Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών 'Αξιολόγηση της ενδιάμεσης φάσης του TIDE (Τεχνολογική πρωτοβουλία υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων)'"

(2001/C 357/06)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών που τιτλοφορείται "Αξιολόγηση της ενδιάμεσης φάσης του TIDE (Κοινοτική τεχνολογική πρωτοβουλία υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων)" (COM(2000) 727 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής, με ημερομηνία 20 Νοεμβρίου 2000, να ζητήσει τη γνωμοδότησή της επί του θέματος, σύμφωνα με το άρθρο 265, 1η παράγραφος, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Πρόεδρου της, της 7ης Φεβρουαρίου 2001, να αναθέσει την προετοιμασία της σχετικής γνωμοδότησης στην επιτροπή 5 "Κοινωνική πολιτική, δημόσια υγεία, προστασία των καταναλωτών, έρευνα, τουρισμός"·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (έγγρ. CdR 65/2001 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 5 στις 19 Απριλίου 2001 [Εισηγητής: ο κ. Pella (I/ΕΛΚ)]·

υιοθέτησε ομόφωνα κατά την 39η σύνοδο ολομελείας της 13ης και 14ης Ιουνίου 2001 (συνεδρίαση της 13ης Ιουνίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Η τεχνολογική πρωτοβουλία υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων (TIDE) είναι μία κοινοτική πρωτοβουλία για την προώθηση και εφαρμογή της τεχνολογίας η οποία αποσκοπεί στην τόνωση της δημιουργίας εσωτερικής αγοράς για την τεχνολογία αποκατάστασης στην Ευρώπη, προκειμένου να διευκολυνθεί η κοινωνικοοικονομική ενσωμάτωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων.

1.2. Το μέρος της πρωτοβουλίας που είναι γνωστό ως "ενδιάμεση φάση" κάλυψε την περίοδο 1993-94 και είχε ως στόχο να αποτελέσει τον σύνδεσμο μεταξύ της δοκιμαστικής φάσης του TIDE, η οποία άρχισε το 1991, και των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης που είχαν προβλεφθεί στο πλαίσιο του Προγράμματος "Εφαρμογών Τηλεματικής", το οποίο ξεκίνησε το 1994.

1.3. Έπειτα από πρόσκληση υποβολής προσφορών, η οποία δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της 21ης Απριλίου 1993, επελέγησαν από την Επιτροπή, τον Νοέμβριο του 1993 και τον Απρίλιο του 1994, 55 έργα.

1.4. Μετά από την ολοκλήρωση των έργων αυτών πραγματοποιήθηκε, μεταξύ του 1999 και του 2000, συνολική αξιολόγηση της πρωτοβουλίας.

1.5. Πράγματι, η ενδιάμεση φάση της πρωτοβουλίας TIDE αξιολογήθηκε από ομάδα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων με βάση την εκτίμηση των επιτευγμάτων, των αποτελεσμάτων και των επιπτώσεων των δραστηριοτήτων, όπως απαιτεί η απόφαση του Συμβουλίου, της 21ης Σεπτεμβρίου 1993, η οποία συνιστά την νομική βάση της πρωτοβουλίας.

2. Αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της ενδιάμεσης φάσης της πρωτοβουλίας TIDE

2.1. Τα 55 έργα που συνεκτιμήθηκαν αφορούν τους ακόλουθους τομείς εφαρμογής της τεχνολογίας:

α) πρόσβαση στην τεχνολογία και σε συναφείς υπηρεσίες

β) κατ' οίκον διαβίωση και εξ αποστάσεως φροντίδα

γ) κινητικότητα και μεταφορές

δ) τεχνολογίες ελέγχου και χειρισμού

ε) αποκατάσταση και βελτίωση των λειτουργικών ικανοτήτων

στ) θέματα σχετικά με τον χρήστη και την αγορά

2.2. Κατά την αξιολόγηση ελήφθησαν, επίσης, υπόψη οι πέντε αρχές με τις οποίες πρέπει να συμμορφούνται οι εργασίες κάθε έργου, σύμφωνα με όσα ορίζονται στην απόφαση του Συμβουλίου:

- η αρχή της επικέντρωσης στο χρήστη

- η αρχή του προσανατολισμού στην αγορά

- η αρχή της καινοτομίας και της τεχνολογικής προσαρμογής

- η αρχή της πολυεπιστημονικής προσέγγισης

- η αρχή της τεχνολογικής επαλήθευσης.

2.3. Κατά την εξέταση των αποτελεσμάτων, η ομάδα αξιολόγησης διαπίστωσε ευρείες αποκλίσεις όσον αφορά τα επιτεύγματα και το βαθμό συμμόρφωσης των έργων στις πέντε αρχές.

