Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου περί του τέταρτου μεσοπρόθεσμου κοινοτικού προγράμματος δράσης για την ισότητα ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες (1996-2000)

(96/C 39/08)

Στις 4 Οκτωβρίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 9 Νοεμβρίου 1995 με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. Twist.

Κατά την 330ή σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 22ας Νοεμβρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την κεντρική ιδέα και τους στόχους του τέταρτου προγράμματος δράσης. Το πρόγραμμα επιδιώκει να συνεχίσει και να ενισχύσει τη δράση και τις πρωτοβουλίες της Επιτροπής που αποσκοπούν να επανορθώσουν τις μορφές διακριτικής μεταχείρισης τις οποίες εξακολουθούν να υφίστανται οι γυναίκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στον τομέα της ισότητας των ευκαιριών και να στηριχθεί στα προγενέστερα προγράμματα δράσης, τα οποία συνέβαλαν σε σημαντική προαγωγή της ισότητας ευκαιριών. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ως προς το γεγονός ότι, αν και έχει σημειωθεί πρόοδος, απαιτείται περαιτέρω ανάληψη δράσης, κυρίως όσον αφορά την ανεργία των γυναικών, τις μισθολογικές ανισότητες μεταξύ γυναικών και ανδρών, καθώς και την αύξηση του αριθμού των γυναικών που συμμετέχουν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι το προτεινόμενο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης εστιάζεται σε περιορισμένο αριθμό στόχων οι οποίοι επελέγησαν κατά τρόπο ώστε να έχουν το καλύτερο δυνατό πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα.

1.2. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την κύρια επιδίωξη του τέταρτου προγράμματος δράσης, και πιο συγκεκριμένα την έμφαση που δίδει στο « mainstreaming » και στη συνεργασία σε όλα τα επίπεδα και σε όλους τους τομείς. Επίσης, η ΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία της διαδικασίας διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους και όλες τις οργανώσεις για την ισότητα των ευκαιριών, συμπεριλαμβανομένων και των ΜΚΟ. Από την πλευρά της, η ΟΚΕ έχει διακηρύξει σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της τη δέσμευσή της έναντι της ισότητας των ευκαιριών και έχει προτείνει μία σειρά μέτρων κοινοτικής εμβέλειας, ιδίως στον τομέα της απασχόλησης. Η ΟΚΕ τονίζει για μία ακόμη φορά ότι η ισότητα των ευκαιριών πρέπει να συνιστά αδιάλειπτο μέλημα της Κοινότητας και παρατηρεί, όπως και κατά το παρελθόν, ότι η διακριτική μεταχείριση δεν περιορίζεται στο νομοθετικό τομέα, αλλά συνιστά στοιχείο της καθημερινής ζωής εξαιτίας βαθειά ριζωμένων προκαταλήψεων (CES 385/82). Η ΟΚΕ συνιστά ενθέρμως στην Επιτροπή να διευρύνει και να εντατικοποιήσει τις προσπάθειές της για την προαγωγή της ισότητας των ευκαιριών.

1.3. Η Επιτροπή δικαίως επισημαίνει ότι « Η Κοινότητα διαδραμάτισε ουσιαστικό ρόλο στην εξέλιξη της θέσης των γυναικών στην κοινωνία », εδραιώνοντας και προάγοντας ενεργά, άμεσα και έμμεσα, τη θεμελιώδη αρχή της ισότητας των αμοιβών για όμοια εργασία, την οποία διασφαλίζει το άρθρο 119 της Συνθήκης. Στην 5η υποσημείωση της πρότασης απόφασης του Συμβουλίου απαριθμείται κατά εύγλωττο τρόπο η πρόοδος που σημειώθηκε προς αυτή την κατεύθυνση δυνάμει του κοινοτικού δικαίου. Η Επιτροπή μπορεί να είναι υπερήφανη για τα νομοθετικά της επιτεύγματα, που εκπορεύονται από το άρθρο 119 και τα συμπληρωματικά άρθρα. Εντούτοις, απομένουν ακόμη να γίνουν πολλά. Η δημιουργία δικτύων, η ενεργός ανταλλαγή πληροφοριών, η κινητοποίηση της κοινής γνώμης και οι συντονισμένες προσπάθειες με στόχο την εκ βάθρων μεταβολή της αντιμετώπισης του ρόλου των γυναικών στην κοινωνία, είναι αδιαφιλονίκητα ζωτικής σημασίας. Κατά τον ίδιο τρόπο, « η υποστήριξη δοκιμαστικών σχεδίων » και η προώθηση « 30 έως 40 ολοκληρωμένων σχεδίων περί ισότητας σε όλη την Ευρώπη » θα ταράξουν τα λιμνάζοντα ύδατα των κοινωνικών προκαταλήψεων και της συνεχιζόμενης διακριτικής μεταχείρισης εις βάρος των γυναικών. Ωστόσο, η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι, προκειμένου να συνεχίσει να σημειώνεται απτή πρόοδος προς την κατεύθυνση της ουσιαστικής ισότητας ευκαιριών απαιτείται, σε τελική ανάλυση, πραγματική ισότητα ενώπιον του νόμου και εφαρμογή της νομοθεσίας. Έχει σημασία τόσο για την Επιτροπή όσο και για την ΕΕ στο σύνολό της να μην παραβλεφθούν τα ανωτέρω.

