Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για το «Έγγραφο εργασίας της Επιτροπής: Ο στόχος 4 και η πρωτοβουλία Adapt για μια καλύτερη προσαρμογή των ανθρώπινων πόρων»

(97/C 379/03)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη το έγγραφο εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα «Ο Στόχος 4 και η πρωτοβουλία Adapt για μια καλύτερη προσαρμογή των ανθρώπινων πόρων» [SEC(96) 2150] 7

έχοντας υπόψη το Λευκό Βιβλίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ανάπτυξη, την Ανταγωνιστικότητα και την Απασχόληση, τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Έσσεν και το Σύμφωνο Εμπιστοσύνης για την Απασχόληση 7

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για το ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών όσον αφορά την αρχή της εταιρικής σχέσης των Διαρθρωτικών Ταμείων () 7

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με ένα τρίτο πολυετές πρόγραμμα για τις ΜΜΕ στην Ευρωπαϊκή Ένωση (1997-2000) () 7

έχοντας υπόψη την απόφαση της 8ης Μαρτίου 1997, δυνάμει του Άρθρου 198 Γ τέταρτο εδάφιο, για την κατάρτιση γνωμοδότησης επί του θέματος και την ανάθεσή της στην επιτροπή 4 - Αστικές Πολιτικές 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 123/97 rev.) που υιοθετήθηκε από την επιτροπή 4 στις 30 Μαΐου 1997 (Εισηγητής: ο κ. Bernard Frau) 7

υιοθέτησε κατά την 19η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 17ης Σεπτεμβρίου) την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Ο Στόχος 4 και η πρωτοβουλία Adapt: η προσέγγιση της Επιτροπής των Περιφερειών

Σκοπός της υπό εξέταση έκθεσης είναι η αξιολόγηση της προόδου που συντελέσθηκε κατά την εφαρμογή του στόχου 4 και της πρωτοβουλίας Adapt, οι δράσεις των οποίων συμπορεύονται πλήρως με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Έσσεν, επί τη βάσει του Λευκού Βιβλίου της Επιτροπής για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση, το οποίο ολοκληρώθηκε με το Σύμφωνο Εμπιστοσύνης για την Απασχόληση.

Η δομή της έκθεσης αυτής προόδου της Επιτροπής ανταποκρίνεται στο εξής τριπλό μέλημα:

- να υπενθυμισθούν οι μεγάλοι πολιτικοί προσανατολισμοί που εμπεριέχονται στο Στόχο 4 και στην πρωτοβουλία Adapt 7

- να γίνει αξιολόγηση του παρόντος σταδίου εφαρμογής των προγραμμάτων 7

- να εκτεθούν οι προοπτικές για το Στόχο 4 και την πρωτοβουλία Adapt oι οποίες, λαμβανομένων υπόψη των κατευθύνσεων και των πρώτων αποτελεσμάτων, θα καταστήσουν δυνατή τη βέλτιστη αξιοποίηση των δυνατοτήτων της προσέγγισης στην οποία βασίζεται ο εν λόγω Στόχος.

1.1.1. Στη γνωμοδότηση επιζητείται να ληφθεί υπόψη η ευρύτερη συζήτηση σχετικά με τη στρατηγική μάχη για το μέλλον του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και το μελλοντικό ρόλο του Στόχου 4. Η γνωμοδότηση περιλαμβάνει, κατ' αρχήν, αξιολόγηση του τεχνικού περιεχομένου του εγγράφου της Επιτροπής και, εν συνεχεία, παρουσίαση μιας περισσότερο πολιτικής και ευρείας προσέγγισης για την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα, η οποία εξετάζει την κοινωνία στο σύνολό της και προσθέτει μια διάσταση που αποβλέπει στο να καταστεί δυνατή η καλύτερη κατανόηση της χρήσης των ανθρώπινων πόρων σε αστικές περιοχές.

