(1)

Προκειμένου να αρθούν τα αντικίνητρα για τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Βαρκελώνη καθόρισε το 2002 στόχους για την παιδική φροντίδα που πρέπει να επιτευχθούν έως το 2010, ήτοι την παροχή προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας («ΠΕΦ») για τουλάχιστον το 33 % των παιδιών ηλικίας κάτω των τριών ετών και για τουλάχιστον το 90 % των παιδιών μεταξύ της ηλικίας των τριών ετών και της ηλικίας υποχρεωτικής σχολικής φοίτησης (1). Ενώ οι εν λόγω στόχοι έχουν επιτευχθεί κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών και στο εσωτερικό τους, ιδίως για τα παιδιά από νοικοκυριά χαμηλότερου εισοδήματος και για την ομάδα παιδιών μικρότερης ηλικίας.

(2)

Στόχος της παρούσας σύστασης είναι να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να αυξήσουν τη συμμετοχή σε προσβάσιμη, οικονομικά προσιτή και υψηλής ποιότητας ΠΕΦ, ενώ θα λαμβάνουν υπόψη τη ζήτηση για υπηρεσίες ΠΕΦ και σε ευθυγράμμιση με τα εθνικά πρότυπα παροχής υπηρεσιών, προκειμένου να διευκολυνθεί η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και να ενισχυθεί η κοινωνική και γνωστική ανάπτυξη όλων των παιδιών, ιδίως των παιδιών που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση ή προέρχονται από μειονεκτούντα περιβάλλοντα.

(3)

Οι ευθύνες φροντίδας των παιδιών, ιδίως των πολύ μικρών παιδιών, περιορίζουν σημαντικά τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας. Το 2021, στο πλαίσιο της έρευνας εργατικού δυναμικού, το 27,9 % των γυναικών εκτός εργατικού δυναμικού ανέφερε ότι η φροντίδα παιδιών ή ενηλίκων που έχρηζαν φροντίδας ήταν ο κύριος λόγος για τη μη αναζήτηση εργασίας, σε σύγκριση με μόνο το 8,0 % των ανδρών. Το 2019, προ πανδημίας, τα εν λόγω ποσοστά ανέρχονταν σε 32,6 % και 7,6 % αντίστοιχα (2). Ταυτόχρονα, το ποσοστό απασχόλησης των ατόμων με παιδιά ηλικίας κάτω των έξι ετών ήταν 90,1 % για τους άνδρες έναντι 67,2 % για τις γυναίκες. Η μη αμειβόμενη παροχή φροντίδας αποκλείει περίπου 7,7 εκατομμύρια γυναίκες στην Ευρώπη από τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, σε σύγκριση με μόλις 450 000 άνδρες. Το δυσανάλογο μερίδιο των γυναικών στην εργασία φροντίδας αποτελεί επίσης μία από τις κύριες γενεσιουργούς αιτίες του μισθολογικού χάσματος μεταξύ των φύλων (3).

(4)

Οι γυναίκες είναι επίσης πιθανότερο να προσαρμόσουν το μοντέλο εργασίας τους στις ευθύνες φροντίδας. Αυτό έχει διαρκή αντίκτυπο στη σταδιοδρομία τους και συμβάλλει στο μισθολογικό και συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ των φύλων. Οι εργαζόμενες γυναίκες αφιερώνουν κατά μέσο όρο 90 λεπτά περισσότερο από τους εργαζόμενους άνδρες σε οικιακές εργασίες και δραστηριότητες άμεσης φροντίδας σε καθημερινή βάση. Η αντιμετώπιση των διαφορών μεταξύ των φύλων στην απασχόληση έχει σαφές επιχειρηματικό ενδιαφέρον, καθώς συμβάλλει στην ανάπτυξη και είναι πιθανό να έχει θετικό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα. Επιπλέον, η αντιμετώπιση των διαφορών μεταξύ των φύλων έχει εδραιωμένη θετική συμβολή στη μείωση της φτώχειας και στην κοινωνική ένταξη, ενώ προσφέρει έναν τρόπο αντιμετώπισης της συρρίκνωσης του εργατικού δυναμικού.

(5)

Η διαθεσιμότητα οικονομικά προσιτών και υψηλής ποιότητας υπηρεσιών φροντίδας έχει σημαντικό θετικό αντίκτυπο στην κατάσταση της απασχόλησης των φροντιστών, ιδίως των φροντιστριών. Καθώς η παροχή ΠΕΦ αυξήθηκε σε ολόκληρη την Ένωση, το χάσμα μεταξύ των φύλων στην απασχόληση μειώθηκε από 17,7 ποσοστιαίες μονάδες το 2002 σε 10,8 ποσοστιαίες μονάδες το 2021. Ωστόσο, η πρόοδος έχει παραμείνει στάσιμη τα τελευταία έτη.

(6)

Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων («πυλώνας») τονίζει τη σημασία της ισότητας των φύλων, της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής και της ΠΕΦ ως βασικών στόχων της Ένωσης. Ο πυλώνας ορίζει ότι η ίση μεταχείριση και οι ίσες ευκαιρίες για γυναίκες και άνδρες πρέπει να διασφαλίζονται και να προωθούνται σε όλους τους τομείς, μεταξύ άλλων όσον αφορά τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, τους όρους και τις συνθήκες απασχόλησης και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας. Αναγνωρίζει επίσης το δικαίωμα των παιδιών σε οικονομικά προσιτή και καλής ποιότητας ΠΕΦ, το δικαίωμα των παιδιών σε προστασία από τη φτώχεια και το δικαίωμα των παιδιών από μειονεκτούντα περιβάλλοντα σε ειδικά μέτρα για την ενίσχυση της ισότητας των ευκαιριών.