1.4. Η ΟΚΕ θεωρεί το τέταρτο πρόγραμμα δράσης ως ένα περαιτέρω βήμα για την προώθηση των επιτευγμάτων των προηγούμενων προγραμμάτων δράσης. Στη γνωμοδότησή της σχετικά με το πρώτο πρόγραμμα δράσης, η ΟΚΕ είχε εκφράσει σαφώς ότι επικροτούσε, ιδιαιτέρως, τη σύσταση της συμβουλευτικής επιτροπής για την ισότητα των ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών, αλλά ταυτόχρονα εφιστούσε την προσοχή στο γεγονός ότι η διαβούλευση με την εν λόγω επιτροπή δεν θα έπρεπε σε καμία περίπτωση να εκλαμβάνεται ως υποκατάστατο της διαβούλευσης με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και τις ενώσεις των εργοδοτών. Στην ίδια γνωμοδότηση, η ΟΚΕ είχε ζητήσει από τα κοινοτικά θεσμικά όργανα να διευρύνουν τα συνήθη δίκτυα διαβούλευσής τους καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια για τον πολλαπλασιασμό των συνομιλιών επί γυναικείων θεμάτων με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και τις ενώσεις των εργοδοτών, καθώς και με τους εθνικούς οργανισμούς που είναι αρμόδιοι για τα εν λόγω θέματα στα κράτη μέλη. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΟΚΕ επικροτεί τη νέα σύνθεση της συμβουλευτικής επιτροπής η οποία θα περιλαμβάνει τα κράτη μέλη, τους εθνικούς οργανισμούς που έχουν επιφορτιστεί με την ισότητα των ευκαιριών και τους κοινωνικούς εταίρους. Εντούτοις, η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι οι μη κυβερνητικές οργανώσεις θα εξακολουθήσουν να διαδραματίζουν ρόλο παρατηρητή στη συμβουλευτική επιτροπή.

1.5. Οι αξιέπαινοι στόχοι του προγράμματος δράσης πρέπει να συνδυαστούν με αξιόπιστα μέσα, πόρους και μεθοδολογία. Από αυτή την άποψη, ενδέχεται να ανακύψουν προβλήματα :

1.5.1. Εφόσον η Επιτροπή ορθώς επιθυμεί την « κινητοποίηση » και τη συμμετοχή των « οικονομικών και κοινωνικών φορέων » στην εφαρμογή του προγράμματος, τούτο δεν πρέπει να αντισταθμίσει την « αποδέσμευση » κατάλληλου διοικητικού προσωπικού από την ίδια την Επιτροπή. Η δεδηλωμένη « προσήλωση » της Επιτροπής στο πρόγραμμα πολύ απλά δεν συνοδεύεται από διάθεση πόρων. Για παράδειγμα, η στελέχωση του προγράμματος με μόνον 6 μόνιμους υπαλλήλους, 4 Α, ενός Β και ενός C, και 13 έκτακτους υπαλλήλους για περίοδο πέντε ετών, δίδει την εντύπωση ανεπαρκούς υποστήριξής του, υπονομεύοντας την αξιοπιστία και τη σοβαρότητα των έξι κύριων στόχων που απαριθμούνται στο άρθρο 2. Επιπλέον, η ΟΚΕ αμφιβάλλει εάν και κατά πόσον τα προτεινόμενα κονδύλια του προϋπολογισμού, παρότι διπλάσια από εκείνα του τρίτου προγράμματος δράσης (60 εκατ. Ecu για περίοδο πέντε ετών), θα επαρκέσουν για την υλοποίηση των στόχων του προγράμματος. Η ΟΚΕ κρίνει ότι όλες οι άλλες ΓΔ πρέπει να εντάξουν τη διάσταση της ισότητας στις δραστηριότητές τους.

