2 200 συναντήσεων

- Aeromart στην Τουλούζη το Δεκέμβριο του 1998 (τομέας αεροναυπηγικής), στην οποία 111 αγοραστές συνάντησαν 213 προμηθευτές στο πλαίσο 5 500 συναντήσεων.

- Satcar στο Clermont Ferrand, τον Ιούνιο του 1999 (αυτοκινητοβιομηχανία), κατά την οποία 85 αγοραστές συνάντησαν 87 προμηθευτές στο πλαίσιο 4 500 συναντήσεων.

- Citext στην Troyes τον Ιούνιο του 1999 (υφαντουργία), στην οποία 105 αγοραστές συνάντησαν 92 προμηθευτές στη διάρκεια 3 000 συναντήσεων και

- IBEX-Tampere (μεταλλουργικός τομέας) που πραγματοποιήθηκε στο Tampere το Σεπτέμβριο του 1999.

Όπως και στην περίπτωση της πρωτοβουλίας Interprise, η Επιτροπή εκτιμά ότι δεν πρέπει πλέον να στηρίζει οικονομικά τη διοργάνωση των εκθέσεων IBEX, οι οποίες θεωρούνται ικανοποιητικές, αλλά πρέπει πλέον να αναληφθούν πλήρως από τον ιδιωτικό τομέα.

11. Υποστηριξη του επιχειρηματικου πνευματοσ και των ομαδων-στοχων

11.1. Βιοτεχνία, μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις

Δυναμικό και ανάγκες του τομέα

Οι επιχειρήσεις χωρίς απασχολουμένους (ατομικές επιχειρήσεις) και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις με 1-9 απασχολουμένους αντιπροσωπεύουν το 93 % όλων των επιχειρήσεων της ΕΕ και καλύπτουν το 1/3 της συνολικής απασχόλησης [220]. Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία [221], ο αριθμός των πολύ μικρών επιχειρήσεων (1 έως 9 απασχολούμενοι) σημείωσε τη μεγαλύτερη αύξηση σε όλους τους τομείς της οικονομίας το 1997 (συνολικά +5,5 %). Από πλευράς δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, αυτή η κατηγορία επιχειρήσεων κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση στην ΕΕ (συνολικά άνω του 1 %). Αντίθετα, ο αριθμός των επιχειρήσεων που δεν έχουν απασχολουμένους μειώθηκε κατά 0,8 %, πράγμα που οδήγησε σε συνολική μείωση του αριθμού των θέσεων απασχόλησης κατά ποσοστό άνω του 1 %. Οι μικρές επιχειρήσεις συμβάλλουν στην επέκταση της απασχόλησης σε μεγαλύτερο ποσοστό από ό,τι οι άλλες επιχειρήσεις και απασχολούν περισσότερες γυναίκες και νέους εργαζομένους.

[220] Eurostat, Επιχειρήσεις στην Ευρώπη, 5η Έκθεση, σ. 90-113.

[221] Eurostat, Statistics in focus, Industry, Trade and services, Θέμα 4, 11/2000, Iούλιος 2000.

Οι ομάδες-στόχοι επιχειρηματιών (π.χ., νέοι, γυναίκες, μειονότητες) είναι κυρίως οι μικρές επιχειρήσεις. Οι δράσεις γι' αυτές τις ομάδες-στόχους αποσκοπούν στην προώθηση της πρόσβασής τους στην οικονομική ζωή και σε ειδικά σχεδιασμένες υπηρεσίες υποστήριξης.

Το επιχειρηματικό περιβάλλον για τις μικρές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις μεταβάλλεται με ταχύ ρυθμό. Ο τομέας αυτός αντιμετωπίζει ειδικές δυσκολίες που έχουν σχέση με τα ακόλουθα: διεθνοποίηση, εξωτερικές συμβουλές και καινοτομία, νέα τεχνολογία, εδαφική συνοχή, απόκτηση και αύξηση της τεχνογνωσίας και της γνώσης της αγοράς. Από την άλλη πλευρά, παρουσιάζει επίσης στρατηγική υπεροχή: ευελιξία όσον αφορά τη διακύμανση του οικονομικού κύκλου, ισχυρό δυναμικό δημιουργίας θέσεων απασχόλησης (κυρίως στον τομέα των υπηρεσιών), τοπικό οικονομικό δυναμισμό, ένταξη στην οικονομική ζωή και στην αγορά εργασίας ειδικών ομάδων-στόχων που πλήττονται από την ανεργία, όπως π.χ. νέων και γυναικών.

Οι πρωτοβουλίες για τις βιοτεχνικές και τις μικρές επιχειρήσεις και τις ομάδες-στόχους στο πλαίσιο του τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις ΜΜΕ περιλαμβάνουν πιλοτικά σχέδια, μελέτες, συνέδρια και σεμινάρια. Ο στόχος τους είναι διττός: αφενός, προσδιορισμός, αναγνώριση και κάλυψη των ειδικών αναγκών των μικρών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων και ομάδων-στόχων και, αφετέρου, προσδιορισμός των ατελειών και των επιτυχημένων περιπτώσεων προκειμένου να προωθηθεί η χάραξη πολιτικής για τους συγκεκριμένους αυτούς οικονομικούς τομείς και παράγοντες.

Ιστορικό για τη δράση

Το 1997, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρότεινε τη δημιουργία μιας ειδικής γραμμής του προϋπολογισμού (B5-3201 [222]) προκειμένου να υποστηριχθούν οι δράσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο του τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις ΜΜΕ, και ειδικότερα οι δράσεις υπέρ των μικρότερων επιχειρήσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στις γυναίκες επιχειρηματίες και στις συμβοηθούσες συζύγους.

[222] ΕΕ, 14.2.1997.

Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε τον Ιούνιο του 1998 την έκθεση με τίτλο «Ο ρόλος των συνεταιρισμών στην ανάπτυξη της γυναικείας απασχόλησης», με πρωτοβουλία της επιτροπής για τα δικαιώματα των γυναικών.

Τα τρία ευρωπαϊκά συνέδρια των βιοτεχνικών και μικρών επιχειρήσεων, που διοργανώθηκαν το 1990 (Αβινιόν), το 1994 (Βερολίνο) και το 1997 (Μιλάνο), έδειξαν ότι οι ειδικές ανάγκες των μικρών επιχειρήσεων απαιτούν συγκεκριμένη δράση.

Το τρίτο πολυετές πρόγραμμα για τις ΜΜΕ (1997-2000) έλαβε υπόψη την ετερογένεια των ΜΜΕ. Βασίστηκε στις συστάσεις του συνεδρίου του Βερολίνου [223] του 1994, όπου υπογραμμίστηκε η ανάγκη να επικεντρωθεί η δράση για τη χάραξη πολιτικής στις πολύ μικρές και τις μικρές επιχειρήσεις καθώς και στις ειδικές ομάδες επιχειρηματιών (νέους, γυναίκες και μειονότητες).

[223] COM(1995) 502 της 26.10.1995: «Η βιοτεχνία και οι μικρές επιχειρήσεις, βασικά στοιχεία της ανάπτυξης και της απασχόλησης στην Ευρώπη. Αποτελέσματα του 2ου Ευρωπαϊκού Συνεδρίου Βιοτεχνίας και Μικρών Επιχειρήσεων, Βερολίνο, 26 και 27 Σεπτεμβρίου 1994, μέτρα παρακολούθησης και συστάσεις στα κράτη μέλη».

Ανασκόπηση των κύριων δράσεων από το 1997 και εξής

Στο πλαίσιο του τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις ΜΜΕ, διατέθηκαν μέχρι σήμερα πάνω από 10 εκατ. ευρώ για την υποστήριξη πιλοτικών σχεδίων, συνεδρίων και μελετών. Η δράση στοχεύει στη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος για τη βιοτεχνία και τις μικρές επιχειρήσεις, στην ενθάρρυνση του επιχειρηματικού πνεύματος και στη βελτίωση των διοικητικών ικανοτήτων των επιχειρηματιών. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στις γυναίκες επιχειρηματίες, στους συμβοηθούντες συζύγους ή «συνεπιχειρηματίες» (επιχειρηματίες που βοηθούν τους/τις συζύγους τους στην άσκηση μιας επιχειρηματικής δραστηριότητας), στους νέους επιχειρηματίες και στους επιχειρηματίες που προέρχονται από μη ευνοημένες μειονότητες.

Δόθηκε έμφαση στην προώθηση της πρόσβασης σε χρηματοδοτικούς και πιστωτικούς πόρους, στην υποστήριξη των μικρών επιχειρήσεων σε μη ευνοημένες περιοχές, στη διεθνοποίηση των μικρών επιχειρήσεων, στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, στη βελτίωση της πρόσβασης στην έρευνα, την καινοτομία και την κατάρτιση, στην προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος και στη μεγαλύτερη έμφαση στην περιβαλλοντική διάσταση.

Συνέχεια που δόθηκε στο συνέδριο του Μιλάνου του 1997

Το τρίτο ευρωπαϊκό συνέδριο βιοτεχνίας και μικρών επιχειρήσεων, που πραγματοποιήθηκε το Νοέμβριο του 1997 στο Μιλάνο, προσέλκυσε 2 000 συμμετέχοντες από 32 χώρες, συμπεριλαμβανομένων των υπουργών 7 κρατών μελών. Το συνέδριο προετοιμάστηκε από 11 προσυνέδρια τα οποία εξέτασαν σημαντικά θέματα που επηρεάζουν τον τομέα (βλέπε έκθεση 1998).

Στα συμπεράσματα επισημαίνονται οι ακόλουθοι τομείς προτεραιότητας:

* ενθάρρυνση της οικονομικής επιτυχίας των μικρών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων με τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που να συμβάλλει στην ανάπτυξή τους.

* προώθηση της δημιουργίας και ανάπτυξης μιας ευρωπαϊκής κουλτούρας μικρών επιχειρήσεων.

* λήψη μέριμνας ώστε τα ειδικά χαρακτηριστικά του τομέα των μικρών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων να λαμβάνονται υπόψη στο σχεδιασμό των εθνικών και κοινοτικών μέτρων ή/και πολιτικών στον οικονομικό και κοινωνικό τομέα, και ιδίως στις διαβουλεύσεις και διαπραγματεύσεις σε όλα τα επίπεδα.

* ενθάρρυνση των μικρών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων και των αντιπροσώπων τους να λαμβάνουν μέρος στις διαδικασίες ανταλλαγής και συνεργασίας τόσο σε ενδοκοινοτικό επίπεδο όσο και με τις τρίτες χώρες.

* αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας στις μικρές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις.

Μετά το συνέδριο, δημιουργήθηκε η «Ομάδα για την υλοποίηση των συμπερασμάτων του Μιλάνου» με τη συμμετοχή εκπροσώπων του τομέα και υπαλλήλων της Επιτροπής και με σκοπό την εφαρμογή των συμπερασμάτων του Μιλάνου. Το Δεκέμβριο του 1998 δημοσιεύθηκε ένας πρώτος πίνακας για την παρακολούθηση της επιτελεσθείσας προόδου [224].

[224] http://europa.eu.int/comm/enterprise/entrepreneurship/craft/craft-third-conference/thirdconference.htm.

Πιλοτικά σχέδια, μελέτες και σεμινάρια

Έπειτα από μια πρώτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων το 1996 [225], η οποία είχε ως σκοπό την παροχή βοήθειας για διεθνική συνεργασία μεταξύ βιοτεχνικών και μικρών επιχειρήσεων, μια δεύτερη πρόσκληση υποβολής προτάσεων δημοσιεύθηκε το 1997 [226]. Σκοπός της ήταν να προαγάγει τη διεθνική συνεργασία, την κοινή συμμετοχή των βιοτεχνικών και μικρών επιχειρήσεων σε εμπορικές εκθέσεις, μια ευρωπαϊκή επιχειρηματική κουλτούρα και επιχειρηματικό πνεύμα, τη χρηματοδότηση και την πρόσβαση σε πιστωτικούς πόρους, την επαγγελματική κατάρτιση για τους βιοτέχνες και όσους δημιουργούν μικρές επιχειρήσεις, την πρόσβαση στις πληροφορίες και τις υπηρεσίες μέσω εφαρμογών ηλεκτρονικών υπολογιστών και την κατάρτιση των ευρωσυμβούλων. Επελέγησαν 22 σχέδια, που καλύπτουν και τα 15 κράτη μέλη συν 2 χώρες από την ανατολική Ευρώπη και τη βόρεια Αφρική. Παρακάτω παρατίθενται παραδείγματα:

[225] ΕΕ C 232 της 10.8.1996, σ. 31.

[226] ΕΕ C 117 της 15.4.1997, σ.17.

Προώθηση των νεαρών επιχειρηματιών και των γυναικών επιχειρηματιών στο βιοτεχνικό τομέα και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις (497 .515 ευρώ): το σχέδιο έχει ως στόχο τη δημιουργία 5 κέντρων υποστήριξης, 4 στην Ελλάδα (Αθήνα, Λάρισα, Ιωάννινα, Θεσσαλονίκη) και 1 στην Ιταλία (Μπολόνια), με ειδίκευση στις υπηρεσίες υποστήριξης για τους νεαρούς επιχειρηματίες και τις γυναίκες επιχειρηματίες. Στόχος είναι η προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος και η ανάπτυξη ενός χρηματοδοτικού μέσου, προσαρμοσμένου σε ειδικές ομάδες-στόχους, σε συνεργασία με τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές. Κάθε κέντρο υποστήριξης προβλέπει τη δημιουργία 60 επιχειρήσεων που θα παρακολουθούνται για διάστημα 3 ετών.

Ευαισθητοποίηση και ενημέρωση σχετικά με τις ευκαιρίες για τις μικρές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις (265 130 ευρώ): στόχος είναι η ενίσχυση του ρόλου των νέων και των γυναικών στο βιοτεχνικό τομέα και στις μικρές επιχειρήσεις. Επιδιώκεται να εξασφαλιστεί, στη Δανία και τη Σουηδία, η αλληλεπίδραση μεταξύ του εκπαιδευτικού συστήματος και της κουλτούρας των βιοτεχνικών και μικρών επιχειρήσεων. Το σχέδιο θα προσπαθήσει να δημιουργήσει μια σταθερή δομή σε κάθε εκπαιδευτικό ίδρυμα, προκειμένου να προαγάγει το επιχειρηματικό πνεύμα.

Στο πλαίσιο μιας γενικής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων που δημοσιεύθηκε το 1998 [227] για την κατάρτιση και την παροχή σχετικών υπηρεσιών υποστήριξης στις ΜΜΕ, το μέρος 10 ζητά την ανάληψη μιας εκστρατείας προώθησης που να επικεντρώνεται στα σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, με στόχο να ευαισθητοποιηθούν οι μαθητές και να αυξηθεί το ενδιαφέρον τους για το επάγγελμα του επιχειρηματία και, συγχρόνως, να διαλυθούν οι όποιες παρεξηγήσεις και προκαταλήψεις των γονέων και των εκπαιδευτικών για την επιχειρηματική δραστηριότητα. Τα σχέδια που επελέγησαν θα ολοκληρωθούν μεταξύ Δεκεμβρίου 2000 και Ιουνίου 2001.

[227] ΕΕ C 263 της 20.8.1998, σ. 13. Η πρόσκληση αυτή είναι ανοιχτή μέχρι τις 30 Ιουνίου 2000 με προθεσμίες για την υποβολή προτάσεων κάθε έξι μήνες.

Παρακολούθηση και άλλες δράσεις συνέχειας

Το 1999, η δράση επικεντρώθηκε στην παγίωση και την παρακολούθηση των σχεδίων που επελέγησαν στο πλαίσιο των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων 1996, 1997 και 1998. Είναι ήδη διαθέσιμη μια αξιολόγηση, που άρχισε το 1999, σχετικά με τα σχέδια που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του δεύτερου πολυετούς προγράμματος (1993-1996). Έκδόθηκε ένα σχετικό φυλλάδιο προκειμένου να ενημερωθούν οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές, καθώς και οι επιχειρηματικές οργανώσεις και οι επιχειρηματίες, σχετικά με τα σχέδια που επελέγησαν για τις μικρές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις. Τόσο η αξιολόγηση όσο και το φυλλάδιο είναι διαθέσιμα στο Internet [228].

[228] http://europa.eu.int/comm/enterprise/entrepreneurship/craft.htm.

Επιπλέον, το 1999 δρομολογήθηκαν τρεις μελέτες [229], τα αποτελέσματα των οποίων θα δημοσιευθούν σύντομα:

[229] Η σχετική πρόσκληση υποβολής προσφορών δημοσιεύθηκε στην ΕΕ S 137 της 18.7.1998.

* όσον αφορά τους νεαρούς επιχειρηματίες, τις γυναίκες επιχειρηματίες και τους συνεπιχειρηματίες, καθώς και τους επιχειρηματίες που προέρχονται από εθνικές μειονότητες, εξετάζονται τα ειδικά χαρακτηριστικά κάθε ομάδας-στόχου και τα εμπόδια στα οποία προσκρούει η δημιουργία και η διατήρηση μιας επιτυχούς επιχείρησης. Παρουσιάζονται επίσης ορισμένες περιπτωσιολογικές μελέτες για επιχειρηματίες που ανήκουν σ' αυτές τις ομάδες-στόχους. Η μελέτη έχει ήδη δημοσιευθεί και είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/enterprise/entrepreneurship/craft/craft-studies/entrepreneurs-young-women-minorities.htm.

* επιδιώκεται ο προσδιορισμός των οργανώσεων (δίκτυα) και των μεθόδων μεταβίβασης τεχνογνωσίας στον τομέα των σπάνιων βιοτεχνικών δραστηριοτήτων.

* επιδιώκεται η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου διοργανωτών διεθνών εκθέσεων για τις μικρές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις.

Τρία σεμινάρια τοπικής ανάπτυξης

Ως κοινή πρωτοβουλία μεταξύ της Επιτροπής, της Επιτροπής των Περιφερειών και των τοπικών αρχών, πραγματοποιήθηκαν το 1999 τρία σεμινάρια (Gijon στις 18-19 Μαρτίου, Bayreuth στις 22-23 Απριλίου, Kemi, Φινλανδία, στις 23-24 Ιουνίου) προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές να προωθήσουν το επιχειρηματικό πνεύμα και να παράσχουν μια βάση για την ανταλλαγή πρακτικών. Οι στόχοι ήταν οι εξής: καθιέρωση, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, της συγκριτικής αξιολόγησης (benchmarking) ορθών πρακτικών ως τρόπου για την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών στα συστήματα κατάρτισης προσδιορισμός των αναγκών των μικρών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη διευκόλυνση της διαδικασίας αναπροσαρμογής και αξιολόγηση των νέων ευκαιριών που προκύπτουν από την παγκοσμιοποίηση για τις επιχειρήσεις με τοπική βάση. Τα συμπεράσματα παρουσιάστηκαν στο φόρουμ για τις ΜΜΕ που διοργανώθηκε στις 25-26 Σεπτεμβρίου 1999 υπό τη φινλανδική προεδρία.

Συγκέντρωση στατιστικών στοιχείων για τις δραστηριότητες που σχετίζονται με τη βιοτεχνία

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει κοινός ευρωπαϊκός ορισμός για τη βιοτεχνία. Το γεγονός αυτό δυσκολεύει την «αναγνώριση» των βιοτεχνικών δραστηριοτήτων. Ως εκ τούτου, πρόσφατα αναλήφθηκε δράση για τον προσδιορισμό, στις υπάρχουσες κοινοτικές βάσεις δεδομένων, των δραστηριοτήτων που βασίζονται στη βιοτεχνία, πράγμα που θα δώσει τη δυνατότητα στη Eurostat να δημοσιεύσει μια έκδοση σχετικά με τις βιοτεχνικές δραστηριότητες στην ΕΕ. Αυτό θα επιτρέψει την ανάπτυξη μιας μεθοδολογίας για τον ορισμό των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τη βιοτεχνία στο μέλλον.

Δημιουργία ηλεκτρονικού δικτύου για τις επιχειρήσεις: Screen

Δημιουργείται ήδη ένας ευρωπαϊκός κατάλογος υπηρεσιών Internet ως υπηρεσία υποστήριξης για τις μικρές επιχειρήσεις: το Screen (Small and Craft Enterprises Electronic Networking). Σκοπός του είναι να συντονίσει την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών υπηρεσιών Internet για τις μικρές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις και να συλλέξει και να διαδώσει παραδείγματα ορθών πρακτικών μέσω ενός δικτύου ενδιαφερομένων. Στις 27 Μαΐου 1999 δημοσιεύθηκε μέσω του δικτύου των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης μια πρόσκληση υποβολής προτάσεων κλειστής διαδικασίας για δράσεις ενημέρωσης.

Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση σχετικά με την επιχειρηματική δραστηριότητα

Πραγματοποιήθηκαν δραστηριότητες προώθησης και ενημέρωσης προκειμένου να δοθεί μια θετική εικόνα για τον τομέα και να ξεπεραστούν οι προκαταλήψεις που αφορούν την επιχειρηματική δραστηριότητα. Το 1999 καθιερώθηκε στα 15 κράτη μέλη το Ευρωπαϊκό Βραβείο Νέων Επιχειρηματιών [230] ως σημαντική δράση ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης. Η τελική τελετή απονομής των ευρωπαϊκών βραβείων επιχειρηματικότητας έγινε στο Παρίσι τον Ιούνιο του 2000.

[230] http://www.jee.org.

Ειδικά σχεδιασμένες υπηρεσίες υποστήριξης για τις μικρές επιχειρήσεις

Η μελλοντική δράση χάραξης πολιτικής θα δώσει έμφαση στην παροχή ειδικά σχεδιασμένων υπηρεσιών υποστήριξης για τις μικρές και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις.

11.2. Γυναίκες επιχειρηματίες και συνεπιχειρηματίες

Από τα 18 εκατομμύρια ΜΜΕ στα κράτη μέλη, το 20-30 % ανήκουν σε γυναίκες. Το ένα τρίτο όλων των νέων επιχειρήσεων δημιουργούνται από γυναίκες. Λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι άνω του 70 % των νέων θέσεων εργασίας δημιουργούνται από τις ΜΜΕ, οι γυναίκες συμβάλλουν στη δημιουργία θέσεων εργασίας στην Ευρώπη σε ποσοστό 21 %. Ωστόσο, οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην επιχειρηματική τους δραστηριότητα σε σύγκριση με τους άντρες:

* ακατάλληλες επιχειρηματικές ικανότητες κατά τη διάρκεια του αρχικού σταδίου των επιχειρήσεών τους,

* συνδυασμός μεταξύ εργασίας και οικογενειακής ζωής,

* πρόσβαση σε πιστωτικούς πόρους. Οι τράπεζες και οι λοιποί χρηματοδότες δεν τρέφουν ιδιαίτερη εκτίμηση για τις γυναίκες επιχειρηματίες.

Αν η Ευρώπη θέλει να αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό των γυναικών για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την οικονομική ανάπτυξη, οι φορείς λήψης αποφάσεων σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο πρέπει να συμφωνήσουν να λάβουν μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί το καλύτερο δυνατό πλαίσιο για την υποστήριξη των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων των γυναικών.

Οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση του 1999 κάλεσαν ρητά, για πρώτη φορά, τα κράτη μέλη να υποστηρίξουν την ισότητα στους πρώτους τρεις πυλώνες της στρατηγικής, συμπεριλαμβανομένου και εκείνου της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Τα περισσότερα κράτη μέλη καθιέρωσαν ειδικά μέτρα για την ενθάρρυνση των γυναικών να γίνουν επιχειρηματίες, όπως είναι η παροχή συμβουλών στις γυναίκες κατά την πρώτη φάση της επιχειρηματικής δραστηριότητάς τους (Αυστρία και Σουηδία) και η έννοια «Γυναίκες στο Δίκτυο» (Γερμανία).

Η Επιτροπή προώθησε τη δημιουργία ενός αυτοϋποστηριζόμενου δικτύου (WES) υπαλλήλων των δημόσιων διοικήσεων υπεύθυνων για την επιχειρηματική δραστηριότητα των γυναικών, δικτύου που προορίζεται να γίνει επίσημος συνομιλητής των οργάνων της ΕΕ.

Η Επιτροπή, μέσω των διαφόρων προγραμμάτων και πολιτικών της, ανέλαβε τη δέσμευση να προωθήσει την επιχειρηματική δραστηριότητα των γυναικών ως μέρος του αποκαλούμενου «προσανατολισμού» ίσων ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών. Ορισμένα παραδείγματα πρωτοβουλιών της ΕΕ δίδονται παρακάτω εντός πλαισίων.

Η κοινοτική πρωτοβουλία «ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ - NOW» [231]

[231] http://europa.eu.int/comm/employment_social/equal/index.cfm.

Η κοινοτική πρωτοβουλία «ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ - NOW» (1994-1999), με προϋπολογισμό σχεδόν 1 δισ. ευρώ, είναι με μεγάλη διαφορά το μεγαλύτερο πρόγραμμα στην Ευρώπη για τη σύλληψη, τη δοκιμή και την εφαρμογή νέων ιδεών για την κατάρτιση και την απασχόληση των γυναικών. 1 750 σχέδια σε όλη την Ευρώπη διερεύνησαν νέους τρόπους για τη βελτίωση της κατάστασης στον τομέα της απασχόλησης των γυναικών. Περισσότερα από τα μισά σχέδια περιλαμβάνουν ορισμένες πτυχές σχετικά με τη δημιουργία επιχειρήσεων:

* Στάδιο πριν από τη δημιουργία μιας επιχείρησης: μέτρα για την προετοιμασία των γυναικών σχετικά με τη δημιουργία μιας επιχείρησης, με προορισμό την κατάρτιση ενός συγκεκριμένου επιχειρηματικού σχεδίου.

Το σχέδιο Centros Vivem που αναπτύχθηκε από το «Ίδρυμα για τις Γυναίκες» προσφέρει μια εξειδικευμένη υπηρεσία σε κάθε μία από τις οκτώ επαρχίες της Ανδαλουσίας. Συνολικά, 1 344 γυναίκες ακολούθησαν το πρόγραμμα για την αυτοαπασχόληση, το οποίο οδήγησε στη δημιουργία 246 επιχειρήσεων, 302 γυναίκες ολοκλήρωσαν τον κύκλο μαθημάτων για την επιχειρηματική δραστηριότητα δημιουργώντας 60 επιχειρήσεις και 825 γυναίκες έλαβαν μέρος σε σεμινάρια σχετικά με τη λογιστική, το μάρκετινγκ ή τη λήψη αποφάσεων ως ατομική υποστήριξη.

* Στάδιο δημιουργίας: υποστήριξη από την εδραίωση μέχρι την πραγματική δρομολόγηση του επιχειρηματικού σχεδίου:

Το ελληνικό σχέδιο DataWeb περιλαμβάνει ένα φυτώριο επιχειρήσεων που επικεντρώνεται στις γυναίκες στη φάση έναρξης της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας. Το φυτώριο αυτό παρέχει πρόσβαση σε πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων και μηχανογραφημένων βάσεων δεδομένων. Η διευκόλυνση των επαφών μεταξύ των γυναικών επιχειρηματιών και των σχετικών φορέων επιχειρηματικής ανάπτυξης αποτελεί επίσης σημαντικό ρόλο του φυτωρίου.

* Στάδιο μετά την έναρξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας: στρατηγικές εδραίωσης και ανάπτυξης:

Το σουηδικό σχέδιο αποσκοπεί στην προώθηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας των γυναικών, και ιδίως του εξαγωγικού δυναμικού των γυναικών επιχειρηματιών. Επικεντρώνεται στις γυναίκες επαγγελματίες που έχουν ήδη ιδρύσει μια επιχείρηση και προσφέρει σειρά «ενημερωτικών συναντήσεων» στις τρεις πόλεις που συμμετέχουν στο σχέδιο.

Το 1997, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη δημιούργησαν ένα θεματικό δίκτυο για τη δημιουργία επιχειρήσεων και την ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων από γυναίκες. 21 επιτυχή σχέδια «NOW», που αντιπροσώπευαν όλα τα κράτη μέλη, επελέγησαν ως περιπτωσιολογικές μελέτες. Τον Απρίλιο του 1999, συγκεντρώθηκαν προκειμένου να γίνει σύγκριση των αποτελεσμάτων και του αντικτύπου τους, στις περιφέρειες και τις χώρες τους, όσον αφορά την ανάπτυξη πολιτικής για την επιχειρηματική δραστηριότητα των γυναικών. Τα 21 αυτά σχέδια βοήθησαν στη δημιουργία περισσότερων από 800 νέες επιχειρήσεις.