(7)

Το σχέδιο δράσης για τον πυλώνα προτείνει ότι το 78 % του πληθυσμού ηλικίας μεταξύ 20 και 64 ετών θα πρέπει να εργάζεται έως το 2030. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, το σχέδιο δράσης θέτει ως στόχο τη μείωση του χάσματος μεταξύ των φύλων στην απασχόληση τουλάχιστον κατά το ήμισυ σε σύγκριση με το 2019, μεταξύ άλλων μέσω της αύξησης της παροχής επίσημης ΠΕΦ. Το σχέδιο δράσης αναγνωρίζει ότι η αύξηση της παροχής επίσημης ΠΕΦ θα συμβάλει στην αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας και στον καλύτερο συνδυασμό επαγγελματικής, οικογενειακής και ιδιωτικής ζωής.

(8)

Υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο παρέχουν στήριξη στους γονείς. Σε ορισμένα κράτη μέλη δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην παροχή συστημάτων γονικής άδειας με επαρκή αμοιβή ή αποζημίωση τουλάχιστον για τους πρώτους 12 μήνες της ζωής του παιδιού, με αποτέλεσμα πολύ υψηλά ποσοστά χρήσης της γονικής άδειας. Άλλα κράτη μέλη εστιάζουν περισσότερο στην παροχή υπηρεσιών ΠΕΦ σε παιδιά από πολύ νεαρή ηλικία. Στην τελευταία ομάδα κρατών μελών, τα παιδιά συνήθως συμμετέχουν στην ΠΕΦ ήδη κατά το πρώτο έτος της ζωής τους και η γονική άδεια με αμοιβή ή αποζημίωση δεν υπερβαίνει την ελάχιστη απαίτηση βάσει του δικαίου της Ένωσης. Ο νέος στόχος για τα παιδιά ηλικίας κάτω των τριών ετών που ορίζεται στην παρούσα σύσταση αποσκοπεί στην επίτευξη ισορροπίας μεταξύ αυτών των διαφορετικών προσεγγίσεων. Με βάση τα ανωτέρω, για την ομάδα των παιδιών ηλικίας κάτω των τριών ετών, ο συνολικός στόχος είναι ποσοστό συμμετοχής 45 %, για την επίτευξη του οποίου θα πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες όλα τα κράτη μέλη.

(9)

Ωστόσο, τα κράτη μέλη με ποσοστό συμμετοχής που υπολείπεται του προηγούμενου στόχου του 33 % δεν αναμένεται απαραίτητα να επιτύχουν τον προηγούμενο ή τον νέο στόχο έως το 2030. Αντ’ αυτού, συνιστάται να αυξήσουν τα ποσοστά συμμετοχής τους κατά τουλάχιστον ένα συγκεκριμένο ποσοστό, το οποίο θα αντανακλά την αρχική κατάσταση κάθε ενδιαφερόμενου κράτους μέλους και τον τρόπο χρήσης της γονικής άδειας σε αυτό. Με αυτόν τον τρόπο παρέχεται μια ρεαλιστική δυνατότητα στα εν λόγω κράτη μέλη να προσεγγίσουν τον στόχο του 45 %. Τα κράτη μέλη που απέχουν περισσότερο από την επίτευξη του στόχου αναμένεται να καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες για να καλύψουν την απόσταση.

(10)

Δεδομένων της σημαντικής διακύμανσης των ποσοστών συμμετοχής στην ΠΕΦ ανά έτος και του γεγονότος ότι τα στοιχεία του 2021 εξακολουθούν να αντικατοπτρίζουν τον αντίκτυπο της πανδημίας COVID-19 σε ορισμένα κράτη μέλη, το μέσο ποσοστό συμμετοχής στην ΠΕΦ κατά τα τελευταία πέντε έτη πριν από την έκδοση της παρούσας σύστασης (σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της ΕΕ για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης) επιλέχθηκε ως βάση αναφοράς για τον καθορισμό της ελάχιστης αύξησης της συμμετοχής στην ΠΕΦ για τα κράτη μέλη που δεν έχουν ακόμη επιτύχει τον προηγούμενο στόχο.

(11)

Σε επίπεδο Ένωσης, αρκετές συστάσεις και οδηγίες στους τομείς της ισότητας των φύλων και των συνθηκών εργασίας αφορούν ορισμένα ζητήματα που σχετίζονται με τους στόχους της Βαρκελώνης. Για παράδειγμα, η οδηγία (ΕΕ) 2019/1158 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (4) δημιουργεί ένα πλαίσιο για την ισόρροπη ως προς το φύλο χρήση της γονικής άδειας και των ευέλικτων ρυθμίσεων εργασίας, καθώς και της άδειας φροντίδας.

