Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών (2000-2004)"

(2000/C 51/12)

Στις 8 Ιουλίου 1999, και σύμφωνα με την τρίτη παράγραφο του άρθρου 23 του Εσωτερικού Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει πρόσθετη γνωμοδότηση για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα απασχόλησης, κοινωνικών υποθέσεων και δικαιωμάτων των πολιτών στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ υιοθέτησε ομόφωνα τη γνωμοδότησή της στις 12 Νοεμβρίου 1999 με βάση την εισηγητική έκθεση της διδας Hassett.

Κατά τη 368η σύνοδο ολομέλειας στις 8 και 9 Δεκεμβρίου 1999 (συνεδρίαση της 8ης Δεκεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 112 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

Στις 25 Ιανουαρίου 1995 η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για την "Πρόληψη της χρήσης ναρκωτικών"(1) (Εισηγήτρια: η κα Guillaume) στην οποία μεταξύ των άλλων σχολίαζε το πρόγραμμα δράσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών που ισχύει σήμερα (1995-1999). Η πρόσθετη αυτή γνωμοδότηση πρωτοβουλίας στηρίζεται στις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν στα πλαίσια αυτά.

1.1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών (2000-2004) περιλαμβάνει:

- πρόγραμμα για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών με συντονισμένη δράση σε όλα τα επίπεδα

- έκκληση να δοθεί στην πρόληψη η υψηλότερη προτεραιότητα

- προτάσεις για την αύξηση της ανταλλαγής εμπειριών και βέλτιστων πρακτικών

- προτάσεις για τη μείωση της προσφοράς παράνομων ναρκωτικών

- έκκληση για την ενσωμάτωση των δραστηριοτήτων Schengen που συνδέονται με την καταπολέμηση των ναρκωτικών και την εφαρμογή του προγράμματος δράσης της ΕΕ για το οργανωμένο έγκλημα

- προγράμματα για την προώθηση των ελέγχων επί της διακίνησης παράνομων ναρκωτικών σε διεθνείς συμφωνίες ανάπτυξης και εμπορίου.

1.2. Οι γενικότεροι και ειδικότεροι στόχοι του ευρωπαϊκού προγράμματος δράσης είναι οι ακόλουθοι:

- να διασφαλισθεί ότι το ζήτημα της καταπολέμησης των ναρκωτικών θα παραμείνει βασική προτεραιότητα στις εσωτερικές και εξωτερικές δράσεις της ΕΕ

- να συνεχισθεί η ολοκληρωμένη και ισορροπημένη προσέγγιση στα πλαίσια της οποίας η μείωση της προσφοράς και ζήτησης θεωρείται ως αμοιβαίως ενισχυτικό στοιχείο

- να διασφαλισθεί η παροχή αντικειμενικών, αξιόπιστων και συγκρίσιμων στοιχείων για την κατάσταση των ναρκωτικών στην ΕΕ

- να προωθηθεί η διεθνής συνεργασία και

- να δοθεί έμφαση στο ότι θα πρέπει να διατεθούν κατάλληλοι πόροι, δίδοντας μέγιστη προτεραιότητα στις πολιτικές πρόληψης.

Η ανακοίνωση προσδιορίζει επίσης ορισμένες νέες προκλήσεις, για παράδειγμα την αυξανόμενη σημασία των συνθετικών ναρκωτικών, τη σχέση μεταξύ ναρκωτικών και αστικής εγκληματικότητας, και τα σχετιζόμενα με τα ναρκωτικά προβλήματα στους τομείς της υγείας, της κοινωνικής πολιτικής και του ποινικού δικαίου. Επίσης, υπογραμμίζεται η επείγουσα ανάγκη ανάπτυξης των απαραίτητων μεθοδολογικών εργαλείων για τη συστηματική αξιολόγηση των δράσεων καταπολέμησης των ναρκωτικών σε επίπεδο ΕΕ.

1.3. Η καταπολέμηση των ναρκωτικών παραμένει στην κορυφή των πολιτικών στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των επιμέρους κρατών μελών. Η συγκέντρωση αξιόπιστων στοιχείων στο επίπεδο αυτό - για τη σημασία της χρήσης παράνομων ναρκωτικών, για τους θανάτους και τα ατυχήματα που συσχετίζονται με τα ναρκωτικά, για τις ασθένειες και τις εγκληματικές ενέργειες κ.ιπ - προκειμένου να υπάρξει μία ορθή εικόνα της κατάστασης, είναι εξαιρετικά δύσκολη. Ωστόσο, παρά τις δυσκολίες αυτές, η ετήσια έκθεση 1998 του Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας (EMCDDA) δείχνει σαφώς ότι δεν υπάρχει λόγος να είναι κανείς ικανοποιημένος.