1.5.2. Παρότι η ΟΚΕ χρειάζεται περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη διάρθρωση και τη λειτουργία της δομής συντονισμού ΑΝΙΜΑ, επιθυμεί να υπογραμμίσει τη σημασία της πλήρους εξάρτησης της ΑΝΙΜΑ από τη Διοικητική Μονάδα « Ισότητα ευκαιριών » της ΓΔ V.

1.5.3. Ένα άλλο πρόβλημα που προκύπτει από το πρόγραμμα δράσης αφορά το πώς θα μπορέσει να διασφαλίσει την πλήρη εφαρμογή των αποφάσεων της ΕΕ. Η Επιτροπή επιδιώκει να προωθήσει τα καθυστερούμενα σχέδια οδηγιών (γονική άδεια, βάρος αποδείξεως, αυτοαπασχολούμενες γυναίκες, άτυπη εργασία, κ.λπ.) τα οποία κωλύονται από δεκαπενταμελές Συμβούλιο το οποίο είτε δεν είναι σε θέση είτε δεν επιθυμεί να αποφασίσει ψηφίζοντας με ειδική πλειοψηφία. Εντούτοις, το Κοινωνικό Πρωτόκολλο μπορεί να συμβάλει στην έγκριση των οδηγιών, η εφαρμογή των οποίων κωλύεται από το κράτος μέλος που αρνήθηκε να υπογράψει το πρωτόκολλο. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για τη μη υποστήριξη του Κοινωνικού Πρωτοκόλλου από το Ηνωμένο Βασίλειο. Η ΟΚΕ σημειώνει επίσης με ικανοποίηση ότι οι κοινωνικοί εταίροι στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου έχουν σεντελέσει σημαντική πρόοδο για την επίτευξη σχετικά με την άδεια γονέων βάσει της διαδικασίας του Πρωτοκόλλου.

1.5.4. Η ΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τις πιθανές επιπτώσεις της πρόσφατης απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου σχετικά με την οδηγία αριθ. 76/207/ΕΟΚ. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προβεί σε αξιολόγηση της απόφασης και των συνεπειών της, όσον αφορά τόσο τα υφιστάμενα όσο και τα μελλοντικά θετικά μέτρα. Η ΟΚΕ πιστεύει, επίσης, ότι η προαναφερθείσα απόφαση δικαιολογεί αναθεώρηση της οδηγίας αριθ. 76/207/ΕΟΚ. Επιπλέον, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε, κατά τη Διακυβερνητική Διάσκεψη, να περιληφθεί στη Συνθήκη η αρχή της ισότητας και της ίσης μεταχείρισης, καθώς και διάταξη περί θετικών μέτρων, προκειμένου η ισότητα να αποκτήσει ισχυρή νομική βάση.

1.6. Η ΟΚΕ εκφράζει επίσης τη λύπη της για το γεγονός ότι το πρόγραμμα υστερεί από την άποψη ότι δεν προτείνει συγκεκριμένα μέτρα και νομοθετικές πρωτοβουλίες για τις γυναίκες κατά την εργασία (π.χ. άτυπη εργασία, οργάνωση της εργασίας, χρόνος εργασίας), καθώς και για την υγεία και την ασφάλεια στο εργασιακό περιβάλλον. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εφιστά την προσοχή της Επιτροπής στην πρόσφατη γνωμοδότησή της για το χρόνο εργασίας, στην οποία είχε επισημάνει την ανάγκη σύναψης συλλογικών συμβάσεων, με στόχο την καλύτερη διαχείριση του χρόνου εργασίας και τη μείωση του χάσματος της περιθωριοποίησης, ζητώντας ταυτόχρονα τη θέσπιση « σαφώς διατυπωμένων νομοθετικών ρυθμίσεων » για την ισότιμη μεταχείριση των μερικώς απασχολούμενων εργαζομένων, δυνάμει της Σύμβασης και της Σύστασης της ΔΟΕ που χρονολογούνται από το 1994 ().