(12)

Υπάρχουν διάφορες πρωτοβουλίες της Ένωσης που έχουν αναδείξει τη σημασία της ΠΕΦ για τα παιδιά. H παρούσα σύσταση βασίζεται στις εν λόγω πρωτοβουλίες πολιτικής, τουτέστιν στο ψήφισμα του Συμβουλίου περί στρατηγικού πλαισίου για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης με στόχο τον Ευρωπαϊκό Χώρο Εκπαίδευσης και πέραν αυτού (2021-2030) (5), που περιλαμβάνει τον στόχο σε επίπεδο Ένωσης της συμμετοχής στην ΠΕΦ τουλάχιστον του 96 % των παιδιών ηλικίας μεταξύ τριών ετών και της ηλικίας έναρξης της υποχρεωτικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης· στη σύσταση του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2019, σχετικά με συστήματα προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας υψηλής ποιότητας (6), που βοηθά τα κράτη μέλη να βελτιώσουν τις υπηρεσίες ΠΕΦ και υπογραμμίζει ότι οι υπηρεσίες αυτές πρέπει να είναι συμπεριληπτικές, προσβάσιμες, οικονομικά προσιτές και υψηλής ποιότητας· στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τη «Στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα του παιδιού» (7), που περιλαμβάνει μια σειρά από βασικές δράσεις που θα πρέπει να αναλάβει η Επιτροπή για την καλύτερη προώθηση και προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών και αναγνωρίζει τον επωφελή ρόλο της ΠΕΦ για τη γνωστική και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών· και στη σύσταση του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 2021, για τη θέσπιση ευρωπαϊκής εγγύησης για τα παιδιά (8), που έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι τα παιδιά που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού έχουν ελεύθερη και αποτελεσματική πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης της ΠΕΦ, σε όλες τις περιφέρειες, μεταξύ άλλων στις απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές.

(13)

Τα κράτη μέλη, όταν επενδύουν σε υπηρεσίες ΠΕΦ, θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ορισμένες διαστάσεις πέραν της απλής διαθεσιμότητας θέσεων, όπως η χρονική ένταση της συμμετοχής, το ποσοστό των παιδιών που συμμετέχουν στην ΠΕΦ και διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, καθώς και η προσβασιμότητα, η οικονομική προσιτότητα και η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Ως εκ τούτου, η παρούσα σύσταση καθορίζει μέτρα για την αντιμετώπιση αυτών των πτυχών.

(14)

Για να διευκολυνθεί η συμμετοχή των ατόμων που παρέχουν βασική φροντίδα, κυρίως των γυναικών, στην αγορά εργασίας, ο αριθμός των ωρών ΠΕΦ θα πρέπει να είναι επαρκής ώστε να επιτρέπει στους γονείς την ουσιαστική ανάληψη αμειβόμενης εργασίας. Θα πρέπει να ενθαρρύνεται η συμμετοχή, με συνεκτίμηση των βέλτιστων συμφερόντων του παιδιού και με εξασφάλιση της ισότιμης ως προς το φύλο γονικής επιλογής όσον αφορά την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και τη χρήση των υπηρεσιών ΠΕΦ. Όταν τα παιδιά δεν συμμετέχουν ακόμα πλήρως σε ΠΕΦ, και οι δύο γονείς θα πρέπει να κάνουν χρήση των δικαιωμάτων γονικής άδειας και ευέλικτων ρυθμίσεων εργασίας που ορίζονται στην οδηγία (ΕΕ) 2019/1158, όπως η μερική απασχόληση, τα ευέλικτα ωράρια εργασίας και η τηλεργασία, προκειμένου να διασφαλιστεί η ισότιμη κατανομή των ευθυνών φροντίδας, ενώ η συμμετοχή θα πρέπει να αυξάνεται σταδιακά με την ηλικία του παιδιού. Δεδομένης της σημασίας της εν λόγω διάστασης, είναι σημαντικό να παρακολουθείται η χρονική ένταση της συμμετοχής των παιδιών στην ΠΕΦ από κοινού με την εν γένει συμμετοχή στην ΠΕΦ.

(15)

Επιπλέον, οι γυναίκες με χαμηλό επίπεδο επαγγελματικών δεξιοτήτων, οι μετανάστριες, οι γυναίκες από νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος με παιδιά, καθώς και οι μόνες γονείς αντιμετωπίζουν περισσότερα εμπόδια όσον αφορά την κατάρτιση και την εύρεση εργασίας και περισσότερα αντικίνητρα για την ένταξη και επανένταξη στην αγορά εργασίας, λόγω οικονομικών και μη οικονομικών περιορισμών στη συμμετοχή των παιδιών τους στην ΠΕΦ. Η ενθάρρυνση της μεγαλύτερης συμμετοχής των παιδιών που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση και προέρχονται από μειονεκτούντα περιβάλλοντα σε χωρίς αποκλεισμούς ΠΕΦ θα έχει θετικό αντίκτυπο όσον αφορά το ενδεχόμενο επιστροφής των μητέρων τους στην εργασία. Θα βοηθήσει επίσης τις γυναίκες να συνδυάσουν καλύτερα την επαγγελματική, την οικογενειακή και την ιδιωτική τους ζωή.