1.4. Τα κράτη μέλη της ΕΕ και η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχουν από τα μέσα της δεκαετίας του '80 υιοθετήσει κοινά μέτρα για την καταπολέμηση της χρήσης και διακίνησης ναρκωτικών καθώς και για την προώθηση της διεθνούς συνεργασίας. Ο στόχος των δραστηριοτήτων της ΕΕ για την καταπολέμηση των ναρκωτικών, που σε γενικές γραμμές εμπίπτει στα πλαίσια της αρμοδιότητας κάθε κράτους μέλους, είναι να υποστηρίξει και να συντονίσει ορισμένες προσπάθειες στις οποίες η Ένωση μπορεί να έχει θετική συμβολή. Η μείωση της ζήτησης, η μείωση της προσφοράς καθώς και η διεθνής συνεργασία αποτελούν τα θεμέλια της σημερινής στρατηγικής της ΕΕ για την καταπολέμηση των ναρκωτικών.

1.5. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ο αγώνας κατά των ναρκωτικών είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με το γενικότερο στόχο της δημιουργίας ενός "χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης" που καθιερώθηκε με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ. Η δράση κατά των ναρκωτικών θεωρείται ως προτεραιότητα της δημόσιας υγείας (Τίτλος ΧΙΙΙ, Άρθρο 152 της Συνθήκης ΕΚ), ως προτεραιότητα της συνεργασίας στα πεδία της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών Υποθέσεων (Τίτλος VI, ΣΕΚ) καθώς και ως προτεραιότητα της διεθνούς συνεργασίας (Τίτλος V, ΣΕΚ).

1.6. Στο επίπεδο της ΕΕ, αποτελεσματικές πολιτικές και στρατηγικές μπορούν να χαραχθούν βάσει των προαναφερθέντων και με την αναζήτηση "αντικειμενικών, αξιόπιστων και συγκρίσιμων στοιχείων" για την κατάσταση των ναρκωτικών. Για την παροχή των πληροφοριών αυτών έχουν συγκροτηθεί δύο όργανα, το EMCDDA και η Μονάδα Ναρκωτικών της Europol (EDU). Το EMCDDA συγκεντρώνει και διανέμει τα μη απόρρητα στοιχεία για τη χρήση ναρκωτικών προκειμένου να υποστηριχθεί η χάραξη της πολιτικής. Η EDU ανταλλάσσει και αναλύει στοιχεία για την οργανωμένη διακίνηση ναρκωτικών και τις σχετικές εγκληματικές δραστηριότητες προκειμένου να υποστηριχθούν οι αστυνομικές ενέργειες. Η Επιτροπή τονίζει επίσης την ανάγκη θέσπισης μηχανισμών αξιολόγησης, εκτίμησης και παρακολούθησης. Οι εργασίες των δύο αυτών οργάνων συμβάλλουν στη βελτιωμένη γνώση της έκτασης και της διάστασης του προβλήματος των ναρκωτικών στην Ένωση.

1.7. Η διεθνής διάσταση της καταπολέμησης των ναρκωτικών απαιτεί εντονότερη συνεργασία λόγω της σοβαρότητας του προβλήματος και του γεγονότος ότι αποτελεί κοινή απειλή τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες.

1.8. Εν όψει της διεύρυνσης, είναι επίσης ουσιαστικό να εξεταστεί η κατάσταση στις χώρες αυτές. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση 1998 του EMCDDA "οι περισσότερες από τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αντιμετωπίζουν αυξανόμενα προβλήματα που συνδέονται με τη διακίνηση παράνομων ναρκωτικών, όπως και μια αύξηση της τοπικής κατανάλωσης ναρκωτικών"(2). Η συνεχής υποστήριξη εκ μέρους της ΕΕ π.χ. μέσω του προγράμματος phare που εφαρμόζεται σε πολλές χώρες για την καταπολέμηση των ναρκωτικών, είναι αναγκαία προκειμένου να αντιστραφεί η ανησυχητική αυτή τάση.

2. Η γνωμοδότηση της ΟΚΕ το 1995 σχετικά με την "Πρόληψη της χρήσης ναρκωτικών"(3)

2.1. Στην προηγούμενη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας του 1995, η ΟΚΕ έκρινε ότι παρά τις προσπάθειες των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών καταπολέμησης της παράνομης παραγωγής, πώλησης και προσφοράς όλων των ναρκωτικών, και παρά τη διάθεση σημαντικών πόρων, οι πολιτικές αυτές δεν είχαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Αναγνωριζόταν ότι τα κατασταλτικά μέτρα σχετικά με την προσφορά δεν μπορούν από μόνα τους να λύσουν το πρόβλημα της χρήσης ναρκωτικών.