1.7. Η ΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναγνώρισε πρόσφατα ότι η προαγωγή της ισότητας των ευκαιριών, σε συνδυασμό με την καταπολέμηση της ανεργίας, συνιστούν ένα από τα κύρια καθήκοντα της ΕΕ. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η προαγωγή της ισότητας των ευκαιριών είναι ζωτικής σημασίας για τη βελτίωση της θέσης των γυναικών στην αγορά εργασίας.

2. Ειδικές παρατηρήσεις

2.1. Στόχος 1 : Οικοδόμηση της συνεργασίας σε μία μεταβαλλόμενη κοινωνία

2.1.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την έμφαση που δίδει η Επιτροπή στην οικοδόμηση της συνεργασίας μεταξύ γυναικών και ανδρών, θεσμικών οργάνων, κρατών μελών, κοινωνικών εταίρων και μη κυβερνητικών οργανώσεων. Η νέα συμβουλευτική επιτροπή για την ισότητα των ευκαιριών συνιστά μία από τις καίριες παραμέτρους για την προώθηση τέτοιων μορφών συνεργασίας. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το νέο ρόλο των κοινοτικών εταίρων στο πλαίσιο της εν λόγω συμβουλευτικής επιτροπής.

2.1.2. Επίσης, η ΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση ότι η Επιτροπή υπογραμμίζει το ρόλο των κοινωνικών εταίρων για την προαγωγή της διάστασης της ισότητας στον κοινωνικό διάλογο.

2.1.3. Ο στόχος της Επιτροπής περί συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων μέσω εθνικής, διαπεριφερειακής και διακρατικής ανταλλαγής πληροφοριών θα πρέπει να ενσωματωθεί σαφέστερα στην επίσης προτεινόμενη στρατηγική « περιφερειακής συνεργασίας ». Θα πρέπει, επίσης, να εξετασθεί το ενδεχόμενο της συμμετοχής των περιφερειακών και εθνικών Οικονομικών και Κοινωνικών Συμβουλίων, όπου υπάρχουν, στο πλαίσιο του συνολικού ολοκληρωμένου σχεδίου « ενθάρρυνσης ». Η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των κοινωνικοεπαγγελματικών οργανώσεων στη διαδικασία υποστήριξης ολοκληρωμένων σχεδίων περί ισότητας είναι ευπρόσδεκτη.

2.1.4. Στο πρόγραμμα επισημαίνεται ότι, προκειμένου να συναφθεί νέο συμβόλαιο για τα δύο φύλα βασισμένο στη συνεργασία μεταξύ γυναικών και ανδρών, απαιτείται αλλαγή των αντιλήψεων. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΟΚΕ χαιρετίζει το ψήφισμα του Συμβουλίου σχετικά με τον τρόπο παρουσίασης των γυναικών στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Εντούτοις, η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή φαίνεται να επικεντρώνει το ενδιαφέρον της σχεδόν αποκλειστικά στην αλλαγή της αντιμετώπισης του ρόλου των γυναικών στην κοινωνία. Η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο το πρόγραμμα να ασχοληθεί ταυτόχρονα και με τους στερεότυπους ρόλους που κατά παράδοση ανατίθενται στους άνδρες, με στόχο την αλλαγή της ανδρικής συμπεριφοράς. Θα έπρεπε, παραδείγματος χάρη, να είχε επιδειχθεί μεγαλύτερη προσοχή όσον αφορά την ανάθεση καθηκόντων φύλαξης στους άνδρες. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΟΚΕ αποδοκιμάζει την απουσία αναφοράς στην οικογένεια και στο σημαντικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει στην προώθηση της αλλαγής των αντιλήψεων.