2.4. Εντοπίστηκαν επίσης σημαντικές διαφορές μεταξύ των έξι τομέων εφαρμογής ως προς τη συνολική επιτυχία των επιτευγμάτων τους όσον αφορά την εκμετάλλευση και την υιοθέτησή τους από την αγορά.

3. Γενικές συστάσεις της ομάδας αξιολόγησης

3.1. Ολοκληρώνοντας τις εργασίες της, η ομάδα αξιολόγησης της ενδιάμεσης φάσης TIDE διατύπωσε τρεις γενικές συστάσεις:

- "Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να συνεχίσει να υποστηρίζει μια ευρεία και ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων που αφορούν τους ηλικιωμένους και τα άτομα με ειδικές ανάγκες, προκειμένου να προωθήσει την ανάπτυξη και την υιοθέτηση προϊόντων και υπηρεσιών της τεχνολογίας αποκατάστασης για διάφορα είδη χρηστών".

- "Ως αναπόσπαστο τμήμα αυτής της προσπάθειας, πρέπει να υπάρξουν πειστικές και επαρκώς χρηματοδοτούμενες δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης προς όφελος των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες τόσο στο πλαίσιο των τεχνολογιών της κοινωνίας των πληροφοριών όσο και σε άλλους τομείς έρευνας".

- "Οι εν λόγω δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης θα πρέπει να συμπληρώνονται από ένα σημαντικό πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης που να επιτρέπει την διάδοση και την υιοθέτηση των συστημάτων και των υπηρεσιών των νέων τεχνολογιών της κοινωνίας των πληροφοριών προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες στο πνεύμα της 'πρόσβασης σε όλους'".

4. Ειδικές συστάσεις της ομάδας αξιολόγησης

4.1. Επιπλέον, η ομάδα αξιολόγησης διατύπωσε και δεκατρείς (13) ειδικές συστάσεις, οι οποίες εκτίθενται στο έγγραφο που αποτελεί αντικείμενο εξέτασης του παρόντος σχεδίου γνωμοδότησης.

4.2. Η Επιτροπή δίδει συγκεκριμένη απάντηση σε όλες τις συστάσεις που διατυπώθηκαν από τους εμπειρογνώμονες της ομάδας αξιολόγησης, καταδεικνύοντας ότι πολλές εξ αυτών υλοποιήθηκαν έμπρακτα στο πλαίσιο ειδικών προγραμμάτων που τέθηκαν σε εφαρμογή από την Επιτροπή μεταγενέστερα της ενδιάμεσης φάσης της πρωτοβουλίας TIDE.

5. Εφαρμογή των συστάσεων που διατύπωσε η ομάδα αξιολόγησης

5.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί τις απαντήσεις που δίδει η Επιτροπή στις συστάσεις των εμπειρογνωμόνων της ομάδας αξιολόγησης.

5.2. Ειδικότερα, εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι πολλές από αυτές τις συστάσεις - και πρωτίστως οι τρεις συστάσεις γενικού περιεχομένου, οι οποίες παρέχουν σημαντικές κατευθυντήριες γραμμές για κάθε μετέπειτα σχετική πρωτοβουλία - υλοποιήθηκαν έμπρακτα στο πλαίσιο έργων και πρωτοβουλιών της Επιτροπής που τέθηκαν σε εφαρμογή πριν από τη διενέργεια της αξιολόγησης της ενδιάμεσης φάσης της πρωτοβουλίας TIDE.

5.3. Η πρώτη από τις γενικές συστάσεις ("Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να συνεχίσει να υποστηρίζει μια ευρεία και ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων που αφορούν τους ηλικιωμένους και τα άτομα με ειδικές ανάγκες, προκειμένου να προωθήσει την ανάπτυξη και την υιοθέτηση προϊόντων και υπηρεσιών της τεχνολογίας αποκατάστασης για διάφορα είδη χρηστών") εφαρμόσθηκε στο Τέταρτο Πρόγραμμα Πλαίσιο (1994-1998) και εξακολουθεί να λαμβάνεται υπόψη στο Πέμπτο Πρόγραμμα Πλαίσιο (1998-2002).

5.4. Η δεύτερη γενική σύσταση ("Ως αναπόσπαστο τμήμα αυτής της προσπάθειας, πρέπει να υπάρξουν πειστικές και επαρκώς χρηματοδοτούμενες δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης προς όφελος των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες τόσο στο πλαίσιο των τεχνολογιών της κοινωνίας των πληροφοριών όσο και σε άλλους τομείς έρευνας") υλοποιήθηκε απτά με τις πρωτοβουλίες που ανελήφθησαν εντός του Πέμπτου Προγράμματος Πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τις δραστηριότητες έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΕΤΑ) (1998-2000).