2.2. Μολονότι υποστήριζε τη χάραξη κατασταλτικών πολιτικών που αποβλέπουν στην δίωξη όσων μετέχουν στην παραγωγή, διακίνηση και προσφορά παράνομων ναρκωτικών, η ΟΚΕ έκρινε ότι θα πρέπει να δοθεί παρόμοια έμφαση και στην προώθηση πολιτικών για την "μείωση της ζήτησης". Οι πολιτικές αυτές θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν:

- διάθεση επαρκών πόρων για προγράμματα θεραπείας, αποκατάστασης και εκπαίδευσης που θα απευθύνονται σε όσους ενδέχεται να παρουσιάζουν την τάση κατανάλωσης παράνομων ναρκωτικών

- εκπαιδευτικά και προληπτικά προγράμματα για τις ομάδες εκείνες που είναι τρωτές στον κίνδυνο κατανάλωσης παράνομων ναρκωτικών.

2.3. Ενώ η κλίμακα του προβλήματος απαιτεί μια ευρωπαϊκού επιπέδου προληπτική πολιτική, υπάρχει επίσης ανάγκη αλλαγής συμπεριφοράς. Κανένα κράτος μέλος δεν θα πρέπει να διατρέχει τον κίνδυνο να θεωρείται ως παράδεισος ναρκωτικών λόγω καινοτόμων δράσεων. Καμία περιφέρεια, πόλη, δήμος ή κοινότητα ή τοπικό σχολείο δεν θα πρέπει να ανησυχεί για τη φήμη του εάν επιθυμεί να προωθήσει μια ενεργό πολιτική για την πρόληψη της χρήσης ναρκωτικών. Μια συντονισμένη προληπτική προσέγγιση θα συμβάλει ώστε να προβληθεί προς τα έξω το πρόβλημα και θα βοηθήσει τους πολίτες σε κάθε κοινότητα να αναγνωρίσουν τις ατομικές και συλλογικές ευθύνες τους.

2.4. Η ΟΚΕ έκρινε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτεί σαφέστερη και πιο συντονισμένη πολιτική.

2.5. Στο τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, θα πρέπει να συγκροτηθούν ολοκληρωμένα δίκτυα που να βασίζονται σε ομάδες συντονισμού που θα περιλαμβάνουν:

- τοπικές και δημοτικές αρχές·

- κατάλληλα καταρτισμένο προσωπικό για την πρόληψη ναρκωτικών·

- ιατρικό και παραϊατρικό προσωπικό·

- αστυνομικά στελέχη·

- καθηγητές και διευθυντές σχολείων·

- εργοδότες και υπηρεσίες απασχόλησης·

- γονείς·

- οικογενειακές οργανώσεις, ομάδες κοινοτικής υποστήριξης, ομάδες εθελοντών·

- τοπικό Τύπο, τηλεόραση και ραδιοφωνικά δίκτυα·

- επαγγελματικούς συντονιστές πλήρους απασχόλησης·

- συντονισμό υγειονομικών υπηρεσιών, τοπικών αρχών, υπηρεσιών απασχόλησης και κοινωνικών εταίρων.

2.6. Σε εθνικό επίπεδο η ΟΚΕ συνέστησε τη συγκρότηση κέντρων συντονισμού που θα είναι υπεύθυνα για την παρακολούθηση των τοπικών και περιφερειακών ομάδων συντονισμού, θα παρέχουν ειδική βοήθεια όπου απαιτείται και θα εξασφαλίζουν αλληλοενημέρωση και συγκροτημένη αντίσταση στη χρήση ναρκωτικών.

2.7. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΟΚΕ πρότεινε να προβλεφθούν οι ακόλουθες δράσεις:

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Η ΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση ότι έχουν αναληφθεί δράσεις που ανταποκρίνονται σε μεγάλο βαθμό στις συνέπειες τις οποίες διατύπωσε στη γνωμοδότηση του 1995.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής να καταρτισθεί ένα νέο Πρόγραμμα Δράσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών (2000-2004) και θα ήθελε ιδιαίτερα να τονίσει τους ειδικούς στόχους του Προγράμματος Δράσης στους εξής πέντε τομείς:

1) Ενημέρωση

2) Δράση για τη Μείωση της Ζήτησης

3) Εδραίωση του κοινοτικού κεκτημένου

4) Δράσεις σε διεθνές επίπεδο

5) Συντονισμός, ολοκλήρωση και απλούστευση.