1.1.2. Εισηγούμενη προτάσεις που υπερβαίνουν το πεδίο της «διαχείρισης του εργατικού δυναμικού στο εσωτερικό των επιχειρήσεων» κατά τρόπο ώστε να καλυφθεί το σύνολο των δυνατοτήτων των αστικών περιοχών - με κύριο στόχο την επίτευξη αειφόρου ανάπτυξης και ατομικής εξέλιξης - η ΕΤΠ υποστηρίζει μια ευρεία προοπτική για τις αλληλεπιδράσεις της βιομηχανικής μεταλλαγής, της ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης, η οποία εστιάζεται περισσότερο στα άτομα και δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε ποσοτικές μορφές ανάλυσης.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Σύνοψη των πολιτικών προσανατολισμών της πρωτοβουλίας

Οι δράσεις του Στόχου 4 και της πρωτοβουλίας Adapt αποβλέπουν στη βελτίωση του ανταγωνιστικού περιβάλλοντος των επιχειρήσεων στον τομέα της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, με το διττό στόχο της πρόληψης της ανεργίας και της αύξησης της συνολικής ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Αποσκοπούν, ειδικότερα, στη βελτίωση της διαχείρισης των ανθρώπινων πόρων στα πλαίσια των συντελούμενων μεταβολών. Ο οριζόντιος χαρακτήρας των δράσεων αυτών τις καθιστά εφικτές σε όλη την επικράτεια της ΕΕ.

2.1.1. Προτεραιότητες και ειδικές πτυχές

Στόχος είναι η επικέντρωση των σχεδίων στις σημαντικότερες ανάγκες προκειμένου, αφενός, να μην εξανεμισθούν τα αποτελέσματά τους και, αφετέρου, να επιτευχθεί η αποτελεσματικότερη δυνατή λειτουργία τους.

Οι επίσημες διευθετήσεις περιλαμβάνουν έξι καίριες συνιστώσες οι οποίες καλύπτουν, κατ'αρχήν, τις προτεραιότητες και, εν συνεχεία, τις ειδικές πτυχές των σχεδίων. Οι τρεις προτεραιότητες παρατίθενται κατωτέρω, ακολουθούμενες από τις τρεις ειδικές πτυχές των σχεδίων.

- Πρόβλεψη: είναι αναγκαία για τον προσδιορισμό των επιπτώσεων που θα προκύψουν λόγω των αλλαγών και για τη συνακόλουθη ελαχιστοποίηση του αντικτύπου τους, μέσω της βελτίωσης της ικανότητας των εργαζομένων να προσαρμόζονται και να επωφελούνται από τις νέες δυνατότητες απασχόλησης.

- Κατάρτιση και αναβάθμιση των βασικών επαγγελματικών δεξιοτήτων: σύμφωνα με τις ανάγκες που εντοπίζονται στο πλαίσιο της πρόβλεψης, είναι απαραίτητο να βελτιωθεί το περιεχόμενο της κατάρτισης και να προσαρμοσθούν οι επαγγελματικές ικανότητες στη ζήτηση, κατά τρόπο ώστε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των νέων συστημάτων οργάνωσης της εργασίας.

- Βελτίωση των συστημάτων κατάρτισης: με στόχο την ενδυνάμωση της ικανότητας των συστημάτων κατάρτισης από την άποψη τόσο των υλικών όσο και των ανθρώπινων πόρων - κατάρτιση των εκπαιδευτών, ανάπτυξη των πολυμέσων, βελτίωση των παιδαγωγικών μεθόδων και εργαλείων - για τη συνεχή κατάρτιση που ισχύει στα κράτη μέλη, καθώς και για εκείνη που παρέχεται από τις ίδιες τις επιχειρήσεις.

- Άτομα που απειλούνται από την ανεργία: εντοπίζονται δύο κατηγορίες εργαζομένων, εκείνοι που διαθέτουν ελάχιστα ή καθόλου επαγγελματικά προσόντα και εκείνοι των οποίων τα προσόντα είναι πλέον παρωχημένα και μη ενδεδειγμένα για τις νέες ανάγκες.