5.5. Η τρίτη γενική σύσταση ("Οι εν λόγω δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης θα πρέπει να συμπληρώνονται από ένα σημαντικό πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης που να επιτρέπει την διάδοση και την υιοθέτηση των συστημάτων και των υπηρεσιών των νέων τεχνολογιών της κοινωνίας των πληροφοριών προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες στο πνεύμα της πρόσβασης για όλους") συναρτάται άμεσα με την πρωτοβουλία της Επιτροπής που τιτλοφορείται "Ηλεκτρονική Ευρώπη - κοινωνία των πληροφοριών για όλους", καθώς και με την ανακοίνωσή της "Για μια Ευρώπη χωρίς φραγμούς για τα άτομα με ειδικές ανάγκες".

5.6. Αλλά και οι δεκατρείς ειδικές συστάσεις τίθενται εν μέρει σε εφαρμογή στο Πέμπτο Πρόγραμμα Πλαίσιο.

5.7. Η ΕΤΠ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία η σύσταση σχετικά με την αρχή της πολυεπιστημονικής προσέγγισης δεν έχει τύχει εφαρμογής στο πλαίσιο της παρούσας πρωτοβουλίας και καλεί την Επιτροπή να μεριμνήσει δεόντως επ' αυτού.

6. Συμπερασματικές παρατηρήσεις

Η Επιτροπή των Περιφερειών:

6.1. επιβεβαιώνει όσα επισημάνθηκαν στην πρόσφατη γνωμοδότησή της με θέμα "Για μια Ευρώπη χωρίς φραγμούς για τα άτομα με ειδικές ανάγκες" (COM(2000) 284 τελικό)(1), επεκτείνοντάς τα και στην περίπτωση των ηλικιωμένων: "η αναζήτηση συνεργίας στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης, των μεταφορών, της εσωτερικής αγοράς, της κοινωνίας των πληροφοριών, των νέων τεχνολογιών και της προστασίας των καταναλωτών θα συμβάλει στην προώθηση των ίσων ευκαιριών".

6.2. επικροτεί την έμφαση που δίδεται στη σημασία των σύγχρονων μέσων μαζικής επικοινωνίας για τη διάδοση της ενημέρωσης σχετικά με όλες τις πρωτοβουλίες που εστιάζονται στην προώθηση και εφαρμογή των τεχνολογιών με στόχο "την τόνωση της δημιουργίας εσωτερικής αγοράς για την τεχνολογία αποκατάστασης στην Ευρώπη, προκειμένου να διευκολυνθεί η κοινωνικοοικονομική ενσωμάτωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων".

6.3. διαπιστώνει, ωστόσο, ότι είναι σκόπιμο να εξακολουθήσουν να χρησιμοποιούνται τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης (ραδιόφωνο, Τύπος) για τη διάδοση των εν λόγω πληροφοριών στους ηλικιωμένους, λαμβανομένου υπόψη του χαμηλού ποσοστού ατόμων αυτής της ηλικίας τα οποία είναι εξοικειωμένα με τα νέα μέσα ενημέρωσης (Διαδίκτυο).

6.4. προσβλέπει, συνεπώς, ότι τούτο θα συνεκτιμηθεί κατά τον προσδιορισμό των μεθόδων για τη διάδοση των επιτευγμάτων των έργων, οι οποίες χρήζουν πάντοτε προσαρμογής σε συνάρτηση με το κοινό προς το οποίο απευθύνονται.

6.5. σημειώνει ότι θα ήταν επίσης σκόπιμο να εστιασθεί η προσοχή στη σημασία της τεχνολογίας για την εξασφάλιση κοινωνικού και στεγαστικού πλαισίου το οποίο να ανταποκρίνεται στις συγκεκριμένες ανάγκες των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες.

6.6. θεωρεί, επιπλέον, ότι είναι απολύτως αναγκαίο να προβλεφθούν μορφές χρηματοοικονομικής ενίσχυσης για εκείνους που προτίθενται να αποκτήσουν τέτοιου είδους βοηθήματα, εκ παραλλήλου με μορφές συγχρηματοδότησης για τις παραγωγικές δραστηριότητες στις οποίες θα χρησιμοποιηθούν οι νέες τεχνολογίες που απορρέουν από σχέδια και έρευνες σε κοινοτική κλίμακα για καινοτόμα προϊόντα.