3.2. Σύμφωνα με την πολιτική δήλωση της Ειδικής Συνεδρίασης για τα Ναρκωτικά της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών το 1998 (UNGASS), η ΟΚΕ υιοθετεί τις βασικές αρχές της συνυπευθυνότητας, της ενσωμάτωσης του ελέγχου ναρκωτικών στις βασικές εξελίξεις, της ισορροπημένης προσέγγισης μεταξύ της μείωσης της ζήτησης και της προσφοράς, του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της υποστήριξης των πολυμερών προσεγγίσεων.

3.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί ότι, στο πλαίσιο της εκστρατείας για τη μείωση της ζήτησης, απόλυτη προτεραιότητα δίδεται στην υγεία, τις δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και στα μέσα καταπολέμησης του κοινωνικού αποκλεισμού, ώστε να επιτευχθούν οι εξής στόχοι:

- η σημαντική μείωση της χρήσης ναρκωτικών από νέους ηλικίας κάτω των 18 ετών εντός της επόμενης πενταετίας.

- η σημαντική μείωση των θανάτων που έχουν σχέση με τα ναρκωτικά εντός της επόμενης πενταετίας.

Οι στόχοι αυτοί συνήθως επιτυγχάνονται μέσω προγραμμάτων που απευθύνονται στο σύνολο του πληθυσμού μέσω βασικών δραστηριοτήτων που επικεντρώνονται στις καθημερινές ανάγκες του πληθυσμού. Η υγειονομική μέριμνα μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω αξιολόγησης των αναγκών συγκεκριμένων κοινοτήτων· η εκπαίδευση μπορεί να προωθηθεί μέσω σχολικών προγραμμάτων, ανεξάρτητων δραστηριοτήτων για νέους και κοινοτικών δικτύων· η έρευνα θα πρέπει να αποτελεί τμήμα ευρύτερων ερευνών για τον πληθυσμό και η κατάρτιση μπορεί να παρέχεται ως τμήμα ευρύτερης προετοιμασίας του εργατικού δυναμικού.

3.3.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι, μεταξύ των άλλων, η κατάλληλη χρήση των νέων μέσων μαζικής ενημέρωσης, και ιδιαίτερα του Ίντερνετ, για την υλοποίηση και την αξιολόγηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων πρόληψης, μπορεί να είναι χρήσιμη στον τομέα της εκπαίδευσης και της ευαισθητοποίησης.

3.4. Η Επιτροπή δίνει σημαντική έμφαση στον κρατικό και ημικρατικό τομέα. Ωστόσο, η ΟΚΕ σημειώνει από την εμπειρία της ότι είναι σημαντικό να ληφθούν υπόψη τα ευρύτερα πρότυπα κοινωνικής συνεργασίας, που υφίστανται σε πολλά κράτη μέλη. Η πρόταση τονίζει την ανάγκη χρησιμοποίησης τόσο του Συστήματος Δημόσιας Υγείας όσο και του Εκπαιδευτικού Συστήματος, κυρίως σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, αλλά αναφέρεται μόνο στη σημασία της εκπαίδευσης των νέων από τους ίδιους τους νέους, των μη κυβερνητικών οργανισμών καθώς και της κοινωνίας γενικότερα. Αναφέρεται επίσης ελάχιστα στις υφιστάμενες μορφές συνεργασίας π.χ. για την εγκληματικότητα και την έλλειψη τάξεως, την οικονομική αναδιοργάνωση, τη βελτίωση της υγείας και τη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και τοπικών κυβερνήσεων.

3.5. Η αρχή της συνυπευθυνότητας απαιτεί μια ολοκληρωμένη και εξισορροπημένη προσέγγιση. Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός είναι ουσιαστικό να χρησιμοποιηθούν οι πόροι που διατίθενται στα πλαίσια της κοινωνικής εταιρικής σχέσης. Η ΟΚΕ θα ήθελε να τονίσει την ανάγκη δημιουργίας εταιρικών σχέσεων μέσω μιας δήλωσης προτάσεων στην οποία να αναφέρονται παραδείγματα που να αφορούν μεταξύ άλλων την πρόληψη στο χώρο εργασίας και την έναρξη συνεργασίας π.χ. μεταξύ μεταφορέων και τελωνειακών αρχών.

