(1)

Στις 17 Δεκεμβρίου 2019 η Επιτροπή υιοθέτησε την ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη, η οποία σηματοδότησε την έναρξη του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2020 για τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών. Στην εν λόγω στρατηγική ελήφθη δεόντως υπόψη ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων που διακηρύχθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή στις 17 Νοεμβρίου 2017. Στις 17 Δεκεμβρίου 2019, βάσει του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011, η Επιτροπή θέσπισε επίσης την έκθεση του μηχανισμού επαγρύπνησης, στην οποία η Λιθουανία δεν συγκαταλέγεται μεταξύ των κρατών μελών για τα οποία επρόκειτο να πραγματοποιηθεί εμπεριστατωμένη επισκόπηση. Την ίδια ημερομηνία η Επιτροπή θέσπισε επίσης σύσταση για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ.

(2)

Η έκθεση χώρας του 2020 για τη Λιθουανία δημοσιεύτηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2020. Στην έκθεση αξιολογήθηκαν η πρόοδος της Λιθουανίας όσον αφορά την εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων που εκδόθηκαν από το Συμβούλιο στις 9 Ιουλίου 2019 (3) («ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2019»), η συνέχεια που δόθηκε στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις οι οποίες είχαν εκδοθεί κατά τα προηγούμενα έτη και η πρόοδος της Λιθουανίας ως προς την επίτευξη των εθνικών στόχων στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

(3)

Στις 11 Μαρτίου 2020 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κήρυξε επισήμως παγκόσμια πανδημία την έξαρση της νόσου COVID-19. Η πανδημία συνιστά σοβαρή κατάσταση έκτακτης ανάγκης στον τομέα της δημόσιας υγείας για τους πολίτες, τις κοινωνίες και τις οικονομίες. Ασκεί έντονη πίεση στα εθνικά συστήματα υγείας, διαταράσσει τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, προκαλεί αστάθεια στις χρηματοπιστωτικές αγορές, σοκ στην καταναλωτική ζήτηση και αρνητικές επιπτώσεις σε διάφορους τομείς. Απειλεί τις θέσεις εργασίας και τα εισοδήματα των πολιτών καθώς και τις δραστηριότητες των επιχειρήσεων. Η πανδημία προκάλεσε μεγάλο οικονομικό σοκ, το οποίο έχει ήδη επιφέρει σοβαρές επιπτώσεις στην Ένωση. Στις 13 Μαρτίου 2020 η Επιτροπή υιοθέτησε ανακοίνωση με την οποία ζητούσε συντονισμένη οικονομική αντίδραση στην κρίση, με τη συμμετοχή όλων των φορέων σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο.

(4)

Αρκετά κράτη μέλη έχουν κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης ή έχουν λάβει μέτρα έκτακτης ανάγκης. Τυχόν μέτρα έκτακτης ανάγκης θα πρέπει να είναι αυστηρά αναλογικά, αναγκαία, περιορισμένα χρονικά και σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα. Θα πρέπει να υπόκεινται σε δημοκρατικό έλεγχο και σε έλεγχο από ανεξάρτητη δικαστική αρχή.

(5)

Στις 20 Μαρτίου 2020 η Επιτροπή υιοθέτησε ανακοίνωση για την ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Η γενική ρήτρα διαφυγής, όπως ορίζεται στο άρθρο 5 παράγραφος 1, στο άρθρο 6 παράγραφος 3, στο άρθρο 9 παράγραφος 1 και στο άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου και στο άρθρο 3 παράγραφος 5 και στο άρθρο 5 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1467/97 του Συμβουλίου (4), διευκολύνει τον συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών σε περιόδους σοβαρής οικονομικής κάμψης. Στην ανακοίνωσή της τής 20ής Μαρτίου 2020, η Επιτροπή θεώρησε ότι, δεδομένης της αναμενόμενης σοβαρής οικονομικής κάμψης λόγω της πανδημίας COVID-19, οι συνθήκες επέτρεπαν την ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής και ζήτησε από το Συμβούλιο να επικυρώσει το εν λόγω συμπέρασμα. Στις 23 Μαρτίου 2020 οι υπουργοί Οικονομικών των κρατών μελών συντάχθηκαν με την εκτίμηση της Επιτροπής και συμφώνησαν ότι η σοβαρή κάμψη της οικονομικής δραστηριότητας απαιτεί αποφασιστική, φιλόδοξη και συντονισμένη αντίδραση. Η ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής επιτρέπει την προσωρινή απόκλιση από την πορεία προσαρμογής για την επίτευξη του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού στόχου, εφόσον δεν τίθεται σε κίνδυνο η βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών μεσοπρόθεσμα. Σε ό,τι αφορά το διορθωτικό σκέλος, το Συμβούλιο μπορεί επίσης να αποφασίσει, μετά από σύσταση της Επιτροπής, να υιοθετήσει αναθεωρημένη δημοσιονομική πορεία. Η γενική ρήτρα διαφυγής δεν αναστέλλει τις διαδικασίες του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αποκλίνουν από τις δημοσιονομικές υποχρεώσεις που θα ίσχυαν κανονικά, ενώ δίνει παράλληλα στην Επιτροπή και στο Συμβούλιο τη δυνατότητα να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για τον συντονισμό των πολιτικών στο πλαίσιο του συμφώνου.