2.2. Στόχος 2 : Προώθηση της ισότητας σε μια μεταβαλλόμενη οικονομία

2.2.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την έμφαση που δίδει η Επιτροπή στην προώθηση της ισότητας σε μια μεταβαλλόμενη κοινωνία με την ενθάρρυνση της επιχειρηματικότητας των γυναικών μέσω παραδοσιακών μηχανισμών, μελετών και ευρύτερης διάδοσης της πληροφόρησης. Ταυτόχρονα, όμως, η ΟΚΕ εκτιμά ότι η ανάληψη αποτελεσματικής δράσης δεν θα πρέπει να περιορισθεί στους προαναφερθέντες μηχανισμούς. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το κεφάλαιο αυτό, πέραν των μελετών και της ερευνών και, ενδεχομένως, της προβλεπόμενης έκδοσης Ανακοίνωσης περί συμμόρφωσης των συμβάσεων, ελάχιστα προβλέπει για την ενθάρρυνση ορθών πρακτικών στον τομέα της ισότητας ευκαιριών κατά την εργασία. Παρότι η Επιτροπή ορθώς επισημαίνει τα προβλήματα της περιθωριοποίησης, της χαμηλής αμοιβής και της ανεργίας, το πρόγραμμα δεν κατορθώνει να προτείνει συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπισή τους. Η ΟΚΕ με λύπη της διαπιστώνει ότι στο πρόγραμμα δεν προτείνονται μέτρα και δράσεις εστιασμένα σε θέματα υγείας και ασφάλειας κατά την εργασία ή στα προβλήματα που συνδέονται με όλες τις μορφές άτυπης εργασίας. Επ`αυτού, η Επιτροπή απλώς υπενθυμίζει ότι θα ολοκληρώσει τις διαβουλεύσεις της με τους κοινωνικούς εταίρους, βάσει του Κοινωνικού Πρωτοκόλλου, σχετικά με την εργασία μερικής απασχόλησης και άλλες μορφές άτυπης εργασίας. Η ΟΚΕ, αναφερόμενη στο ενδεχόμενο να καταρτισθεί από τη ΔΟΕ σύμβαση για την εργασία κατ`οίκον, εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι δεν περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που σχετίζονται με την κατ`οίκον εργασία. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της που η Επιτροπή δεν τονίζει επαρκώς τη σημασία για ίσα δικαιώματα ανδρών και γυναικών όσον αφορά την εργασία και το βιοπορισμό. Η εργασία αποτελεί θεμελιώδη όρο της ισότητας. Ακόμη, η ΟΚΕ δεν διαθέτει μία έκθεση σχετικά με τη μελλοντική εξέλιξη της αγοράς εργασίας των γυναικών.

2.2.2. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόθεση της Επιτροπής, όπως αναφέρεται στο πρόγραμμα, να προτείνει αναθεώρηση της οδηγίας του Συμβουλίου αριθ. 86/613/ΕΟΚ, έπειτα από αξιολόγηση των συνεπειών της υφιστάμενης οδηγίας στις γυναίκες και κατόπιν ευρείας διαβούλευσης. Επιπλέον, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προτείνει αναθεώρηση της οδηγίας του Συμβουλίου αριθ. 76/207/ΕΟΚ.

2.2.3. Εν κατακλείδι, η Επιτροπή αναφέρει ότι προτίθεται να ενθαρρύνει περαιτέρω την εφαρμογή των κριτηρίων που ισχύουν για την ισότητα των ευκαιριών στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών Ταμείων. Επ`αυτού, η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν έχει διαμορφώσει ακόμη κατευθυντήριες γραμμές και άλλες διαδικασίες που θα μπορούσαν να αποβούν χρήσιμες κατά την παρακολούθηση των επιπτώσεων του « mainstreaming ».