Η κοινοτική πρωτοβουλία LEADER (βλέπε σημείο σχετικά με τις περιφερειακές πολιτικές) διευκόλυνε την ανάπτυξη πολύ μικρών επιχειρήσεων από γυναίκες σε τομείς όπως ο αγροτικός τουρισμός και η παραγωγή τυπικών περιφερειακών προϊόντων, καθώς και στο βιοτεχνικό τομέα.

Το τέταρτο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για την ισότητα ευκαιριών [232]

[232] http://europa.eu.int/comm/employment_social/equ_opp/index_en.htm.

Το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για την ισότητα ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών (1996-2000, 30 εκατ. ευρώ) υποστηρίζει σχέδια που επικεντρώνονται στην καινοτόμο επιχειρηματική δραστηριότητα και στην πρόσβαση των γυναικών επιχειρηματιών σε πιστωτικούς πόρους. Τα σχέδια δημοσιεύονται στο Internet.

Το σχέδιο, το οποίο χρηματοδοτεί η τράπεζα Credito Italiano Bank με εταίρους στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Βέλγιο και την Πορτογαλία, αναπτύσσει ειδικά μέσα για τις γυναίκες επιχειρηματίες, σε συνέχεια μιας έρευνας για τις ανάγκες των γυναικών για χρηματοδοτικά μέσα όπως η χρηματοδοτική μίσθωση, η χρηματοδότηση σχεδίων και η ηλεκτρονική τραπεζική.

Δραστηριότητες στο πλαίσιο του τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις ΜΜΕ (1997-2000)

Η πρόσκληση υποβολής προτάσεων του 1997 [233] συμπεριέλαβε, μεταξύ των στόχων του, τις εταιρείες που δημιουργούνται από γυναίκες. Από τα 400 σχέδια που υποβλήθηκαν, επελέγησαν 20, πέντε από τα οποία αφορούσαν γυναίκες επιχειρηματίες.

[233] ΕΕ C 117 της 15.4.1997, σ. 17.

Τα 5 αυτά σχέδια στοχεύουν ειδικότερα στην προώθηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας γυναικών στους ακόλουθους τομείς [234]:

[234] Τα σχέδια παρουσιάζονται στη διεύθυνση:

* ενθάρρυνση των γυναικών επιχειρηματιών να κάνουν μεγαλύτερη χρήση των ηλεκτρονικών δικτύων.

Ηλεκτρονικά δίκτυα επιχειρήσεων γυναικών (339 319 ευρώ): στόχος είναι να αυξηθεί ο αριθμός επιχειρήσεων γυναικών που χρησιμοποιούν τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών προκειμένου να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες και να συμμετέχουν σε ηλεκτρονικά δίκτυα. Αυτό θα τις βοηθήσει να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα των επιχειρήσεών τους και τη συμμετοχή τους στην εσωτερική αγορά.

* δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου συμβούλων επιχειρήσεων που θα παρέχει στις γυναίκες επιχειρηματίες κατάρτιση και πληροφόρηση σχετικά με όλα τα θέματα της διοίκησης επιχειρήσεων, και ιδίως σχετικά με τα μέτρα της ΕΕ που επηρεάζουν τις μικρές επιχειρήσεις.

* δημιουργία ενός δικτύου κέντρων υποστήριξης για τις γυναίκες και τους νεαρούς επιχειρηματίες.

* ενίσχυση του ρόλου των γυναικών και των νέων στον τομέα της βιοτεχνίας και των μικρών επιχειρήσεων μέσω της προώθησης του επιχειρηματικού πνεύματος σε επιλεγμένα εκπαιδευτικά ιδρύματα.

* ανάπτυξη ενός δικτύου κέντρων πόρων, όπου έμπειροι επιχειρηματίες μπορούν να δρουν ως «σύμβουλοι» για γυναίκες επιχειρηματίες και όπου θα μπορούν να εξετάζονται τα ειδικά προβλήματα που σχετίζονται με τον τομέα.

Επιπλέον, ως μέρος της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων του 1998 για την κατάρτιση και την παροχή σχετικών υπηρεσιών στις ΜΜΕ, δρομολογήθηκε μια πιλοτική δράση για την «προώθηση της ανάπτυξης ή/και της διάδοσης αναγνωρισμένων κύκλων μαθημάτων κατάρτισης για τις συμβοηθούσες συζύγους». Επελέγησαν τέσσερα σχέδια.

12. Προσβαση στην Ερευνα και την Τεχνολογικη Αναπτυξη

Η πολιτική Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (Ε&ΤΑ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) εφαρμόζεται μέσω πολυετών προγραμμάτων-πλαισίων τα οποία αποτελούν ένα συνεκτικό μέσο που καλύπτει όλες τις δραστηριότητες Ε&ΤΑ που χρηματοδοτεί η ΕΕ. Το 4ο κοινοτικό πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ (ΠΠ4) εφαρμόστηκε από το 1994 ως το 1998, ενώ το τρέχον 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο (ΠΠ5) καλύπτει την περίοδο 1998 ως 2002. Οι τρεις κύριοι στόχοι των προγραμμάτων-πλαισίων Ε&ΤΑ της ΕΕ είναι: η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η βελτίωση της ποιότητας της ζωής στην Ευρώπη και η υποστήριξη των άλλων πολιτικών της ΕΕ.

Τα προγράμματα-πλαίσια φέρνουν σε επαφή εταίρους όπως επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα από διάφορες χώρες, δημιουργώντας δεσμούς μεταξύ των διαφόρων εθνικών επιχειρηματικών και ερευνητικών κοινοτήτων. Τα κύρια υποστηρικτικά τους μέσα είναι σχέδια επιμερισμένου κόστους, στο πλαίσιο των οποίων η ΕΕ υποστηρίζει οικονομικά κοινοπραξίες που συγκεντρώνουν εταίρους από διάφορα κράτη μέλη και συνδεδεμένες χώρες [235].

[235] Μετά την υπογραφή των Συμφωνιών Σύνδεσης, μπορούν τώρα να συμμετάσχουν πλήρως φορείς από 16 κράτη μη μέλη της ΕΕ. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με όλες τις χώρες που είναι συνδεδεμένες με την πολιτική Ε&ΤΑ της ΕΕ, μπορείτε να συμβουλευθείτε την ακόλουθη διεύθυνση: http://www.Cordis.lu/fp5/src/3rdcountries.htm.

12.1. Προγράμματα Ε&ΤΑ: μέσα για καινοτομία και διεθνοποίηση

Το πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ της ΕΕ είναι για πολλές ΜΜΕ ένα εξαιρετικό μέσο για να ανταποκριθούν στις προκλήσεις τις οποίες μπορεί να αντιμετωπίζουν. Οι προκλήσεις αυτές είναι, μεταξύ άλλων, ο αυξημένος ανταγωνισμός λόγω της ολοκλήρωσης της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς και οι αυξανόμενες απαιτήσεις των μεγαλύτερων εταιρειών για τις οποίες συχνά εργάζονται ως υπεργολήπτες. Προκειμένου να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις αυτές και να παραμείνουν ανταγωνιστικές, οι ΜΜΕ χρειάζεται να καινοτομούν συνεχώς. Μεταξύ άλλων, αυτό σημαίνει ανάπτυξη νέων τεχνολογιών στο πλαίσιο της επιχείρησης ή επίτευξη πρόσβασης σε αυτές. Επιπλέον, πολλές ΜΜΕ χρειάζονται και επιθυμούν να διεθνοποιούνται αναζητώντας νέες αγορές και επιχειρηματικές ευκαιρίες. Τα σχέδια Ε&ΤΑ της ΕΕ είναι εξαιρετικά μέσα για την επίτευξη και των δύο στόχων.

Εν τούτοις, όταν εξετάζονται οι ερευνητικές ανάγκες και ικανότητες των ΜΜΕ, πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ τριών διαφορετικών ειδών ΜΜΕ [236]. Χρησιμοποιώντας τη βάση δεδομένων για τις ΜΜΕ και την κοινοτική έρευνα για την καινοτομία, την οποία διαχειρίζεται η Eurostat, κατατάχθηκαν σε τρεις κατηγορίες τα 2,5 εκατομμύρια ΜΜΕ που προέρχονται από τη βιομηχανία ή από τομείς υπηρεσιών που δίνουν έμφαση στην έρευνα (πληροφόρηση και επικοινωνία, έρευνα, μηχανική και εφαρμογή δοκιμών), επιχειρήσεις που αντιπροσωπεύουν συνολικά ποσοστό άνω του 90 % των ερευνητικών δραστηριοτήτων στα 15 κράτη μέλη:

[236] Evaluation study of cooperative/collective research for SMEs at European level with specific reference to the CRAFT scheme of the Brite-EuRam II programme, ΕΚ, 1994.

Επιχειρήσεις ανάπτυξης τεχνολογίας (3-5 %)

Μόνο 3 έως 5 % από τα 2,5 εκατομμύρια των επιχειρήσεων αυτών, ήτοι 60 000 έως 100 000 ΜΜΕ, είναι εταιρείες με σημαντικές ερευνητικές ικανότητες που αναπτύσσουν νέες τεχνολογίες και τις εμπορεύονται ή πωλούν προϊόντα στα οποία ενσωματώνουν τις τεχνολογίες αυτές. Συνήθως είναι μικρές και νέες και καλύπτουν τομείς υψηλής τεχνολογίας. Πολλές από αυτές συνεργάζονται με πανεπιστήμια και συχνά ανήκουν στον τομέα υπηρεσιών Ε&ΤΑ. Επιζητούν μακροπρόθεσμα αποτελέσματα και, ως εκ τούτου, επενδύουν σημαντικά ποσά στην έρευνα. Συχνά προσφέρουν τεχνολογικώς βελτιωμένα προϊόντα ή υπηρεσίες και τους αρέσει να λαμβάνουν μέρος σε πολυεθνικά προανταγωνιστικά ερευνητικά σχέδια. Πολλές από τις εν λόγω εταιρείες συμμετέχουν σε ερευνητικά σχέδια που χρηματοδοτεί η ΕΕ. Ωστόσο, μπορεί να χρειάζονται υποστήριξη προκειμένου να ανταγωνίζονται σε ίση βάση τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις όταν προετοιμάζουν τις προτάσεις τους.

Επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν τεχνολογία αιχμής (10 %-15 %)

Περίπου 200 000 έως 300 000 ευρωπαϊκές ΜΜΕ ανήκουν στην κατηγορία αυτή. Συνήθως έχουν ζωή άνω των 10 ετών και επενδύουν πολύ λιγότερο στην έρευνα από ό,τι οι επιχειρήσεις που αναπτύσσουν τεχνολογία. Προέρχονται τόσο από τον τομέα της μεταποίησης όσο και από τον τομέα των υπηρεσιών.

Αυτές οι ΜΜΕ μπορούν να προσδιορίζουν τις ανάγκες τους για Ε&ΤΑ, αλλά συχνά διαθέτουν από μόνες τους πολύ περιορισμένες ή δεν διαθέτουν καθόλου ικανότητες Ε&ΤΑ και, ως εκ τούτου, τείνουν να αναθέτουν σε υπεργολάβους τις απαιτούμενες ερευνητικές εργασίες. Εν τούτοις, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διάδοση και την προσαρμογή της τεχνολογικής καινοτομίας για εταιρείες μέσης ή χαμηλής τεχνολογίας. Όταν διαπιστώνεται η επιτυχής εφαρμογή μιας τεχνολογίας η οποία προσφέρει σε μια ΜΜΕ ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, ενδέχεται να παρακινηθούν να αποκτήσουν πρόσβαση στην τεχνολογία αυτή και άλλες ΜΜΕ του ίδιου τομέα, συμβάλλοντας έτσι στη διάδοση της τεχνολογικής βελτίωσης. Μολονότι πολλές από αυτές τις ΜΜΕ είναι σε θέση να βρίσκουν επαρκείς λύσεις σε εθνικό/περιφερειακό επίπεδο, ωστόσο, όλο και περισσότερες απαιτούν λύσεις ή τεχνολογίες τις οποίες δεν μπορεί να προσφέρει πλήρως ένας εθνικός εταίρος και, ως εκ τούτου, συχνά καταφεύγουν σε σχέδια CRAFT της ΕΕ.

Επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν ή ακολουθούν την τεχνολογία (80 %-85 %)

Η μεγάλη πλειονότητα των ΜΜΕ της ΕΕ ενδιαφέρονται μόνο για τα τελικά προϊόντα της Ε&ΤΑ. Σε γενικές γραμμές βελτιώνουν την τεχνολογική τους βάση μέσω της αγοράς εξοπλισμού ή υλικών και της κατάρτισης του προσωπικού τους. Δραστηριοποιούνται συνήθως σε πιο παραδοσιακούς τομείς, έχουν περισσότερα χρόνια ζωής και επενδύουν λιγότερο στην Ε&ΤΑ. Έχουν μικρή ή καθόλου ανάγκη να δραστηριοποιούνται στην Ε&ΤΑ και δεν επενδύουν τα κεφάλαιά τους, που τα απέκτησαν με κόπο, σε ριψοκίνδυνα και μακροπρόθεσμης απόδοσης σχέδια Ε&ΤΑ. Επιζητούν συνήθως βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα και λίγες από αυτές συμμετέχουν σε σχέδια Ε&ΤΑ της ΕΕ, ενεργώντας μάλλον ως τελικοί χρήστες παρά ως επικεφαλής.

12.2. Ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ στο ΠΠ4

Τα προγράμματα-πλαίσια Ε&ΤΑ της ΕΕ προσφέρουν ευκαιρίες τόσο στις επιχειρήσεις που αναπτύσσουν τεχνολογία όσο και στις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν τεχνολογία αιχμής, περιλαμβάνοντας ερευνητικές δράσεις που υλοποιούνται από τις ΜΜΕ και ειδικά μέσα για τις ΜΜΕ.

Έρευνα από τις ΜΜΕ

Από την έναρξη της πολιτικής Ε&ΤΑ της ΕΕ το 1982, οι ΜΜΕ με ερευνητικές ικανότητες, συνήθως επιχειρήσεις που αναπτύσσουν τεχνολογία, έλαβαν μέρος σε σχέδια συλλογικής έρευνας, την παραδοσιακή μορφή σχεδίων στα προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ, στα οποία διάφορα είδη φορέων - μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα - συνεργάζονται προκειμένου να διεξαγάγουν σημαντικές ερευνητικές δραστηριότητες.

Έρευνα για τις ΜΜΕ

Προκειμένου να καλυφθούν οι ειδικές ανάγκες των επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν τεχνολογία αιχμής, αναπτύχθηκε ένα σχέδιο με το όνομα CRAFT (Cooperative Research Action for Technology). Βοηθά τις ΜΜΕ που έχουν κοινές ερευνητικές ανάγκες, αλλά ανεπαρκείς ή ανύπαρκτες ικανότητες για Ε&ΤΑ, να αναθέσουν την απαιτούμενη έρευνα σε κάποιον τρίτο.

Ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ

Το σχέδιο CRAFT αποτελεί μέρος των ευρύτερων ειδικών μέτρων για τις ΜΜΕ και περιλαμβάνει δύο κύρια μέσα για τις ΜΜΕ:

1. Οι διερευνητικές επιχορηγήσεις επιτρέπουν στις ΜΜΕ να ξεπεράσουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν όταν προετοιμάζουν προτάσεις. Δύο ΜΜΕ από διαφορετικά κράτη μέλη που εντοπίζουν ένα σχέδιο Ε&ΤΑ κοινού ενδιαφέροντος μπορούν, με βάση μια συνοπτική πρόταση, να λάβουν χρηματοδότηση (75 % του συνολικού κόστους) για να προετοιμάσουν μια πλήρη πρόταση. Η πρώτη αυτή φάση είναι προαιρετική (δηλαδή οι προτείνοντες μπορούν να υποβάλουν απευθείας πλήρεις προτάσεις) και πρέπει να διαρκεί λιγότερο από 12 μήνες. Μπορεί να καλύψει τον καθορισμό του σχεδίου, την αναζήτηση εταίρων, τον έλεγχο του καινοτόμου χαρακτήρα της ιδέας ή την αξιολόγηση του οικονομικού αντικτύπου σε περίπτωση επιτυχίας. Επέτρεψε στις ΜΜΕ, τόσο σε όσες διαθέτουν όσο και σε όσες δεν διαθέτουν ικανότητες Ε&ΤΑ, να ανταγωνιστούν καλύτερα τις μεγαλύτερες εταιρείες και τους ερευνητικούς οργανισμούς, όταν συμμετέχουν σε προσκλήσεις υποβολής προτάσεων.

2. Τα σχέδια ερευνητικής συνεργασίας (CRAFT) απευθύνονται σε ΜΜΕ που χρησιμοποιούν τεχνολογία αιχμής και τους επιτρέπουν να συμβάλλονται με τρίτους (πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα ή βιομηχανικούς εταίρους, δηλαδή εκείνους που πραγματοποιούν την Ε&ΤΑ) για τη διεξαγωγή έρευνας για λογαριασμό τους. Αυτοί που πραγματοποιούν την Ε&ΤΑ είναι υπεργολήπτες, αμείβονται για το 100 % της έρευνας που αναλαμβάνουν, ενώ τα αποτελέσματα ανήκουν εξ ολοκλήρου στις ΜΜΕ. Η Επιτροπή μοιράζεται με τις ΜΜΕ το ερευνητικό κόστος χρηματοδοτώντας το 50 % των συνολικών δαπανών.

Εκτός από τα παραπάνω ειδικά μέσα για τις ΜΜΕ, αναλήφθηκαν και άλλες πρωτοβουλίες προκειμένου να διευκολυνθεί περαιτέρω η συμμετοχή των ΜΜΕ στο ΠΠ4:

Ένα δίκτυο εθνικών κέντρων CRAFT για πληροφόρηση και παροχή βοήθειας

Η συμμετοχή σε προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ απαιτεί τη συνεργασία τουλάχιστον δύο αλλοδαπών εταίρων προκειμένου να υποβληθεί η πρόταση. Για να βοηθηθούν οι ΜΜΕ στο δύσκολο αυτό εγχείρημα και να λάβουν σχετικές πληροφορίες, δημιουργήθηκε το δίκτυο τοπικών κέντρων CRAFT. Ζητήθηκε από όλα τα κράτη μέλη και τις συνδεδεμένες χώρες να προτείνουν οργανισμούς με επαρκείς πόρους και ικανότητες προκειμένου να δημιουργηθεί ένα δίκτυο που θα εξασφαλίζει ικανοποιητική θεματική και γεωγραφική κάλυψη για κάθε κράτος. Οι οργανισμοί αυτοί πληροφορούν και παρέχουν βοήθεια στις ΜΜΕ όσον αφορά την αναζήτηση εταίρων ή την προετοιμασία προτάσεων. Οι ΜΜΕ που ενδιαφέρονται να υποβάλλουν ένα σχέδιο μπορούν επίσης να αναζητούν εταίρους χρησιμοποιώντας τις «εκδηλώσεις ενδιαφέροντος» που διατίθενται στη βάση δεδομένων του Internet «Εταίροι Ε&ΤΑ» στο πλαίσιο του Cordis.

Στο σύνολό τους, τα εθνικά κέντρα CRAFT πληροφόρησαν περίπου 500 000 ΜΜΕ σχετικά με τα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ, απάντησαν σε περίπου 60 000 ερωτήσεις και βοήθησαν περίπου 20 000 επιχειρήσεις να συμμετάσχουν. Εκτιμάται ότι το 25 % των ΜΜΕ που τελικά υπέβαλαν πρόταση στο πλαίσιο του ΠΠ4 δέχθηκαν βοήθεια από ένα εθνικό κέντρο.

Επιπλέον, και άλλοι ευρωπαίοι ενδιάμεσοι, όπως τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης (ΕIC), με την ιδιότητα του «κέντρου πρώτης επαφής», και τα Κέντρα Αναδιανομής της Καινοτομίας παρέχουν πληροφόρηση στις ΜΜΕ. Εκπαιδεύτηκαν να παρέχουν τις βασικές πληροφορίες και να ενημερώνουν σχετικά με τα μέτρα για τις ΜΜΕ, καθώς και να ενθαρρύνουν τη συνεργασία με μέλη του δικτύου CRAFT, ώστε να φέρνουν σε επαφή τις ενδιαφερόμενες ΜΜΕ.

Πολυεθνική δράση πληροφόρησης και παροχής βοήθειας

Η πείρα έχει δείξει ότι οι συστηματικές πολυεθνικές δράσεις πληροφόρησης και παροχής βοήθειας που απευθύνονται σε ΜΜΕ ενός ή περισσότερων ερευνητικών πεδίων ή βιομηχανικών τομέων διευκολύνουν τη δημιουργία διεθνικών εταιρικών σχέσεων και αποτελούν αποτελεσματικό τρόπο για την προώθηση της συμμετοχής των ΜΜΕ. Οι δράσεις αυτού του είδους περιλαμβάνουν τέσσερα βασικά στάδια (στο πνεύμα της μεθοδολογίας που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του σχεδίου «ευρωδιαχείριση» [237]): διάδοση των πληροφοριών σχετικά με τα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ, έλεγχοι για την τεχνολογία των ΜΜΕ, «πρακτόρευση» των αποτελεσμάτων των «εκδηλώσεων ενδιαφέροντος» προκειμένου να δημιουργηθούν διεθνικές κοινοπραξίες και παροχή βοήθειας για την κατάρτιση προτάσεων σχεδίων.

[237] Αυτό το πιλοτικό σχέδιο σχεδιάστηκε από το τμήμα «Πολιτική για τις επιχειρήσεις» προκειμένου να βοηθηθούν οι ΜΜΕ να συμμετέχουν σε προγράμματα Ε&ΤΑ.

Κατά τη διάρκεια του ΠΠ4, υποστηρίχθηκαν από την Επιτροπή τρεις σημαντικές πολυεθνικές δράσεις πληροφόρησης και παροχής βοήθειας (με συνολική κοινοτική χρηματοδότηση 5 εκατ. ευρώ). Έλαβαν μέρος σ' αυτές, αντίστοιχα, ιδιωτικοί σύμβουλοι με ειδίκευση στον έλεγχο των τεχνολογικών αναγκών των ΜΜΕ (Ευρωδιαχείριση II), τα μέλη του δικτύου των κέντρων CRAFT και οι ευρωπαϊκές βιομηχανικές ομοσπονδίες (Cecimo, Orgalime, Fefac κ.λπ). Πρόσθετες δράσεις αναλήφθηκαν στα πλαίσια των διαφόρων προγραμμάτων που εφαρμόζουν τα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ, με τη συμμετοχή κυρίως των εθνικών κέντρων, αλλά και των Κέντρων Αναδιανομής της Καινοτομίας, των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης, καθώς και άλλων ενδιαμέσων.

Συνολικά, οι δράσεις αυτές έλαβαν κοινοτική χρηματοδότηση ύψους περίπου 10 εκατ. ευρώ, ποσό το οποίο σχεδόν πάντα συμπληρώθηκε από κεφάλαια των συμμετεχόντων, με αποτέλεσμα να ανέλθει τελικά σε περίπου 18 εκατ. ευρώ. Κατά τη διάρκεια του ΠΠ4, οι δράσεις αυτές πληροφόρησαν περίπου 150 000 ΜΜΕ, έλεγξαν 7 000 από αυτές, κυρίως επιχειρήσεις που συμμετείχαν για πρώτη φορά σε προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ, και συνεισέφεραν σε περίπου 30-40 % του συνόλου των προτάσεων που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο των ειδικών μέτρων για τις ΜΜΕ κατά τη διάρκεια του ΠΠ4. Συνολικά, διοργανώθηκαν περισσότερα από 25 εργαστήρια και εκδηλώσεις διαμεσολάβησης, που έδωσαν στις ΜΜΕ τη δυνατότητα να δημιουργήσουν εταιρικές σχέσεις.

Τέλος, προκειμένου να βοηθηθούν οι ΜΜΕ να προετοιμαστούν για το ΠΠ5, τα ερευνητικά προγράμματα στον τομέα των επιστημών της ζωής και των βιομηχανικών τεχνολογιών δρομολόγησαν το 1998 περίπου 45 πρόσθετες δράσεις.

Μια μονάδα συντονισμού των ΜΜΕ

Δημιουργήθηκε μια μικρή μονάδα συντονισμού των ΜΜΕ με σκοπό το συντονισμό της εναρμονισμένης εφαρμογής των ειδικών μέσων για τις ΜΜΕ και στα 10 ερευνητικά προγράμματα και τη διασύνδεση με άλλα σχετικά μέσα της ΕΕ για τις ΜΜΕ. Η μονάδα αυτή αναπτύχθηκε σε «κέντρο πρώτης επαφής», το οποίο παραλαμβάνει και υποβάλλει σε επεξεργασία όλες τις προτάσεις. Παρήχθη ένα ενιαίο πακέτο πληροφοριών για τα 10 προγράμματα και καταρτίστηκαν τυποποιημένα έντυπα αιτήσεων για όλα τα προγράμματα, απλουστεύοντας έτσι τη διαδικασία υποβολής αιτήσεων. Τα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ εφαρμόστηκαν μέσω ανοιχτών διαδικασιών πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, με τακτικές αξιολογήσεις κάθε τρίμηνο. Ο συντονισμός των εσωτερικών διοικητικών διαδικασιών από τη μονάδα συντονισμού των ΜΜΕ εξασφάλισε την ενημέρωση όλων όσοι υπέβαλαν προτάσεις στο πλαίσιο των ειδικών μέτρων για τις ΜΜΕ για την τύχη της πρότασής τους εντός 3 μηνών μετά τις αξιολογήσεις.

Όλες αυτές οι περαιτέρω πρωτοβουλίες συμπλέουν με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το ολοκληρωμένο πρόγραμμα για τις ΜΜΕ και με την έκθεση της Task Force BEST, στην οποία αναφέρεται ότι τα σχέδια υπέρ των ΜΜΕ απαιτούν ρυθμίσεις για φιλική προς τον χρήση συμμετοχή, καθώς και δράσεις πληροφόρησης και ευαισθητοποίησης προκειμένου να διευκολυνθεί και να προωθηθεί η συμμετοχή των ΜΜΕ.

12.3. Συμμετοχή των ΜΜΕ σε προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ

Δεδομένης της αυξανόμενης επικέντρωσης των προγραμμάτων-πλαισίων Ε&ΤΑ της ΕΕ στη συμμετοχή των ΜΜΕ, η μονάδα «ΜΜΕ και καινοτομία» της Γενικής Διεύθυνσης «Έρευνα» υποβάλλει τακτικά μια έκθεση σχετικά με το θέμα αυτό [238]. Μετά τις παρατηρήσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου [239], εξετάστηκαν όλες οι βάσεις δεδομένων για τους αντισυμβαλλομένους Ε&ΤΑ της ΕΕ προκειμένου να ελεγχθούν οι πληροφορίες για το μέγεθος και τη φύση των εταιρειών. Οι εν λόγω βάσεις δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν για την προετοιμασία της έκθεσης. Επίσης, πριν συναφθεί μια σύμβαση στο πλαίσιο των ειδικών μέτρων για τις ΜΜΕ, τα στοιχεία που παρέχουν όλες οι εμπλεκόμενες ΜΜΕ ελέγχονται από έναν ανεξάρτητο αντισυμβαλλόμενο προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι αντιστοιχούν στον ορισμό ΜΜΕ που χρησιμοποιεί το ΠΠ4 [240] και ότι, επομένως, η συγκεκριμένη επιχείρηση δικαιούται να επωφεληθεί από τα εν λόγω μέτρα.

[238] Πρόγραμμα-πλαίσιο IV, συμμετοχή των ΜΜΕ, 1994-1998, βλέπε: www.Cordis.lu/sme/src/library.htm.

[239] Ετήσια Έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου (1996), ΕΕ C 348, 18.11.1997.

[240] Για το ΠΠ3 και το ΠΠ4, η ΜΜΕ είναι μια επιχείρηση που απασχολεί όχι περισσότερους από 500 υπαλλήλους, έχει ετήσιο κύκλο εργασιών όχι μεγαλύτερο των 38 εκατ. ευρώ και δεν ανήκει σε ποσοστό άνω του 1/3 σε επιχείρηση που δεν είναι ΜΜΕ, εκτός αν είναι χρηματοοικονομικός επενδυτής, όπως τράπεζα ή επενδυτής κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου.