(6)

Απαιτείται συνεχής δράση για τον περιορισμό και τον έλεγχο της εξάπλωσης της πανδημίας COVID-19, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των εθνικών συστημάτων υγείας, τον μετριασμό των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας μέσω μέτρων στήριξης των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών και τη διασφάλιση κατάλληλων συνθηκών υγιεινής και ασφάλειας στον χώρο εργασίας με σκοπό την επανέναρξη της οικονομικής δραστηριότητας. Η Ένωση θα πρέπει να αξιοποιήσει πλήρως τα διάφορα εργαλεία που έχει στη διάθεσή της για να στηρίξει τις προσπάθειες των κρατών μελών σε αυτούς τους τομείς. Παράλληλα, τα κράτη μέλη και η Ένωση θα πρέπει να συνεργαστούν για να προετοιμάσουν τα αναγκαία μέτρα για την επάνοδο των κοινωνιών και των οικονομιών μας στην ομαλότητα και στη βιώσιμη ανάπτυξη, με την ενσωμάτωση, μεταξύ άλλων, της πράσινης μετάβασης και του ψηφιακού μετασχηματισμού, καθώς και για να αντλήσουν διδάγματα από την κρίση.

(7)

Η κρίση λόγω της νόσου COVID-19 ανέδειξε την ευελιξία που παρέχει η εσωτερική αγορά για την προσαρμογή σε έκτακτες καταστάσεις. Ωστόσο, για να εξασφαλιστεί η ταχεία και ομαλή μετάβαση στη φάση ανάκαμψης και η ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών και εργαζομένων, τα έκτακτα μέτρα που εμποδίζουν την ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς θα πρέπει να καταργηθούν μόλις παύσουν να είναι πλέον απαραίτητα. Η τρέχουσα κρίση κατέδειξε την ανάγκη για σχέδια ετοιμότητας για την αντιμετώπιση κρίσεων στον τομέα της υγείας. Βελτιωμένες στρατηγικές προμηθειών, διαφοροποιημένες αλυσίδες εφοδιασμού και στρατηγικά αποθέματα βασικών προμηθειών συγκαταλέγονται στα κύρια στοιχεία για την ανάπτυξη ευρύτερων σχεδίων ετοιμότητας για την αντιμετώπιση κρίσεων.

(8)

Ο ενωσιακός νομοθέτης έχει ήδη τροποποιήσει τα σχετικά νομοθετικά πλαίσια μέσω των κανονισμών (ΕΕ) 2020/460 (5) και (ΕΕ) 2020/558 (6) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για να δώσει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να κινητοποιήσουν όλους τους αχρησιμοποίητους πόρους από τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία, ώστε να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τις εξαιρετικές επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19. Οι τροποποιήσεις αυτές θα παράσχουν πρόσθετη ευελιξία καθώς και απλουστευμένες και εξορθολογισμένες διαδικασίες. Για να αμβλυνθούν οι πιέσεις στις ταμειακές ροές, τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να επωφεληθούν από ποσοστό συγχρηματοδότησης 100 % από τον προϋπολογισμό της Ένωσης για τη λογιστική χρήση 2020-2021. Η Λιθουανία ενθαρρύνεται να αξιοποιήσει πλήρως αυτές τις δυνατότητες για να βοηθήσει τα άτομα και τους τομείς που πλήττονται περισσότερο.

(9)

Οι κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19 ενδέχεται να είναι άνισα κατανεμημένες μεταξύ των τομέων και περιφερειών της Λιθουανίας λόγω διαφορετικών προτύπων εξειδίκευσης. Αυτό το ενδεχόμενο συνεπάγεται κίνδυνο διεύρυνσης των ανισοτήτων στο εσωτερικό της Λιθουανίας. Σε συνδυασμό με τον κίνδυνο να αποδυναμωθεί προσωρινά η διαδικασία σύγκλισης μεταξύ των κρατών μελών, η τρέχουσα κατάσταση απαιτεί στοχευμένες απαντήσεις πολιτικής.