3.6. Όσον αφορά τις εμπειρίες από το πρόγραμμα πρόληψης της χρήσης ναρκωτικών 1996-2000, είναι επιτακτικό να ενσωματωθούν τα αποτελέσματά του στο νέο προτεινόμενο Πρόγραμμα Δράσης, όταν εφαρμοσθεί. Τα αποτελέσματα πρέπει να γνωστοποιηθούν, να αναπτυχθούν και να διαδοθούν όπου ενδείκνυται. Οι επιτυχίες συχνά επισημαίνονται, αλλά είναι σημαντικό να αξιολογούνται και οι αποτυχίες. Κατά το σχεδιασμό νέων δράσεων θα πρέπει να μπορούμε να μαθαίνουμε από τις εμπειρίες μας. Αυτό τονίζει την ανάγκη για πολυκλαδικές και πολυδιάστατες αντιδράσεις σε τοπικό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο.

3.7. Γενικά, η πρώτη "δοκιμαστική" χρήση ναρκωτικών γίνεται γιατί κάποιος γνωστός προσφέρει ναρκωτικά. Συνεπώς χρειάζεται να ενισχυθεί η πρόληψη κατά τη συγκρότηση των ομάδων συνομηλίκων, πράγμα που έχει αναγνωριστεί ευρύτατα. Είναι αναγκαίο να συμμετάσχουν οι ίδιοι οι νέοι από την αρχή στην κατάρτιση των προγραμμάτων πρόληψης.

3.8. Η σχέση μεταξύ ναρκωτικών, οινοπνεύματος και καπνού είναι πολυσύνθετη. Σε ορισμένα πλαίσια είναι σαφές ότι η χρήση μιας από τις ουσίες αυτές οδηγεί στη χρήση άλλης. Σε άλλες καταστάσεις αυτό δεν είναι τόσο προφανές. Η διαφορά όσον αφορά νομοθετικό καθεστώς δημιουργεί ένα περαιτέρω δίλημμα. Οι προληπτικές στρατηγικές για το κάπνισμα και το οινόπνευμα μπορούν να έχουν επίσης επίδραση στην πρόληψη της πρώτης χρήσης παράνομων ναρκωτικών. Είναι επίσης απόλυτα αναγκαίο να τονισθούν οι κίνδυνοι του συνδυασμού ουσιών π.χ. ναρκωτικών και οινοπνεύματος. Η στρατηγική αυτή, ωστόσο, θα πρέπει να αναγνωρίζει ότι η σύνδεση γίνεται μεταξύ των ατόμων της ίδιας ομάδας ηλικίας και όχι μεταξύ των ουσιών αυτών καθεαυτών. Η χρήση ουσιών συχνά συνδέεται κυρίως με τη δυνατότητα διάθεσης. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι οι κίνδυνοι για την υγεία δεν περιορίζονται στα απαγορευμένα ναρκωτικά και ότι πολλά από τα νέα συνθετικά ναρκωτικά είναι ανεξέλεγκτα στα κράτη μέλη.

3.9. Για να χαραχθεί μια ουσιαστική στρατηγική προς μείωση της προσφοράς, είναι απαραίτητο να εξασφαλισθεί η εφαρμογή που συμφωνήθηκε από την ΕΕ στα πλαίσια του προγράμματος δράσης της ungass. Αυτό τονίζει ακόμη περισσότερο τη σημασία της συμμετοχής της ΕΕ στη διεθνή συνεργασία για την καταπολέμηση των ναρκωτικών στα πλαίσια των ευρύτερων στόχων των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στις δυνατότητες που προσφέρει η Συνθήκη για ισχυρότερες γενικές εξωτερικές δράσεις κατά των ναρκωτικών μέσω της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής για την ασφάλεια.

3.10. Υπάρχει τώρα γενική αναγνώριση ότι το πρόβλημα της χρήσης παράνομων ναρκωτικών και της εξάρτησης είναι κοινό σε όλα τα κράτη μέλη. Ενώ χρειάζεται να ενισχυθεί η κατασταλτική πολιτική με την εναρμόνιση των ποινών, απαιτείται επίσης ένα δυναμικό ευρωπαϊκό πλαίσιο προληπτικής πολιτικής, που θα ενισχύεται από τα συγκεκριμένα μέτρα που προβλέπει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Οι νέες διατάξεις της Συνθήκης επιτρέπουν μια συντονισμένη και ευρεία πολιτική προσέγγιση, που είναι αναγκαία για τη μείωση τόσο της προσφοράς όσο και της ζήτησης. Δεδομένου ότι το 8 % του παγκόσμιου εμπορίου αφορά, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, το λαθρεμπόριο ναρκωτικών, η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη χάραξης μιας συνεκτικής πολιτικής της ΕΕ για την καταπολέμηση της παραγωγής και του λαθρεμπορίου ναρκωτικών. Απαιτείται ευρύτερος συντονισμός στους τομείς της Δικαιοσύνης των Εσωτερικών Υποθέσεων και της Εξωτερικής Πολιτικής. Η σημασία των ευρωπαϊκών και τοπικών πολιτικών είναι να διαθέτουν οι τοπικές κοινότητες όταν θα τεθούν μπροστά στην πρόκληση, τους μηχανισμούς που μπορούν να δραστηριοποιηθούν για να εξασφαλίσουν μακροπρόθεσμη λύση. Χωρίς μια εθνική πολιτική, οι τοπικές κοινότητες συχνά αντιδρούν με συναισθηματικό και υποκειμενικό τρόπο.