Μια άλλη παρατήρηση του Ελεγκτικού Συνεδρίου αναφέρεται στην ανάγκη να βελτιώσει η Επιτροπή την παρακολούθηση των σχεδίων CRAFT. Στο πλαίσιο αυτό, δημοσιεύθηκε μια σχετική πρόσκληση υποβολής προσφορών [241] και επελέγησαν φορείς οι οποίοι θα βοηθήσουν τους υπαλλήλους της Επιτροπής στην παρακολούθηση των σχεδίων CRAFT.

[241] Πρόσκληση DG RTD/SME/97/02, ΕΕ S 221, 13.11.1997.

12.3.1. Αυξανόμενη συμμετοχή των ΜΜΕ στα προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ

Από το 1991, η συμμετοχή των ΜΜΕ στα προγράμματα-πλαίσια Ε&ΤΑ της ΕΕ αυξήθηκε ουσιαστικά. Ο παρακάτω πίνακας συγκρίνει για κάθε τομέα έρευνας τον αριθμό των ΜΜΕ που συμμετέσχαν στα δύο τελευταία προγράμματα-πλαίσια. Περισσότερες πληροφορίες περιέχονται στην προαναφερόμενη έκθεση [242].

[242] Πρόγραμμα-πλαίσιο IV, συμμετοχή των ΜΜΕ, 1994-1998, πρβλ.: www.Cordis.lu/sme/src/library.htm.

Συμμετοχή των ΜΜΕ ανά είδος σχεδίου στο ΠΠ3 και στο ΠΠ4 (Αριθμός ΜΜΕ που υπέγραψαν σύμβαση)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Συμμετοχή των ΜΜΕ* στα προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΜΜΕ ΑΠΟ ΤΟ ΠΠ3 ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΠΠ4: ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

* Στο πλαίσιο του ΠΠ4 υπέγραψαν ερευνητική σύμβαση επιμερισμένου κόστους περισσότερες από 14 500 ΜΜΕ. Ο αριθμός αυτός είναι σχεδόν τριπλάσιος του αντίστοιχου αριθμού στο πλαίσιο του ΠΠ3. Η συνολική χρηματοδότηση των ΜΜΕ υπερβαίνει τα 1 400 εκατ. ευρώ (732 εκατ. ευρώ στο ΠΠ3). Τα εν λόγω αριθμητικά στοιχεία καθιστούν το ΠΠ4 το μεγαλύτερο πρόγραμμα της ΕΕ για άμεση χρηματοδότηση των ΜΜΕ.

* Το μερίδιο συμμετοχής των ΜΜΕ και η σχετική χρηματοδότηση αυξήθηκαν στο ΠΠ4 (1994-1998) σε σχέση με το ΠΠ3 (1990-1994) και το ΠΠ2 (1987-1991). Αντιπροσωπεύουν ποσοστό 28,5 % του συνόλου των συμμετοχών και έλαβαν 20,5 % της συνολικής χρηματοδότησης της ΕΕ. Οι ΜΜΕ αποτελούν το 62 % του συνόλου των συμμετοχών από τη βιομηχανία.

* Οι συμβάσεις συλλογικής Ε&ΤΑ εμπλέκουν 7 900 ΜΜΕ και απορροφούν 1 100 εκατ. ευρώ από τη χρηματοδότηση της ΕΕ. Είναι το κύριο είδος σχεδίου στο ΠΠ4, αλλά το μερίδιο των ειδικών μέτρων για τις ΜΜΕ αυξήθηκε έναντι του ΠΠ3 από 10 % σε 23 % της χρηματοδότησης προς τις ΜΜΕ.

* Τα μερίδια συμμετοχής των ΜΜΕ και η σχετική χρηματοδότηση στα σχέδια του ΠΠ4 αυξήθηκαν για τα περισσότερα προγράμματα από το ΠΠ3 και εξής. Οι συμμετοχές των ΜΜΕ εξακολουθούν να επικεντρώνονται σε βιομηχανικά προγράμματα, όπως οι βιομηχανικές τεχνολογίες και οι τεχνολογίες υλικών, καθώς και οι τεχνολογίες πληροφοριών, αλλά τα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ συνέβαλαν στην πιο ισόρροπη κατανομή της συμμετοχής των ΜΜΕ, με προγράμματα όπως εκείνα στον τομέα των επιστημών της ζωής, που παρουσίασαν αύξηση από 1 σε 8 % του συνόλου των συμμετοχών των ΜΜΕ, και στον τομέα του περιβάλλοντος, όπου σημειώθηκε αύξηση από 2 σε 4 %.

* Οι ΜΜΕ αντιπροσωπεύουν το 69 % του συνόλου των συντονιστών βιομηχανικών σχεδίων.

12.3.2. Ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ: νέες συμμετοχές και ευρύτερη συμμετοχή

Τα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ (διερευνητικές επιχορηγήσεις και σχέδια CRAFT) απορρόφησαν τις μισές σχεδόν συμμετοχές ΜΜΕ στο ΠΠ4. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει ότι τα περισσότερα σχέδια υποβλήθηκαν και επελέγησαν στον τομέα των βιομηχανικών τεχνολογιών, αλλά τα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ έδωσαν το παρών σε άλλα προγράμματα, στο πλαίσιο των οποίων υποβλήθηκαν οι μισές προτάσεις για διερευνητικές επιχορηγήσεις και το 1/3 των σχεδίων CRAFT.

Υποβολή και επιλογή σχεδίων στο πλαίσιο των ειδικών μέτρων για τις ΜΜΕ στο ΠΠ3 και στο ΠΠ4

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Εάν αναλυθούν οι αριθμοί και τα χαρακτηριστικά της συμμετοχής των ΜΜΕ στα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ στο πλαίσιο του ΠΠ4, μπορούν να υπογραμμιστούν τα εξής σημεία:

* Οι νέες συμμετοχές είναι ευπρόσδεκτες: ποσοστό μεγαλύτερο του 75 % των 16 000 ΜΜΕ που υπέβαλαν πρόταση δεν είχαν ποτέ πριν συμμετάσχει σε σχέδιο Ε&ΤΑ της ΕΕ. Παρόλα αυτά, 40 % από αυτές επελέγησαν και 7 000 έλαβαν μέρος σε κάποιο σχέδιο (2 650 στις διερευνητικές επιχορηγήσεις, 4 250 στο CRAFT). Όταν υποβάλλουν μια ενδιαφέρουσα πρόταση (με βάση την έκθεση αξιολόγησης) που δεν επιλέγεται, οι ΜΜΕ ενθαρρύνονται να υποβάλουν νέες βελτιωμένες προτάσεις.

* Η συμμετοχή είναι ακριβή, αλλά η επένδυση είναι σταδιακή: κατά μέσο όρο, η συμμετοχή σε ένα σχέδιο CRAFT ύψους 800 000 ευρώ στο ΠΠ4 (6 εταίροι) απαιτεί μόνο 73 000 περίπου ευρώ ιδίας επένδυσης ανά ΜΜΕ (3 000 για την προετοιμασία της πρότασης για διερευνητική επιχορήγηση, 5 000 για τη χρηματοδότηση της διερευνητικής φάσης και 65 000 για το ίδιο το σχέδιο CRAFT).

* Οι μικρότερες επιχειρήσεις επωφελούνται: 65 % των αντισυμβαλλομένων ΜΜΕ έχουν λιγότερους από 50 υπαλλήλους.

* Η Ε&ΤΑ της ΕΕ δεν είναι μόνο για τη βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας: 35 % των συμμετοχών CRAFT προέρχονται από πιο παραδοσιακούς τομείς (γεωργική βιομηχανία, κατασκευές, ορυχεία, κλωστοϋφαντουργία ή ξυλεία). 20 % από αυτές βρίσκονται σε «χώρες συνοχής» (Ελλάδα, Ισπανία, Ιρλανδία, Πορτογαλία).

* Το κύριο όφελος είναι νέες διεθνικές εταιρικές σχέσεις: στο ΠΠ4, τα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ επέτρεψαν σε 6 000 ΜΜΕ να συμμετάσχουν για πρώτη φορά σε ένα σχέδιο Ε&ΤΑ της ΕΕ.

12.3.3. Άλλα μέτρα στο ΠΠ4 σχετικά με τις ΜΜΕ

Σχέδια επίδειξης στον τομέα των επιστημών της ζωής

Τα τρία ειδικά προγράμματα του τομέα των επιστημών της ζωής (γεωργία, δασοκομία και αλιεία - FAIR, βιοτεχνολογία - Biotech, και βιοϊατρική και υγεία - Biomed) του ΠΠ4 υποστήριξαν όλα σχέδια επίδειξης με στόχο την εκμετάλλευση και τη διάδοση νέων τεχνολογιών. Σκοπός των σχεδίων επίδειξης είναι να αποδείξουν τη βιωσιμότητα της νέας τεχνολογίας, να υπερπηδήσουν τα εμπόδια στα οποία προσκρούει η εμπορία της και να προαγάγουν την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση σχετικά με τα οικονομικά, κοινωνικά ή ιατρικά οφέλη της. Με βάση την αρχή «βλέπεις ίσον πιστεύεις», τα σχέδια επίδειξης σηματοδοτούν μια σημαντική ρήξη με τη φιλοσοφία των παραδοσιακών σχεδίων Ε&ΤΑ, δεδομένου ότι έχουν ως στόχο τη χρήση των διαθέσιμων γνώσεων για να δείξουν πώς μια νέα τεχνολογία ή συσκευή μπορεί να εφαρμοστεί με συγκεκριμένο τρόπο.

Μολονότι αυτά τα σχέδια επίδειξης δεν απευθύνονται άμεσα στις ΜΜΕ, οι ΜΜΕ που υποβάλλουν προτάσεις αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο το 22 % του συνόλου των επιλεγομένων επιχειρήσεων, ενώ στο 75 % των σχεδίων συμμετέχει τουλάχιστον μία ΜΜΕ. Ο αριθμός των προτάσεων στο πρόγραμμα Biotech σχεδόν εικοσαπλασιάστηκε από την πρώτη πρόσκληση (4 προτάσεις) μέχρι την τελευταία πρόσκληση (75 προτάσεις), πράγμα που δείχνει το έντονο ενδιαφέρον της βιομηχανίας και των ΜΜΕ γι' αυτό το είδος σχεδίων.

Σχέδια επίδειξης στα προγράμματα των επιστημών της ζωής (ΠΠ4) Συμμετοχή των ΜΜΕ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Το «βιοτεχνολογικό και χρηματοοικονομικό φόρουμ»

Οι ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας και οι νεοσύστατες επιχειρήσεις έχουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη. Η Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Ένωση Χρηματιστών (EASD) δημιούργησαν το 1997 ένα «βιοτεχνολογικό και χρηματοοικονομικό φόρουμ» [243], με σκοπό την προώθηση των δεσμών μεταξύ της επιστημονικής και της βιομηχανικής κοινότητας και των χρηματοοικονομικών κύκλων, ενθαρρύνοντας, κατ' αυτόν τον τρόπο, την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας βιοτεχνολογίας, και ιδίως τις ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας που παρουσιάζουν υψηλό αναπτυξιακό δυναμικό. Το 2ο συνέδριο του βιοτεχνολογικού και χρηματοοικονομικού φόρουμ διοργανώθηκε στη Λυόν, στις 26 - 29 Μαρτίου 1999, με περίπου 1 200 συμμετοχές.

[243] Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το φόρουμ διατίθενται στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/research/biotech/finance.html

Ενθάρρυνση της συμμετοχής και του ενδιαφέροντος της βιομηχανίας και των τελικών χρηστών

Δύο ειδικοί μηχανισμοί αύξησαν τη συμμετοχή των ΜΜΕ στα σχέδια των επιστημών της ζωής και στην εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων τους:

* Οι βιομηχανικές πλατφόρμες [244] είναι οργανισμοί ανεξάρτητοι από την ΕΕ, αλλά αφορούν τομείς που χρηματοδοτούνται κυρίως από το πρόγραμμα βιοτεχνολογίας ΠΠ4. Χρησιμεύουν ως πλατφόρμες για τη διάδοση των αποτελεσμάτων των σχεδίων που χρηματοδοτεί η ΕΕ και συμμετέχουν σε αυτές περίπου 200 επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων και πολλές ΜΜΕ.

[244] Περισσότερες πληροφορίες για τις βιομηχανικές πλατφόρμες βρίσκονται στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/research/biotech/ipl.html

* Οι πλατφόρμες διάδοσης, τα ειδικά σχέδια διάδοσης (Flair flow) και τα ηλεκτρονικά δίκτυα (δίκτυο NF 2000), δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια του ΠΠ4 προκειμένου να διαδίδουν ενεργά πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα που λαμβάνονται, αντιστοίχως, από τα σχέδια που υλοποιούνται, αφενός, στον τομέα των τροφίμων και, αφετέρου, σε άλλους τομείς.

12.4. Ο αντίκτυπος της πολιτικής Ε&ΤΑ της ΕΕ στις ΜΜΕ

Στην περίοδο 1997-1999 εκπονήθηκαν πολλές μελέτες [245] προκειμένου να αξιολογηθεί η συμμετοχή των ΜΜΕ στα προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά.

[245] Industrial technologies: impact predicted, impact delivered, Eωρωπαϊκή Επιτροπή, 1998 Πρβλ. http://europa.eu.int/comm/research/brite-eu/impact98/index_en.html) - SME Participation in the 4th Framework Programme for Research and Technological Development, VERTICA Oy για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 1998 (πρβλ. http://www.Cordis.lu/sme/src/surv.htm) - Efficiency and outcomes of the Exploratory Awards scheme in the 4th Framework Programme for Research and Technological Development - Segal Quince Wicksteed για την Επιτροπή, 1999.

Τα πορίσματα και οι συστάσεις των μελετών αυτών συζητήθηκαν σε εργαστήρια με τη συμμετοχή εκπροσώπων των ΜΜΕ (π.χ. UEAPME, Ένωση Ευρωπαϊκών Ενώσεων ΜΜΕ, αλλά και επιμέρους ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται στην έρευνα), βιομηχανικών ομοσπονδιών (π.χ. Cecimo, που αντιπροσωπεύει τον τομέα των μηχανικών εργαλείων) και ερευνητικών οργανισμών (π.χ. EARTO, Ευρωπαϊκές Ενώσεις Ερευνητικών και Τεχνολογικών Οργανισμών). Στα εργαστήρια αυτά έλαβαν επίσης μέρος και εκπρόσωποι όλων των ενδιαφερόμενων Γενικών Διευθύνσεων της Επιτροπής, όπως η ΓΔ «Έρευνα» και η ΓΔ «Επιχειρήσεις».

Οι μελέτες αυτές και τα σχετικά εργαστήρια συνέβαλαν στον καθορισμό των ειδικών μέτρων για τις ΜΜΕ στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ της ΕΕ (1998-2002).

Ποιες είναι οι ΜΜΕ που έλαβαν μέρος στο ΠΠ4;

Το 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ της ΕΕ επικεντρώθηκε στις δύο κατηγορίες που προαναφέρθηκαν στην έκθεση. Ενα τρίτο των ΜΜΕ που έλαβαν μέρος στο ΠΠ4 μπορούν να θεωρηθούν «επιχειρήσεις ανάπτυξης τεχνολογίας» και 62 % είναι «χρήστες τεχνολογίας αιχμής». Μόνο 4 % είναι «επιχειρήσεις που ακολουθούν την τεχνολογία».

Τα στοιχεία δείχνουν ότι το ΠΠ4 επέτρεψε κυρίως σε μικρές επιχειρήσεις και σε νέες συμμετοχές να δημιουργήσουν νέες εταιρικές σχέσεις.

* Το ΠΠ4 προσέλκυσε μικρές επιχειρήσεις: οι περισσότερες βιομηχανικές συμμετοχές στο ΠΠ4 (62 %) είναι ΜΜΕ και 42 % από αυτές έχουν λιγότερους από 50 υπαλλήλους.

Βιομηχανική συμμετοχή στο ΠΠ4 ανά είδος σχεδίου και τάξη μεγέθους

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* Το ΠΠ4 προσέλκυσε νέες ΜΜΕ να λάβουν μέρος σε Ε&ΤΑ. Σχεδόν τα δύο τρίτα (64 %) του συνόλου των ΜΜΕ που λαμβάνουν μέρος στο ΠΠ4 είναι νέες συμμετοχές. Για τα σχέδια CRAFT, το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε σχεδόν τέσσερα πέμπτα (78 %), ενώ στα συλλογικά σχέδια σχεδόν οι μισοί από τους συμμετέχοντες ήταν νέες συμμετοχές.

* Το ΠΠ4 δημιούργησε νέες εταιρικές σχέσεις. Σχεδόν οι μισές από όλες τις ΜΜΕ που λαμβάνουν μέρος στο ΠΠ4 δεν είχαν ποτέ προηγουμένως συνεργαστεί με κανένα από τα υπόλοιπα μέλη της κοινοπραξίας τους.

* Το ΠΠ4 πρόσφερε στις ΜΜΕ ένα μέσο για να συμμετάσχουν σε κοινή Ε&ΤΑ. Για περισσότερες από τα τρία πέμπτα (63 %) των ΜΜΕ που λαμβάνουν μέρος στο 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο, ήταν η πρώτη τους εμπειρία συνεργασίας Ε&ΤΑ. Δεν είχαν ποτέ κατά το παρελθόν λάβει μέρος σε κανένα περιφερειακό, εθνικό ή πολυεθνικό πρόγραμμα όπως το Eureka ή το COST.

Οι ΜΜΕ είναι έτοιμες να συμμετάσχουν και πάλι

Πέντε χρόνια μετά την ολοκλήρωση των σχεδίων στον τομέα των βιομηχανικών τεχνολογιών, φαίνεται ότι:

* Οι ΜΜΕ είναι η κατηγορία που έχει τα συχνότερα οφέλη: 43 % των ΜΜΕ που έλαβαν μέρος αύξησαν τον κύκλο εργασιών τους, 53 % απέκτησαν πρόσβαση σε νέες αγορές και 42 % δημιούργησαν θέσεις εργασίας. Μολονότι οι ΜΜΕ αντιπροσώπευαν το 33 % του δείγματος που αξιολογήθηκε, αποτελούσαν το 47 % των επιχειρήσεων που αύξησαν τον κύκλο εργασιών τους, το 66 % εκείνων που απέκτησαν πρόσβαση σε νέες αγορές και το 76 % εκείνων που δημιούργησαν νέες θέσεις εργασίας.

* Άλλος αντίκτυπος στις ΜΜΕ: η έκθεση αναφέρει επίσης και άλλα, λιγότερο μετρήσιμα, οφέλη για τις ΜΜΕ:

(1) σε όλα τα σχέδια CRAFT και στο 65 % των σχεδίων συλλογικής έρευνας, οι ΜΜΕ διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο.

(2) το 60 % των εταίρων ΜΜΕ ανέφεραν άλλα οφέλη όπως νέους εμπορικούς δεσμούς, βελτιωμένη τεχνογνωσία, αυξημένη φήμη ή καλύτερη εσωτερική οργάνωση.

(3) Οι ΜΜΕ-μη εταίροι επωφελήθηκαν επίσης από μεταφορές τεχνολογίας από το 30 % των ολοκληρωμένων σχεδίων.

* Το ΠΠ4 βοήθησε τις ΜΜΕ να καινοτομήσουν και να αναπτύξουν διεθνικές εταιρικές σχέσεις. Εκτός από την ανάπτυξη διεθνικών εταιρικών σχέσεων, τα κύρια οφέλη που θεωρούν ότι αντλούν οι ΜΜΕ από τη συμμετοχή τους σε σχέδια Ε&ΤΑ της ΕΕ είναι η ανάπτυξη νέων προϊόντων ή μεθόδων, η αξιολόγηση της τεχνολογίας και η εκμετάλλευση υπάρχουσας τεχνογνωσίας. Η χρηματοδότηση της ΕΕ από μόνη της δεν θεωρείται κύριος λόγος για συμμετοχή.

* Το ΠΠ4 βοήθησε την καινοτομία προϊόντων. Περισσότερες από τις μισές ΜΜΕ που έλαβαν μέρος είναι μεταποιητικές επιχειρήσεις, με ισομερή κατανομή επιχειρήσεων υψηλής και χαμηλής τεχνολογίας. Οι ΜΜΕ χαμηλής τεχνολογίας συμμετέχουν συνήθως στο CRAFT, ενώ οι εταιρείες παροχής υπηρεσιών και συμβουλών τείνουν να αναλαμβάνουν σχέδια συλλογικής έρευνας.

* Οι συμμετασχόντες στο ΠΠ4 ήταν ικανοποιημένοι. Οι ΜΜΕ είναι πολύ ικανοποιημένες με τα οφέλη που αποκόμισαν από τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα-πλαίσιο. Σχεδόν όλες (96 %) θα ήθελαν να συμμετάσχουν ξανά.

Τα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ βοήθησαν τη συμμετοχή των ΜΜΕ

Οι μελέτες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι διερευνητικές επιχορηγήσεις διαδραμάτισαν μοναδικό ρόλο στο να βοηθήσουν τις ΜΜΕ να συμμετάσχουν στο ΠΠ4:

* Μεταξύ των ΜΜΕ που έλαβαν μέρος σε πλήρη ερευνητικά σχέδια, 54 % θεωρούν τη διερευνητική επιχορήγησή τους ως ουσιαστικής σημασίας, ενώ ένα επιπλέον 33 % ως σημαντική συμβολή στην επιλογή του δεύτερου σταδίου της πρότασής τους.

* Συνολικά, κατέστη επίσης σαφές ότι η πιθανότητα επιλογής μιας ΜΜΕ κατά την υποβολή αίτησης για πλήρες ερευνητικό πρόγραμμα αυξήθηκε με τη διερευνητική επιχορήγηση - από 43 % σε 48 % στην περίπτωση των σχεδίων CRAFT και από 23 % σε 25 % για τα σχέδια συλλογικής έρευνας. Επιπλέον, οι διερευνητικές επιχορηγήσεις χρησιμοποιήθηκαν κυρίως από πολύ μικρές επιχειρήσεις και νέες συμμετοχές στη διεθνική έρευνα, οι οποίες δεν θα είχαν υποβάλει πρόταση χωρίς αυτές.

Άλλα κύρια πορίσματα είναι τα ακόλουθα:

* Οι διαδικασίες του CRAFT είναι φιλικές προς το χρήστη. Τα εμπόδια στα οποία προσκρούει η συμμετοχή στα σχέδια Ε&ΤΑ της ΕΕ μπορεί να είναι εσωτερικά των ΜΜΕ (έλλειψη χρόνου διαχείρισης ή εσωτερικών πόρων) ή εξωτερικά προς αυτές (καθυστερήσεις στις προτάσεις αξιολόγησης, περίπλοκες διαδικασίες, χαμηλά ποσοστά επιλογής). Οι διαδικασίες που εισήχθησαν στη δράση CRAFT μείωσαν κατά το ήμισυ τα προβλήματα των εξωτερικών εμποδίων από 75 % στη συλλογική έρευνα έως 35 % στο CRAFT.

* Οι ΜΜΕ ενημερώνονται για την ευρωπαϊκή Ε&ΤΑ από τους επιχειρηματικούς εταίρους τους ή τους παρόχους υπηρεσιών. Οι επιχειρηματικοί εταίροι είναι η κύρια πηγή γενικής πληροφόρησης για τις νέες συμμετοχές ΜΜΕ. Ωστόσο, στην περίπτωση του CRAFT, χρησιμοποιούνται σε μεγάλο βαθμό ειδικευμένοι πάροχοι υπηρεσιών, όπως τα εθνικά κέντρα CRAFT, τα Κέντρα Αναδιανομής της Καινοτομίας και τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης.

* Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα δίκτυα ειδικευμένων παρόχων υπηρεσιών που διαθέτει διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην πληροφόρηση και την παροχή βοήθειας στις ΜΜΕ. Οι εταίροι είναι επίσης η κύρια πηγή παροχής βοήθειας. Εκτός από αυτούς, οι πηγές του δημόσιου τομέα (συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ και των δικτύων της) είναι η πλέον χρησιμοποιούμενη πηγή για συλλογική έρευνα. Τα σχέδια CRAFT βασίζονται τόσο στους φορείς εκτέλεσης Ε&ΤΑ όσο και στα δίκτυα της ΕΚ.

Οι ΜΜΕ ζητούν κυρίως 3 βασικά είδη βοήθειας προκειμένου να προετοιμάσουν ένα σχέδιο: αναζήτηση εμπειρογνωμόνων και εταίρων, διευκρινίσεις σχετικά με το υλικό εφαρμογής, έλεγχος της ποιότητας και της καταλληλότητας της πρότασης.

12.5. Το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ και τα ειδικά μέτρα του για τις ΜΜΕ

Στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο της ΕΕ για δραστηριότητες Ε&ΤΑ (ΠΠ5) [246] (1998-2002, προϋπολογισμός: 14 960 εκατ. ευρώ), οι ΜΜΕ αποτελούν σαφή προτεραιότητα. Κατόπιν αιτήματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κάθε θεματικό πρόγραμμα θα πρέπει να αφιερώνει τουλάχιστον 10 % του προϋπολογισμού του στις ΜΜΕ. Επιπλέον, τα υπάρχοντα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ ενισχύθηκαν περαιτέρω και έγιναν πιο ευέλικτα.

[246] ΕΕ L 26, 1.2.1999, σ. 1.

Ο κοινοτικός ορισμός για τις ΜΜΕ εισήχθη επίσης στην απόφαση του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1998 σχετικά με τους κανόνες για τη συμμετοχή των επιχειρήσεων, των ερευνητικών κέντρων και των πανεπιστημίων και για τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας για την εφαρμογή του ΠΠ5 [247].

[247] ΕΕ L 26, 1.2.1999, σ. 46.

12.5.1 Δράσεις που εφαρμόζονται από κάθε θεματικό πρόγραμμα

Στο πλαίσιο του ΠΠ5, τα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ εφαρμόζονται ακόμη μέσω μιας ανοιχτής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι οι προτάσεις μπορούν να υποβάλλονται οποιαδήποτε στιγμή του έτους, αλλά προσφέρονται τώρα από όλα τα θεματικά ερευνητικά προγράμματα:

* Διερευνητικές επιχορηγήσεις: χρηματικές επιχορηγήσεις (75 % του κόστους μέχρι 22 500 ευρώ) που επιτρέπουν σε δύο ΜΜΕ από δύο διαφορετικά κράτη μέλη ή συνδεδεμένες χώρες να προετοιμάσουν μια πρόταση σχεδίου στο πλαίσιο οποιουδήποτε από τα τέσσερα κύρια θεματικά προγράμματα.

* Ερευνητική συνεργασία (CRAFT): σχέδιο που επιτρέπει σε τουλάχιστον τρεις ανεξάρτητες ΜΜΕ από τουλάχιστον δύο διαφορετικά κράτη μέλη ή συνδεδεμένα κράτη, οι οποίες αντιμετωπίζουν κοινά προβλήματα αλλά δεν έχουν επαρκείς ικανότητες Ε&ΤΑ, να αναθέσουν το μεγαλύτερο μέρος της απαιτούμενης έρευνας σε κάποιον τρίτο (που εκτελεί την έρευνα Ε&ΤΑ). Η Κοινότητα χρηματοδοτεί το 50 % του κόστους μέχρι 1 εκατ. ευρώ. Στο τέλος του σχεδίου, τα αποτελέσματα της έρευνας θα ανήκουν στις ΜΜΕ.

Εκτός από τα παραπάνω μέτρα, οι ΜΜΕ που διαθέτουν δική τους ερευνητική ικανότητα ενθαρρύνονται περαιτέρω να λάβουν μέρος σε οποιοδήποτε από τα άλλα είδη σχεδίων, μαζί με άλλες εταιρείες, πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα.

12.5.2. Υποστήριξη της συμμετοχής των ΜΜΕ

Το οριζόντιο πρόγραμμα «Καινοτομία και συμμετοχή των ΜΜΕ» παρέχει υποστήριξη και συντονισμό των μέσων αυτών. Ιδιαίτερα, η μονάδα «ΜΜΕ και Καινοτομία» της Γενικής Διεύθυνσης «Έρευνα» εξασφαλίζει την εναρμονισμένη και συνεκτική εφαρμογή των παραπάνω ειδών σχεδίων, π.χ. καταρτίζοντας ειδικά και κοινά πληροφοριακά έγγραφα, οργανώνοντας κοινές συνεδριάσεις αξιολόγησης και βελτιώνοντας τις εσωτερικές διαδικασίες διαχείρισης, όπως την επιλογή των σχεδίων, την πληροφόρηση των προτεινόντων σχετικά με το αποτέλεσμα της αξιολόγησης και την προετοιμασία των συμβάσεων. Ο στόχος είναι να εξασφαλιστεί η ενημέρωση όλων των προτεινόντων για το αποτέλεσμα εντός 3 μηνών μετά την υποβολή της πρότασής τους και η ταχεία υπογραφή των συμβάσεων προκειμένου να αρχίσει η εφαρμογή των σχεδίων.