- Ειδικές ανάγκες των ΜΜΕ: όσον αφορά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ κατά την πρόσβασή τους στους μηχανισμούς πρόβλεψης και κατάρτισης, τα μέτρα αποσκοπούν στην προαγωγή ποιοτικών υπηρεσιών για τις ΜΜΕ, προκειμένου να δύνανται οι επιχειρήσεις αυτές να αναλαμβάνουν οι ίδιες τις ευθύνες τους στον εν λόγω τομέα.

- Σύμπραξη: επιδιώκεται η ευρύτερη και σημαντικότερη συμμετοχή των φορέων στα διάφορα επίπεδα του σχεδιασμού και της εκτέλεσης, προκειμένου να καταστεί ο στόχος 4 όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικός.

Για το σκοπό αυτό, σχεδιάζεται επίσης η ανάπτυξη δικτύων συνεργασίας σε όλα τα επίπεδα (τοπικό, περιφερειακό και εθνικό).

2.1.2. Λόγω των διαφορετικών πλαισίων και των στρατηγικών επιλογών στις οποίες προβαίνουν τα κράτη μέλη, υφίσταται σαφής διάκριση μεταξύ των προσεγγίσεων. Οι εθνικές πολιτικές ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό όσον αφορά την προσαρμογή των εργαζομένων στις συντελούμενες αλλαγές (βαθμός παρέμβασης του δημοσίου τομέα, μέθοδοι συγχρηματοδότησης, «παγίωση» της πρόβλεψης, κ.λπ.). Διαπιστώνονται, επίσης, αποκλίσεις όσον αφορά την αυστηρότητα κατά την ερμηνεία των προγραμματισμένων κατευθυντήριων γραμμών. Ελάχιστα εθνικά πλαίσια είναι συμβατά προς όλες τις κατευθυντήριες γραμμές, γεγονός το οποίο σημαίνει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να προβούν σε δεσμευτικές επιλογές για την εφαρμογή του Στόχου 4.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Παρουσίαση των πρώτων αποτελεσμάτων

Η έμπρακτη υλοποίηση των δράσεων του Στόχου 4 συντελέσθηκε με αργούς ρυθμούς στα κράτη μέλη και το εύρος της εφαρμογής τους διέφερε σημαντικά. Οι αρμόδιες διοικήσεις προτίμησαν την εφαρμογή των δράσεων του Στόχου 3 (αντιμετώπιση της ανεργίας). Παρότι τα προγράμματα διαθέτουν κοινή διάρθρωση, υφίστανται επί του παρόντος ευρύτατες αποκλίσεις όσον αφορά τις προσεγγίσεις που υιοθετήθηκαν και τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν στα διάφορα κράτη μέλη, κυρίως ως συνέπεια των διαφόρων επιπέδων κρατικών επιχορηγήσεων, των ποικίλων μεθόδων συγχρηματοδότησης και της διαφορετικής ερμηνείας των κατευθυντήριων γραμμών.

3.1.1. Παρά τη βραχεία περίοδο εκτέλεσης και την ανομοιογένεια των συστημάτων παρακολούθησης, μπορούν εντούτοις να εντοπισθούν ορισμένες γενικές τάσεις.

Όσον αφορά τον προγραμματισμό, η έμφαση έχει δοθεί στην κατάρτιση 7 παρατηρείται, δε, έλλειψη συνοχής ως προς την πρόβλεψη των τάσεων. Η αρχή της οριζόντιας διάρθρωσης έχει περιορισθεί λόγω της τομεακής οργάνωσης των συστημάτων κατάρτισης, ενώ διαπιστώνεται σαφής απουσία συγκέντρωσης η οποία σχετίζεται με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ για την εξεύρεση πόρων συγχρηματοδότησης. Παρότι η εταιρική σχέση αποτελεί, αντικειμενικά, κοινό στόχο των περισσοτέρων κρατών μελών, τα προβλήματα των ασθενών επιχειρήσεων για την εξεύρεση εταίρων ποικίλλουν σημαντικά.