3.11. Η ΟΚΕ επικροτεί τη δράση της ΕΕ για τα συνθετικά ναρκωτικά. Η Κοινή Δράση(4) αποσκοπεί στη δημιουργία ενός μηχανισμού ταχείας ανταλλαγής πληροφοριών για τα συνθετικά ναρκωτικά και την αξιολόγηση των κινδύνων της για να επιτραπεί η εφαρμογή μέτρων ελέγχου για τις ψυχότροπες ουσίες ,πού διενεργείται στα κράτη μέλη, και για τα νέα συνθετικά ναρκωτικά.

3.12. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται μια πιο σαφή και συντονισμένη πολιτική σχετικά με τους όρους προσχώρησης των υποψήφιων χωρών στην Ένωση. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να συναφθούν πρωτόκολλα με τις χώρες αυτές που να προβλέπουν τις υποχρεώσεις τους για τη μείωση της προσφοράς ναρκωτικών στην επικράτειά τους, και την κατάρτιση προγραμμάτων που θα μειώσουν τη ζήτηση παράνομων ναρκωτικών και θα εξασφαλίσουν τη συμμετοχή τους σε διεθνείς δραστηριότητες. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να συμπεριληφθούν επίσης συμφωνίες για τον έλεγχο των επονομαζόμενων "πρόδρομων" ουσιών (που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο π.χ. στην παρασκευή αμφεταμινών). Η ΟΚΕ συνιστά να δοθεί μέγιστη προτεραιότητα στο κεκτημένο στους τομείς της ελευθερίας, της ασφάλειας και της δικαιοσύνης, συμπεριλαμβανομένου και του κεκτημένου στον τομέα της καταπολέμησης των ναρκωτικών.

3.12.1. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν τα υποψήφια κράτη μέλη να επωφεληθούν από τη δυνατότητα συμμετοχής τους σε πειραματικά σχέδια στο πλαίσιο των προγραμμάτων oisin (ανταλλαγές, εκπαίδευση και συνεργασία μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου) και falcone (ανταλλαγή, κατάρτιση και συνεργασία των αρμοδίων για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος).

3.13. Το ζήτημα του ντοπαρίσματος στον αθλητισμό συνεχίζει να αποκτά μεγαλύτερες διαστάσεις τα τελευταία χρόνια. Το ντοπάρισμα στον αθλητισμό συχνά δεν σημαίνει λήψη παράνομων ναρκωτικών αλλά κατάχρηση νόμιμων ουσιών. Απαιτείται επιτακτικά ένα σαφές και συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο καθώς και στενότερη διεθνής συνεργασία. Συνεπώς, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αρχίσει συνομιλίες με τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή (IOC) για την πρόσκλησή της να συμμετάσχει στη σύσταση και τη λειτουργία ενός Παγκόσμιου Οργανισμού Καταπολέμησης της Χρήσης Αναβολικών. Η ανάγκη να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη τόσο στον τομέα του αθλητισμού όσο και στην κοινή γνώμη αυξάνεται συνεχώς.

3.14. Η Επιτροπή εφιστά την προσοχή μας στις πρωτοβουλίες απασχόλησης της ΕΕ καθώς και στα προγράμματα εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ενώ τα προγράμματα αυτά είχαν αρχικά καταρτιστεί για την αντιμετώπιση του ζητήματος των ναρκωτικών έχουν προκύψει στο μεταξύ ορισμένα θέματα για σχέδια. Συνεπώς, πρέπει να αναπτυχθούν κατευθυντήριες γραμμές και πολιτικές που να ενσωματωθούν στα προγράμματα, προκειμένου να ενισχυθούν οι πτυχές εκείνες που αφορούν το ζήτημα των ναρκωτικών και τα σχετικά ζητήματα. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι χρειάζονται αυξημένοι πόροι για τη διευκόλυνση του συντονισμού που απαιτείται για τη μείωση της ζήτησης ναρκωτικών.