Εκτός από το συντονιστικό του ρόλο, το οριζόντιο πρόγραμμα «Καινοτομία και συμμετοχή των ΜΜΕ» [248] διαδραματίζει πολλαπλασιαστικό ρόλο με την ανάληψη πρόσθετων μέτρων υποστήριξης που θα διευκολύνουν και θα ενθαρρύνουν περαιτέρω τη συμμετοχή των ΜΜΕ:

[248] http://www.cordis.lu/innovation-smes/home.html

* Δημιουργία ενός ενιαίου κέντρου επαφής: ένα κέντρο κοινό για όλα τα προγράμματα Ε&ΤΑ της Κοινότητας, στο οποίο θα μπορούν οι ΜΜΕ να απευθύνουν όλες τις ερωτήσεις, τις ιδέες και τις προτάσεις τους σχετικά με τις δράσεις Ε&ΤΑ της ΕΕ για τις ΜΜΕ [249].

[249] ΜΜΕ-Helpdesk: E-mail Research-SME@cec.eu.int, Φαξ +32-2 295.71.10, Τηλ. +32-2 295.71.75.

* Διαχείριση ενός δικτύου ειδικευμένων εθνικών σημείων επαφής των ΜΜΕ, που θα καλύπτει όλα τα κράτη μέλη ή τις συνδεδεμένες χώρες, και το οποίο θα παρέχει στις ΜΜΕ πληροφορίες και βοήθεια (π.χ. αναζήτηση εταίρων για τη συμμετοχή τους σε κοινοτικά προγράμματα Ε&ΤΑ).

* Εφαρμογή δράσεων οικονομικού και τεχνολογικού περιεχομένου. Πρόκειται για συνοδευτικά μέτρα που επεκτείνουν περαιτέρω τις δράσεις πληροφόρησης και ευαισθητοποίησης. Επιτρέπουν στα υπάρχοντα δίκτυα παρόχων υπηρεσιών και ενδιαμέσων (π.χ. εθνικά κέντρα για τις ΜΜΕ, ευρωπαϊκές βιομηχανικές ομοσπονδίες, οργανισμούς περιφερειακής ανάπτυξης) να εντοπίσουν σχετικές πληροφορίες (π.χ. τεχνολογικές τάσεις) για τις ΜΜΕ, οι οποίες μπορούν να τις βοηθήσουν να καταρτίσουν μια πρόταση για ένα κοινοτικό πρόγραμμα Ε&ΤΑ.

12.5.3. Συμμετοχή των ΜΜΕ στο ΠΠ5: πρώτα αποτελέσματα

Μολονότι τα αποτελέσματα των πρώτων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο των θεματικών προγραμμάτων δεν είναι ακόμη οριστικά, τα πρώτα στοιχεία είναι ενθαρρυντικά, ενώ σημαντικό ποσοστό των επιλεγμένων προτεινόντων είναι ΜΜΕ.

Όσον αφορά τα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ (διερευνητικές επιχορηγήσεις και CRAFT), την 1η Απριλίου 1999 δημοσιεύθηκε μια ανοιχτή πρόσκληση [250], ενώ την άνοιξη και το φθινόπωρο του 1999 πραγματοποιήθηκαν δύο γύροι αξιολόγησης. Χάρη στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση που επιτεύχθηκε με τις δεύτερες τεχνολογικές ημερίδες για τις ΜΜΕ, εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στη Βιέννη τον Δεκέμβριο του 1998, και στις ενημερωτικές εκστρατείες που αναλήφθηκαν από το δίκτυο των εθνικών κέντρων για τις ΜΜΕ, υποβλήθηκαν τους πρώτους έξι μήνες περίπου 1 000 σχέδια στα οποία συμμετέχουν 2 700 ΜΜΕ, δηλαδή 20 % περισσότερα από ό,τι το πρώτο έτος του ΠΠ4.

[250] ΕΕ C 92 της 1.4.1999, σ. 14.

Διερευνητικές επιχορηγήσεις

* Υποβλήθηκαν 850 αιτήσεις για διερευνητικές επιχορηγήσεις, με συμμετοχή 1 700 ΜΜΕ. 6 εβδομάδες μετά την υποβολή τους, περίπου 40 % των συντονιστών πληροφορήθηκαν ότι η Επιτροπή σκέπτεται να υποστηρίξει την πρότασή τους. Η νέα αυτή διαδικασία που εφαρμόστηκε στο πλαίσιο του ΠΠ5 θα επιτρέψει την παράλληλη διεξαγωγή της διαπραγμάτευσης των συμβάσεων και της επίσημης διαδικασίας επιλογής, μειώνοντας έτσι το χρόνο μεταξύ υποβολής των σχεδίων και έναρξης της εφαρμογής τους.

* Μόνο 10 % των σχεδίων κρίθηκαν ακατάλληλα προς επιλογή (περίπου το μισό του ποσοστού 17 % που σημειώθηκε στο ΠΠ4).

* Οι προτάσεις είναι ευρύτερα κατανεμημένες στα διάφορα προγράμματα από ό,τι στο ΠΠ4 το 40 % των προτάσεων αφορά την ανταγωνιστική και αειφόρο ανάπτυξη και το 30 % την ποιότητα της ζωής και τη διαχείριση των ανθρώπινων πόρων.

* Η κατανομή των προτεινουσών ΜΜΕ μεταξύ των κρατών μελών είναι επίσης μεγαλύτερη από ό,τι στο ΠΠ4, και πάλι χάρη στην προσπάθεια όλων των εθνικών κέντρων για τις ΜΜΕ. Περίπου 100 από αυτές τις προτείνουσες ΜΜΕ είναι από συνδεδεμένα προς το ΠΠ5 κράτη, τα οποία εκδηλώνουν το αυξανόμενο ενδιαφέρον τους για τα προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ.

* Συμμετέχουν μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις: 80 % των ΜΜΕ που υπέβαλαν προτάσεις έχουν λιγότερους από 50 υπαλλήλους, ενώ 40 % από αυτές λιγότερους και από 10.

* Οι γυναίκες επιχειρηματίες αντιπροσωπεύουν ποσοστό 5 % των προτάσεων. Μολονότι το ποσοστό αυτό είναι μικρό, ωστόσο αντανακλά το ποσοστό των ευρωπαίων γυναικών που διευθύνουν επιχειρήσεις τεχνολογικού προσανατολισμού.

Σχέδια CRAFT

* Υποβλήθηκαν 150 σχέδια CRAFT, στα οποία συμμετέχουν περίπου 1 000 ΜΜΕ. Και στην περίπτωση αυτή, επελέγησαν για χρηματοδότηση περίπου 40 % των προτάσεων. Στις αρχές του 2000 άρχισαν οι διαπραγματεύσεις για την οριστικοποίηση των συμβάσεων και την έναρξη των σχεδίων.

* Μόνο 13 % των σχεδίων κρίθηκαν ακατάλληλα για επιλογή, ποσοστό πολύ μικρό αν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι κανένα από τα σχέδια αυτά δεν επωφελήθηκε από κάποια διερευνητική επιχορήγηση για την προετοιμασία του.

* Το εύρος κατανομής των προτάσεων είναι χαμηλότερο απ' ό,τι για τις διερευνητικές επιχορηγήσεις, με τα 2/3 να αφορούν το πρόγραμμα για την ανταγωνιστική και αειφόρο ανάπτυξη. Εν τούτοις, υποβλήθηκαν 11 προτάσεις CRAFT για το πρόγραμμα σχετικά με την κοινωνία της πληροφορίας: αριθμός μεγαλύτερος από ό,τι για το σύνολο του ΠΠ4.

* Και πάλι, το εύρος κατανομής των ΜΜΕ που υπέβαλαν προτάσεις μεταξύ των κρατών μελών είναι μεγαλύτερο από ό,τι στο ΠΠ4, ενώ περίπου 50 από τις εταιρείες αυτές προέρχονται από κράτη συνδεδεμένα προς το ΠΠ5.

* Οι μικρές και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις αντιπροσωπεύουν επίσης την πλειονότητα στα σχέδια CRAFT: 70 % των ΜΜΕ που υπέβαλαν προτάσεις απασχολούν λιγότερους από 50 υπαλλήλους και 30 % από αυτές λιγότερους και από 10.

Δράσεις οικονομικού και τεχνολογικού περιεχομένου

Εγκρίθηκαν 11 από τις 23 προτάσεις που υποβλήθηκαν εντός της πρώτης προθεσμίας (Ιούλιος 1999) [251] και άρχισαν οι διαπραγματεύσεις για να υποστηριχθούν δράσεις σε τομείς όπως το δέρμα, η βιομάζα, το ηλεκτρονικό εμπόριο, η αεροδιαστημική και η νανοτεχνολογίες. Άλλες δράσεις αποσκοπούν ειδικότερα στην τόνωση της συμμετοχής ΜΜΕ από λιγότερο ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές περιφέρειες ή στην εκπαίδευση και την επίσημη αναγνώριση μελών δικτύων υποστήριξης στα συνδεδεμένα κράτη.

[251] ΕΕ C 92 της 23.4.1999, σ. 35.

12.5.4. Cordis

Η Cordis, η κοινοτική υπηρεσία πληροφόρησης για την έρευνα και την ανάπτυξη, είναι η κύρια υπηρεσία Internet [252] που παρέχει ελεύθερη πρόσβαση:

[252] http://www.cordis.lu.

- σε πληροφορίες σχετικά με τις ερευνητικές δραστηριότητες και την πολιτική έρευνας της ΕΕ, προκειμένου να τονωθεί η συμμετοχή στην έρευνα και την αξιοποίηση των προκυπτουσών τεχνολογιών,

- σε πληροφορίες και υπηρεσίες που βοηθούν στη σφυρηλάτηση των δεσμών μεταξύ έρευνας και καινοτομίας, σύμφωνα με το κεφάλαιο 3 του σχεδίου δράσης για την καινοτομία [253].

[253] ΕΕ L 361 της 31.12.1994, σ. 101.

Μεταξύ των υπηρεσιών που είναι διαθέσιμες στο δικτυακό τόπο του Cordis περιλαμβάνονται και οι ακόλουθες:

- πλήρης πληροφόρηση σχετικά με το πέμπτο ερευνητικό πρόγραμμα-πλαίσιο (ΠΠ5), συμπεριλαμβανομένων των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων μαζί με όλη την επίσημη τεκμηρίωση που απαιτείται για την υποβολή προτάσεων, καθώς και υπηρεσίες Internet για καθένα από τα προγράμματα του ΠΠ5.

- μια υπηρεσία ειδήσεων για την έρευνα και την καινοτομία της ΕΕ, που ενημερώνεται καθημερινά.

- ένα σύνολο βάσεων δεδομένων σχετικά με την έρευνα της ΕΕ, το οποίο καλύπτει το τρέχον και τα προηγούμενα προγράμματα-πλαίσια, με πληροφορίες σχετικά με τα προγράμματα, τα σχέδια, τα αποτελέσματα, τα σημεία επαφής και τις συντομογραφίες. Η βάση δεδομένων «αποτελέσματα» είναι η βάση μιας υπηρεσίας «προσφορών τεχνολογίας».

- μια υπηρεσία «αναζήτησης εταίρων», για τους δυνητικούς συμμετέχοντες στο ΠΠ5 και για την αξιοποίηση των προκυπτουσών τεχνολογιών.

- σελίδες για υπηρεσίες που βοηθούν την αξιοποίηση της έρευνας, όπως τα help desk IPR (δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας) και LIFT (χρηματοδότηση της καινοτομίας).

Η χρήση του δικτυακού τόπου του Cordis αυξήθηκε θεαματικά κατά τη διάρκεια του 1999, αντικατοπτρίζοντας το ρόλο του ως της κύριας υπηρεσίας παροχής πληροφοριών για το ΠΠ5. Συγχρόνως, βελτιώθηκε η φιλικότητά του προς το χρήστη. Ο αριθμός εγγράφων που λαμβάνονται από τους ενδιαφερομένους από αυτό το δικτυακό τόπο μηνιαίως αυξήθηκε από 40 000 σε άνω των 200 000, ενώ ο αριθμός των χρηστών διπλασιάστηκε από 65 000 σε 120 000 μηνιαίως.

Συνδεδεμένο με το Cordis είναι το ενημερωτικό δελτίο "Ιnnovation & Technology Transfer" (Καινοτομία και Μεταφορά Τεχνολογίας), το οποίο εκδίδεται κάθε δύο μήνες και εξετάζει την εφαρμογή του προγράμματος «Καινοτομία και συμμετοχή των ΜΜΕ», καθώς και τις εξελίξεις στην ευρωπαϊκή πολιτική σχετικά με την καινοτομία.

13. Επαγγελματικη Καταρτιση

Η επαγγελματική κατάρτιση και η επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό, ως συνιστώσες της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, είναι απαραίτητες για την προσαρμογή των επιχειρήσεων (τόσο των διευθυντικών στελεχών όσο και των υπαλλήλων) στις νέες προκλήσεις όπως η παγκοσμιοποίηση, η διεθνοποίηση, η κοινωνία της πληροφορίας και η ψηφιακή οικονομία. Διάφορα κοινοτικά προγράμματα και πρωτοβουλίες συμβάλλουν στην ανάπτυξη των συστημάτων κατάρτισης, κυρίως για τις επιχειρήσεις, όπως το Leonardo da Vinci, τα προγράμματα που συγχρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, τις κοινοτικές πρωτοβουλίες ADAPT και ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ, που θα αντικατασταθούν στο μέλλον από το EQUAL, καθώς και άλλες δράσεις που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις.

13.1. Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο

Για το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) η έναρξη της νέας επταετούς περιόδου 2000-2006 αποτελεί σημαντικό βήμα στην ανάπτυξή του. Το ΕΚΤ ορίζεται τώρα ως το κύριο χρηματοδοτικό μέσο με το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση εκφράζει την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση, που αποφασίστηκε στη σύνοδο κορυφής του Λουξεμβούργου σχετικά με την απασχόληση το 1997. Αυτό σημαίνει ότι το ΕΚΤ είναι πλήρως ενταγμένο - τόσο όσον αφορά την πολιτική όσο και τη διαχείριση - στις προσπάθειες που καταβάλλονται σε επίπεδο κρατών μελών προκειμένου να υλοποιηθούν οι προτεραιότητες της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση (αύξηση της «απασχολησιμότητας» και της «προσαρμοστικότητας» του εργατικού δυναμικού, ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος, προώθηση των ίσων ευκαιριών).

Το ΕΚΤ καλύπτει ολόκληρη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω των προγραμμάτων του στόχου 1 (διαρθρωτική ανάπτυξη και προσαρμογή περιφερειών που παρουσιάζουν αναπτυξιακή καθυστέρηση), του στόχου 2 (οικονομική και κοινωνική μεταστροφή) ή του στόχου 3 (ανάπτυξη ανθρώπινων πόρων) και της νέας κοινοτικής πρωτοβουλίας EQUAL. Τα προγράμματα συμφωνούνται μεταξύ των κρατών μελών ή περιφερειών και της Επιτροπής, λαμβάνοντας, έτσι, υπόψη την ανομοιογένεια των επί μέρους καταστάσεων και δομών. Η κοινοτική πρωτοβουλία EQUAL θα βοηθήσει στη δημιουργία διεθνικών εταιρικών σχέσεων που θα αναζητούν νέα μέσα για την καταπολέμηση όλων των μορφών αποκλεισμού, διακρίσεων και ανισοτήτων που σχετίζονται με την αγορά εργασίας.

Η αποστολή του ΕΚΤ είναι να βοηθά στην πρόληψη και την καταπολέμηση της ανεργίας, να συμβάλλει στον καλύτερο εξοπλισμό του εργατικού δυναμικού και των επιχειρήσεων, προκειμένου να αντιμετωπίζουν τις νέες προκλήσεις, και να βοηθά τα άτομα να μη χάνουν την επαφή με την αγορά εργασίας. Τα προγράμματα του ΕΚΤ θα επικεντρώνονται σε πέντε τομείς πολιτικής: ανάπτυξη ενεργών πολιτικών για την αγορά εργασίας, προώθηση των ίσων ευκαιριών για όλους όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά εργασίας, διά βίου μάθηση, ανάπτυξη της προσαρμοστικότητας και του επιχειρηματικού πνεύματος, περιλαμβανομένης, σε όλους αυτούς τους τομείς, της δυνατότητας λήψης ειδικών μέτρων για το υποεκπροσωπούμενο φύλο. Οι τρεις βασικοί στόχοι που επιδιώκονται στο πλαίσιο των πέντε αυτών τομέων είναι οι ακόλουθοι: υποστήριξη των τοπικών πρωτοβουλιών σχετικά με την απασχόληση, αξιοποίηση του δυναμικού δημιουργίας θέσεων εργασίας στο πλαίσιο της κοινωνίας της πληροφορίας και εξασφάλιση ίσων ευκαιριών για τις γυναίκες και τους άνδρες, πράγμα που αποτελεί στόχο όλων των δραστηριοτήτων. Οι επιλέξιμες δραστηριότητες περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, διάφορες μορφές μέτρων για την εκπαίδευση και την κατάρτιση, ενισχύσεις απασχόλησης, κατάρτιση των διευθυντικών στελεχών και ανάπτυξη νέων πηγών απασχόλησης, π.χ. στον τομέα της κοινωνικής οικονομίας.

Αξιολογήσεις των προγραμμάτων 1994-1999

Το ΕΚΤ επικεντρώνεται στην επένδυση στον άνθρωπο. Δεδομένου ότι η πλειονότητα του εργατικού δυναμικού εργάζεται σε ΜΜΕ, αυτή η ομάδα επιχειρήσεων επωφελήθηκε σημαντικά από τις δραστηριότητες του ΕΚΤ. Ωστόσο, δεδομένης της εστίασης του ΕΚΤ στο εργατικό δυναμικό, και όχι στις επιχειρήσεις, καθώς και της ποικιλίας και του αριθμού των σχεδίων (καθένα από τα οποία λαμβάνει υπόψη τα διαφορετικά εθνικά πλαίσια), δεν είναι διαθέσιμα αναλυτικά και ακριβή στοιχεία σχετικά με τη συμμετοχή των ΜΜΕ σε προγράμματα που υποστηρίζει το ΕΚΤ. Σύμφωνα με τις ενδιάμεσες αξιολογήσεις του ΕΚΤ (που καλύπτουν τα σχέδια της περιόδου 1996-1997), το συνολικό μερίδιο των ΜΜΕ στα σχέδια του στόχου 4 εκτιμάται σε ποσοστό 40-90 % για τα προγράμματα 1994-1999.

Οι εκθέσεις για τις ενδιάμεσες αξιολογήσεις διατίθενται στο δικτυακό τόπο της Επιτροπής σχετικά με το ΕΚΤ, μαζί με πρόσθετες χρήσιμες πληροφορίες, στην ακόλουθη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/dg05/esf/en/index.htm. Η ενδιάμεση αξιολόγηση δείχνει ότι, λόγω έλλειψης σαφών δεικτών για την παρακολούθηση της συμμετοχής των ΜΜΕ ή απασχολουμένων στις ΜΜΕ, είναι δύσκολο να δοθούν ακριβή στοιχεία. Ωστόσο, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, σε γενικές γραμμές, τα περισσότερα προγράμματα είτε επικεντρώνονται στις εταιρείες (ΜΜΕ) και το εργατικό δυναμικό τους [Σουηδία, περιφέρειες της Ιταλίας, γερμανικά κρατίδια («lδnder»), Φινλανδία και γαλλικές περιφέρειες] είτε εστιάζονται σε κατηγορίες εργαζομένων που απειλούνται αμεσότερα από την ανεργία, ιδίως σε τομείς που βρίσκονται σε κρίση. Έχει ήδη αρχίσει η τελική αξιολόγηση των δραστηριοτήτων που πραγματοποιήθηκαν στην περίοδο προγραμματισμού 1994-1999.

Το 1998 και 1999, ορισμένα κράτη μέλη δρομολόγησαν νέα προγράμματα του στόχου 4, ορισμένα από τα οποία παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις ΜΜΕ.

Για παράδειγμα, το Ηνωμένο Βασίλειο δρομολόγησε ένα πρόγραμμα του Στόχου 4 που καλύπτει την περίοδο 1998/1999. Οι παρεμβάσεις αφορούν σχεδόν αποκλειστικά τις ΜΜΕ, ενώ οι μεγάλες επιχειρήσεις μπορούν να λάβουν υποστήριξη μόνο με αυστηρούς όρους. Η συμβολή του ΕΚΤ στο πρόγραμμα αυτό ανέρχεται σε σχεδόν 250 εκατ. ευρώ για τα δύο έτη.

Στα πλαισία του Στόχου 4 - σχετικά με παροχή υποστήριξης σε απασχολουμένους που αντιμετωπίζουν βιομηχανική αλλαγή - υπάρχουν τρεις προτεραιότητες :

* ανάπτυξη μέσων έγκαιρης πρόβλεψης που διευκολύνουν το σχεδιασμό των προγραμμάτων κατάρτισης.

* επικέντρωση της κατάρτισης στους εργαζομένους σε επιχειρήσεις που δεν έχουν τα σύγχρονα απαιτούμενα προσόντα και κινδυνεύουν να μείνουν άνεργοι.

* χρηματοδότηση της ανάπτυξης καινοτόμων συστημάτων κατάρτισης, τα οποία θα χρησιμοποιούν τις νέες τεχνολογίες και θα λαμβάνουν υπόψη τις νέες μεθόδους εργασίας και τεχνικές παραγωγής ενθάρρυνση της βελτιωμένης δικτύωσης μεταξύ ΜΜΕ και μεταξύ ΜΜΕ και μεγάλων επιχειρήσεων, καθώς και διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας που πραγματοποιείται στο πλαίσιο της πρώτης προτεραιότητας.

Στην Ιταλία, μία από τις βασικές καινοτομίες στο πλαίσιο του στόχου 4 είναι η συμβολή του στη δημιουργία ενός εθνικού συστήματος «αναγκών κατάρτισης» το οποίο δεν υπήρχε πριν. Η εξέλιξη αυτή συμπλέει με την ιδέα ότι η έγκαιρη πρόβλεψη έχει θεμελιώδη σημασία για τη χάραξη των πολιτικών κατάρτισης. Οι μελέτες και η έρευνα που συγχρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ (ιδίως στους τομείς της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας) συνέβαλαν στη σταδιακή δημιουργία ενός εθνικού συστήματος για τις «ανάγκες κατάρτισης» με την υποστήριξη των κοινωνικών εταίρων.

Βελτίωση των μελλοντικών αξιολογήσεων σχετικά με τη συμμετοχή των ΜΜΕ σε προγράμματα του ΕΚΤ

Τα στοιχεία τα σχετικά με τη συχνότητα συμμετοχής των ΜΜΕ σε δραστηριότητες του ΕΚΤ θα βελτιωθούν στη νέα περίοδο προγραμματισμού 2000-2006. Η προτεραιότητα την οποία δίνει η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση στην ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος οδήγησε την Επιτροπή και τα κράτη μέλη στο να συμφωνήσουν ότι είναι απαραίτητο να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην παρακολούθηση των πτυχών που αφορούν τις ΜΜΕ στην εφαρμογή του ΕΚΤ. Στο πλαίσιο αυτό, θεσπίστηκαν ειδικοί δείκτες για τις ΜΜΕ. Ένα έγγραφο της Επιτροπής που χαράσσει τις «κατευθυντήριες γραμμές για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της βοήθειας του ΕΚΤ στην περίοδο 2000-2006» καλεί τα κράτη μέλη να συλλέξουν λεπτομερέστερα στοιχεία σχετικά με την συμμετοχή των ΜΜΕ και να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στις πτυχές που αφορούν τις ΜΜΕ κατά την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των δραστηριοτήτων του ΕΚΤ.

13.1.1. Πρωτοβουλίες ADAPT και ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

Η κοινοτική πρωτοβουλία ADAPT (1995-1999 - προϋπολογισμός: 1 573 εκ. ευρώ) [254] αποσκοπεί στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο οι επιχειρήσεις, και ιδίως οι μικρές επιχειρήσεις, οι οργανισμοί που τις υποστηρίζουν και οι ίδιοι οι εργαζόμενοι ανταποκρίνονται στη βιομηχανική αλλαγή. Όσον αφορά τις χρησιμοποιούμενες μεθόδους, τα σχέδια του 1997 έδωσαν μεγαλύτερη έμφαση στη χρήση των νέων τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών και στην οικοδόμηση της κοινωνίας της πληροφορίας.

[254] http://europa.eu.int/comm/employment_social/equal/index.cfm

Το ADAPT υποστήριξε καινοτόμα σχέδια που ήταν σε θέση να επιδείξουν μια «εκ των κάτω προς τα άνω» προσέγγιση, μια διεθνική εταιρική σχέση και ένα δυνητικό πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα. Τα σχέδια περιελάμβαναν δράσεις στους ακόλουθους τομείς: κατάρτιση, παροχή συμβουλών και καθοδήγηση, έγκαιρη πρόβλεψη, δημιουργία δικτύων και νέων ευκαιριών απασχόλησης, αναπροσαρμογή των δομών υποστήριξης, καθώς και πληροφόρηση και διάδοση.

Η άμεση συμμετοχή των ΜΜΕ στα σχέδια του ADAPT είναι συνολικά της τάξης του 15 %. Επιπλέον, το 45 % του συνόλου των σχεδίων αφορούν την υποστήριξη των ΜΜΕ και τη δημιουργία επιχειρήσεων. Όσον αφορά τις ομάδες-στόχους, 35 % των σχεδίων επικεντρώνονται στους εργαζομένους σε ΜΜΕ και σε μικρούς οργανισμούς και 37 % στα διευθυντικά στελέχη και τους επιχειρηματίες.

Μολονότι δεν επικεντρώνεται άμεσα στις ΜΜΕ, αξίζει να σημειωθεί η πρωτοβουλία «Απασχόληση».

Η κοινοτική πρωτοβουλία «ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ» (1995-1999, προϋπολογισμός: 1 855 δισ. ευρώ) επικεντρώνεται στις ομάδες ατόμων που αντιμετωπίζουν ειδικές δυσκολίες στην αγορά εργασίας. Έχει τέσσερις αλληλένδετες συνιστώσες: «NOW» για τη βελτίωση της κατάστασης των γυναικών στην αγορά εργασίας «Horizon» για άτομα με ειδικές ανάγκες «Integra» για κοινωνικώς αποκλεισμένα άτομα και «Youthstart» για νέους. Η πρωτοβουλία «ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ» έχει ως στόχο να προσδιορίσει νέες λύσεις στο πρόβλημα της απασχόλησης στην ΕΕ μέσω της χρηματοδότησης πιλοτικών σχεδίων: να συμβάλει στην ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού να βελτιώσει τη λειτουργία της αγοράς εργασίας και να προωθήσει την κοινωνική αλληλεγγύη και τις ίσες ευκαιρίες. Υποστηρίχθηκαν καινοτόμα σχέδια στους ακόλουθους τομείς: ανάπτυξη συστημάτων, κατάρτιση, δημιουργία θέσεων εργασίας, πληροφόρηση και διάδοση.

Το ποσοστό συμμετοχής των ΜΜΕ στις διάφορες συνιστώσες της πρωτοβουλίας «ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ» είναι: για το «NOW» 8,4 %, ενώ ένα επιπλέον 35 % του συνόλου των σχεδίων αφορούν την παροχή υποστήριξης στις ΜΜΕ και τη δημιουργία επιχειρήσεων για το «Horizon», τα ποσοστά είναι αντιστοίχως 5 % και 20 % για το «Integra» είναι 5,5 % και 26,3 %. Τέλος, για το «Youthstart», 7,8 % των σχεδίων αφορούν άμεσα τις ΜΜΕ, ενώ ένα 22,7 % του συνόλου σχεδίων αφορούν την υποστήριξη των ΜΜΕ και τη δημιουργία επιχειρήσεων.