(10)

Η Λιθουανία υπέβαλε το εθνικό της πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων του 2020 στις 15 Μαΐου 2020 και το οικείο πρόγραμμα σταθερότητας του 2020 στις 30 Απριλίου 2020. Τα δύο προγράμματα αξιολογήθηκαν ταυτοχρόνως προκειμένου να ληφθεί υπόψη η διασύνδεσή τους.

(11)

Η Λιθουανία υπάγεται επί του παρόντος στο προληπτικό σκέλος του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

(12)

Με το πρόγραμμα σταθερότητας του 2020, η κυβέρνηση αναμένει ότι το ονομαστικό ισοζύγιο θα επιδεινωθεί από πλεόνασμα 0,3 % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) το 2019 σε έλλειμμα 11,4 % του ΑΕΠ το 2020. Το έλλειμμα προβλέπεται να μειωθεί σε 3,9 % του ΑΕΠ το 2021. Ο δείκτης χρέους της γενικής κυβέρνησης ως προς το ΑΕΠ, μετά την αύξησή του στο 36,3 % του ΑΕΠ το 2019, αναμένεται να αυξηθεί στο 50,6 % το 2020 σύμφωνα με το πρόγραμμα σταθερότητας του 2020. Οι μακροοικονομικές και δημοσιονομικές προοπτικές επηρεάζονται από τη μεγάλη αβεβαιότητα που οφείλεται στην πανδημία COVID-19.

(13)

Ως απάντηση στην πανδημία COVID-19 και στο πλαίσιο συντονισμένης ενωσιακής προσέγγισης, η Λιθουανία έλαβε εγκαίρως δημοσιονομικά μέτρα για την αύξηση της ικανότητας του συστήματος υγείας της, την αναχαίτιση της πανδημίας και την ανακούφιση των ατόμων και των τομέων που έχουν πληγεί ιδιαίτερα. Σύμφωνα με το πρόγραμμα σταθερότητας του 2020, τα εν λόγω δημοσιονομικά μέτρα ανήλθαν στο 6,8 % του ΑΕΠ. Τα μέτρα περιλαμβάνουν αναβολές καταβολής φόρων, πρόσθετη χρηματοδότηση για την αγορά ιατρικού υλικού, επιδοτήσεις για τη διατήρηση θέσεων εργασίας και παροχές για τους αυτοαπασχολούμενους και τους εργαζομένους που πλήττονται από την πανδημία COVID-19. Δεδομένου ότι από την ανάλυση της Επιτροπής σχετικά με τον σχεδιασμό και την εφαρμογή ορισμένων μέτρων προκύπτει σχετικά χαμηλός δυνητικός βαθμός υιοθέτησής τους, η Επιτροπή εκτίμησε ότι η επίπτωση των κρατικών μέτρων στα δημόσια οικονομικά θα είναι μικρότερη. Επιπλέον, η Λιθουανία ανακοίνωσε μέτρα διακριτικής ευχέρειας τα οποία, χωρίς να έχουν άμεση δημοσιονομική επίπτωση, θα συμβάλουν στην αντιμετώπιση της κρίσης, μεταξύ άλλων με την παροχή στήριξης της ρευστότητας για τις επιχειρήσεις, τα οποία εκτιμώνται από το πρόγραμμα σταθερότητας του 2020 σε 3,8 % του ΑΕΠ. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται δανειακές εγγυήσεις (2,9 % του ΑΕΠ). Συνολικά, τα μέτρα που έλαβε η Λιθουανία συνάδουν με τις κατευθυντήριες γραμμές που προσδιορίζονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 13ης Μαρτίου 2020. Η πλήρης εφαρμογή των μέτρων έκτακτης ανάγκης και των υποστηρικτικών δημοσιονομικών μέτρων, και στη συνέχεια η επανεστίαση των δημοσιονομικών πολιτικών στην επίτευξη συνετών μεσοπρόθεσμων δημοσιονομικών θέσεων όταν το επιτρέψουν οι οικονομικές συνθήκες, θα συμβάλουν στη διατήρηση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας μεσοπρόθεσμα.

(14)

Με βάση τις εαρινές προβλέψεις της Επιτροπής του 2020 και εάν οι πολιτικές παραμείνουν αμετάβλητες, προβλέπεται ότι το ισοζύγιο γενικής κυβέρνησης της Λιθουανίας θα είναι -6,9 % του ΑΕΠ το 2020 και -2,7 % του ΑΕΠ το 2021. Ο δείκτης χρέους της γενικής κυβέρνησης προβλέπεται να παραμείνει κάτω του 60 % του ΑΕΠ το 2020 και το 2021.