2.3. Στόχος 3 : Γυναίκες και άνδρες που συνδυάζουν την εργασία με το νοικοκυριόοικογενειακή ζωή

2.3.1. Η ΟΚΕ, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τον αριθμό των άνεργων μητέρων με μικρά παιδιά, υποστηρίζει πλήρως την πρόταση της Επιτροπής που αφορά τη συνέχιση των προσπαθειών με στόχο την έκδοση οδηγίας για την εναρμόνιση της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής. Επίσης, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση της Επιτροπής περί οδηγίας πλαισίου για τη φύλαξη των παιδιών και την περίθαλψη άλλων εξαρτωμένων μελών. Η ΟΚΕ επιθυμεί να υπενθυμίσει στην Επιτροπή ότι τέτοιου είδους νομοθετικές πρωτοβουλίες πρέπει να συνοδεύονται από αντίστοιχες χρηματοοικονομικές δεσμεύσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΟΚΕ θα ήθελε να υπάρξει ειδική μνεία στην περίθαλψη των ηλικιωμένων εξαρτώμενων μελών. Η ΟΚΕ συμφωνεί μεν όσον αφορά την έμφαση που δίδεται στις μελέτες, στις ανταλλαγές και στη διάδοση πληροφοριών, ως βάσης για την ανάληψη πρωτοβουλιών στο πλαίσιο μελλοντικής πολιτικής, αλλά αποδοκιμάζει την απουσία συγκεκριμένων μέτρων για τη συμμετοχή των ανδρών σε δραστηριότητες φύλαξης.

2.3.2. Η ΟΚΕ επικροτεί την ιδιαίτερη αναφορά στο ρόλο των κοινωνικών εταίρων για την ανάπτυξη, προώθηση και αξιολόγηση ενός κατάλληλου φάσματος επιλογών φύλαξης, προτάσεων σχετικά με το χρόνο της φύλαξης και μέτρων εναρμόνισης που ενδείκνυνται και προσαρμόζονται στο εργασιακό περιβάλλον τόσο των γυναικών όσο και των ανδρών.

2.3.3. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι τα ζητήματα της οργάνωσης και του χρόνου εργασίας πρέπει να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο σε οποιαδήποτε συζήτηση σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΟΚΕ εκφράζει όλως ιδιαιτέρως την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι το τέταρτο πρόγραμμα δεν προτείνει την ανάληψη πιο συγκεκριμένων πρωτοβουλιών, όπως λόγου χάρη τον καθορισμό κατευθυντήριων γραμμών σε συνεργασία με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και τις οργανώσεις εργοδοτών.

2.3.4. Αναφερόμενη στη γνωμοδότησή της σχετικά με το πρώτο πρόγραμμα δράσης, η ΟΚΕ επαναλαμβάνει την υποστήριξή της στο ζήτημα της εξατομίκευσης των δικαιωμάτων σε ένα συλλογικό διαπραγματευθέν πλαίσιο. Ωστόσο, η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να υπάρξει σύνδεση μεταξύ της μερικής απασχόλησης και άλλων μορφών άτυπης εργασίας (που ασκούνται ολοένα και περισσότερο από γυναίκες) και της εξατομίκευσης των δικαιωμάτων 7 το ζήτημα αυτό δεν αναφέρεται καθόλου στο τέταρτο πρόγραμμα δράσης. Η ΟΚΕ θα ήθελε να υπενθυμίσει στην Επιτροπή ότι η αυξανόμενη τάση να εργάζονται οι γυναίκες σε θέσεις μερικής απασχόλησης χρήζει προβληματισμού. Επιπλέον, οι γυναίκες εξακολουθούν να μην απολαμβάνουν ίσων αμοιβών. Όλα όσα προαναφέρθηκαν καθιστούν τις περισσότερες γυναίκες ιδιαίτερα ευάλωτες κατά τα γηρατειά.

2.3.5. Η ΟΚΕ έχει υποστηρίξει με συνέπεια τόσο την οδηγία για τη γονική άδεια όσο και τα μέτρα της ΕΕ για τη φύλαξη των παιδιών. Η προαναφερθείσα οδηγία για το « χρόνο εργασίας » επέστησε εκ νέου την προσοχή στην εκχώρηση αδειών και στην εξατομίκευση των δικαιωμάτων που αφορούν το χρόνο εργασίας με ίση αναλογική μεταχείριση στο πλαίσιο συλλογικών συμβάσεων.