Συνολικά, το ποσοστό άμεσης συμμετοχής των ΜΜΕ στην πρωτοβουλία «ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ» είναι 7 %, ενώ ένα επιπλέον ποσοστό 26 % του συνόλου των σχεδίων αφορούν την υποστήριξη των ΜΜΕ και τη δημιουργία επιχειρήσεων.

13.2. Πρόγραμμα Leonardo da Vinci

Απολογισμός 1995 -1998

Το πρόγραμμα Leonardo da Vinci [255] (620 εκατ. ευρώ, 1995-1999) είναι το κοινοτικό μέσο για την εφαρμογή μιας πολιτικής που έχει ως σκοπό να διευκολύνει την προσαρμογή στις βιομηχανικές αλλαγές, να βελτιώσει την αρχική και τη συνεχή κατάρτιση, να προαγάγει την πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση και να τονώσει την κινητικότητα και τη συνεργασία στον τομέα της κατάρτισης μέσω δράσεων ενθάρρυνσης.

[255] Απόφαση 94/819/ΕΚ του Συμβουλίου της 6.12.1994, ΕΕ L 340 της 29.12.1994, σ. 8.

Στην προηγούμενη έκθεση παρουσιάστηκαν λεπτομερώς οι διάφορες πτυχές και προτεραιότητες του προγράμματος αυτού, καθώς και τα αποτελέσματα των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων του 1995, 1996 και 1997. Περιλαμβάνεται επίσης μια ποσοτική και ποιοτική ανάλυση της συμμετοχής των ΜΜΕ.

Στο διάστημα της εφαρμογής του, από το 1995 έως το 1999, το πρόγραμμα χαρακτηρίστηκε από την ιδιαίτερη προσοχή που δόθηκε στην πρόσβαση των ΜΜΕ στην επαγγελματική κατάρτιση. Η προσοχή αυτή μετουσιώνεται στην καλύτερη εκπροσώπηση των ΜΜΕ στο σύνολο των συνιστωσών του προγράμματος.

Ελήφθη μέριμνα ώστε να ενισχυθεί συστηματικά η συμμετοχή των ΜΜΕ, αν όχι ως πρωτεργατών, τουλάχιστον ως συμμετεχόντων σε πραγματικά ενεργές εταιρικές σχέσεις.

Οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων 1997 [256], 1998 [257] και 1999 [258] διατήρησαν τις πέντε κοινοτικές προτεραιότητες της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων 1996 [259], που απορρέουν από τη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής «Διδασκαλία και εκμάθηση: προς την κοινωνία της γνώσης», μία από τις οποίες αφορούσε την επένδυση στους ανθρώπινους πόρους.

[256] ΕΕ C 381 της 17.12.1996, σ. 44.

[257] ΕΕ C 372 της 9.12.1997, σ. 23.

[258] ΕΕ C 381 της 8.12.1998, σ. 10.

[259] ΕΕ C 60 της 29.2.1996, σ. 16.

Μια πολιτική διάδοσης και αξιοποίησης των αποτελεσμάτων

Η συμμετοχή των επιχειρήσεων και των επαγγελματικών οργανώσεων που τις εκπροσωπούν στα διάφορα επίπεδα, και κυρίως στο ευρωπαϊκό, αποτελεί συνεχή μέριμνα της Επιτροπής, η οποία επιβεβαιώθηκε σε κάθε πρόσκληση υποβολής προτάσεων, και ιδίως στα ποιοτικά κριτήρια για την επιλογή των προτάσεων. Οι ΜΜΕ και οι οργανώσεις που τις εκπροσωπούν αποτελούν σημαντική συνιστώσα των εταιρικών σχέσεων, είτε πρόκειται για κινητικότητα ατόμων για λόγους κατάρτισης είτε για ανάπτυξη καινοτόμων προσεγγίσεων στο πλαίσιο πιλοτικών σχεδίων είτε για έρευνες και αναλύσεις και συμμετοχή στα δίκτυα αξιολόγησης των αποτελεσμάτων των ευρωπαϊκών προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης, μέσω της προσαρμογής και διάδοσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο των καινοτόμων προϊόντων, εργαλείων και μεθοδολογιών.

Το 1997, η παρουσία των ΜΜΕ ως εταίρων στο πρόγραμμα ήταν 27 %. Το ποσοστό αυτό μειώθηκε σε 22 % για το 1998. Εν τούτοις, μπορεί να διαπιστωθεί η πραγματική παρουσία των ΜΜΕ στην εφαρμογή του προγράμματος.

Οι παραπάνω στατιστικές δεν αντικατοπτρίζουν παρά μόνο τη συμμετοχή των ΜΜΕ σε ατομικό επίπεδο. Γι' αυτό το λόγο, είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί η συμμετοχή ενώσεων ΜΜΕ ή επιχειρηματιών, προξενικών αρχών κ.λπ., που ενδέχεται πάντα να διαδίδουν την πείρα που προκύπτει από το Leonardo μεταξύ των μελών τους.

Πολλές υποβληθείσες προτάσεις έχουν ως κοινό-στόχο τις ΜΜΕ. Για παράδειγμα, 115 από τα πιλοτικά σχέδια του 1996 είχαν ως «αντικείμενο» την κατάρτιση στις ΜΜΕ, ενώ 185 είχαν ως κοινό-στόχο τους διευθυντές/ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων. Ο αριθμός αυτός ανήλθε σε 214 στην πρόσκληση του 1997. Ωστόσο, λίγα στοιχεία επιτρέπουν την εξαγωγή του συμπεράσματος ότι πραγματοποιήθηκε προηγουμένως ανάλυση των αναγκών τους. Λίγα σχέδια λαμβάνουν υπόψη τις προϋπάρχουσες δράσεις ή τις αναλύσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί.

Προοπτικές: η δεύτερη φάση του Leonardo da Vinci

Η πρώτη φάση του Leonardo da Vinci ολοκληρώθηκε με την πρόσκληση υποβολής προτάσεων 1999. Με βάση την ενδιάμεση έκθεση αξιολόγησης που ανέλαβε η Επιτροπή [260], το Συμβούλιο Υπουργών ενέκρινε στις 26 Απριλίου 1999 μια δεύτερη φάση για την περίοδο 2000 - 2006 [261], με προϋπολογισμό 1 150 εκατ. ευρώ.

[260] COM(1997) 399 τελικό.

[261] Απόφαση του Συμβουλίου της 26.4.1999 για τη θέσπιση της δεύτερης φάσης του κοινοτικού προγράμματος δράσης στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης «Leonardo da Vinci» (1999/382/ΕΚ), ΕΕ L146 της 11.6.1999, σ. 33-47.

Στο ευρύτερο πλαίσιο της ανακοίνωσης της Επιτροπής «Για μια Ευρώπη της γνώσης», η οποία αποσκοπεί στην προώθηση της ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα της εκπαίδευσης, της νεολαίας και της επαγγελματικής κατάρτισης, ο επιδιωκόμενος στόχος είναι η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου για τη διά βίου ανάπτυξη των ικανοτήτων.

Το νέο πρόγραμμα έχει ως προορισμό να στηρίξει και να συμπληρώσει τις δράσεις των κρατών μελών και ως στόχο να αυξήσει την ποιότητα, την καινοτομία και την ευρωπαϊκή διάσταση των συστημάτων και πρακτικών επαγγελματικής κατάρτισης, μέσω μια διεθνικής συνεργασίας.

Στο πρόγραμμα μπορεί να συμμετάσχει το σύνολο των οργανισμών και ιδρυμάτων, δημόσιων και ιδιωτικών, που παρεμβαίνουν στις δράσεις επαγγελματικής κατάρτισης, περιλαμβανομένων των επιχειρήσεων, και ιδίως των ΜΜΕ και εκείνων του βιοτεχνικού τομέα.

Το νέο πρόγραμμα έχει τρεις στόχους:

* ενίσχυση των ικανοτήτων και των προσόντων των ατόμων, προπαντός των νέων, έπειτα από μια πρώτη επαγγελματική κατάρτιση, κυρίως μέσω της εναλλασσόμενης επαγγελματικής κατάρτισης και της μαθητείας.

* βελτίωση της ποιότητας της συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης και της διά βίου απόκτησης ικανοτήτων και προσόντων.

* προώθηση και ενίσχυση της συμβολής της επαγγελματικής κατάρτισης στη διαδικασία καινοτομίας, προκειμένου να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα και το επιχειρηματικό πνεύμα.

Οι ανάγκες κατάρτισης των ΜΜΕ θα αποτελέσουν αντικείμενο πέντε ειδών διεθνικών κοινοτικών μέτρων:

* κινητικότητα: το νέο πρόγραμμα αναμένεται να προσφέρει σε 250 000 περίπου άτομα τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν έναν κύκλο κατάρτισης ή να κάνουν πρακτική άσκηση στο εξωτερικό.

* πιλοτικά σχέδια, με στόχο την ανάπτυξη της καινοτομίας και της ποιότητας.

* προώθηση των γλωσσικών ικανοτήτων.

* διεθνικά δίκτυα, για να διευκολυνθεί η ανταλλαγή εμπειριών και ορθών πρακτικών.

* ανάπτυξη εργαλείων αναφοράς.

13.3. Επιχειρηματικό εκπαιδευτικό δίκτυο για την Ευρώπη

Η Επιτροπή υποστηρίζει τη δημιουργία ενός επιχειρηματικού εκπαιδευτικού δικτύου για την Ευρώπη (ΒΕΝΕ) με στόχο τη συγκρότηση ενός διαλογικού δικτύου εκπαιδευτικών οργανισμών που παρεμβαίνουν άμεσα είτε στη διδασκαλία της επιχειρηματικότητας είτε στην κατάρτιση των επιχειρηματιών [262]. Το δίκτυο θα επιτρέπει στους οργανισμούς κατάρτισης να ανταλλάσσουν εμπειρίες και βέλτιστες πρακτικές και, επίσης, θα ωφελήσει τους επιχειρηματίες, οι οποίοι θα έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τους διαθέσιμους κύκλους μαθημάτων κατάρτισης. Το σχέδιο άρχισε τον Ιανουάριο του 2000. Θα διαρκέσει 24 μήνες, αλλά στόχος του είναι η πλήρης αυτοχρηματοδότηση και αυτοδιαχείρισή του.

[262] Ανοιχτή πρόσκληση υποβολής προτάσεων αριθ. 102676, που δημοσιεύθηκε στην ΕΕ S 141 της 23.7.1999.

14. Αλλα προγραμματα υποστηριξησ

Προγράμματα σχετικά με την ενέργεια

Αναπτύχθηκαν δύο προγράμματα που δεν απευθύνονται ειδικά στις ΜΜΕ, αλλά από τα οποία οι ΜΜΕ επωφελούνται σε μεγάλο βαθμό: το Altener II και το SAVE II, τα οποία προωθούν, αντίστοιχα, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενεργειακή αποτελεσματικότητα. Υποβλήθηκαν στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δύο προτάσεις αποφάσεων [263] προκειμένου να ενσωματωθούν τα προγράμματα αυτά στο ευρύτερο πολυετές πρόγραμμα-πλαίσιο για την ενέργεια (1998 - 2002) [264].

[263] Πρόταση απόφασης του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση πολυετούς προγράμματος για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Κοινότητα «ALTENER» (1998-2002), COM(1999) 560 τελικό της 4.11.1999. Τροποποιημένη πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση πολυετούς προγράμματος για την ενθάρρυνση της ενεργειακής αποτελεσματικότητας «SAVE» (1998-2002), COM(1999) 211 τελικό της 21.5.1999.

[264] Απόφαση 1999/21/EΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου της 14.12.1998, ΕΕ L 7, 13.1.1999.

Altener II: προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ)

Το Altener II [265] (22 εκατ. ευρώ για την περίοδο 1998-1999) επικεντρώνεται στην προώθηση των ΑΠΕ. Είναι ένα μη τεχνολογικό πρόγραμμα το οποίο υποστηρίζει τις πιλοτικές δράσεις που προτείνουν οι επιχειρήσεις καθώς και άλλα νομικά πρόσωπα των κρατών μελών της ΕΕ και του ΕΟΧ (Ισλανδία, Λιχτενστάιν, Νορβηγία). Αποσκοπεί επίσης στην περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ στην ΕΕ, καθώς και στην αύξηση, εντός της ΕΕ και πέραν αυτής, του εμπορίου προϊόντων, εξοπλισμού και υπηρεσιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που μειώνουν το CO2 καθώς και τις εκπομπές άλλων αερίων θερμοκηπίου.

[265] ΕΕ L 159 της 3.6.1998, σ. 53-57.

Δεδομένου ότι η βιομηχανία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αποτελείται κυρίως από ΜΜΕ, οι περισσότερες από τις επιχειρήσεις που επωφελούνται από το πρόγραμμα αυτό, είτε είναι κύριοι αντισυμβαλλόμενοι είτε υπεργολήπτες, είναι ΜΜΕ.

Επιπλέον, η Λευκή Βίβλος για μια κοινοτική στρατηγική και ένα σχέδιο δράσης «Ενέργεια για το μέλλον: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας» [266] αναφέρει ρητώς ότι «η διερεύνηση των ευκαιριών δημιουργίας νέων ΜΜΕ» και «η ένταξη των θεμάτων που αφορούν τις ΑΠΕ στις δράσεις που απευθύνονται στις ΜΜΕ στο πλαίσιο του Κοινωνικού Ταμείου» είναι δράσεις που «αξίζουν ιδιαίτερη προσοχή».

[266] COM(1996) 576 της 22.11.1996.

SAVE II: ορθολογική χρήση της ενέργειας (ΟΧΕ)

Το SAVE II [267] (45 εκατ. ευρώ για την περίοδο 1997-2000), ένα άλλο μη τεχνολογικό πρόγραμμα της ΕΕ, στοχεύει στην προώθηση της ορθολογικής χρήσης της ενέργειας μέσω της δημιουργίας ενός περιβάλλοντος στο οποίο θα επιταχυνθεί η πραγματοποίηση επενδύσεων για την ενεργειακή αποτελεσματικότητα και θα αναγνωριστεί η ενεργειακή αποτελεσματικότητα ως μια ευκαιρία της αγοράς. Όπως και το Altener II, ούτε το SAVE II αφορά ειδικά τις ΜΜΕ. Ωστόσο, πολλές ΜΜΕ επωφελούνται απ' αυτό. Το SAVE II υποστηρίζει τα ακόλουθα μέτρα: μελέτες, πιλοτικές δράσεις επικεντρωμένες σε συγκεκριμένους τομείς, διάδοση πληροφοριών, αξιολόγηση και παρακολούθηση της προόδου στον τομέα της ενεργειακής αποτελεσματικότητας στην ΕΕ και διαχείριση της ενέργειας σε περιφερειακό και αστικό επίπεδο.

[267] Απόφαση 96/737/ΕΚ του Συμβουλίου της 16.12.1996, ΕΕ L 335 της 24.12.1996, σ. 50.

Οι ΜΜΕ μνημονεύονται ρητά στο «Ενημερωτικό φυλλάδιο για την υποβολή προτάσεων» για το 1998 όσον αφορά τις δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης: «προώθηση της ενεργειακής αποτελεσματικότητας στις ΜΜΕ μέσω της χρήσης συστημάτων εκπαίδευσης/κατάρτισης ».

Χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον: LIFE

Από το 1992, οι ΜΜΕ μπορούν να χρηματοδοτούνται από το χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον «LIFE». Από το 1992 έως το 1995 (πρώτη φάση του LIFE) συγχρηματοδοτήθηκαν από την ΕΕ 464 σχέδια επίδειξης στα κράτη μέλη με ποσό ύψους 190 εκατ. ευρώ. Από το 1996 έως το 1999, συγχρηματοδοτήθηκαν 483 σχέδια με ποσό ύψους 200 εκατ. ευρώ.

Από τα σχέδια αυτά, εκτιμάται ότι περισσότερα από 400 αφορούν τις ΜΜΕ, οι οποίες επωφελήθηκαν χρηματοδότησης κατά περίπου 40 % στο πλαίσιο του LIFE. Οι κύριοι εν προκειμένω τομείς είναι οι ακόλουθοι: καθαρές τεχνολογίες (επεξεργασία επιφάνειας, κεραμική, βυρσοδεψία, χαρτοποιία, γεωργικά τρόφιμα, κλωστοϋφαντουργία) επεξεργασία απορριμμάτων, κυρίως μέσω ανακύκλωσης χρήση εδαφών τόσο σε αστικό όσο και σε αγροτικό περιβάλλον ή στις παράκτιες περιοχές.

Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ο αντίκτυπος στην απασχόληση, δεδομένου ότι τα πιλοτικά σχέδια επίδειξης προϋποθέτουν, γενικά, προσωρινές ή υπάρχουσες θέσεις απασχόλησης. Ωστόσο, κάθε σχέδιο αφορούσε 4 έως 6 θέσεις απασχόλησης, δηλαδή περίπου 1 600-2 400 θέσεις απασχόλησης στις ΜΜΕ που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του LIFE.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ III: ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ, ΠΡΟΕΝΤΑΞΙΑΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ

15. Διευρυνση και προενταξιακεσ δραστηριοτητεσ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βοηθά τις υποψήφιες χώρες κατά την πολιτική και οικονομική τους προετοιμασία για τη μελλοντική προσχώρησή τους στην ΕΕ. Όσον αφορά τις ΜΜΕ, η ΕΕ προσέφερε στις υποψήφιες χώρες τη δυνατότητα συμμετοχής στο τρίτο πολυετές πρόγραμμα για τις ΜΜΕ. Επιπλέον, η ΕΕ προωθεί τη σύσταση κοινών επιχειρήσεων και την πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς πόρους για τις επενδυτικές δραστηριότητες των ΜΜΕ των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ) (πρόγραμμα PHARE-JOP και νέα χρηματοδοτική διευκόλυνση PHARE για τις ΜΜΕ, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης και την Αναπτυξιακή Τράπεζα του Συμβουλίου της Ευρώπης). Η ΕΕ θέσπισε επίσης ένα πρόγραμμα για την ενίσχυση των οργανώσεων εκπροσώπησης των επιχειρήσεων στις ΧΚΑΕ και την αύξηση της ικανότητάς τους να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις της προσχώρησης, ιδίως στο νομοθετικό πλαίσιο της Κοινότητας (πρόγραμμα PHARE για τη στήριξη των επιχειρήσεων). Όσον αφορά την Κύπρο, τη Μάλτα και την Τουρκία, η ΕΕ προώθησε τη σύσταση κοινών επιχειρήσεων μέσω του προγράμματος ECIP. Το πρόγραμμα MEDA παρέσχε επίσης υποστήριξη για τη δημιουργία Κέντρων Ανταπόκρισης των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης (EICC) στις χώρες αυτές και για τη συμμετοχή σε εκδηλώσεις Europartenariat, Med-Partenariat και Med-Interprise [268]

[268] Βλέπε σημείο 16.4. της παρούσας έκθεσης.

15.1. Συμμετοχή στο τρίτο πολυετές πρόγραμμα για ΜΜΕ

Η προσφορά της δυνατότητας συμμετοχής στα κοινοτικά προγράμματα παίζει βασικό ρόλο κατά την προενταξιακή περίοδο. Παρέχει στις υποψήφιες για ένταξη χώρες την ευκαιρία να εξοικειωθούν με τις κοινοτικές πολιτικές και με τα κοινοτικά μέσα και αποτελεί τη βάση για μια ακόμη στενότερη συνεργασία και ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ της ΕΕ και των συνδεδεμένων χωρών σε ένα ευρύτερο φάσμα τομέων.

Το τρίτο πολυετές πρόγραμμα για ΜΜΕ είναι πλέον ανοικτό στη συμμετοχή εννέα υποψήφιων χωρών: της Βουλγαρίας [269], της Τσεχικής Δημοκρατίας [270], της Εσθονίας [271], της Ουγγαρίας [272], της Πολωνίας [273] και της Σλοβακικής Δημοκρατίας [274] από 1ης Δεκεμβρίου 1998, της Ρουμανίας [275] από 1ης Ιανουαρίου 1999, της Σλοβενίας [276] από 1ης Οκτωβρίου 1999 και της Λιθουανίας [277] από 1ης Μαρτίου 2000. Το 2000 είχαν τη δυνατότητα συμμετοχής στο πρόγραμμα η Λετονία [278] και η Κύπρος [279].

[269] ΕΕ L 35 της 9.12.1999, σ.23 - Απόφαση αριθ. 4/98 του Συμβουλίου Σύνδεσης (1999/111/ΕΚ).

[270] ΕΕ L 6 της 12.1.1999, σ.11 - Απόφαση αριθ. 3/98 του Συμβουλίου Σύνδεσης (1999/15/ΕΚ).

[271] ΕΕ L 307 της 17.11.1998, σ.27 -Απόφαση αριθ. 5/98 του Συμβουλίου Σύνδεσης (98/645/ΕΚ).

[272] ΕΕ L 343 της 18.12.1998, σ.35 - Απόφαση αριθ. 2/98 του Συμβουλίου Σύνδεσης (98/722/ΕΚ).

[273] ΕΕ L315 της 25.11.1998, σ.35 - Απόφαση αριθ. 2/98 του Συμβουλίου Σύνδεσης (98/670/ΕΚ).

[274] ΕΕ L 35 της 9.2.1999, σ.39 - Απόφαση αριθ. 3/98 του Συμβουλίου Σύνδεσης (1999/115/ΕΚ).

[275] ΕΕ L 35 της 9.2.1999, σ.4 - Απόφαση αριθ. 2/98 του Συμβουλίου Σύνδεσης (1999/107/ΕΚ)

[276] ΕΕ L 281 της 4.11.1999, σ.79 - Απόφαση αριθ. 4/99 του Συμβουλίου Σύνδεσης (1999/709/EK).

[277] ΕΕ L 80 της 31.3.2000, σ.34 - Απόφαση αριθ. 1/2000 του Συμβουλίου Σύνδεσης (2000/259/EK).

[278] ΕΕ L 278 της 31.10.2000, σ.21 - Απόφαση αριθ. 4/2000 του Συμβουλίου Σύνδεσης (2000/663/EK).

[279] ΕΕ L 197 της 3.8.2000, σ.48 - Απόφαση του Συμβουλίου της 20.7.2000 (2000/488/EK).

Η συμμετοχή των υποψήφιων για ένταξη χωρών στο τρίτο πολυετές πρόγραμμα ΜΜΕ σημαίνει ότι οι εν λόγω χώρες συμμετέχουν σε επιχειρησιακές δράσεις κατά τρόπο σε μεγάλο βαθμό ισοδύναμο με τα κράτη μέλη και, επίσης, ότι συμμετέχουν σε έναν εντατικό διάλογο για τη χάραξη πολιτικής για τις επιχειρήσεις και για την ανάπτυξη των ΜΜΕ.

Οι όροι και οι υποχρεώσεις υποβολής, αξιολόγησης και επιλογής των αιτήσεων από επιλέξιμους φορείς και οργανισμούς είναι ταυτόσημοι με εκείνους που ισχύουν για τα κράτη μέλη. Οι υποψήφιες χώρες καταβάλλουν μια ετήσια εισφορά για τη συμμετοχή τους σε τομείς του προγράμματος που έχουν επιλέξει οι ίδιες. Η εισφορά αυτή χρηματοδοτείται εν μέρει από τον κρατικό προϋπολογισμό και εν μέρει από το εθνικό κονδύλιο Phare.

Οι επιχειρησιακές δραστηριότητες που αφορά το άνοιγμα του προγράμματος είναι οι εξής:

* Υποστήριξη προς τα Eυρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης (EIC): τα υφιστάμενα Κέντρα Ανταπόκρισης των EIC (ένα σε κάθε πρωτεύουσα) αναβαθμίστηκαν σε κανονικά EIC, ενώ επιλέχθηκαν νέα κέντρα προκειμένου να επεκταθεί η παροχή της υπηρεσίας στις περιφέρειες. Σήμερα υπάρχουν 47 EIC, που λειτουργούν σε 8 από τις υποψήφιες χώρες (Βουλγαρία: 8, Τσεχική Δημοκρατία: 7, Εσθονία: 2, Ουγγαρία: 7, Πολωνία: 12, Ρουμανία: 6, Σλοβακία: 2, Σλοβενία: 3).

* Συμμετοχή σε εκδηλώσεις Europartenariat: δύο μεσαίου μεγέθους εκδηλώσεις «PHARE»-partenariat με αντικείμενο τη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη διοργανώθηκαν παράλληλα με δύο εκδηλώσεις Europartenariat στη Βιέννη (Μάιος 1999) και στο Βρανδεμβούργο (Οκτώβριος 1999). Το 2000 διοργανώθηκαν πέντε εκδηλώσεις Interprise στις υποψήφιες χώρες Σλοβακία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Τσεχική Δημοκρατία και Εσθονία, μία σε καθεμία. Επιπλέον δύο εκδηλώσεις θα διοργανωθούν το 2001 (Ουγγαρία, Πολωνία).

Το πρόγραμμα MEDA παρέσχε επίσης υποστήριξη για τη δημιουργία Κέντρων Ανταπόκρισης των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης (EICC) στην Κύπρο, τη Μάλτα και την Τουρκία. Oι MMΕ των χωρών αυτών μπόρεσαν επίσης να συμμετάσχουν σε εκδηλώσεις Europartenariat, Med-Partenariat και Med-Interprise.

15.2 Πρόγραμμα κοινών επιχειρήσεων: JOP

Το πρόγραμμα JOP, που θεσπίστηκε το 1991, είναι ένα ειδικό πρόγραμμα στο πλαίσιο του προγράμματος PHARE, που αποσκοπεί να βοηθήσει τη σύσταση κοινών επιχειρήσεων στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ) μεταξύ ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εταίρων τους στις χώρες αυτές. Από το 1995 το JOP έχει επεκταθεί και περιλαμβάνει πλέον τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (ΝΑΚ) και τη Μογγολία (στο πλαίσιο του προγράμματος TACIS). Μέχρι σήμερα έχουν διατεθεί στο πρόγραμμα αυτό συνολικά κονδύλια 164,5 εκατομ. ευρώ.

Το JOP στηρίζεται σε ένα δίκτυο ενδιάμεσων χρηματοδοτικών οργανισμών που προωθούν καταλλήλως αιτήσεις από τις ΜΜΕ για εξασφάλιση υποστήριξης από το JOP με σκοπό, αφνός, τη χρηματοδότηση του κόστους εκπόνησης μελετών σκοπιμότητας, επενδύσεων και κατάρτισης του προσωπικού που συμμετέχει σε μια κοινή επιχείρηση και, αφετέρου, την παροχή των απαραίτητων πληροφοριών σχετικά με τη σύσταση της κοινής επιχείρησης (υπηρεσία δεδομένων EuroJOP). Τα μέτρα που υλοποιήθηκαν έδωσαν κυρίως τη δυνατότητα στις ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ολοκληρώσουν τις προπαρασκευαστικές φάσεις των σχεδίων τους για τη σύσταση κοινών επιχειρήσεων μειώνοντας έτσι τους διοικητικούς, χρηματοδοτικούς και νομικούς περιορισμούς.

Το πρόγραμμα αυτό, ενθαρρύνοντας τη δημιουργία κοινών επιχειρήσεων στις ΧΚΑΕ, προωθεί την επιχειρηματική συνεργασία μεταξύ εταιρειών της ΕΕ και των ΧΚΑΕ, καθώς και τις ξένες επενδύσεις από ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 2000 υποβλήθηκαν 2 773 σχέδια από τα οποία εγκρίθηκαν τα 1 765, αντιπροσωπεύοντας συνολικές πιστώσεις 156,1 εκατομμυρίων ευρώ. Έως τον Ιούνιο του 2000 είχαν συσταθεί ή τελούσαν υπό σύσταση 350 κοινές επιχειρήσεις.

Μετά το νέο προσανατολισμό του PHARE στα πλαίσια της ενταξιακής διαδικασίας, η Επιτροπή αποφάσισε, στις 6 Μαρτίου 2000, να «κλείσει» την πρόσβαση στο JOP για την υποβολή νέων σχεδίων όσον αφορά τη «χρηματοδοτική διευκόλυνση 1» (προώθηση επαφών για την ανάπτυξη επιχειρηματικής συνεργασίας), τη «χρηματοδοτική διευκόλυνση 2» (μελέτες σκοπιμότητας) και τη «χρηματοδοτική διευκόλυνση 4» (μεταφορά τεχνογνωσίας). Σχέδια σχετικά με τη «χρηματοδοτική διευκόλυνση 3» (επιδοτήσεις για την εκκίνηση της κοινής επιχείρησης) που έχουν προκύψει μετά από υποβολή πρότασης στο πλαίσιο της διευκόλυνσης 2 γίνονταν δεκτά ως τις 30 Σεπτεμβρίου 2000.