(16)

Οι γονείς με αναπηρία και οι γονείς παιδιών με αναπηρία αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα εμπόδια και προκλήσεις όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Η διευκόλυνση της συμμετοχής των παιδιών με αναπηρία στη βασική ΠΕΦ, κατά περίπτωση, αναλόγως του είδους και του βαθμού αναπηρίας και με συνεκτίμηση της αξιολόγησης εμπειρογνωμόνων και των βέλτιστων συμφερόντων του παιδιού, μπορεί να βοηθήσει τους γονείς τους να συνδυάσουν καλύτερα την επαγγελματική, την οικογενειακή και την ιδιωτική τους ζωή.

(17)

Η συμμετοχή στην ΠΕΦ έχει πολλαπλά οφέλη για τα παιδιά. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η παροχή ποιοτικής ΠΕΦ διαδραματίζει καίριο ρόλο στη βελτίωση της γνωστικής, κοινωνικής και εκπαιδευτικής ανάπτυξης των παιδιών από νεαρή ηλικία. Σύμφωνα με τη σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με συστήματα προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας υψηλής ποιότητας, η συμμετοχή στην ΠΕΦ μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικό εργαλείο για την επίτευξη εκπαιδευτικής ισότητας για τα παιδιά που βρίσκονται σε μειονεκτική κατάσταση, όπως παιδιά με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, παιδιά σε νοικοκυριά που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, συμπεριλαμβανομένων των μονογονεϊκών νοικοκυριών, παιδιά από οικογένειες μεταναστών, παιδιά πρόσφυγες, παιδιά Ρομά και παιδιά από άλλες μειονοτικές ομάδες, παιδιά που ζουν σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές με ανεπαρκείς υποδομές φροντίδας και παιδιά υπό εναλλακτική φροντίδα.

(18)

Στη σύσταση του Συμβουλίου για τη θέσπιση ευρωπαϊκής εγγύησης για τα παιδιά και στη σύσταση του Συμβουλίου για την ισότητα, την ένταξη και τη συμμετοχή των Ρομά (9) δίνεται έμφαση στο γεγονός ότι η ισότιμη πρόσβαση σε ποιοτική και ενταξιακή ΠΕΦ έχει κομβική σημασία για τη διάσπαση της διαγενεακής αλυσίδας του κοινωνικού αποκλεισμού και τη διασφάλιση της ισότητας των ευκαιριών για τα παιδιά σε μειονεκτικές καταστάσεις. Στην ευρωπαϊκή εγγύηση για τα παιδιά απευθύνεται σύσταση στα κράτη μέλη να υποβάλουν εθνικά σχέδια για την εφαρμογή της σύστασης εντός εννέα μηνών από την έκδοση της. Ωστόσο, τα ποσοστά συμμετοχής των παιδιών σε μειονεκτικές καταστάσεις παραμένουν σημαντικά χαμηλότερα, ιδίως μεταξύ των μικρότερων παιδιών, κάτι που μπορεί να οδηγήσει αργότερα σε χειρότερα εκπαιδευτικά αποτελέσματα και υψηλά ποσοστά πρόωρης εγκατάλειψης της εκπαίδευσης, ιδίως για τα παιδιά Ρομά ή τα παιδιά από οικογένειες μεταναστών, καθώς και τα παιδιά που στερούνται γονικής μέριμνας. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ της συμμετοχής των παιδιών αυτών στην ΠΕΦ και της συμμετοχής του συνολικού πληθυσμού των παιδιών. Πρέπει επίσης να δοθεί προσοχή στη μείωση του χάσματος συμμετοχής μεταξύ των υψηλότερων και των χαμηλότερων πεμπτημορίων εισοδήματος. Η συμμετοχή στην ΠΕΦ είναι επίσης σημαντική για τα παιδιά που εγκαταλείπουν την Ουκρανία για να ξεφύγουν από τον πόλεμο, όπως και για άλλα παιδιά που ζητούν ή απολαμβάνουν προστασία στην Ένωση. Για όλα αυτά τα δυνητικά ευάλωτα παιδιά θα πρέπει να εξασφαλίζεται ισότιμη πρόσβαση σε βασικές μη διαχωρισμένες υπηρεσίες ΠΕΦ χωρίς αποκλεισμούς.

(19)

Ομοίως, τα παιδιά με αναπηρία έχουν το δικαίωμα να συμμετέχουν σε βασική ΠΕΦ σε ισότιμη βάση με τα άλλα παιδιά. Τα μισά παιδιά με αναπηρία λαμβάνουν φροντίδα μόνο από τους γονείς τους. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι η ΠΕΦ είναι προσβάσιμη, χωρίς αποκλεισμούς και συνδυάζεται με στοχευμένα μέτρα που συμβάλλουν στην αντιμετώπιση ειδικών αναγκών, μεταξύ άλλων, μέσω μέτρων για την αντιμετώπιση των εμποδίων και του διαχωρισμού, τον εφοδιασμό του προσωπικού με τις απαραίτητες ικανότητες ή την πρόσληψη ειδικού προσωπικού για την αντιμετώπιση μεμονωμένων αναγκών, και με εξατομικευμένα προγράμματα σπουδών, κατά περίπτωση.

(20)

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στη γεφύρωση του χάσματος όσον αφορά τη συμμετοχή των παιδιών που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, καθώς και των παιδιών με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στα συστήματα ΠΕΦ στα οποία οι εθνικές διοικήσεις κοινωνικών υποθέσεων, υγείας και εκπαίδευσης είναι επιμέρους αρμόδιες για διαφορετικά τμήματα της ΠΕΦ.