3.2. Προβλήματα σχετικά με την πρωτοβουλία Adapt

3.2.1. Τα σχέδια στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Adapt αφορούν τόσο τις ΜΜΕ όσο και τις δομές που τις στηρίζουν σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, με στόχο την προσαρμογή τους στις αλλαγές. Κατά την εξέταση των επικρίσεων, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία:

- το 15 % των σχεδίων που έχουν μέχρι στιγμής επικυρωθεί αφορούν τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης, με σημαντική επικέντρωση στον τουρισμό, στον περιβαλλοντικό τομέα, στην κοινωνική οικονομία και στις θέσεις απασχόλησης που σχετίζονται με την αντιμετώπιση των κοινωνικών αναγκών 7

- το 20 % των σχεδίων αφορούν την οργάνωση της εργασίας, τη διαχείριση της ποιότητας, την υγεία και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας 7

- το 20 % των σχεδίων αφορούν την πρόβλεψη και την ανάπτυξη πιο ενδεδειγμένων μέσων, με στόχο να βοηθηθούν οι μικρές επιχειρήσεις και οι οργανώσεις για την εξυπηρέτηση των εργαζομένων 7

- πολλά σχέδια αφορούν την ανάπτυξη καλύτερων τοπικών διαρθρώσεων.

3.2.2. Κατά την Επιτροπή, πρέπει να αντιμετωπισθούν δύο μείζονα προβλήματα όσον αφορά την πρωτοβουλία Adapt:

- Ο πολυσύνθετος χαρακτήρας της εφαρμογής διεθνικών προγραμμάτων που προϋποθέτει την ανάμειξη ευρέως φάσματος συμμετεχόντων στα τέσσερα επίπεδα στα οποία αναλαμβάνεται δράση - κοινοτικό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό.

- Η δυσκολία που συνεπάγεται η εφαρμογή διεθνικών προγραμμάτων εντός ρυθμιστικού πλαισίου σχεδιασμένου κατά κύριο λόγο για τα εθνικά προγράμματα. Θα πρέπει να προβλεφθεί η δυνατότητα προώθησης των διεθνικών δράσεων εντός νομικού πλαισίου.

3.2.3. Η εφαρμογή του Στόχου 4 φαίνεται να επιφέρει διαρθρωτικά αποτελέσματα που επηρεάζουν τις ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας. Τούτο προϋποθέτει τη συμμετοχή των Υπουργείων Εργασίας ως εταίρων σε άλλες πολιτικές, διάφορες εκείνων που άπτονται της αντιμετώπισης της ανεργίας, καθώς και την ενίσχυση της έννοιας της ενεργούς και προληπτικής πολιτικής για την αγορά εργασίας, η οποία είναι προτιμότερη από τις πολιτικές για την αντιμετώπιση ή την καταστολή κρίσεων.

3.3. Συμπεράσματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

3.3.1. Λαμβανομένων υπόψη ορισμένων δυσκολιών εφαρμογής που προκύπτουν λόγω του καινοτόμου και πολυσύνθετου χαρακτήρα της προσέγγισης - σε συνδυασμό με τις ταχείες εξελίξεις που παρατηρούνται ακόμη και όσον αφορά το πλαίσιο των διαρθρωτικών αλλαγών - καθώς και λόγω της εμφάνισης της κοινωνίας των πληροφοριών, των δυσκολιών που συνδέονται με την παρούσα οικονομική συγκυρία και των προβλημάτων σχετικά με τη συγχρηματοδότηση του σχεδίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι είναι σημαντικό να υιοθετηθούν οι ακόλουθες τροποποιήσεις:

- Διασάφηση της έννοιας των διαρθρωτικών αλλαγών στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης.

- Διευκόλυνση του έργου της πρόβλεψης.

- Επικέντρωση των προσπαθειών, αφενός, σε καινοτόμες ενέργειες στον τομέα της πρόβλεψης και στη σύνδεσή τους με την κατάρτιση και τα συναφή συστήματα και, αφετέρου, στην επίλυση των προβλημάτων που βαρύνουν τις ΜΜΕ.

- Ενίσχυση των συμπράξεων παντού και σε όλα τα επίπεδα.