15.3. PHARE: Πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας σε εθνικό επίπεδο

Οι στόχοι του προγράμματος PHARE έχουν αλλάξει τα δύο τελευταία χρόνια. Εγκρίθηκαν νέοι προσανατολισμοί προκειμένου να στραφεί η υποστήριξη προς την προετοιμασία των υποψήφιων για ένταξη χωρών στους βασικούς τομείς που εντοπίστηκαν από τις εταιρικές σχέσεις προσχώρησης. Κατά συνέπεια, όλες οι νέες δραστηριότητες του PHARE εξυπηρετούν σήμερα την ανάγκη των εταίρων χωρών για υποστήριξη της θεσμικής ανάπτυξης και των επενδύσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο έχουν εγκριθεί εθνικά και πολυκρατικά προγράμματα τα οποία ασχολούνται με τα προβλήματα των προκλήσεων που έχουν να αντιμετωπίσουν ο ιδιωτικός τομέας και ιδίως οι ΜΜΕ στις υποψήφιες χώρες προκειμένου να αντεπεξέλθουν στις μελλοντικές ανταγωνιστικές πιέσεις της εσωτερικής αγοράς.

Χάρη στο PHARE δημιουργήθηκαν νέοι θεσμοί που υποστηρίζουν την ανάπτυξη των ΜΜΕ και επεκτάθηκε σημαντικά η απευθείας χρηματοδοτική ενίσχυση των ΜΜΕ. Τα εθνικά προγράμματα PHARE υποστήριξαν την ανάπτυξη των ΜΜΕ, την ιδιωτικοποίηση, την αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων και τον εκσυγχρονισμό των τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών με την παροχή τεχνογνωσίας. Τα εθνικά προγράμματα PHARE για την ανάπτυξη των ΜΜΕ είχαν επίσης σημαντικό αντίκτυπο στη θεσμική ανάπτυξη και στην ίδρυση και προώθηση τοπικών κέντρων παροχής συμβουλών προς επιχειρήσεις, ενώ ταυτόχρονα ενίσχυσαν τους τοπικούς συνδέσμους και την τοπική ανάπτυξη.

Οι ΜΜΕ στις ΧΚΑΕ επωφελήθηκαν επίσης έμμεσα από άλλα προγράμματα που υποστηρίζονται από την Επιτροπή στο πλαίσιο του PHARE και έχουν κάποιο αντίκτυπο και στις επιχειρήσεις, όπως τα προγράμματα για το περιβάλλον, την εκπαίδευση, την κατάρτιση, την έρευνα, τις υποδομές, την περιφερειακή ανάπτυξη, την απασχόληση και την προσέγγιση των νομοθεσιών που έχουν κάποιο αντίκτυπο και στις επιχειρήσεις.

15.4. Η χρηματοδοτική διευκόλυνση για τις ΜΜΕ

Όσον αφορά τα πολυκρατικά και οριζόντια προγράμματα, στο πρόγραμμα δράσης (Agenda 2000) καλείται η Επιτροπή να θεσπίσει μια πολυκρατική διευκόλυνση η οποία να ενθαρρύνει τους ενδιάμεσους χρηματοδοτικούς οργανισμούς των δέκα υποψήφιων χωρών ΧΚΑΕ [280] να επεκτείνουν και να διατηρήσουν το σύστημα μετοχοποίησης και χρηματοδότησης του χρέους των ΜΜΕ σε μακροπρόθεσμη βάση. Στο πλαίσιο αυτό, τον Απρίλιο του 1999, η Επιτροπή, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Αναδιάρθρωσης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ), θέσπισε την πιλοτική «φάση 1» της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης για τις ΜΜΕ, με συνολικό προϋπολογισμό 200 εκατομμύρια ευρώ (50 εκατομμύρια ευρώ από το PHARE και 150 εκατομμύρια ευρώ από τους ίδιους πόρους της ΕΤΑΑ).

[280] Της Βουλγαρίας, της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Εσθονίας, της Ουγγαρίας, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Πολωνίας, της Ρουμανίας, της Σλοβακικής Δημοκρατίας και της Σλοβενίας.

Η διευκόλυνση παρέχει προθεσμιακά δάνεια και χρηματοδότηση μετοχικού κεφαλαίου σε ενδιάμεσους χρηματοδοτικούς οργανισμούς προκειμένου να διευκολύνουν την ανάπτυξη της χρηματοδότησης για ΜΜΕ. Αποσκοπεί επίσης να καθιερώσει νέες πρακτικές χρηματοδότησης των επιχειρήσεων από ενδιάμεσους χρηματοδοτικούς οργανισμούς, έτσι ώστε να αποκτήσουν οι εν λόγω οργανισμοί μεγαλύτερη πείρα συναλλαγής με τις ΜΜΕ και να δημιουργήσουν μια ροή εσόδων.

Η διευκόλυνση προσφέρει ένα φάσμα προϊόντων μέσω επιλεγμένων ενδιάμεσων χρηματοδοτικών οργανισμών των ΧΚΑΕ. Περιλαμβάνει δύο σκέλη:

* μετοχικά - επενδυτικά κεφάλαια και τεχνική/διαχειριστική υποστήριξη.

* δανειακή χρηματοδότηση - δάνεια, εγγυήσεις, προμήθειες επί των αποτελεσμάτων και τεχνική/διαχειριστική υποστήριξη.

Η χρηματοδότηση διοχετεύεται μέσω εκείνων των ενδιάμεσων χρηματοδοτικών οργανισμών των δέκα υποψήφιων χωρών οι οποίοι έχουν επιδείξει ικανοποιητικό επίπεδο χρηματοπιστωτικής βιωσιμότητας, ικανή στελεχική ομάδα και αφοσίωση στις ΜΜΕ στο πλαίσιο της δανειοδοτικής/επενδυτικής τους πολιτικής.

Μετά την έναρξη των διαδικασιών με την ΕΤΑΑ στα πλαίσια της φάσης 1, η Επιτροπή ήρθε σε επαφή με διεθνή χρηματοδοτικά ιδρύματα (ΔΧΙ) προκειμένου να προσελκύσει το ενδιαφέρον τους και κονδύλια για τη φάση 2 της διευκόλυνσης. Η Επιτροπή επεξέτεινε την πρόσκληση συμμετοχής στη φάση 2 της διευκόλυνσης και στην Nordic Environmental Finance Corporation (NEFCO), την Nordic Investment Bank (NIB), την Αναπτυξιακή Τράπεζα του Συμβουλίου της Ευρώπης (CEB), την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) και την International Finance Corporation (IFC). Αυτά τα ΔΧΙ κλήθηκαν να συμμετάσχουν στη διευκόλυνση και επειδή είχαν ήδη κληθεί να συμμετάσχουν στην προετοιμασία της φάσης 1, αλλά και με την ιδιότητά τους ως συμβαλλομένων μερών του Μνημονίου Συμφωνίας περί συνεργασίας για την προετοιμασία της προσχώρησης των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης [281]. Στη διευκόλυνση κλήθηκε επίσης να συμμετάσχει και η ΕΤΕπ.

[281] Το Μνημόνιο Συμφωνίας υπογράφηκε με τα εν λόγω ΔΧΙ στις 30 Μαρτίου 2000.

Αποτέλεσμα των ενεργειών αυτών ήταν η σύναψη μιας άλλης συμφωνίας με την Αναπτυξιακή Τράπεζα του Συμβουλίου της Ευρώπης σε συνεργασία με την Kreditanst fόr Wiederaufbau (CEB/KfW) για τη συμμετοχή τους στη διευκόλυνση στα πλαίσια της πτυχής «Δάνεια και Εγγυήσεις». Οι CEB/KfW συμμετέχουν στη διευκόλυνση με ποσό 113 εκατ. ευρώ, ενώ η συμβολή του PHARE ανέρχεται σε 21 εκατ. ευρώ.

Κατά συνέπεια τα συνολικά κονδύλια που διατίθενται για τη χρηματοδοτική διευκόλυνση ΜΜΕ έχουν ως εξής:

- 293 εκατ. ευρώ για την πτυχή «Δάνεια και Εγγυήσεις» και

- 50 εκατ. ευρώ για την πτυχή «Μετοχικά Κεφάλαια».

Τέλος, η Επιτροπή και η ΕΤΑΑ συμφώνησαν πρόσφατα να δρομολογήσουν τη φάση 2 της διευκόλυνσης όσον αφορά την πτυχή «Δάνεια και Εγγυήσεις», με επιπλέον κονδύλια ύψους 150 εκατ. ευρώ από την ΕΤΑΑ και 30 εκατ. ευρώ από το PHARE. Τα σχέδια που θα υποβάλει κάθε συγχρηματοδοτικός εταίρος κατά τη νέα φάση 2 εγκρίνονται από την Επιτροπή και τον αντίστοιχο εταίρο. Η Επιτροπή συντονίζει το πρόγραμμα μέσω μιας επιτροπής καθοδήγησης, η οποία αποτελείται από τρεις εκπροσώπους της Επιτροπής και έναν εκπρόσωπο από κάθε οργανισμό-εταίρο. Οι συγχρηματοδοτούντες εταίροι διαχειρίζονται τα αντίστοιχα σχέδια τους στα πλαίσια της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης και είναι επίσης υπεύθυνοι, έναντι της Επιτροπής, για τον εντοπισμό νέων σχεδίων, καθώς και για τη σύνταξη εκθέσεων και την παρακολούθηση της εφαρμογής τους. Οι τοπικές τράπεζες παρέχουν περαιτέρω υποδάνεια σε ΜΜΕ, ενώ το ταμείο επενδύσεων επενδύει σε μεμονωμένες ΜΜΕ.

Μέχρι σήμερα, στα πλαίσια της φάσης 1 της πτυχής «Δάνεια και Εγγυήσεις» έχουν υπογραφεί ή πρόκειται να υπογραφούν 10 σχέδια, που καλύπτουν 7 από τις 10 υποψήφιες ΧΚΑΕ και αντιστοιχούν σε πίστωση ύψους 87,9 εκατ. ευρώ της ΕΤΑΑ και σε κονδύλιο 17,7 εκατ. ευρώ του PHARE για τεχνική συνεργασία και προμήθειες επί των αποτελεσμάτων.

15.5 Πρόγραμμα PHARE για τη στήριξη των επιχειρήσεων

Το 1998 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέσπισε ένα νέο πολυκρατικό πρόγραμμα για να στηρίξει την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα στις υποψήφιες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Το πρόγραμμα στήριξης των επιχειρήσεων αποσκοπεί στην ενίσχυση της ικανότητας των οργανισμών εκπροσώπησης των επιχειρήσεων να υποστηρίζουν και να εκπροσωπούν αποτελεσματικά τα συμφέροντα των επιχειρήσεων.

Αποσκοπεί επίσης στην ενίσχυση της ικανότητάς τους να επικουρούν επιχειρήσεις που θέλουν να προετοιμαστούν για τη διεύρυνση και την κάλυψη των απαιτήσεων του νομοθετικού πλαισίου της Κοινότητας (του κοινοτικού κεκτημένου). Το πρόγραμμα θα πρέπει να θεωρείται ότι δρα συμπληρωματικά ως προς τα εθνικά προγράμματα Phare τα οποία παρέχουν υποστήριξη για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. Το 1999 διοργανώθηκαν δύο προσκλήσεις υποβολής προτάσεων [282] και οι επιλεγέντες οργανισμοί άρχισαν τις εργασίες τους κατά το πρώτο εξάμηνο του 2000.

[282] ΕΕ C 183 της 29.6.1999,σσ. 10 και 13.

16. Διεθνοποιηση των επιχειρησεων: συνεργασια με τριτεσ χωρεσ

Υπάρχει μια θετική αλληλεπίδραση μεταξύ ελεύθερων παγκόσμιων συναλλαγών και ανάπτυξης των επιχειρήσεων, μεταξύ οικονομικής μεγέθυνσης και απασχόλησης. Η ευημερία της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το εξωτερικό εμπόριο και τις ξένες επενδύσεις. Στην πορεία αυτή της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας, και παρά τις ανταγωνιστικές πιέσεις, οι ΜΜΕ διαθέτουν ένα πρωτοφανές δυναμικό οικονομικής μεγέθυνσης και ανταγωνιστικότητας που πρέπει να ενισχυθεί.

Προκειμένου να επιτύχουν την ανταγωνιστικότητα στην παγκόσμια οικονομία οι επιχειρήσεις της ΕΕ πρέπει, αφενός, να αξιοποιήσουν πλήρως τα πλεονεκτήματα της ενιαίας αγοράς και, αφετέρου, να εξασφαλίσουν την παρουσία τους στις αγορές τρίτων χωρών. Τα οφέλη για τους ξένους ανταγωνιστές από την απελευθέρωση της εσωτερικής αγοράς θα πρέπει να αντισταθμιστούν από τις προσπάθειες εξασφάλισης για τις επιχειρήσεις της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ, επιχειρηματικών και επενδυτικών ευκαιριών στις αγορές τρίτων χωρών. Πέρα από την εξασφάλιση της ελεύθερης πρόσβασης στις αγορές τρίτων χωρών μέσω της εμπορικής της πολιτικής, η Επιτροπή θέτει σε εφαρμογή ειδικούς μηχανισμούς για την υποστήριξη των δραστηριοτήτων των ΜΜΕ πέρα από τα κοινοτικά σύνορα.

16.1 Εμπορική πολιτική

Ο κανονισμός για τους εμπορικούς φραγμούς [283](ΚΕΦ), που εφαρμόζεται πλήρως από τη στιγμή που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1996, συνιστά ένα σημαντικό βήμα προόδου και ένα χρήσιμο εργαλείο για εκείνες τις ΜΜΕ που επιθυμούν να επεκταθούν σε ανερχόμενες δυναμικές αγορές. Η πιο σημαντική διαδικαστική καινοτομία του ΚΕΦ είναι αναμφίβολα η χάραξη του λεγόμενου «τρίτου δρόμου». Πέρα από τις καταγγελίες που υποβάλλουν τα κράτη μέλη και οι ευρωπαϊκοί κλάδοι παραγωγής, ο ΚΕΦ ρυθμίζει επίσης τις καταγγελίες που υποβάλλουν μεμονωμένες επιχειρήσεις οι οποίες επικαλούνται δυσμενείς συνέπειες για τις συναλλαγές βασιζόμενες σε πολυμερείς εμπορικές συμφωνίες.

[283] Κανονισμός 3286/94/ΕΚ της 22.12.1994, ΕΕ L 349 της 31.12.1994, σ. 71.

Η βάση δεδομένων για την πρόσβαση στις αγορές, στην οποία έχουν πρόσβαση όλοι οι οικονομικοί φορείς μέσω του Internet [284], λειτουργεί πλήρως από τα τέλη του 1996 με πολύ θετικά οφέλη ιδίως για τις ΜΜΕ. Θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι οι λειτουργίες της περιλαμβάνουν τα εξής:

[284] http://mkaccdb.eu.int.

* καταγράφει όλους τους εμπορικούς φραγμούς που επηρεάζουν τις κοινοτικές εξαγωγές κατά τομέα και κατά χώρα και εξασφαλίζει συστηματική παρακολούθηση και ανάληψη δράσης από την Επιτροπή για καθέναν φραγμό που εντοπίζεται.

* παρέχει βασικές πληροφορίες που ενδιαφέρουν τους κοινοτικούς κλάδους παραγωγής και τους κοινοτικούς εξαγωγείς, όπως πληροφορίες για τους δασμολογικούς και φορολογικούς συντελεστές σε βασικές εξαγωγικές αγορές, για τις απαιτήσεις σχετικά με τη χορήγηση αδειών εισαγωγής, για τις ειδικές διατυπώσεις εκτελωνισμού.

* παρέχει ένα αμφίδρομο μέσο επικοινωνίας μεταξύ επιχειρήσεων και ευρωπαϊκών αρχών που επιτρέπει την ανταλλαγή πληροφοριών σε απευθείας σύνδεση (on-line).

Στις 21 Ιουνίου 1999 το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων εξέφρασε την αμέριστη υποστήριξή του για το πρόγραμμα σχετικά με την άρση των φραγμών, μετά την έκδοση της ανακοίνωσης της Επιτροπής με τίτλο «η επόμενη φάση της κοινοτικής στρατηγικής για την πρόσβαση στις αγορές» [285].

[285] SEC(1999) 601/4, 22.4.1999.

Το πρόγραμμα για την άρση των φραγμών, που επικεντρώνει τους πόρους της Επιτροπής στην κατάργηση των κυριότερων φραγμών στις τρίτες χώρες, έχει ιδιαίτερη σημασία για τις ΜΜΕ.

Η αμοιβαία αναγνώριση εξακολουθεί τα τελευταία τρία χρόνια να βρίσκεται στην πρώτη θέση της ημερήσιας διάταξής μας για το διεθνές εμπόριο, ως ένα από τα μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας για να μειώσουμε τα κανονιστικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι έμποροι και οι εξαγωγείς. Μέχρι σήμερα έχουν υπογραφεί συμφωνίες αμοιβαίας αναγνώρισης (ΣΑΑ) με τον Καναδά, με τις Ηνωμένες Πολιτείες, με την Αυστραλία, με τη Νέα Ζηλανδία και με την Ελβετία για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης προϊόντων τα οποία αποτελούν αντικείμενο ρύθμισης, και μια συμφωνία με το Ισραήλ για την ορθή εργαστηριακή πρακτική σχετικά με τα δεδομένα των δοκιμών ασφάλειας όλων των χημικών προϊόντων. Τα επιχειρηματικά και εμπορικά οφέλη από τις ΣΑΑ είναι πολύτιμα για τις ΜΜΕ, οι οποίες συνήθως έχουν να αντιμετωπίσουν έναν τρομακτικό όγκο κανονιστικών ρυθμίσεων, δοκιμών και απαιτήσεων πιστοποίησης στα πολυάριθμα εσωτερικά δικαιοδοτικά συστήματα.

Παράλληλα με τις διμερείς πρωτοβουλίες που αναλήφθηκαν τα τελευταία τρία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα ακολουθεί σθεναρά μια αμετακίνητη στρατηγική ανοίγματος των αγορών σε πολυμερές επίπεδο που θα αποφέρει δυνητικώς μεγάλα οφέλη για τις επιχειρήσεις της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ.

Η στρατηγική αυτή συνίσταται:

* στην εδραίωση του κεκτημένου του γύρου της Ουρουγουάης και στην εξασφάλιση του γεγονότος ότι όλες οι χώρες που υπέγραψαν την τελική πράξη υλοποιούν επιμελώς όλες τους τις δεσμεύσεις.

* στη δραστήρια προσφυγή στο μηχανισμό διευθέτησης διαφορών του ΠΟΕ προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι εταίροι μας ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους βάσει των συμφωνιών του ΠΟΕ.

* στον εντοπισμό τρόπων για την περαιτέρω προώθηση του ανοίγματος των αγορών και την υπαγωγή νέων τομέων, όπως του τομέα του ανταγωνισμού και του τομέα των επενδύσεων, σε πολυμερείς κανόνες και, τέλος, στην προώθηση ακόμη πιο ολοκληρωτικής απελευθέρωσης.

Ο αντίκτυπος στην ανάπτυξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας των ΜΜΕ αναμένεται να είναι θετικός. Σε κάθε περίπτωση, λόγω της τεράστιας ανάπτυξης των θεμάτων που καλύπτει σήμερα ο ΠΟΕ σε σύγκριση με την GATT, η εν λόγω προσπάθεια υλοποίησης των δεσμεύσεων και εφαρμογής των κανόνων θα είναι πολύ μεγαλύτερη και πολύ πιο σύνθετη από εκείνη που χρειαζόταν στο πλαίσιο του καθεστώτος της GATT, θα επεκταθεί δε, μεταξύ άλλων, στην πνευματική ιδιοκτησία και στις υπηρεσίες.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία τα τελευταία 4 χρόνια υπήρξε ένας από τους κύριους υποστηρικτές της υλοποίησης των συμφωνιών του γύρου της Ουρουγουάης και της κοινοποίησης των μέτρων εφαρμογής τους, διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην επιτυχή έκβαση των διαπραγματεύσεων για τις βασικές τηλεπικοινωνίες, για τα προϊόντα της τεχνολογίας των πληροφοριών και για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.

Η Κοινότητα εξακολούθησε να εφαρμόζει σταθερά μια πολιτική υποστήριξης και ενίσχυσης της διαδικασίας πολυμερών διαπραγματεύσεων και θέσπισης πολυμερών κανόνων. Η αποτελεσματικότητα των πολυμερών κανόνων εγγυάται με τον καλύτερο τρόπο στους εξαγωγείς και επενδυτές μας ότι έχουν διασφαλίσεις έναντι των παράνομων προστατευτικών μέτρων. Οι διαδοχικοί γύροι διαπραγματεύσεων οδήγησαν, επί GATT, σε μια άνευ προηγουμένου μείωση των δασμολογικών και μη δασμολογικών φραγμών τα τελευταία 50 χρόνια. Ο τερματισμός του γύρου της Ουρουγουάης και η δημιουργία του ΠΟΕ σηματοδότησαν ένα καθοριστικό στάδιο αυτής της διαδικασίας. Μετά το γύρο της Ουρουγουάης η Κοινότητα ασχολήθηκε ενεργητικά με την προώθηση της προσχώρησης χωρών στον ΠΟΕ, καθώς και με την ενθάρρυνση της ένταξης των αναπτυσσόμενων χωρών στο εμπορικό σύστημα. Καθώς η οικονομία εξελίσσεται γρήγορα και το διεθνές εμπόριο εστιάζεται ολοένα και περισσότερο σε τομείς με τους οποίους εν μέρει μόνο ασχολούνται οι υφιστάμενοι κανόνες, το πολυμερές σύστημα είναι απαραίτητο να συμβαδίσει με το ρυθμό των αλλαγών, εάν θέλει να εξακολουθήσει να βελτιώνει την πρόσβαση στην αγορά για τις επιχειρήσεις μας στο εξωτερικό.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδιαφέρεται ιδίως για την περαιτέρω ενίσχυση της διεθνούς εμπορικής τάξης και του θεματοφύλακά της, του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Η πρόσφατη ανακοίνωση με τίτλο Η προσέγγιση της ΕΕ για τον επονομαζόμενο γύρο της χιλιετίας του ΠΟΕ [286] δεν θα πρέπει να αφήνει καμία απολύτως αμφιβολία όσον αφορά τη στάση της ΕΕ. Επιπλέον, τα αποτελέσματα του γύρου της Ουρουγουάης έχουν ήδη θετικό αντίκτυπο στη συνολική οικονομική μεγέθυνση και στον ανταγωνισμό. Τα αποτελέσματα αυτά ενθάρρυναν τον επιχειρηματικό δυναμισμό και την παραγωγικότητα της κοινοτικής οικονομίας, συμπεριλαμβανομένου του εμπορικού τομέα.

[286] COM(1999) 331.

16.2 Συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και με τον Καναδά

* Συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες

Ο Διατλαντικός Διάλογος Μεταξύ Επιχειρήσεων (TABD), που ξεκίνησε το 1995, αποτελεί μια μοναδική διαδικασία επιχειρηματικού περιεχομένου, στο πλαίσιο της οποίας ευρωπαίοι και αμερικανοί διευθύνοντες σύμβουλοι μπορούν να διατυπώσουν κοινές συστάσεις στο ανώτερο κυβερνητικό επίπεδο στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις ΗΠΑ και έτσι να διευκολύνουν τις διατλαντικές συναλλαγές και επενδύσεις.

Η Διατλαντική Πρωτοβουλία Μικρών Επιχειρήσεων (TASBI), που ξεκίνησε το 1996 αποσκοπεί να καλύψει τις ανάγκες ειδικά των μικρών επιχειρήσεων. Ως οριζόντια πρωτοβουλία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του TABD και αποσκοπεί να διευκολύνει αμοιβαία επωφελείς επιχειρηματικές σχέσεις μεταξύ ευρωπαϊκών και αμερικανικών ΜΜΕ. Σήμερα δύο είναι οι βασικές συνιστώσες της:

- εκδηλώσεις σύναψης εταιρικών σχέσεων με στόχο να παρακινηθούν ΜΜΕ από συγκεκριμένους τομείς και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού να δημιουργήσουν επιχειρηματικές συμμαχίες και εταιρικές σχέσεις.

- ανάπτυξη ενός συστήματος πληροφοριών με διασύνδεση μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ, που θα παρέχει στις επιχειρήσεις πληροφορίες σχετικά με θέματα επιχειρηματικού ενδιαφέροντος στην ΕΕ και στις ΗΠΑ.

Επιπλέον, τα ιδιαίτερα προβλήματα των ΜΜΕ λαμβάνονται υπόψη κατά την εξέταση σημαντικών θεμάτων όπως τα πρότυπα και οι πιστοποιήσεις και κατά την υλοποίηση της κοινής μελέτης ΕΕ/ΗΠΑ στο πλαίσιο των πέντε ομάδων εργασίας του TABD.

Το Νοέμβριο του 1997 κατά το συνέδριο του διατλαντικού διαλόγου μεταξύ επιχειρήσεων σημειώθηκε περαιτέρω πρόοδος στην ανάπτυξη της πρωτοβουλίας TASBI. Εντοπίστηκαν και άλλα βασικά ζητήματα για τις ΜΜΕ, όπως το ηλεκτρονικό εμπόριο. Η επιτροπή της TASBI (στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι του ιδιωτικού τομέα και εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της αμερικανικής διοίκησης) θα διευρυνθεί και θα συνεδριάζει δύο φορές το χρόνο. Υποβλήθηκαν νέες προτάσεις προς περαιτέρω εξέταση (στον τομέα της ανάλυσης, της κατάρτισης, της διάδοσης «ιστοριών επιτυχίας» και των γενικών πληροφοριών). Αποφασίστηκε η ανάληψη νέων δράσεων όσον αφορά τις εκδηλώσεις σύναψης εταιρικών σχέσεων και η ανάπτυξη συστημάτων πληροφόρησης και συνεργασίας.

Εκδηλώσεις σύναψης εταιρικών σχέσεων

Το 1998/1999 υποστηρίχθηκαν από την Επιτροπή δύο εκδηλώσεις σύναψης εταιρικών σχέσεων ΕΕ - ΗΠΑ, στο πλαίσιο καθεμιάς από τις οποίες πραγματοποιήθηκαν περίπου 1 000 συναντήσεις επιχειρήσεων:

- Σικάγο (26-27 Οκτωβρίου 1998). 126 ΜΜΕ από την Ευρωπαϊκή Ένωση με προέλευση τον τομέα του μηχανολογικού εξοπλισμού, του ηλεκτρονικού εξοπλισμού, της βιοτεχνολογίας και της μεταποίησης τροφίμων συναντήθηκαν με 50 ομολόγους τους από τις ΗΠΑ στη διάρκεια της διημερίδας.

- Ντάλας (15-16 Απριλίου 1999). 110 ευρωπαϊκές ΜΜΕ που προέρχονταν από τον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου και των πολυμέσων συναντήθηκαν με 65 ομολόγους τους από τις ΗΠΑ. Επιπλέον διοργανώθηκαν 10 εργαστήρια στον τομέα των τεχνολογιών των πληροφοριών από την Επιτροπή.

Το Σεπτέμβριο του 1999 η Επιτροπή δημοσίευσε πρόσκληση υποβολής προτάσεων για σχέδια εκδηλώσεων με σκοπό τη σύναψη διατλαντικών εταιρικών σχέσεων, στο πλαίσιο της οποίας υποβλήθηκαν 19 προτάσεις και επιλέχθηκαν 4 σχέδια για τη διοργάνωση εκδηλώσεων το 2000/2001. Επιπλέον, η Επιτροπή διευκόλυνε τη συμμετοχή αμερικανικών επιχειρήσεων στην εκδήλωση Europartenariat του Πότσδαμ τον Οκτώβριο του 1999.

Σύστημα πληροφόρησης και συνεργασίας

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι ΗΠΑ αναπτύσσουν μια βάση δεδομένων πληροφόρησης και συνεργασίας φιλική προς τις ΜΜΕ. Το αμερικανικό υπουργείο εμπορίου ανέπτυξε ήδη μια αρχική σελίδα TABD/ΜΜΕ που παρέχει πληροφορίες σχετικά με υπηρεσίες [287] και με επικείμενες εκδηλώσεις για τις ΜΜΕ. Η αμερικανική πλευρά παρέδωσε μια προκαταρκτική μελέτη σκοπιμότητας στην Επιτροπή, στην οποία εξετάζονται οι δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ για δραστηριότητες σύναψης εταιρικών σχέσεων και για δίκτυα συνεργασίας.