(21)

Η υψηλή ποιότητα της ΠΕΦ είναι απαραίτητη για να εξασφαλιστεί ότι τα παιδιά επωφελούνται από τη συμμετοχή σε αυτήν. Μολονότι δεν υπάρχει ενιαίος τρόπος ορισμού και μέτρησης της έννοιας της ποιότητας στο πλαίσιο της ΠΕΦ, η ουσία της έγκειται στην ποιότητα της αλληλεπίδρασης μεταξύ ενηλίκων και παιδιών, ανεξάρτητα από το υφιστάμενο σύστημα ΠΕΦ. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν την παροχή υψηλής ποιότητας ΠΕΦ, λαμβάνοντας υπόψη τις διάφορες διαστάσεις που ορίζονται στη σύσταση σχετικά με συστήματα ΠΕΦ υψηλής ποιότητας, μεταξύ άλλων, την πρόσβαση σε υπηρεσίες ΠΕΦ, τα προσόντα και τις συνθήκες εργασίας του προσωπικού, το παιδαγωγικό πρόγραμμα σπουδών, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση, καθώς και τη διακυβέρνηση και τη χρηματοδότηση των υπηρεσιών ΠΕΦ. Ιδιαίτερη σημασία έχουν στοιχεία όπως η αναλογία προσωπικού/παιδιών, τα προσόντα του προσωπικού και η συνεχής επαγγελματική κατάρτιση.

(22)

Η ποιότητα της παροχής ΠΕΦ αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα για την εδραίωση της εμπιστοσύνης μεταξύ των γονέων και των ιδρυμάτων που παρέχουν εκπαίδευση και φροντίδα και, ως εκ τούτου, σημαντικό παράγοντα για τη διευκόλυνση της αυξημένης συμμετοχής στην ΠΕΦ.

(23)

Η προσβασιμότητα είναι ακόμα μία σημαντική διάσταση της παροχής ΠΕΦ. Περιλαμβάνει επαρκείς υποδομές και κατάλληλες δυνατότητες υποδοχής και ώρες λειτουργίας, καθώς και την προσαρμογή στις ειδικές ανάγκες των γονέων και την παροχή βοήθειας για την αντιμετώπιση πολύπλοκων διοικητικών διαδικασιών. Θα πρέπει να παρέχεται υποστήριξη, με διάφορες μορφές, για τη διεκπεραίωση των διοικητικών διαδικασιών, μεταξύ άλλων γλωσσική και ψηφιακή υποστήριξη, ιδίως σε ομάδες που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση ή προέρχονται από μειονεκτούντα περιβάλλοντα, οι οποίες, για παράδειγμα, δεν είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν ψηφιακά εργαλεία ή δεν έχουν πρόσβαση σε αυτά. Περιλαμβάνει επίσης την προσβασιμότητα για τα άτομα με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων παιδιών, γονέων και επαγγελματιών, σύμφωνα με τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και με τις απαιτήσεις προσβασιμότητας που ορίζονται στην οδηγία (ΕΕ) 2019/882 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (10).

(24)

Επιπλέον, η προσβασιμότητα περιλαμβάνει την απλούστευση των διαδικασιών και την επαγγελματοποίηση του προσωπικού και των ειδικών με σκοπό την κατάλληλη στήριξη των παιδιών με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και άλλων ευάλωτων ομάδων, σε συνήθεις μη διαχωρισμένες εγκαταστάσεις. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι αίρονται και προλαμβάνονται τα εμπόδια στη χρήση των υπηρεσιών ΠΕΦ, μεταξύ άλλων και για τα άτομα με αναπηρία, και ότι οι υπηρεσίες ΠΕΦ παρέχονται πραγματικά χωρίς αποκλεισμούς.

(25)

Κατά την αντιμετώπιση ζητημάτων προσβασιμότητας, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι εδαφικές ανισορροπίες. Ο μεγάλος χρόνος μετακίνησης που συνδέεται με την απόσταση, την έλλειψη ή την περιορισμένη ύπαρξη μεταφορικών συνδέσεων και την κυκλοφοριακή συμφόρηση μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο για τη συμμετοχή, ιδίως για παιδιά με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Οι απομακρυσμένες και οι αγροτικές περιοχές βρίσκονται σε ιδιαίτερα μειονεκτική θέση λόγω της έλλειψης επαρκών υπηρεσιών ΠΕΦ σε τοπικό επίπεδο. Αυτές οι εδαφικές ανισορροπίες μπορούν να επιδεινώσουν τα προβλήματα οικονομικής προσιτότητας. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη τα διαφορετικά προφίλ των χρηστών υπηρεσιών ΠΕΦ στα σχέδια κινητικότητας και να περιλαμβάνεται η εδαφική κάλυψη στη συλλογή δεδομένων για σκοπούς αξιολόγησης και παρακολούθησης.