- Εξασφάλιση χρηματοδότησης η οποία να εμμένει στην αρχή κόστους/οφέλους.

3.3.2. Η Επιτροπή προσθέτει ότι οι αλλαγές αυτές πρέπει να υλοποιηθούν χωρίς να μεταβληθούν οι κατευθυντήριες γραμμές του Στόχου 4 και της πρωτοβουλίας Adapt.

4. Συστάσεις

Η Επιτροπή των Περιφερειών

4.1. Επικροτεί την πρόταση περί αλλαγών που προωθεί η Επιτροπή, ιδιαίτερα, όσον αφορά τα προβλήματα που συνδέονται με τη χρηματοδότηση, τη συγκέντρωση και τις εταιρικές σχέσεις.

4.2. Σημειώνει τις αρνητικές συνέπειες της παγκοσμιοποίησης και των τρεχουσών μακροοικονομικών πολιτικών στην απασχόληση και ζητεί να διεξαχθεί ευρεία συζήτηση για τη θέση της εργασίας στη σημερινή κοινωνία και να προωθηθεί ταυτόχρονα μία δραστήρια πολιτική στην αγορά που να συμβάλει στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης για τις πιο μειονεκτούσες ομάδες στην αγορά εργασίας. Βάσει της συζήτησης για τη μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής διαρθρωτικής προσπάθειας, πρέπει να ληφθεί φροντίδα ώστε εντός του συστήματος των Διαρθρωτικών Ταμείων να παραμείνουν διαθέσιμα και στο μέλλον τα μέσα μιας ενεργού, προληπτικής πολιτικής για την αγορά εργασίας.

4.3. Θεωρεί σημαντικό να χρησιμοποιηθούν οι πόροι του Στόχου 4 και για τη χρηματοδότηση σχεδίων που εντείνουν τη συνεργασία μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, και βελτιώνουν τη λειτουργία των τοπικών αγορών εργασίας με την αναβάθμιση και την αύξηση των προσόντων των υπαλλήλων των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

4.4. Συνιστά να ληφθούν μέτρα για μια πιο αποκεντρωμένη πρόσβαση ώστε να ανατεθεί η ευθύνη για τη διαχείριση τόσο των Στόχων 3 και 4 όσο και των κοινοτικών πρωτοβουλιών Adapt και Employment στους περιφερειακούς εταίρους. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να επιτευχθεί μια καλύτερη συνοχή μεταξύ των διάφορων μέτρων που λαμβάνονται στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, καθώς επίσης και η καλύτερη συνοχή με τα υπόλοιπα μέρη των Διαρθρωτικών Ταμείων, των οποίων η διαχείριση γίνεται κυρίως σε περιφερειακό επίπεδο.

4.5. Αιτείται την απλοποίηση των διαδικασιών που διέπουν τις προσκλήσεις υποβολής προσφορών και την εισαγωγή νέων κριτηρίων, βάσει των οποίων να διασφαλίζεται ότι οι ΜΜΕ που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη βοήθειας θα δύνανται να επιτυγχάνουν την αναγκαία συγχρηματοδότηση. Τονίζει ότι, δεδομένης της δυσχερούς δημοσιονομικής κατάστασης, οι πόροι που απαιτούνται για την εθνική συγχρηματοδότηση σε πολλές περιοχές δεν διατίθενται, ή διατίθενται σε περιορισμένο βαθμό. Ζητεί γι'αυτό να μειωθεί το ποσοστό της εθνικής συγχρηματοδότησης, να επιτραπεί γενικά η αντικατάσταση των δημοσίων κεφαλαίων από κεφάλαια του ιδιωτικού τομέα και να παραταθεί η διάρκεια του προγράμματος Adapt κατά 1 έως 2 έτη.

4.6. Υποδεικνύεται να δοθεί μεγαλύτερος ρόλος στις περιφέρειες κατά την επιλογή των σχεδίων.

Βρυξέλλες, 17 Σεπτεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA

() ΕΕ C 100 της 2. 4. 1996, σ. 72.

() ΕΕ C 34 της 3. 2. 1997, σ. 34.