[287] http://www.tasbi.com.

Εξάλλου, τον Οκτώβριο του 1998 τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης διενήργησαν έρευνα για να διαβλέψουν καλύτερα τις προθέσεις οργανισμών όπως τα εμπορικά επιμελητήρια σχετικά με τις σημερινές ή τις μελλοντικές συμφωνίες τους με εταίρους από τη Βόρεια Αμερική.

* Συνεργασία με τον Καναδά

Στο πλαίσιο της εμπορικής πρωτοβουλίας Ευρωπαϊκής Ένωσης - Καναδά (ECTI), που δρομολογήθηκε τον Δεκέμβριο του 1998, τονίστηκε ο σημαντικός ρόλος του ιδιωτικού τομέα στην προώθηση της συνεργασίας μεταξύ ΜΜΕ της ΕΕ και του Καναδά. Με την ευκαιρία μιας πρώτης συνάντησης εργασίας με ομοσπονδίες των ΜΜΕ τον Ιανουάριο του 1999, η Επιτροπή κάλεσε τις ομοσπονδίες εκπροσώπησης των ΜΜΕ στην ΕΕ να συνεργαστούν με τον Καναδά και να διαρθρώσουν αναλόγως τις μελλοντικές τους εργασίες. Συγκροτήθηκε μια ομάδα καθοδήγησης της συνεργασίας των ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Καναδά.

Στη διάρκεια του 1999 άνοιξαν γραμμές επικοινωνίας και δίαυλοι ροής πληροφοριών, ενώ οι καναδικές αρχές προσπάθησαν να εντοπίσουν ενδιάμεσους οργανισμούς των καναδικών ΜΜΕ για τη διοργάνωση μιας συνάντησης με την ομάδα καθοδήγησης. Η διαδικασία έχει επιχειρηματικό ενδιαφέρον και πρόκειται να εστιαστεί σε συγκεκριμένους τομείς.

Επίσης, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας ECTI, τα σχέδια ενίσχυσης του διαλόγου μεταξύ της διοίκησης και των επιχειρήσεων οδήγησαν στη δημιουργία μιας καναδοευρωπαϊκής στρογγυλής τράπεζας για επιχειρήσεις, γνωστής με την ονομασία CERT. Συγκροτήθηκε από την επιχειρηματική κοινότητα, συμμετέχουν δε περίπου 20 επιχειρήσεις από τον Καναδά και από την ΕΕ.

Σκοπός των εκπροσώπων της επιχειρηματικής κοινότητας που συμμετέχουν είναι να γίνει η CERT η πρώτη φωνή των ευρωπαϊκών και καναδικών επιχειρήσεων που θα συμβουλεύει την καναδική κυβέρνηση και την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της σχετικά με τα διμερή και πολυμερή εμπορικά και επενδυτικά θέματα.

Η πρωτοβουλία αυτή δρομολογήθηκε στις Βρυξέλλες στις 16 Ιουνίου 1999 την παραμονή της διάσκεψης κορυφής ΕΕ - Καναδά στη Βόννη παρουσία του καναδού υπουργού εμπορίου και του αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

16.3 Συνεργασία με την Ιαπωνία

Η βιομηχανική συνεργασία αποτελεί έναν από τους τέσσερις πυλώνες της πολιτικής για την ανταγωνιστικότητα [288]. Ο στόχος είναι να ενισχυθεί η παρουσία της κοινοτικής βιομηχανίας σε ταχέως αναπτυσσόμενες αγορές και να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων μέσω της ανταλλαγής εμπειριών και τεχνογνωσίας, προκειμένου να διαμορφωθούν ηγέτες της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, επιστήμονες και κυβερνητικά στελέχη που θα κατανοούν ουσιαστικά την Ιαπωνία. Το 1987 ιδρύθηκε το ευρω-ιαπωνικό κέντρο βιομηχανικής συνεργασίας ως κοινοπραξία μεταξύ της Επιτροπής και του υπουργείου διεθνούς εμπορίου και βιομηχανίας (ΜΙΤΙ). Το εν λόγω κέντρο παρέχει αποτελεσματικά υπηρεσίες πληροφόρησης των επιχειρήσεων, καθώς και προγράμματα κατάρτισης. Τον Ιούνιο του 1996 άνοιξε γραφείο του κέντρου στις Βρυξέλλες.

[288] Η οποία ορίζεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Μια πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας», COM(1994) 319 της 14.9.1994.

Προσφέρονται τα εξής προγράμματα κατάρτισης:

* HRTP - Βαθύτερη κατανόηση της ιαπωνικής βιομηχανίας: απευθύνεται σε στελέχη που διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη χάραξη και στην υλοποίηση της πολιτικής των επιχειρήσεών τους ως προς την Ιαπωνία και παρέχει μια ολοκληρωμένη και καλή εποπτεία των ιαπωνικών επιχειρήσεων και της βιομηχανίας. Το πλήρες πρόγραμμα διαρκεί 11 εβδομάδες, αλλά προσφέρεται και σε βραχύτερη έκδοση 4 εβδομάδων. Οι ΜΜΕ με λιγότερους από 250 απασχολούμενους που δεν ανήκουν σε μεγαλύτερο όμιλο είναι επιλέξιμες για υποτροφία από τη ΓΔ «Επιχειρήσεις» προκειμένου να καλύψουν τα έξοδα διαβίωσης στην Ιαπωνία.

* Προγράμματα θεματικών αποστολών: δεκαπενθήμερα προγράμματα

- Μarket & Product Strategy - παρέχει πολλαπλές και αλληλοσυσχετιζόμενες απαντήσεις στο ερώτημα «πώς μετατρέπουν οι ιαπωνικές εταιρείες μια καινοτομική ιδέα σε εμπορεύσιμο προϊόν».

- Meet Asia in Japan - βοηθά τις κοινοτικές επιχειρήσεις που επιθυμούν να αναπτύξουν βιομηχανική συνεργασία με την Ασία να κατανοήσουν τα χαρακτηριστικά του ασιατικού επιχειρηματικού περιβάλλοντος και να επωφεληθούν από την εμπειρία της Ιαπωνίας ως ηγέτιδας στην περιοχή αυτή.

- Challenge Towards World Class Manufacturing - δίνει μια εκ των ένδον εικόνα για τις ιαπωνικές επιχειρηματικές αρχές όπως το KAIZEN (προσαυξητική βελτίωση), το TPM (total product maintenance - ολική συντήρηση προϊόντος) και το TQM (διαχείριση ολικής ποιότητας).

- Distribution & Business Practices in Japan - αναλύει τις μεταβαλλόμενες πρακτικές διανομής στην Ιαπωνία που προσφέρουν στους ευρωπαϊκούς κλάδους παραγωγής νέες ευκαιρίες διείσδυσης στην ιαπωνική αγορά.

* Vulcanus: Πρόγραμμα κατάρτισης για φοιτητές της ΕΕ, που αποσκοπεί να εξοικειώσει το μελλοντικό στελεχικό προσωπικό της κοινοτικής βιομηχανίας με την επιχειρηματική κουλτούρα, με την οικονομική δομή και με τους θεσμούς της Ιαπωνίας. Βοηθά επίσης στην προσωπική δικτύωση, που πολλές φορές είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη μιας επιτυχημένης βιομηχανικής συνεργασίας, και στη δημιουργία μιας ομάδας ειδικά εκπαιδευμένων πτυχιούχων που να είναι σε θέση να βοηθήσουν τους μελλοντικούς ευρωπαίους εργοδότες τους στις επιχειρηματικές σχέσεις τους με την Ιαπωνία. Υπάρχει ένα αντίστοιχο πρόγραμμα για την τοποθέτηση ιαπώνων φοιτητών σε κοινοτικές επιχειρήσεις υποδοχής.

Η υπηρεσία πληροφόρησης των επιχειρήσεων που προσφέρει το κέντρο περιλαμβάνει ένα ενημερωτικό δελτίο, έναν κατάλογο (Johogen) πηγών ενημέρωσης για το ιαπωνικό εμπόριο και την τεχνολογία, σεμινάρια για την ιαπωνική και την ευρωπαϊκή αγορά, μια βιβλιοθήκη αναφοράς και μια on-line υπηρεσία παροχής πληροφοριών [289].

[289] http://www.eujapan.com.

Η υποστήριξη προς τις ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής ´Ενωσης προκειμένου να αναπτύξουν την ικανότητά τους να εξάγουν στην Ιαπωνία παρέχεται μέσω του προγράμματος EXPROM. Το πρόγραμμα EXPROM περιλαμβάνει δύο πυλώνες:

* Το κοινοτικό πρόγραμμα προώθησης των εξαγωγών με τίτλο «Gateway to Japan». Αυτή η εκστρατεία προώθησης των εξαγωγών εστιάζεται ειδικά στις ανάγκες των ΜΜΕ με αποδεδειγμένες εξαγωγικές δυνατότητες. Το πρόγραμμα διευκολύνει την είσοδο στην ιαπωνική αγορά μέσω εμπορικών αποστολών προς την Ιαπωνία και μέσω της συμμετοχής σε εμπορικές εκθέσεις στην Ιαπωνία για 10 κοινοτικούς εξαγωγικούς τομείς που θεωρούνται τομείς υψηλού δυναμικού στην Ιαπωνία.

* Το πρόγραμμα κατάρτισης ανώτατων στελεχών (ETP Ιαπωνία). Το μακροπρόθεσμο αυτό πρόγραμμα κατάρτισης σε θέματα διαχείρισης συνίσταται σε 12μηνη εκμάθηση της ιαπωνικής γλώσσας, σε πανεπιστημιακά σεμινάρια και σε εξάμηνη «ενδοεπιχειρησιακή κατάρτιση» σε μία ή περισσότερες ιαπωνικές επιχειρήσεις. Το πρόγραμμα έχει σχεδιαστεί με σκοπό να βοηθήσει τους συμμετέχοντες να κατανοήσουν και να προσανατολιστούν καλύτερα στη μοναδική και σύνθετη επιχειρηματική κουλτούρα και γλώσσα της Ιαπωνίας. Οι συμμετέχοντες είναι άνδρες και γυναίκες που έχουν πανεπιστημιακή μόρφωση και διετή τουλάχιστον επαγγελματική πείρα.

16.4 Συνεργασία με τη Μεσόγειο, με τη Λατινική Αμερική και με την Ασία

* Πρόγραμμα χρηματοδότησης ECIP για την προώθηση της σύστασης κοινών επιχειρήσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής, της περιφέρειας της Μεσογείου και της Νότιας Αφρικής.

Η Επιτροπή εκπόνησε ένα ειδικό μέσο με τίτλο «European Community Investment Partners - ECIP» [290] (250 εκατ. ευρώ για την περίοδο 1995-1999) με σκοπό τη διευκόλυνση των άμεσων επενδύσεων στις χώρες της Μεσογείου, της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής και της Νότιας Αφρικής.

[290] Κανονισμός του Συμβουλίου αριθ. 213/96 (ΕΚ), ΕΕ L 28 της 6.2.1996, σ. 2.

Το ECIP χρηματοδοτεί τη σύσταση κοινών επιχειρήσεων μεταξύ επιχειρήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τοπικών επιχειρήσεων, καθώς και συμφωνίες για την εκχώρηση αδειών εκμετάλλευσης. Απευθύνεται κατ' αρχάς στις ΜΜΕ, αλλά μπορούν να επωφεληθούν από αυτό και μεγάλες επιχειρήσεις. Ωστόσο, οι μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις αποκλείονται από το πρόγραμμα.

Το 1997 και το 1998 εγκρίθηκαν 648 αιτήσεις χρηματοδότησης συνολικού ύψους άνω των 65 εκατ. ευρώ.

Στο πλαίσιο των τεσσάρων χρηματοδοτικών διευκολύνσεων που προσφέρει το πρόγραμμα, μπορούν να χορηγηθούν συγχρηματοδοτήσεις για την υποστήριξη δράσεων που αφορούν τον εντοπισμό εταίρων και επενδυτικών σχεδίων (διευκόλυνση 1: επιχορηγήσεις), μελέτες σκοπιμότητας ή/και πιλοτικά σχέδια (διευκόλυνση 2: άτοκες προκαταβολές), τη σύσταση κοινής επιχείρησης (διευκόλυνση 3: συμμετοχή στο κεφάλαιο) και δράσεις κατάρτισης, παροχής τεχνικής βοήθειας ή βοήθειας στη διαχείριση κοινών επιχειρήσεων (διευκόλυνση 4: επιχορήγηση για ΜΜΕ ή άτοκες προκαταβολές για μεγάλες επιχειρήσεις).

Το πρόγραμμα ECIP έχει καταδείξει τη σημασία του για τις ΜΜΕ. Την περίοδο 1988-1998, η διευκόλυνση 1 βοήθησε περισσότερες από 42 000 ΜΜΕ στην αναζήτηση εταίρων και επενδυτικών σχεδίων και σχεδιάστηκαν επενδύσεις αξίας άνω των 3,5 δισεκατ. ευρώ στις αναπτυσσόμενες χώρες μετά την εκτέλεση συγχρηματοδοτούμενων δράσεων στο πλαίσιο μιας ή περισσότερων διευκολύνσεων του προγράμματος ECIP.

Το μεγαλύτερο μέρος (92 %) των επενδύσεων που πραγματοποιήθηκαν είναι σε ΜΜΕ:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Το πρόγραμμα ECIP έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 1999.

* MEDA: συνεργασία με την περιφέρεια της Μεσογείου

Από το 1992 η Επιτροπή συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στην προώθηση της διεθνικής συνεργασίας μεταξύ ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Μεσογείου βάσει του παλιού προγράμματος Med-Invest. Οι δράσεις αυτές ενοποιήθηκαν στη διάρκεια του 1996 στο πλαίσιο της χρηματοδότησης MEDA.

Σε 10 από τις 12 μεσογειακές χώρες εγκαταστάθηκαν Κέντρα Ανταπόκρισης των Eυρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης (EICC). Αυτά τα κέντρα ανταπόκρισης των EIC παρέχουν στις ΜΜΕ τις απαραίτητες πληροφορίες για τις δραστηριότητες και τα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Συμμετοχή των μεσογειακών ΜΜΕ στα μέσα σύναψης εταιρικών σχέσεων:

- Η συμμετοχή των μεσογειακών ΜΜΕ στις δράσεις Europartenariat και Interprise ενθαρρύνθηκε. Από το 1992 περισσότερες από 3 000 ΜΜΕ της μεσογειακής λεκάνης έχουν συμμετάσχει σε 14 εκδηλώσεις Europartenariat. Το 1998 η εκδήλωση Europartenariat που πραγματοποιήθηκε στο Apeldoorn (Κάτω Χώρες) υποδέχθηκε 212 επιχειρήσεις που προέρχονταν από μεσογειακές τρίτες χώρες, ενώ η εκδήλωση που έγινε στην Βαλένθια (Ισπανία) αρίθμησε τη μεγαλύτερη συμμετοχή από μεσογειακές χώρες με 331 επιχειρήσεις. Το 1999, 231 μεσογειακές ΜΜΕ συμμετείχαν στην εκδήλωση Europartenariat της Βιέννης και ανάλογος αριθμός ταξίδεψαν στη Γερμανία για την εκδήλωση Europartenariat του Βρανδεμβούργου (Οκτώβριος 1999).

- Η μέθοδος σύναψης εταιρικών σχέσεων (Med-Partenariat και Med-Interprise) διαδόθηκε στη Μεσόγειο. Έχουν ήδη διεξαχθεί πέντε εκδηλώσεις Med-Partenariat (Τουρκία, Απρίλιος 1994 Μαρόκο, Μάιος 1995 Ισραήλ, Οκτώβριος 1995 Ιορδανία, Ιούλιος 1997 Τυνησία, Σεπτέμβριος 1997) με ιδιαίτερα υψηλή συμμετοχή. Οι πρωτοβουλίες Med-Interprise προκαλούν επίσης αυξανόμενο ενδιαφέρον (12 εκδηλώσεις Med-Interprise έχουν κιόλας διεξαχθεί στην Τυνησία, στην Τουρκία, στο Μαρόκο, στο Λίβανο, στην Κύπρο, στη Συρία, στην Αίγυπτο, στη Μάλτα και στην Παλαιστινιακή Αρχή, ενώ άλλες προετοιμάζονται για το 1999 και το 2000). Το 1998 πραγματοποιήθηκε μια εκδήλωση Med-Interprise στη Συρία (Δαμασκός και Χαλέπι) στον κλάδο της κλωστοϋφαντουργίας, εκδήλωση η οποία έδωσε την ευκαιρία να συναντηθούν οι σύροι επιχειρηματίες με τους ευρωπαίους ομολόγους τους.

Συνολικά οι δράσεις Europartenariat, Med-Partenariat και Med-Interprise έδωσαν τη δυνατότητα σε περισσότερες από 5 000 επιχειρήσεις των εταίρων μεσογειακών χωρών να συνάψουν σχέσεις με τις ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής Ένωσης με συγκεκριμένους στόχους.

* Al-Invest: Συνεργασία με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής

Μετά την επιτυχημένη ολοκλήρωση της πρώτης φάσης του Al-Invest (41 εκατ. ευρώ για την περίοδο 1996-2000), η Επιτροπή αποφάσισε να δρομολογήσει το Al-Invest II (43 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2001-2004). Το Al-Invest [291] αποσκοπεί να προωθήσει τόσο την διεθνοποίηση όσο και τη σύναψη εταιρικών σχέσεων μεταξύ ΜΜΕ των δύο περιφερειών, ιδίως ενθαρρύνοντας την ετήσια διοργάνωση 50 τομεακών συναντήσεων, οι οποίες είναι συναντήσεις μεταξύ επιχειρήσεων που έχουν προηγουμένως προετοιμαστεί από ευρωπαϊκούς και λατινοαμερικανικούς φορείς οι οποίοι συνεργάζονται και συμφωνούν σε μια κοινή ημερήσια διάταξη. Περίπου 6 500 ΜΜΕ επωφελήθηκαν από αυτό το πρόγραμμα.

[291] http://www.al-invest.org.

Το Al-Invest II είναι ένα πρόγραμμα αποκεντρωμένο (αυτό σημαίνει ότι οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται υπό την αιγίδα του υποστηρίζονται πρωτίστως από ιδιωτικούς φορείς όπως τα εμπορικά επιμελητήρια, οι βιομηχανικοί σύνδεσμοι και οι εταιρείες παροχής συμβουλών, που υποβάλλουν επίσης προτάσεις για τομεακές συναντήσεις προς έγκριση από την Επιτροπή) και «προσανατολισμένο προς τα αποτελέσματα» (η χρηματοδοτική συμμετοχή της Επιτροπής είναι στην πραγματικότητα αυστηρώς ανάλογη προς τα συγκεκριμένα αποτελέσματα που επιτυγχάνουν οι εμπλεκόμενοι φορείς).

Στις 24/26 Φεβρουαρίου 1999 πραγματοποιήθηκε στην πόλη του Μεξικού μια εκδήλωση Al-Partenariat, η οποία αφορούσε τους τομείς των χημικών προϊόντων, των τροφίμων, της υγειονομικής περίθαλψης, των δερμάτινων προϊόντων, της κατεργασίας μετάλλου, των τηλεπικοινωνιών και της κλωστοϋφαντουργίας. Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, 242 ευρωπαϊκές ΜΜΕ συναντήθηκαν με 600 περίπου ομολόγους τους από το Μεξικό, τη Γουατεμάλα, το Ελ Σαλβαδόρ, την Κόστα Ρίκα, τον Παναμά, την Ονδούρα και τη Νικαράγουα.

Πέρα από τις τομεακές αυτές συναντήσεις δημιουργήθηκε ένα δίκτυο νοτιοαμερικανικών οργανώσεων («Eurocentros de cooperaciσn empresarial»), το οποίο διασυνδέθηκε με τα ευρωπαϊκά δίκτυα συνεργασίας και πληροφόρησης (κυρίως το BC-NET και το BRE) που λειτουργούν πλήρως στις περισσότερες λατινοαμερικανικές χώρες. Το δίκτυο αυτό συμπληρώθηκε με την προσθήκη μιας ηλεκτρονικής υπηρεσίας παροχής πληροφοριών Νότου-Νότου, που ονομάζεται TIPS.

* ASIA-INVEST: Συνεργασία με τις ασιατικές χώρες [292]

[292] http://www.asia-invest.com.

Το Asia-Invest (35 εκατ. ευρώ για το 1997-2002) αποσκοπεί να διευκολύνει την επιχειρηματική συνεργασία μεταξύ οικονομικών φορέων από την Ευρώπη και από την Ασία. Περιλαμβάνει διάφορα μέσα για τη μεγαλύτερη αύξηση των εμπορικών και επενδυτικών ροών και για τη βελτίωση της ενημέρωσης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, σχετικά με τις επιχειρηματικές ευκαιρίες στην Ασία. Το 1996 το Asia-Invest επεκτάθηκε στην Κίνα με πρόσθετο προϋπολογισμό 10 εκατ. ευρώ. Το ASIA-INVEST το διαχειρίζεται μια γραμματεία εγκατεστημένη στις Βρυξέλλες.

Asia-Interprise και Asia-Partenariat

Επτά εκδηλώσεις Asia-Interprise, που πραγματοποιήθηκαν στη Μαλαισία, στην Κίνα και στην Ταϊλάνδη (1999) και στη Γαλλία (1998), κινητοποίησαν 582 επιχειρήσεις από την Ασία και 351 από την ΕΕ.

Στο πλαίσιο του προγράμματος Asia-Partenariat διοργανώθηκαν δύο εκδηλώσεις:

- Η εκδήλωση ASEAN-EU Partenariat στη Σιγκαπούρη το Νοέμβριο του 1997, κατά την οποία 296 επιχειρήσεις από τις χώρες του ASEAN συναντήθηκαν με 264 από την ΕΕ στο πλαίσιο της διοργάνωσης άνω των 1 600 συναντήσεων μέχρι τώρα έχουν αναφερθεί 30 συμφωνίες συνεργασίας.

- Η εκδήλωση EU-India Partenariat στο Νέο Δελχί το Μάρτιο του 1999, κατά την οποία 407 επιχειρήσεις από την Ινδία συναντήθηκαν με 306 επιχειρήσεις από την ΕΕ στο πλαίσιο της διοργάνωσης άνω των 3 700 συναντήσεων. 79 συμφωνίες έχουν ήδη συναφθεί ή είναι πολύ πιθανό να συναφθούν.

Το Asia-Invest προωθεί τη συμμετοχή των ασιατικών επιχειρήσεων στις εκδηλώσεις Europartenariat. Το αποτέλεσμα της προσπάθειας είναι η συμμετοχή 694 ασιατικών επιχειρήσεων σε 7 εκδηλώσεις Europartenariat.

16.5 Συνεργασία με τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη

* TACIS: Πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας για τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (NΑΚ).

Η ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα είναι ένας από τους στόχους προτεραιότητας του προγράμματος TACIS για τα νέα ανεξάρτητα κράτη (ΝΑΚ) και τη Μογγολία. Η υποστήριξη προς τις ΜΜΕ παρέχεται μέσω των διαφόρων προγραμμάτων που περιγράφονται παρακάτω.

Κέντρα Επικοινωνίας των Επιχειρήσεων (BCC)

Τα κέντρα επικοινωνίας των επιχειρήσεων (BCC) δημιουργήθηκαν για να παρέχουν πληροφορίες σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) σε όλα τα ΝΑΚ. Τα κέντρα αυτά, που συνήθως είναι εγκατεστημένα στα εμπορικά επιμελητήρια, αποτελούν μια μοναδική πηγή τοπικών πληροφοριών επιχειρηματικού ενδιαφέροντος τόσο για επιχειρήσεις της περιφέρειάς τους όσο και για επιχειρήσεις από άλλα νέα ανεξάρτητα κράτη και από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το σύστημα αποσκοπεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη του τομέα των ΜΜΕ και της τοπικής βιομηχανίας με τη μετάδοση εμπειρογνωμοσύνης και εμπειριών από τις ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα κέντρα προωθούν την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ ΜΜΕ των ΝΑΚ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με εξαγωγικές ευκαιρίες, με δυνατότητες ίδρυσης κοινών επιχειρήσεων με ξένους και εγχώριους εταίρους και με επενδυτικές ευκαιρίες στο εξωτερικό. Τα BCC δημιουργούν δεσμούς με τα επιχειρηματικά δίκτυα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προωθούν τη δημιουργία παρόμοιων οργανισμών σε άλλες πόλεις και περιφέρειες των Νέων Ανεξάρτητων Κρατών και παρέχουν κατάρτιση σε θέματα διαχείρισης ΜΜΕ.

Οργανισμοί ανάπτυξης των ΜΜΕ (SMEDA)

Οι οργανισμοί ανάπτυξης των ΜΜΕ (SMEDA) παρέχουν συμβουλές, καθοδήγηση και κατάρτιση σε νέους και εν ενεργεία επιχειρηματίες στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη. Αποτελούν ένα σημαντικό μέσο με το οποίο το TACIS υποστηρίζει την ανάπτυξη ιδιωτικών επιχειρήσεων στα ΝΑΚ. Συμπληρώνουν το έργο των BCC. Οι οργανισμοί ανάπτυξης βοηθούν διευθυντές επιχειρήσεων να καταρτίσουν επιχειρηματικά σχέδια και τους παρέχουν την υποστήριξη που χρειάζονται για να παρουσιάσουν την επιχείρησή τους σε δυνητικούς ξένους επενδυτές. Στη συνέχεια, τα BCC προσφέρουν τις υπηρεσίες του δικτύου τους προκειμένου να βοηθήσουν τις ΜΜΕ να βρουν τους κατάλληλους εταίρους και παρέχουν πληροφορίες σχετικά με το επιχειρηματικό περιβάλλον - οι SMEDA και τα BCC συχνά είναι εγκατεστημένα στον ίδιο τόπο. Η διαφοροποίησή τους γίνεται ολοένα και πιο δυσδιάκριτη.

Πολλοί SMEDA έχουν επωφεληθεί ή επωφελούνται από προγράμματα στήριξης επιχειρήσεων του TACIS. Το TACIS έχει εστιάσει την προσοχή του στη διαδικασία δημιουργίας SMEDA.

Στο πλαίσιο της στήριξης των ΜΜΕ από το TACIS δημιουργήθηκαν 23 SMEDA στη Ρωσία, χάρη σε τοπικές, δημόσιες και ιδιωτικές πρωτοβουλίες. Το δίκτυό τους επεκτάθηκε και περιλαμβάνει πλέον 46 SMEDA. Το TACIS εξακολουθεί να υποστηρίζει το δίκτυο παρέχοντας κατάρτιση και πληροφόρηση. Η κατάρτιση περιλαμβάνει θέματα όπως η εκκίνηση μιας επιχείρησης, η κατάρτιση ενός επιχειρηματικού σχεδίου και η παροχή συμβουλών σε επιχειρηματίες.

Η τεχνογνωσία που παρέχεται στους SMEDA στο πλαίσιο του TACIS καλύπτει την παροχή συμβουλών από εμπειρογνώμονες της ΕΕ, την κατάρτιση προσωπικού και επισκέψεις μελέτης σε κράτη μέλη της ΕΕ για το τοπικό προσωπικό. Πιο πρόσφατα, το πρόγραμμα TACIS συνεργάστηκε με τους SMEDA προκειμένου να τους βοηθήσει να αναπτύξουν ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών για τους πελάτες τους, στο οποίο περιλαμβάνονται πιο εξειδικευμένες δραστηριότητες. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η κατάρτιση για γυναίκες επιχειρηματίες και η εξειδικευμένη καθοδήγηση επιχειρηματιών σε βασικούς βιομηχανικούς τομείς.