(26)

Σε πολλά κράτη μέλη, το υψηλό κόστος της ΠΕΦ εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για τη συμμετοχή. Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι το κόστος αποτελεί παράγοντα που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην απόφαση να μη χρησιμοποιηθούν επίσημες υπηρεσίες παιδικής φροντίδας σε πολλές χώρες, ιδίως για τα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Ένωσης για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης για το 2016, το 13 % των γονέων δεν χρησιμοποιεί υπηρεσίες παιδικής φροντίδας λόγω του κόστους τους, ενώ το 11 % αντιμετωπίζει μέτριες ή μεγάλες δυσκολίες ώστε να αντεπεξέλθει στο κόστος τους. Τα ποσοστά αυτά είναι υπερδιπλάσια (28 % και 27 % αντίστοιχα) για τα νοικοκυριά που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας. Σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες, η ΠΕΦ υψηλής ποιότητας αποφέρει σημαντικά οικονομικά, κοινωνικά, εκπαιδευτικά και αναπτυξιακά οφέλη. Η εξασφάλιση οικονομικά προσιτής ΠΕΦ είναι επωφελής για την κάλυψη των αναγκών αναβάθμισης των δεξιοτήτων και επανειδίκευσης των γυναικών και για τη διευκόλυνση της συμμετοχής τους στην αγορά εργασίας· αυτό έχει επίσης θετικό μακροπρόθεσμο αντίκτυπο στην εκπαίδευση από νεαρή ηλικία, καθώς προλειαίνει το έδαφος για μια θετική στάση απέναντι στη μάθηση καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, η οποία δεν αφορά απλώς τα παιδιά που συμμετέχουν, αλλά επεκτείνεται στην κοινωνία γενικότερα. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι το κόστος της ΠΕΦ είναι ανάλογο προς το εισόδημα των νοικοκυριών και δεν αποτελεί εμπόδιο για τη χρήση υπηρεσιών ΠΕΦ. Επιπλέον, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν υπόψη και άλλες δαπάνες που σχετίζονται με τη συμμετοχή στην ΠΕΦ, όπως οι μεταφορές, ο ρουχισμός και ο εξοπλισμός που απαιτείται σε εγκαταστάσεις φροντίδας.

(27)

Ένας τρόπος για να εξασφαλιστεί επαρκής παροχή προσβάσιμης και οικονομικά προσιτής ΠΕΦ υψηλής ποιότητας είναι η θέσπιση νόμιμου δικαιώματος στην προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, με το οποίο οι δημόσιες αρχές εγγυώνται μια θέση για όλα τα παιδιά των οποίων οι γονείς τη ζητούν, ανεξάρτητα από το καθεστώς απασχόλησης, την κοινωνικοοικονομική ή την οικογενειακή κατάστασή τους. Στα περισσότερα κράτη μέλη, το νόμιμο αυτό δικαίωμα υπάρχει ήδη, αλλά η ηλικία έναρξης του δικαιώματος ποικίλλει σημαντικά. Ιδανικά, δεν θα πρέπει να υπάρχει κενό μεταξύ της λήξης της άδειας μητρότητας, της άδειας πατρότητας και της γονικής αδείας με αμοιβή ή αποζημίωση και του νόμιμου δικαιώματος στην ΠΕΦ.

(28)

Η αύξηση της διαθεσιμότητας προσβάσιμης και οικονομικά προσιτής ΠΕΦ υψηλής ποιότητας για τις οικογένειες και η βελτίωση των συνθηκών εργασίας και των μισθών στον τομέα ΠΕΦ αναμένεται να αποφέρουν οικονομικά οφέλη. Ταυτόχρονα, η δημοσιονομική διατηρησιμότητα των επενδύσεων στην ΠΕΦ μπορεί να βελτιστοποιηθεί με την αξιολόγηση του αντικτύπου στα δημόσια οικονομικά και με την τακτική παρακολούθηση και τη συνεχή βελτίωση της σχέσης κόστους-αποτελεσματικότητας, με βάση τις βέλτιστες πρακτικές, συμπεριλαμβανομένου του αποτελεσματικού σχεδιασμού των μηχανισμών χρηματοδότησης που θα συνάδει με τη συνολική διατηρησιμότητα των δημόσιων οικονομικών.

(29)

Η εύκολη και ισότιμη πρόσβαση σε επαρκείς πληροφορίες εντός και εκτός διαδικτύου σχετικά με την ΠΕΦ χωρίς διακρίσεις είναι καίριας σημασίας για όλους τους γονείς, ανεξαρτήτως της σύνθεσης της οικογένειας και της οικογενειακής κατάστασης, συμπεριλαμβανομένου του συμφώνου συμβίωσης, όπως αναγνωρίζεται από το εθνικό δίκαιο. Αυτή αφορά πληροφορίες σχετικά με το δικαίωμα χρήσης και τη διαθεσιμότητα κατάλληλων υπηρεσιών, τις λεπτομέρειες πρόσβασης και την επιλεξιμότητα για χρηματοδοτική στήριξη, κατά περίπτωση.

(30)

Η έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με τα δικαιώματα των γονέων και των παιδιών όσον αφορά την ΠΕΦ και τη σημασία της για τα μελλοντικά εκπαιδευτικά αποτελέσματα αποτελεί πρόσθετο εμπόδιο για τη χρήση των υπηρεσιών, κάτι που επηρεάζει τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας. Η ορθή και διεξοδική ενημέρωση των γονέων θα πρέπει να οδηγεί στη λήψη καλά μελετημένων και τεκμηριωμένων αποφάσεων σχετικά με τις επιλογές φροντίδας.