6.7. ευελπιστεί ότι η Επιτροπή θα προωθήσει όλες τις πρωτοβουλίες που αποβλέπουν στην καθιέρωση συνεργιών μεταξύ των κοινοτικών δράσεων, της πανεπιστημιακής έρευνας και της συμμετοχής των ενδιαφερομένων φορέων, με τη συνεργασία των τοπικών και περιφερειακών αρχών, των κρατών μελών, των ΜΚΟ και όλων των υπολοίπων φορέων του κλάδου.

6.8. επισημαίνει ότι, κατόπιν μελέτης της έκθεσης αξιολόγησης της ενδιάμεσης φάσης της πρωτοβουλίας TIDE, εμφανίζονται ελλείψεις όσον αφορά ειδικά προγράμματα στον τομέα των τεχνολογιών για τους ηλικιωμένους· ως εκ τούτου - παρότι κατανοεί τις εγγενείς δυσκολίες που θέτει αναπόφευκτα η επιδίωξη να εξοικειωθούν τα ηλικιωμένα άτομα με τις νέες τεχνολογίες και να αποκτήσουν εμπιστοσύνη σε αυτές - καλεί την Επιτροπή να προβλέψει την ανάληψη στοχοθετημένων πρωτοβουλιών προς αυτή την κατεύθυνση· ακριβώς λόγω αυτού του είδους των δυσκολιών είναι σκόπιμο να επιδιωχθεί όχι μόνο η προμήθεια αγαθών που σχετίζονται με τις νέες τεχνολογίες, αλλά και κυρίως η βελτίωση των υπηρεσιών προς τους ηλικιωμένους.

6.9. τονίζει ότι η διαμεσολάβηση των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης είναι απολύτως αναγκαία στο πλαίσιο οποιασδήποτε απόπειρας για την εξοικείωση των ηλικιωμένων με τις νέες τεχνολογίες, δεδομένου ότι οι εν λόγω οργανισμοί είναι σε θέση να προτείνουν ενδεδειγμένες πρωτοβουλίες εντός της επικράτειάς τους προς το σκοπό αυτό, επωφελούμενες από τη σχέση εμπιστοσύνης που κατορθώνουν συχνά να αναπτύξουν, σε πιο περιορισμένη κλίμακα, με τα άτομα αυτής της ηλικίας.

υπενθυμίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, λόγω της εξοικείωσής τους με την τοπική πραγματικότητα και λόγω των αρμοδιοτήτων τους στον κοινωνικό τομέα, είναι κατ'εξοχήν σε θέση να προσφέρουν την απαραίτητη στήριξη στους ηλικιωμένους, δεδομένου ότι χρηματοδοτούν συνήθως μεγάλο μέρος των μηχανισμών παροχής βοήθειας προς τους ηλικιωμένους.

6.10. συνιστά στην Επιτροπή να λάβει υπόψη της τις συστάσεις της ομάδας αξιολόγησης της ενδιάμεσης φάσης της πρωτοβουλίας TIDE και όσον αφορά τον εκσυγχρονισμό και την ολοκλήρωση των τρόπων μεταφοράς των προσώπων στο εσωτερικό της Ένωσης και, ειδικότερα, όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές οι οποίες εμφανίζουν ακόμη ελλείψεις ως προς τις απαιτήσεις των ατόμων με ειδικές ανάγκες, και η δωρεάν παροχή ορισμένων μορφών δημόσιας μεταφοράς για τους ηλικιωμένους.

6.11. παρατηρεί ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές που βρίσκονται σε περιοχές με ελκυστικότερη γεωγραφική θέση ή ευνοϊκότερες κλιματολογικές συνθήκες εφαρμόζουν ειδικές πολιτικές που ανταποκρίνονται κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο στις ανάγκες του εν λόγω πληθυσμού.

6.12. πάντοτε σε σχέση με τις παρεμβάσεις που έχουν ως σκοπό να διευκολύνουν τη μετακίνηση των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ηλικιωμένων στο εσωτερικό της Ενώσεως, υπογραμμίζει τον αποφασιστικό ρόλο των τοπικών και περιφερειακών φορέων στις παρεμβάσεις τους για τον εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών των ιστορικών κέντρων και των περιφερειακών περιοχών των πόλεων, ιδιαίτερα όσον αφορά την άρση των αρχιτεκτονικών φραγμών.

6.13. τέλος, επισημαίνει ότι είναι απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες κατά το στάδιο προγραμματισμού των κτιρίων όχι μόνο όσον αφορά τα δημόσια κτίρια, τα οποία υπόκεινται ήδη σε αποτελεσματικούς νομικούς κανόνες, αλλά κυρίως όσον αφορά τα ιδιωτικά κτίρια.

Βρυξέλλες, 13 Ιουνίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) CdR 301/2001 fin - EE C 144 της 16.5.2001, σ. 67.