Μέσω της τεχνογνωσίας που έχει διαθέσει, το TACIS προσπαθεί να δημιουργήσει οργανισμούς που θα εξακολουθήσουν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη των ΜΜΕ στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη για πολύ μακρύτερο χρονικό διάστημα από τη διάρκεια του κάθε προγράμματος. Οι μελλοντικές δραστηριότητες του TACIS θα επικεντρωθούν στην προώθηση των δικτύων SMEDA και BCC σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Πρόγραμμα ευρωπαϊκού δικτύου υπηρεσιών πεπειραμένων στελεχών (ESSN)

Το ευρωπαϊκό δίκτυο υπηρεσιών πεπειραμένων στελεχών (ESSN) δημιουργήθηκε προκειμένου να δώσει τη δυνατότητα σε ιδιοκτήτες και διευθυντικά στελέχη ΜΜΕ στα ΝΑΚ και στη Μογγολία να αποκτήσουν πρόσβαση στην τεχνογνωσία και στην πείρα συνταξιούχων διευθυντών και επαγγελματιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πεπειραμένοι επαγγελματίες της επιχειρηματικής κοινότητας προερχόμενοι από μία από τις 23 ευρωπαϊκές οργανώσεις πεπειραμένων εμπειρογνωμόνων επισκέπτονται επιχειρήσεις που επιθυμούν να επωφεληθούν από την τεχνογνωσία της ΕΕ και αναλαμβάνουν αποστολές διάρκειας έως 6 εβδομάδων. Ο κύριος στόχος του προγράμματος είναι η υποστήριξη της διαδικασίας μετάβασης σε μια οικονομία της αγοράς με επίκεντρο την ιδιωτικοποίηση και την αναδιάρθρωση επιχειρήσεων.

Οι εμπειρογνώμονες της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρέχουν συμβουλές σε ΜΜΕ που σχεδιάζουν να ιδιωτικοποιηθούν ή που έχουν ήδη ιδιωτικοποιηθεί και χρειάζονται καθοδήγηση κατά την περίοδο της αναδιάρθρωσης. Οι οργανισμοί στήριξης ή ενθάρρυνσης ΜΜΕ, όπως τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή τα ιδρύματα κατάρτισης, δεν είναι επιλέξιμοι για υποστήριξη.

Η οργάνωση-εταίρος θα πρέπει να εξασφαλίζει τη στέγαση, την τοπική μεταφορά, υπηρεσίες διερμηνείας, μετάφρασης και γραμματειακή υποστήριξη.

Ενθαρρύνεται η πραγματοποίηση δεύτερων αποστολών σε συνέχεια των πρώτων. Κατόπιν υπάρχει η δυνατότητα συμμετοχής σε ένα πρόγραμμα κατάρτισης σε συνδυασμό με εργασία στην Ευρώπη. Διάφορα σεμινάρια διοργανώνονται στα ΝΑΚ προκειμένου να καταρτιστούν τα στελέχη των ΝΑΚ που συμμετέχουν ενεργά στην εξεύρεση λύσεων για προβλήματα των επιχειρήσεων.

16.6 Συνεργασία για την ανάπτυξη (χώρες ΑΚΕ)

Στις 23 Ιουνίου 2000 υπογράφηκε η νέα Συμφωνία Cotonou, η οποία αντικατέστησε τη σύμβαση Λομέ IV-α, τη συμφωνία που αποτελεί τη νομική βάση της συνεργασίας για την ανάπτυξη και η οποία καλύπτει το σύνολο των πολιτικών, οικονομικών και εμπορικών σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των 77 συνδεδεμένων χωρών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (των χωρών ΑΚΕ). Η Επιτροπή, παρουσιάζοντας τις πιθανότητες επανεκκίνησης της εταιρικής σχέσης ΕΕ-ΑΚΕ, υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η στήριξη του ιδιωτικού τομέα, ο οποίος πρέπει να διαδραματίσει κινητήριο ρόλο στη διαδικασία ανάπτυξης. Η εμβάθυνση του διαλόγου μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, η εταιρική σχέση, η δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για τις επιχειρήσεις, η πρόσβαση στους συντελεστές παραγωγής, και ιδίως στις ξένες επενδύσεις, είναι τα βασικά στοιχεία της νέας συμφωνίας.

Από το Νοέμβριο του 1998 έχει χαραχθεί μια νέα στρατηγική για τη στήριξη της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα και ιδίως των ΜΜΕ, που αποτελούν τον κύριο κορμό του ιδιωτικού τομέα στις χώρες αυτές. Δεδομένου ότι η φάση της μακροοικονομικής σταθερότητας έχει ολοκληρωθεί στην πλειονότητα των περιπτώσεων, ενδείκνυται τώρα να γίνουν μεταρρυθμίσεις δεύτερης γενιάς στο πλαίσιο μιας προσέγγισης που περιλαμβάνει και τα τρία επίπεδα, μακροοικονομικό, μεσοοικονομικό και μικροοικονομικό. Έχουν ήδη οριστικοποιηθεί ή ετοιμάζονται μηχανισμοί για τα τρία αυτά επίπεδα, οι οποίοι αποσκοπούν κυρίως να βοηθήσουν τις ΜΜΕ των χωρών ΑΚΕ.

Το CDE (κέντρο για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, πρώην CDI) υποστηρίζει τη δημιουργία, την επέκταση, τη διαφοροποίηση και την αναδιάρθρωση επιχειρήσεων παραγωγής προϊόντων ή παροχής υπηρεσιών από τις χώρες ΑΚΕ, καθώς επίσης τη διεύρυνση της εμπειρογνωμοσύνης και των ικανοτήτων των συμβούλων και των εταιρειών παροχής συμβουλών. Οργανώνει συναντήσεις προσέγγισης μεταξύ επιχειρήσεων ΑΚΕ/ΕΕ και ενθαρρύνει την ανάπτυξη τεχνικών, εμπορικών και χρηματοοικονομικών εταιρικών σχέσεων μεταξύ επιχειρηματιών ΑΚΕ/ΕΕ. Το CDE δέχεται ετησίως περίπου 1 000 αιτήσεις για την παροχή βοήθειας και χρησιμοποιεί προϋπολογισμό 5 εκατ. ευρώ το χρόνο για να χρηματοδοτήσει περίπου 350 νέες άμεσες παρεμβάσεις υπέρ των ΜΜΕ τόσο των χωρών ΑΚΕ όσων και των ευρωπαϊκών.

Στο πλαίσιο των εθνικών και περιφερειακών ενδεικτικών προγραμμάτων μπορούν να υλοποιηθούν και άλλες δράσεις ειδικά για τις ΜΜΕ. Λόγω της συμπληρωματικότητας των ρόλων τους, η Επιτροπή, η ΕΤΕπ και το Κέντρο για την Ανάπτυξη των πιχειρήσεων εφαρμόζουν στενή επιχειρησιακή συνεργασία. Για παράδειγμα, το CDE επιλέγει «αποδεκτά» σχέδια που μπορούν να επωφεληθούν ευκολότερα από πρόσβαση στους πόρους της ΕΤΕπ, ενώ ορισμένα συνολικά δάνεια της ΕΤΕπ προς τις τοπικές ΜΜΕ συνοδεύονται από τεχνική βοήθεια που παρέχει η Επιτροπή και το CDE. Οι ευρωπαϊκές ΜΜΕ παρεμβαίνουν γενικά στην υλοποίηση της κοινοτικής βοήθειας για την ανάπτυξη αναλαμβάνοντας συμβάσεις έργων, προμηθειών και υπηρεσιών.

Για να αυξήσει τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών ΜΜΕ στις συμβάσεις αυτές, η Επιτροπή βελτίωσε την παροχή πληροφοριών στο Ιnternet [293] για τα διαθέσιμα προγράμματα, για τα οποία υποβάλλονται περισσότερες από 800 αιτήσεις ημερησίως. Προκειμένου να βελτιώσει τη γνώση των κοινοτικών κανονισμών και των μηχανισμών στήριξης των ΜΜΕ η Επιτροπή εξετάζει την πιθανότητα επέκτασης του δικτύου των Eυρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης σε χώρες ΑΚΕ.

[293] http://europa.eu.int/comm/development/index_en.htm.

16.7 Συνεργασία με τη Νότια Αφρική

Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος ανασυγκρότησης και ανάπτυξης της Νότιας Αφρικής η Επιτροπή προσφέρει στήριξη στον τομέα των ΜΜΕ απευθυνόμενη στα θύματα του apartheid. Η στήριξη αυτή αφορά τη δημιουργία εξειδικευμένων θεσμικών οργάνων που να παρέχουν τις απαραίτητες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες για την ανάπτυξη των ΜΜΕ: «Small and Micro Enterprise Development Programme» (11 εκατ. ευρώ, με τη συνεργασία της KHULA Finance), «Trade and Investment Programme for SMEs» (8,9 εκατ. ευρώ, με τη συνεργασία του οργανισμού προώθησης επιχειρήσεων NTSIKA). Αφορά επίσης την παροχή βοήθειας για τη σύσταση επιχειρήσεων σε τομείς που παρουσιάζουν τοπικά αναπτυξιακό δυναμικό: «Community Projects Fund Support Programme in the Free State» (17 εκατ. ευρώ, γεωργικές επιχειρήσεις) και «Support to the Wild Coast Spatial Development Initiative» (12,8 εκατ. ευρώ, επιχειρήσεις του αγροτουρισμού). Στο μέλλον προβλέπεται να συνεχιστεί η στήριξη των ΜΜΕ προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης μέσων όπως το επιχειρηματικό κεφάλαιο, σε συνεργασία με την ΕΤΕπ και με τους τοπικούς εξειδικευμένους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Στις 11 Οκτωβρίου 1999 υπογράφηκε μια συνολική συμφωνία εμπορίου, ανάπτυξης και συνεργασίας, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2000 προκειμένου να βάλει σε κάποια οργάνωση τις σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της χώρας.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η παρούσα έκθεση εκφράζει τους στόχους του ολοκληρωμένου προγράμματος για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις [294] ως πλαισίου για το συντονισμό των διαφόρων δράσεων της Ένωσης υπέρ των ΜΜΕ οι οποίες αναλαμβάνονται στο πλαίσιο της πολιτικής των επιχειρήσεων ή άλλων κοινοτικών πολιτικών, καθώς και των συντονισμένων δράσεων. Καταδεικνύει ότι η διάσταση των ΜΜΕ έχει ενσωματωθεί πλέον στις κοινοτικές πολιτικές που μπορούν να τις επηρεάσουν και ότι οι ΜΜΕ συγκαταλέγονται στις προτεραιότητες μεγάλου αριθμού προγραμμάτων, ορισμένα από τα οποία προβλέπουν ειδικά μέτρα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

[294] COM(1994) της 3.6.1994 όπως αναπροσαρμόστηκε από το COM(1996) 329 της 10.7.1996.

Επιβεβαιώνεται η πολιτική προτεραιότητα για τις ΜΜΕ και το επιχειρηματικό πνεύμα (επιχειρηματικότητα).

Οι τελευταίες εξελίξεις από τα τέλη του 1997 και μετά δείχνουν ότι οι ΜΜΕ βρίσκονται στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών πολιτικών. Πρώτα απ' όλα στο πλαίσιο της λεγόμενης διαδικασίας του Λουξεμβούργου, που διέπει τον ευρωπαϊκό συντονισμό των εθνικών πολιτικών δράσης για την απασχόληση, η προαγωγή του επιχειρηματικού πνεύματος στους άνδρες και τις γυναίκες συνιστά μια από τις προτεραιότητες που συμμερίζονται τα κράτη μέλη, της οποίας η παρακολούθηση συντονίζεται από την Επιτροπή. Ομοίως, στο πλαίσιο της λεγομένης διαδικασίας του Cardiff, τα κράτη μέλη αναπτύσσουν ένα ευνοϊκότερο κανονιστικό περιβάλλον για τις ΜΜΕ. Οι διάφορες αυτές διαδικασίες εντάσσονται στους γενικούς προσανατολισμούς οικονομικής πολιτικής [295]. Στη συνέχεια, το σχέδιο δράσης BEST, που περιλαμβάνει δράσεις τις οποίες αναλαμβάνουν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη, υλοποιείται σε συνεργασία με τα κράτη μέλη προκειμένου να βελτιωθεί το περιβάλλον των επιχειρήσεων. Στον τομέα των διαρθρωτικών ταμείων που στηρίζουν τις εθνικές δράσεις στις ενισχυόμενες περιοχές της Ένωσης, οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής καλούν τα κράτη μέλη να δώσουν προτεραιότητα στις ΜΜΕ στα προγράμματά τους, λαμβάνοντας συγχρόνως υπόψη το στόχο της ισότητας ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών. Σε ένα άλλο επίπεδο, που είναι ωστόσο εξαιρετικά επίκαιρο, η πρωτοβουλία e-Europe [296], την οποία υπέβαλε η Επιτροπή στο έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας (23/24 Μαρτίου 2000), ενθαρρύνει τις κυβερνήσεις να δημιουργήσουν στην Ευρώπη μια οικονομία που θα βασίζεται στη γνώση και θα στηρίζεται σε ένα επιχειρηματικό πνεύμα ευνοϊκό για τη χρηματοδότηση και την ανάπτυξη νέων ιδεών. Καλεί ιδίως τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν δικτυακούς τόπους στο Internet φιλικούς προς τις επιχειρήσεις προκειμένου να βελτιώσουν την πληροφόρηση και το διάλογο και να διευκολύνουν τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας στα συμπεράσματά του χαρακτηρίζει ως ζήτημα στρατηγικής προτεραιότητας την εγκαθίδρυση ενός κλίματος ευνοϊκού για τη δημιουργία και την ανάπτυξη επιχειρήσεων και καλεί την Επιτροπή να υποβάλει ανακοίνωση με θέμα μια ανοικτή, καινοτομική και επιχειρηματική Ευρώπη, καθώς επίσης να παρουσιάσει το πολυετές πρόγραμμα 2001-2005 για τις επιχειρήσεις και το επιχειρηματικό πνεύμα. Καλεί επίσης το Συμβούλιο και την Επιτροπή να εκπονήσουν έναν ευρωπαϊκό χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις, να δρομολογήσουν μια διαδικασία συγκριτικής αξιολόγησης για τον εντοπισμό των καλών πρακτικών, κυρίως όσον αφορά θέματα κόστους και χρόνου που απαιτείται για τη σύσταση μιας επιχείρησης και όσον αφορά το ύψος του επενδυόμενου επιχειρηματικού κεφαλαίου, καθώς και να επανεξετάσουν τα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΤΕπ και του ΕΤαΕ που αφορούν τις επιχειρήσεις. Τέλος, η διαδικασία ανταλλαγής εμπειριών και καλών πρακτικών όσον αφορά τις πολιτικές και τα μέτρα στήριξης των ΜΜΕ, που δρομολογήθηκε στο πλαίσιο των συντονισμένων δράσεων, έλαβε την έγκριση του Συμβουλίου, που κάλεσε την Επιτροπή να συνεχίσει στην ίδια οδό.

[295] COM(2000) 214 της 11.4.2000.

[296] COM(1999) 687.

Μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, ο ευρωπαϊκός χάρτης για τις μικρές επιχειρήσεις εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 13 Ιουνίου του 2000 και έγινε ευνοϊκά δεκτός από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Feira (19/20 Ιουνίου 2000). Το τελευταίο αυτό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε επίσης το σχέδιο δράσης e-Europe 2002. Ακόμη, η Επιτροπή εξέδωσε τον Απρίλιο του 2000 την ανακοίνωση για την πολιτική υπέρ των επιχειρήσεων στην οικονομία της γνώσης και ενέκρινε την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και το επιχειρηματικό πνεύμα 2001-2005, η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Δεκέμβριο 2000.

Όλες αυτές οι πρωτοβουλίες έχουν ως κοινό σημείο ότι τείνουν προς την εφαρμογή περισσότερο αποτελεσματικών πολιτικών, ακόμη και πολιτικών εξαιρετικών επιδόσεων, ιδίως όσον αφορά τις επιχειρήσεις και μάλιστα τις μικρότερες από αυτές. Πράγματι, διαγράφεται μια σύγκλιση των πολιτικών υπέρ της βελτίωσης του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων και της στήριξής τους. Η σύγκλιση αυτή επιτυγχάνεται χάρη σε μηχανισμούς συντονισμού όπως είναι οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση, όπως έχουν μεταφερθεί στα εθνικά προγράμματα δράσης για την απασχόληση, οι προσανατολισμοί των διαρθρωτικών ταμείων, όπως αντικατοπτρίζονται στα προγράμματα των κρατών μελών, η συγκριτική αξιολόγηση και η ανταλλαγή και μεταβίβαση των βέλτιστων πρακτικών χάρη στις συντονισμένες δράσεις.

Την 1η Ιανουαρίου 2000 δημιουργήθηκε μια νέα Γενική Διεύθυνση αρμόδια για θέματα επιχειρήσεων, η οποία συνενώνει τις παλιές Γενικές Διευθύνσεις που ήταν αρμόδιες για θέματα βιομηχανίας και ΜΜΕ καθώς και τη Διεύθυνση καινοτομίας.

Αυξημένη συμμετοχή των ΜΜΕ στα κοινοτικά προγράμματα

Γενικά διαπιστώνεται βελτίωση της συμμετοχής των ΜΜΕ στα κοινοτικά προγράμματα. Η Επιτροπή προσπάθησε τα τελευταία χρόνια να ενισχύσει την αξιολόγηση των δράσεων αυτών στις ΜΜΕ, όπως καταδεικνύει η θεματική αξιολόγηση για τον αντίκτυπο των διαρθρωτικών ταμείων στις ΜΜΕ και η αξιολόγηση που αφορά τα προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (Ε&ΤΑ).

Πέρα από το τρίτο πολυετές πρόγραμμα για τις ΜΜΕ (1997-2000), που είναι ειδικά αφιερωμένο στις ΜΜΕ, τα κυριότερα προγράμματα ή μέσα στήριξης των ΜΜΕ είναι πρωτίστως τα διαρθρωτικά ταμεία, στη συνέχεια η ΕΤΕπ και το ΕΤαΕ, τα ερευνητικά προγράμματα και, στον ένα ή στον άλλο βαθμό, τα υπόλοιπα κοινοτικά προγράμματα.

Η θεματική αξιολόγηση για τον αντίκτυπο των διαρθρωτικών ταμείων στις ΜΜΕ καταδεικνύει ότι την περίοδο 1994-1999 περίπου το 18,2 % των κεφαλαίων διοχετεύτηκαν σε 800 000 περίπου ΜΜΕ, δηλαδή ποσό που αντιστοιχεί σε 21,3 δισεκατ. ευρώ. Οι ΜΜΕ συνιστούν προτεραιότητα για την επόμενη περίοδο 2000-2006 ως φορείς περιφερειακής ανταγωνιστικότητας. Κατά συνέπεια, τα προγράμματα θα πρέπει να επικεντρωθούν ακόμη περισσότερο στις ανάγκες των επιχειρήσεων.

Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση των ΜΜΕ παραμένει θεμελιώδες ζήτημα για τις ΜΜΕ. Πέρα από τις πρωτοβουλίες όπως τα προγράμματα JEV (Joint European Venture - κοινή ευρωπαϊκή επιχείρηση), CREA (χρηματοδότηση εκκίνησης) και το δίκτυο άτυπων επενδυτών («άγγελοι επιχειρήσεων»), οι δραστηριότητες της ΕΤΕπ και του ΕΤαΕ επικεντρώθηκαν περισσότερο στις ΜΜΕ ιδίως στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Ανάπτυξη και απασχόληση». 49 000 ΜΜΕ, από τις οποίες το 85 % ήταν μικρές επιχειρήσεις, επωφελήθηκαν από συνολικά δάνεια της ΕΤΕπ στη διάρκεια των πέντε τελευταίων ετών. Ένα δισεκατομμύριο ευρώ, που προήλθε από το πλεόνασμα της ΕΤΕπ, διατέθηκε στο σκέλος ΜΜΕ για πράξεις εξαγοράς συμμετοχής σε εταιρείες επιχειρηματικών κεφαλαίων που χρηματοδοτούν ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας ή με αναπτυξιακό δυναμικό ή για πράξεις επιμερισμού του κινδύνου με τις τράπεζες, ποσό από το οποίο περισσότερο από το μισό αναλήφθηκε. Ορισμένες από αυτές τις πράξεις υλοποιήθηκαν με τη βοήθεια του ΕΤαΕ, ιδίως ο ευρωπαϊκός μηχανισμός τεχνολογιών (ΕΜΤ-125 εκατ. ευρώ), το ΕΜΤ-εκκίνηση επιχειρήσεων (168 εκατ. ευρώ), καθώς και το σύστημα παροχής εγγυήσεων για ΜΜΕ (168 εκατ. ευρώ). Ο όγκος των εγγυήσεων του ΕΤαΕ υπέρ των ΜΜΕ ανέρχεται σε 879 εκατ. ευρώ, δηλαδή στο 33 % του συνόλου των πράξεων παροχής εγγυήσεων. Μετά από πρόσκληση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας το Μάρτιο του 2000 τα χρηματοδοτικά μέσα της Ένωσης, ιδίως της ΕΤΕπ και του ΕΤαΕ, θα επανεξεταστούν προκειμένου να στραφούν προς την εκκίνηση επιχειρήσεων (start-ups) υψηλής τεχνολογίας και προς άλλες πρωτοβουλίες επιχειρηματικού κεφαλαίου.

Στα προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, η συμμετοχή των ΜΜΕ υπερδιπλασιάστηκε στη διάρκεια του τέταρτου προγράμματος-πλαισίου σε σχέση με το προηγούμενο πρόγραμμα. Πράγματι, 14 754 ΜΜΕ συμμετείχαν κατά την περίοδο 1994-1998 σε σύγκριση με τις 5 424 της περιόδου 1990-1994. Οι 14 754 ΜΜΕ που συμμετείχαν αντιπροσώπευαν το 28,5 % των σχεδίων και απορρόφησαν άνω του 20 % του συνολικού προϋπολογισμού. Ο καθορισμός ενός ενιαίου σημείου επαφών για τις ΜΜΕ, η απλούστευση των διαδικασιών υποβολής αίτησης συμμετοχής για τις ΜΜΕ, καθώς και τα ειδικά μέτρα για τις ΜΜΕ (διερευνητικές επιχορηγήσεις και σχέδια CRAFT) διευκόλυναν τη συμμετοχή τους, η οποία αναμένεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο στη διάρκεια του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου, που εφαρμόζεται σήμερα, κυρίως χάρη στο οριζόντιο πρόγραμμα «Καινοτομία και προώθηση της συμμετοχής των ΜΜΕ».

Όσον αφορά την επαγγελματική κατάρτιση, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο αποτελεί το πρωταρχικό χρηματοδοτικό μέσο που στηρίζει τις πολιτικές των κρατών μελών. Παρόλο που τα δεδομένα για τη συμμετοχή των ΜΜΕ είναι ακόμη σχετικά ανακριβή, εκτιμάται ότι οι ΜΜΕ κυριαρχούν στα σχέδια που εμπίπτουν στο στόχο 4 και η συμμετοχή τους κυμαίνεται μεταξύ του 40 % και του 90 % για τα προγράμματα της περιόδου 1994-1999. Στην πρωτοβουλία ADAPT οι ΜΜΕ εκτιμάται ότι συμμετέχουν στο 15 % των σχεδίων, στα οποία πρέπει να προστεθεί ένα 45 % των σχεδίων που αποβλέπουν στη στήριξη των ΜΜΕ ή στη σύσταση επιχειρήσεων. Ο πυλώνας της ανάπτυξης του επιχειρηματικού πνεύματος, που περιλαμβάνουν οι κατευθυντήριες γραμμές τις οποίες καλούνται να θέσουν σε εφαρμογή τα κράτη μέλη βάσει της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, αναμένεται να αυξήσει τη σημασία που προσδίδεται στις ΜΜΕ κατά την προσεχή περίοδο προγραμματισμού 2000-2006. Όσον αφορά το πρόγραμμα Leonardo, η συμμετοχή των ΜΜΕ στα σχέδια υπερβαίνει το 20 % κατά μέσο όρο, παρόλο που οι ΜΜΕ δεν αποτελούν στόχο προτεραιότητας του προγράμματος.

Στον τομέα της διεθνούς συνεργασίας ένα από τα σημαντικά γεγονότα της περιόδου που έληξε ήταν η προετοιμασία της μελλοντικής διεύρυνσης της Ένωσης που μεταφράζεται στο σταδιακό άνοιγμα του τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις ΜΜΕ για τις υποψήφιες για ένταξη χώρες.

Παρόλες τις προόδους που σημειώθηκαν είναι επιθυμητές ορισμένες ακόμη βελτιώσεις, ιδίως όσον αφορά την αξιολόγηση του αντίκτυπου των προγραμμάτων για τις ΜΜΕ

Θα πρέπει να γίνουν βελτιώσεις ιδίως στο θέμα της αξιολόγησης του αντικτύπου των κοινοτικών προγραμμάτων για τις ΜΜΕ. Πράγματι, για τα προγράμματα που μπορούν να επηρεάσουν τις ΜΜΕ, θα πρέπει να προβλεφθεί μια κατηγορία ΜΜΕ μεταξύ των δικαιούχων (με διάκριση των τάξεων μεγέθους <250, <50 και <10 απασχολουμένων) από την αρχή κιόλας του προγράμματος, έτσι ώστε να μπορούν να συλλεγούν στη συνέχεια πληροφορίες σχετικά με την πραγματική συμμετοχή των ΜΜΕ και να πραγματοποιηθούν συγκρίσεις. Τα ερευνητικά προγράμματα χρησιμοποιούν ένα στατιστικό σύστημα με το οποίο εξάγονται ακριβή δεδομένα σχετικά με την συμμετοχή των ΜΜΕ. Από την άλλη πλευρά, για τα προγράμματα της Ένωσης που συγχρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία για παράδειγμα, η Επιτροπή επαφίεται στα διαφορετικά συστήματα αξιολόγησης των κρατών μελών. Για τη διευκόλυνση της συλλογής των δεδομένων και των αξιολογήσεων η Επιτροπή έχει καταρτίσει μεθοδολογικά έγγραφα για τα κράτη μέλη, τα οποία περιλαμβάνουν δείκτες αντικτύπου και αποτελέσματος.

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των ΜΜΕ εξακολουθεί να είναι η πρόσβασή τους στα κοινοτικά προγράμματα, συχνά λόγω έλλειψης πληροφόρησης, αλλά επίσης επειδή οι σχετικές διαδικασίες τούς φαίνονται περίπλοκες. Η Επιτροπή προσπάθησε σε μεγάλο αριθμό προγραμμάτων να απλουστεύσει τις διαδικασίες υποβολής αίτησης συμμετοχής, όπως στα ερευνητικά προγράμματα για τα οποία οι ΜΜΕ μπορούν να υποβάλουν τα σχέδιά τους ανά πάσα στιγμή και και να λάβουν απάντηση μέσα σε τρεις μήνες. Εξάλλου, η πρόσβαση στις πληροφορίες για τα προγράμματα βελτιώθηκε σαφώς χάρη στη χρήση του Ιnternet. Επιπλέον, η αντίστροφη ροή (επιστροφή) των πληροφοριών, από πλευράς επιχειρήσεων και πολιτών, διευκολύνεται, για παράδειγμα, χάρη σε δικτυακούς τόπους όπως ο «διάλογος με τις επιχειρήσεις», που βοηθούν να ληφθούν καλύτερα υπόψη οι ανάγκες τους.

Για μια αυξημένη συνεργασία με όλους τους εταίρους με σκοπό τη δημιουργία μιας επιχειρηματικότερης Ευρώπης και την ενθάρρυνση της ίδρυσης και της ανάπτυξης δυναμικών, καινοτομικών επιχειρήσεων που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης.

Μπορεί οι κοινοτικές δράσεις να συμβάλλουν στη δημιουργία ενός πρόσφορου περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, οι προσπάθειες των κρατών μελών είναι επίσης σημαντικές. Υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 157 της συνθήκης ΕΚ ορίζει ότι «η Κοινότητα και τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να εξασφαλίζονται οι αναγκαίες προϋποθέσεις για την εξασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της Κοινότητας». Η Επιτροπή συνεργάζεται πολύ στενά με τα κράτη μέλη προωθώντας την ανταλλαγή και τη μετάδοση των βέλτιστων πρακτικών και τη σύγκριση των επιδόσεων. Η μεθοδολογία των συντονισμένων δράσεων και η διαδικασία της συγκριτικής αξιολόγησης, για παράδειγμα, έχουν ως σκοπό να συμβάλουν στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των κρατικών πολιτικών που στηρίζουν τις ΜΜΕ. Γι' αυτό, είναι ουσιαστικής σημασίας η συνέχιση της συνεργασίας όλων των ενδιαφερομένων φορέων, συμπεριλαμβανομένων των επαγγελματικών οργανώσεων, προκειμένου οι κοινές προσπάθειες να κάνουν μια Ευρώπη πιο ισχυρή και πιο ανταγωνιστική.