(31)

Ο τομέας της ΠΕΦ πάσχει από έλλειψη προσωπικού σε πολλές χώρες. Το πρόβλημα αυτό μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω πολλαπλών στρατηγικών, όπως η βελτίωση των συνθηκών εργασίας, των προοπτικών σταδιοδρομίας και των αμοιβών, μέσω της παροχής δυνατοτήτων τακτικής αναβάθμισης των δεξιοτήτων και επανειδίκευσης, της ανάπτυξης δημιουργικών στρατηγικών πρόσληψης και της πρόσκλησης προς διάφορες υποεκπροσωπούμενες ομάδες να ενταχθούν στο εργατικό δυναμικό της ΠΕΦ, όπως άνδρες ή άτομα που προέρχονται από διάφορα πολιτισμικά υπόβαθρα, για παράδειγμα μετανάστες και πρόσφυγες. Ένας απλός και ταχύς μηχανισμός αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων θα μπορούσε να συμβάλει στην αντιμετώπιση των ελλείψεων. Για παράδειγμα, η σύσταση (ΕΕ) 2022/554 της Επιτροπής (11) εξετάζει το ζήτημα της πρόσβασης όσων εγκαταλείπουν την Ουκρανία για να ξεφύγουν από τον πόλεμο σε νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα.

(32)

Η προώθηση δίκαιων συνθηκών εργασίας για το προσωπικό της ΠΕΦ αναμένεται να συμβάλει στην προσέλκυση νέων εργαζομένων και, ταυτόχρονα, να εξασφαλίσει ότι τα άτομα που εργάζονται στον τομέα αυτόν είναι πρόθυμα και ικανά να παραμείνουν στις θέσεις εργασίας τους μέχρι τη συνταξιοδότησή τους. Μπορεί επίσης να συμβάλει στην αντιμετώπιση του διαχωρισμού με βάση το φύλο στον τομέα της ΠΕΦ. Στο πλαίσιο αυτό, οι κατευθυντήριες γραμμές πολιτικής της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για την προώθηση της αξιοπρεπούς εργασίας για το προσωπικό προσχολικής εκπαίδευσης (12) παρέχουν καθοδήγηση σχετικά με την πιθανή εφαρμογή των συστάσεων όσον αφορά την επαγγελματική εξέλιξη και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας, την προσήκουσα αμοιβή, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας της αμοιβής, τη βιώσιμη απασχόληση και τις βιώσιμες συνθήκες εργασίας, καθώς και την προώθηση του κοινωνικού διαλόγου σε αυτόν τον τομέα.

(33)

Η φροντίδα των παιδιών δεν σταματά όταν πηγαίνουν στο δημοτικό σχολείο. Οι ανάγκες φροντίδας των παιδιών στην ηλικία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης μπορούν να περιορίσουν εξίσου τη συμμετοχή των μητέρων στην αγορά εργασίας και τον χρόνο εργασίας τους εάν δεν υπάρχουν κατάλληλες, ποιοτικές και οικονομικά προσιτές λύσεις για τη φροντίδα μετά το σχολείο και κατά τη διάρκεια των διακοπών, στο πλαίσιο των εθνικών σχολικών συστημάτων. Εάν δεν υπάρχουν δυνατότητες φροντίδας για τα μεγαλύτερα παιδιά, η διαθεσιμότητα της ΠΕΦ για τα μικρότερα αδέλφια δεν επιτρέπει τη συμμετοχή των γονέων στην αγορά εργασίας, κάτι που με τη σειρά του ενδέχεται να έχει αντίκτυπο στη χρήση υπηρεσιών ΠΕΦ για τα μικρότερα αδέλφια. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να παρέχουν κατάλληλη, ποιοτική και οικονομικά προσιτή εξωσχολική φροντίδα. Συνιστάται τα μέτρα που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη να περιλαμβάνουν, κατά περίπτωση, προσφορά για την επίβλεψη και την υποστήριξη της μελέτης για το σπίτι για όλα τα παιδιά, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών που προέρχονται από μειονεκτούντα περιβάλλοντα.

(34)

Η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής εξακολουθεί να αποτελεί μεγάλη πρόκληση για πολλούς γονείς, ιδίως για τις γυναίκες. Η δυσκολία εξισορρόπησης της εργασίας με τις ευθύνες φροντίδας αποτελεί μείζον εμπόδιο που συντελεί στην υποεκπροσώπηση των γυναικών στην αγορά εργασίας. Στο πλαίσιο αυτό, τα έμφυλα στερεότυπα συχνά επηρεάζουν τους ρόλους των γυναικών και των ανδρών όσον αφορά τη φροντίδα. Η ανισορροπία μεταξύ της παροχής φροντίδας από τις γυναίκες σε σύγκριση με τους άνδρες ενισχύει τα έμφυλα στερεότυπα τόσο στα επαγγέλματα όσο και στους ρόλους των ανδρών και των γυναικών.