3.15. Σημαντικές προσπάθειες έχουν καταβληθεί σε όλη την Ευρώπη για την καταπολέμηση των ναρκωτικών. Είναι προφανές ωστόσο ότι πολλές από τις προσπάθειες αυτές έχουν γίνει μεμονωμένα, χωρίς μία συνολική και συστηματική πολιτική στρατηγική, και συχνά αποσπασματικά και αυθόρμητα. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την έλλειψη αφοσιωμένων λειτουργών για θέματα νεολαίας, ιδίως σε επίπεδο άμεσης επαφής με τους νέους. Πρέπει να ενισχυθεί ο συντονισμός στον τομέα αυτό.

3.16. Η ακριβής οριοθέτηση του προβλήματος των ναρκωτικών αποτελεί σημαντικό στόχο. Το έγγραφο της Επιτροπής παρέχει ελάχιστες πληροφορίες για το μέγεθος και τη μορφή του προβλήματος. Μια σημαντική αδυναμία του εγγράφου της Επιτροπής είναι ότι επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στα ναρκωτικά ως αστικό φαινόμενο. Ωστόσο, υπάρχουν μαρτυρίες ότι το πρόβλημα αυτό είναι σοβαρό και στις αγροτικές κοινότητες, που δεν διαθέτουν τις υποδομές για να ανταποκριθούν αποτελεσματικά.

4. Συμπεράσματα/υποδείξεις

4.1. Η ανακοίνωση της Επιτροπής για ένα σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών (2000-2004) αποτελεί σημαντικό βήμα για την ανάπτυξη μιας συνολικής προσέγγισης. Ωστόσο, με μεγάλη ανησυχία η ΟΚΕ σημειώνει ότι τα διαθέσιμα μέσα για την εφαρμογή του προγράμματος δράσης δεν έχουν προσδιοριστεί. Προκειμένου να υπάρξει επιτυχής εφαρμογή του σχεδίου είναι επιτακτικό να διατεθούν επαρκείς οικονομικοί πόροι. Κατά την εφαρμογή του προγράμματος δράσης η Επιτροπή χρειάζεται να λάβει υπόψη τους διαθέσιμους πόρους, εξασφαλίζοντας μια εξισορροπημένη προσέγγιση μεταξύ της μείωσης της ζήτησης και του περιορισμού της προσφοράς, λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τις ευθύνες των κρατών μελών.

4.2. Η Επιτροπή τονίζει την ανάγκη πλήρους εφαρμογής του Τίτλου VI της Συνθήκης του Άμστερνταμ. Συγκεκριμένα, αναφέρει ότι τα ναρκωτικά αποτελούν απειλή στη συλλογική και ατομική ασφάλεια κατά διάφορους τρόπους, που συχνά, αλλά όχι πάντοτε, συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα. Βασίζεται στην κοινή ευθύνη μεταξύ χωρών παραγωγής και χωρών κατανάλωσης. Εντός του συνολικού αυτού πλαισίου, είναι σαφές ότι σημαντική συνιστώσα θα αποτελέσει η κινητοποίηση όλων των διαθέσιμων πόρων δικαστικής και νομικής ενίσχυσης κατά των λαθρεμπόρων και των εγκληματικών οργανώσεων. Απαιτείται να ενταθεί η κινητοποίηση. Είναι αδιανόητο να ελέγχονται πλήρως ορισμένες συνοικίες μεγάλων πόλεων από λαθρεμπόρους που διανέμουν, σε κοινή θέα, ναρκωτικά σε τοξικομανείς, χωρίς να παρεμβαίνει η αστυνομία και να εξουδετερώνει τους λαθρέμπορους. Η ανάγκη θέσπισης ελάχιστων κανόνων για τα συστατικά στοιχεία των εγκληματικών πράξεων και των ποινών θα απαιτήσει αυξημένο συντονισμό, ενώ πρέπει ειδικότερα να δοθεί προσοχή στην εναρμόνιση των νομοθεσιών και της δικαστικής, τελωνειακής και αστυνομικής συνεργασίας. Τονίζεται η ανάγκη συντονισμένων προληπτικών δράσεων από τις αστυνομικές, εκπαιδευτικές υπηρεσίες και τις υπηρεσίες αποκατάστασης.

4.3. Η ΟΚΕ σημειώνει τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε, ιδίως δε τις συστάσεις για τους τομείς της Ελευθερίας, της Ασφάλειας και της Δικαιοσύνης. Σημειώνει επίσης τις τροπολογίες στην οδηγία του Συμβουλίου 91/308/ΕΟΚ της 10ης Ιουνίου 1991 για την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοοικονομικού συστήματος για τη νομιμοποίηση παράνομων εσόδων, για την οποία η ΟΚΕ καταρτίζει τώρα γνωμοδότηση. Κατά την επεξεργασία της παρούσας γνωμοδότησης σχετικά με το Σχέδιο Δράσης για την Καταπολέμηση των Ναρκωτικών εξυπακούεται ότι τα θέματα που τέθηκαν στη Σύνοδο Κορυφής του Τάμπερε θα εξεταστούν σε μεταγενέστερες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ.