2.4. Στόχος 4 : Προώθηση της ισορροπίας των φύλων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων

2.4.1. Η Επιτροπή υποστηρίζει πλήρως την αρχή της ισορροπίας των φύλων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, τόσο από ποιοτική όσο και από ποσοτική άποψη, όπως αναφέρεται στο τέταρτο πρόγραμμα δράσης. Επιπλέον, η ΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο να εγκρίνει σύσταση με σαφείς στόχους σχετικά με την ισορροπία των φύλων, όπως προτείνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

2.4.2. Η ΟΚΕ χαιρετίζει, επίσης, την πρόθεση της Επιτροπής να ενθαρρύνει περαιτέρω τη συνεργασία επί του θέματος αυτού μεταξύ κοινωνικών εταίρων, μη κυβερνητικών οργανώσεων και θεσμικών οργάνων.

2.5. Στόχος 5 : Για να διευκολυνθούν οι γυναίκες να ασκούν τα δικαιώματά τους

2.5.1. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι τα δικαιώματα πρέπει να αποτελέσουν κύρια προτεραιότητα και πρωταρχικό στόχο του προγράμματος και να προβληθούν περισσότερο, καθώς και ότι απαιτείται να καταβληθεί μεγαλύτερη προσπάθεια με στόχο τη λήψη ολοκληρωμένων αποφάσεων για την ισότητα των ευκαιριών, εφαρμοστέων σε όλα τα κράτη μέλη. Παρότι το ζήτημα των δικαιωμάτων είναι θεμελιώδες, η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι θα πρέπει, παράλληλα, να γίνουν βήματα προς την κατεύθυνση της αλλαγής των απόψεων. Το ζητούμενο είναι να επιτευχθεί αρμονική ισορροπία μεταξύ νομοθετικών πρωτοβουλιών και λοιπών συνοδευτικών μέτρων. Επιπλέον, η ΟΚΕ φρονεί ότι θα πρέπει να διευκολυνθεί η πρόσβαση των γυναικών στα δικαστήρια, ιδίως σε θέματα σχετικά με τις σεξουαλικές παρενοχλήσεις.

2.5.2. Ειδικότερα, η ΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη να υπάρξει καλύτερη ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματα που εκχωρούνται στις γυναίκες δυνάμει του κοινοτικού δικαίου.

2.5.3. Η ΟΚΕ ενστερνίζεται απόλυτα την πρόθεση της Επιτροπής να συμπεριλάβει τους κοινωνικούς εταίρους στη διαδικασία για την επεξεργασία πρότασης περί δεσμευτικού κοινοτικού μέσου για τη σεξουαλική παρενόχληση κατά την εργασία. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι οι κοινωνικοί εταίροι δύνανται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην επεξεργασία ενός τέτοιου μέσου.

2.5.4. Επίσης, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόθεση της Επιτροπής να εξετάσει τις επιπτώσεις της παράνομης απασχόλησης, της διασυνοριακής διακίνησης προσώπων και άλλων μορφών εκμετάλλευσης στις γυναίκες.

2.5.5. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόθεση του προγράμματος να ενθαρρύνει την ανταλλαγή πληροφοριών επί των ορθών πρακτικών στα κράτη μέλη.

2.6. Στόχος 6 : Εφαρμογή, παρακολούθηση και αξιολόγηση του προγράμματος

2.6.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι αυτή η πτυχή του τέταρτου προγράμματος δράσης είναι κεφαλαιώδους σημασίας, δεδομένου ότι πρόκειται για συνιστώσα η οποία έλειπε από το τρίτο πρόγραμμα δράσης.

2.6.2. Η ΟΚΕ επικροτεί την ιδέα περί δημοσίευσης ετήσιας έκθεσης για την ισότητα. Εντούτοις, η ΟΚΕ επισημαίνει εκ νέου ότι απαιτείται να τεθούν σαφείς στόχοι και να καθορισθούν χρονοδιαγράμματα και άλλοι δείκτες για τον υπολογισμό της προόδου που πραγματικά σημειώθηκε. Τέλος, η ΟΚΕ τονίζει ότι η συμμετοχή τόσο των κοινωνικών εταίρων όσο και της συμβουλευτικής επιτροπής είναι απαραίτητη για τη διαμόρφωση τέτοιου είδους κριτηρίων.

Βρυξέλλες, 22 Νοεμβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 18 της 22. 1. 1996, σημείο 5.12.