(35)

Αυτό το επίμονο χάσμα μεταξύ των φύλων όσον αφορά τη φροντίδα θα πρέπει να αντιμετωπιστεί, ιδίως μέσω της ενθάρρυνσης της χρήσης άδειας πατρότητας, γονικής άδειας και ευέλικτων ρυθμίσεων του χρόνου εργασίας από τους πατέρες, κατά περίπτωση, σε συνδυασμό με πιο ισότιμη κατανομή των ευθυνών φροντίδας στα ζευγάρια όσον αφορά την αμειβόμενη και μη αμειβόμενη εργασία (13). Η εφαρμογή της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1158 αναμένεται να ενισχύσει τα δικαιώματα των εργαζομένων με ευθύνες φροντίδας να λαμβάνουν άδεια πατρότητας και γονική άδεια και να ζητούν ευέλικτες ρυθμίσεις του χρόνου εργασίας. Η περαιτέρω δράση θα πρέπει να επικεντρωθεί στην ευαισθητοποίηση σχετικά με αυτά τα νέα δικαιώματα και στην παρακολούθηση του αν οι εργαζόμενοι μπορούν να κάνουν πλήρη χρήση αυτών των δικαιωμάτων χωρίς να αντιμετωπίζουν δυσμενή μεταχείριση στην εργασία.

(36)

Εκτός από άλλα μέτρα για τον συνδυασμό της επαγγελματικής, της οικογενειακής και της ιδιωτικής ζωής, θα πρέπει να προωθηθούν ευέλικτες λύσεις για τη χρήση της ΠΕΦ, ανάλογα με τις ανάγκες. Για παράδειγμα, οι εργαζόμενοι με ευθύνες φροντίδας θα επωφελούνται από την πρόσβαση σε συμπληρωματικές υπηρεσίες παιδικής φροντίδας, όπως η έναρξη λειτουργίας νωρίς, η παροχή γευμάτων και η λήξη λειτουργίας αργά.

(37)

Για την καλύτερη κατανόηση των αναγκών και των περιορισμών στην παροχή φροντίδας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα επαρκών δεδομένων με ικανοποιητικό βαθμό λεπτομέρειας, αξιοπιστίας και συγκρισιμότητας. Δεδομένου ότι η οδηγία (ΕΕ) 2019/1158 δεν περιέχει ειδικές διατάξεις σχετικά με τη συλλογή δεδομένων, τα εν λόγω δεδομένα θα πρέπει να περιλαμβάνουν τη χρήση άδειας πατρότητας και γονικής άδειας, λαμβάνοντας υπόψη το μεθοδολογικό εγχειρίδιο για το πλαίσιο δεικτών ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής που εκπονήθηκε από την Επιτροπή Απασχόλησης (EMCO) και την Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας (ΕΚΠ) για τη στήριξη της ορθής παρακολούθησης και αξιολόγησης της εν λόγω οδηγίας.

(38)

Η πρόοδος στην εφαρμογή της παρούσας σύστασης θα πρέπει να παρακολουθείται τακτικά στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, της ετήσιας έκθεσης για την ισότητα των φύλων στην Ένωση και της πύλης παρακολούθησης της στρατηγικής για την ισότητα των φύλων. Για τον σκοπό αυτόν, τα κράτη μέλη θα πρέπει ιδίως να στηρίξουν την Επιτροπή στην ενδεχόμενη ανάπτυξη και υπολογισμό ενός δείκτη για τη μέτρηση του χάσματος μεταξύ των φύλων όσον αφορά τη φροντίδα, δηλαδή τη διαφορά του χρόνου που αφιερώνουν οι γυναίκες και οι άνδρες στην παροχή φροντίδας, το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων και τη χρήση του χρόνου σε αμειβόμενη και μη αμειβόμενη εργασία, προκειμένου να γίνουν καλύτερα κατανοητές οι αλληλεξαρτήσεις μεταξύ των στοιχείων αυτών με σκοπό την υποστήριξη της ανάπτυξης τεκμηριωμένων πολιτικών για την ισότητα των φύλων και κοινωνικών πολιτικών. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων στον τομέα της ΠΕΦ, αξιοποιώντας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη στήριξη της Επιτροπής, μεταξύ άλλων μέσω του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης (TSI), με την ανταλλαγή ορθών πρακτικών και τη χρήση κατάλληλων διαδικασιών και μεθοδολογιών και με τη συλλογή δεδομένων, τη συμμετοχή των συμφεροντούχων και τον αποτελεσματικότερο και αποδοτικότερο διοργανικό συντονισμό και τον σχεδιασμό, την κατανομή και την επαγγελματική εξέλιξη των ανθρώπινων πόρων στον τομέα της ΠΕΦ.

(39)

Η φράση «προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα» θα πρέπει να θεωρείται, όπως ορίζεται στη σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την ΠΕΦ υψηλής ποιότητας, ότι αναφέρεται σε οποιοδήποτε ρυθμιζόμενο σύστημα το οποίο παρέχει εκπαίδευση και φροντίδα για τα παιδιά από τη γέννησή τους έως την ηλικία υποχρεωτικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης —ανεξάρτητα από τη δομή, τη χρηματοδότηση, το ωράριο λειτουργίας ή το περιεχόμενο του προγράμματος— και περιλαμβάνει την παροχή ημερήσιας φροντίδας σε ειδικά κέντρα ή σε οικογενειακό περιβάλλον, την παροχή ιδιωτικώς και δημοσίως χρηματοδοτούμενης αγωγής, καθώς και την παροχή υπηρεσιών προσχολικής και νηπιακής αγωγής.

(40)

Προκειμένου να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος της παρούσας σύστασης, η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, θα πρέπει να παρακολουθεί την πρόοδό της και να υποβάλλει τακτικά σχετικές εκθέσεις στο Συμβούλιο,

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.