4.4. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προβεί σε ευρύτερη ανάλυση της κατάστασης. Υπάρχουν σημαντικά στοιχεία και έρευνες σχετικά με τη χρήση των ναρκωτικών στα κράτη μέλη, αλλά είναι επίσης αναγκαίο να αναλυθεί και να χαρτογραφηθεί ο αντίκτυπος των ναρκωτικών. Η αξιολόγηση συχνά πραγματοποιείται σε αμιγή αναλυτική βάση. Συχνά, ό,τι συμβαίνει στην πραγματικότητα δεν καταδεικνύεται. Η βελτιωμένη ανάλυση, από κοινού με την αξιολόγηση των ορθών και εσφαλμένων πρακτικών, θα βοηθήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη να χαράξουν μια αποτελεσματική στρατηγική.

4.5. Η ΟΚΕ σημειώνει την αυξημένη χρήση του Ίντερνετ τόσο για την προσφορά όσο και για τη ζήτηση ναρκωτικών. Συνεπώς, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εφαρμόσει το πρόγραμμα δράσης για την προώθηση της ασφαλούς χρήσης του Ίντερνετ(5) για την οποία η ΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση τον Απρίλιο του 1998(6).

4.6. Η Επιτροπή αναφέρεται στο θετικό αντίκτυπο που είχαν για την καταπολέμηση των ναρκωτικών τμήματα των προγραμμάτων-πλαίσιο για τη νεολαία καθώς και οι πρωτοβουλίες απασχόλησης. Η ΟΚΕ επιδιώκει να θεωρηθούν τα προγράμματα αυτά ως ο άτυπος φορέας κατάρτισης του προγράμματος δράσης της Επιτροπής. Μολονότι αυτά, όπως και άλλα προγράμματα της ΕΕ, αφορούν τους νέους, δεν "φτάνουν" αναγκαστικά και στις ομάδες που αποτελούν το στόχο αυτού του προγράμματος δράσης. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να αυξήσει τους διαθέσιμους πόρους για την πρόληψη και τη μείωση της ζήτησης.

4.7. Λόγω της επικέντρωσης στο πρόβλημα των ναρκωτικών, συχνά τα ευρύτερα ζητήματα του αποκλεισμού και της απομόνωσης παραγνωρίζονται. Σε αυτό το πρόγραμμα δράσης η ανάγκη κατανόησης και προσέγγισης των φαινομένων αυτών είναι μεγαλύτερη από ποτέ. Πολλοί νέοι αισθάνονται αποκλεισμένοι και απομονωμένοι· η χρήση των ναρκωτικών συχνά αποτελεί σύμπτωμα της απομόνωσης αυτής. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η Επιτροπή χρειάζεται να προσδιορίσει κατάλληλους μηχανισμούς για την επαφή και τη σύνδεση με αυτούς τους νέους. Για παράδειγμα, ενδεχομένως ένας νέος να μην μπορεί να έρθει σε επαφή με το σύστημα δημόσιας υγείας πριν φτάσει σε μια κρίσιμη φάση. Οι νέοι μπορούν ωστόσο να έρθουν σε επαφή με τα προγράμματα τοπικής απασχόλησης ή με τοπικές ομάδες. Η καλύτερη συνεργασία μεταξύ των διάφορων υπηρεσιών που ασχολούνται με τους νέους και τα παιδιά σε κάθε επίπεδο, συμπεριλαμβανόμενου και του ευρωπαϊκού, είναι απόλυτα αναγκαία.

Βρυξέλλες, 8 Δεκεμβρίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) ΕΕ C 102 της 24.4.1995.

(2) Ετήσια έκθεση 1998 για την κατάσταση του προβλήματος των ναρκωτικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση - EMCDDA, σ. 61.

(3) ΕΕ C 102 της 24.4.1995.

(4) Κοινή Δράση της 16.6.1997 την οποία υιοθέτησε το Συμβούλιο βάσει του άρθρου Κ.3 της Συνθήκης για την ίδρυση της ΕΕ σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών, την αξιολόγηση των κινδύνων και τον έλεγχο των νέων συνθετικών ναρκωτικών, 97/396/JHA, ΕΕ L 167 της 25.6.1997.

(5) Απόφαση αριθ. 276/1999/ΕΚ; ΕΕ 33 της 6.2.99.

(6) ΕΕ C 214 της 10.7.1998.