(15)

Στις 20 Μαΐου 2020, η Επιτροπή δημοσίευσε έκθεση που συντάχθηκε σύμφωνα με το άρθρο 126 παράγραφος 3 της Συνθήκης λόγω της σχεδιαζόμενης υπέρβασης από τη Λιθουανία του ορίου του 3 % του ΑΕΠ για το έλλειμμα το 2020. Συνολικά, από την ανάλυση της Επιτροπής προκύπτει ότι δεν πληρούται το κριτήριο του ελλείμματος, όπως ορίζεται στη Συνθήκη και στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1467/97.

(16)

Σύμφωνα με τις εαρινές προβλέψεις της Επιτροπής του 2020, το ΑΕΠ της Λιθουανίας προβλέπεται να συρρικνωθεί κατά 8 %, ενώ αναμένεται να ακολουθήσει ταχεία ανάκαμψη της τάξης του 7,5 % το 2021. Προκειμένου να αντιδράσει στην έξαρση της νόσου COVID-19 και να αμβλύνει τις οικονομικές επιπτώσεις, η Λιθουανία υπέβαλε, στις 16 Μαρτίου, «Σχέδιο για την τόνωση της οικονομίας και τον περιορισμό των συνεπειών της μετάδοσης της νόσου COVID-19». Το μέγεθος του σχεδίου ανέρχεται σε 2,5 δισεκατ. EUR ή 6,3 % του ΑΕΠ της χώρας, και προβλέπει έως 500 εκατ. EUR ή 1,3 % του ΑΕΠ για την εξασφάλιση των αναγκαίων πόρων για το σύστημα υγείας. Επιπλέον 500 εκατ. EUR διατέθηκαν για την προστασία των θέσεων εργασίας και του εισοδήματος. Η ικανότητα των ταμείων κρατικών εγγυήσεων αυξήθηκε κατά 500 εκατ. EUR και εγκρίθηκαν πρόσθετες κρατικές εγγυήσεις ύψους έως και 500 εκατ. EUR για την τόνωση της οικονομίας. Τον Απρίλιο, η Επιτροπή ενέκρινε διάφορα καθεστώτα ενισχύσεων στη Λιθουανία για τη στήριξη της λιθουανικής οικονομίας στο πλαίσιο της έξαρσης της νόσου COVID-19. Τα καθεστώτα αυτά έχουν σχεδιαστεί με σκοπό να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να καλύψουν τις άμεσες ανάγκες σε κεφάλαια κίνησης και να συνεχίσουν τις δραστηριότητές τους κατά τη διάρκεια της πανδημίας και μετά από αυτήν. Επιπλέον, η Τράπεζα της Λιθουανίας χαλάρωσε ορισμένες κεφαλαιακές απαιτήσεις για τις εμπορικές τράπεζες με σκοπό την αύξηση του δανεισμού στην πραγματική οικονομία.

(17)

Τα αποτελέσματα στον τομέα της υγείας στη Λιθουανία υπολείπονται σταθερά σε σχέση με τα άλλα κράτη μέλη, εν μέρει λόγω της ανεπαρκούς απόδοσης του συστήματος υγείας, το οποίο πάσχει από χαμηλή χρηματοδότηση. Η τρέχουσα πανδημία έχει θέσει το σύστημα υπό πρόσθετη πίεση και έχει αναδείξει περαιτέρω διαρθρωτικά προβλήματα όπως η αργή πρόοδος στη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών, οι ανεπαρκείς επενδύσεις στην πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη, και η ανυπαρξία προόδου όσον αφορά την προσαρμογή του νοσοκομειακού δικτύου ώστε να καταστεί πιο αποτελεσματικό και να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες. Επίσης, η κρίση λόγω της νόσου COVID-19 αναδεικνύει ανισότητες στον τομέα της υγείας που σχετίζονται με τις ελλείψεις προσωπικού και τις γεωγραφικές αναντιστοιχίες μεταξύ υπηρεσιών και αναγκών. Η Λιθουανία πρέπει να κινητοποιήσει τους πόρους που απαιτούνται για την αντιμετώπιση της τρέχουσας κρίσης και να βελτιώσει την ανθεκτικότητα των συστημάτων υγείας της στο μέλλον. Ενόσω η άμεση δράση επικεντρώνεται στην ενίσχυση των ικανοτήτων όσον αφορά τους εργαζομένους στον τομέα της υγείας, τα ιατρικά εφόδια και τον εξοπλισμό κρίσιμης σημασίας προκειμένου να σωθούν ζωές κατά τη διάρκεια της πανδημίας, παράλληλα θα πρέπει να αυξηθούν οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας του συστήματος υγείας, ώστε να μπορέσει να διατηρήσει την επιχειρησιακή του λειτουργία, να αποκαταστήσει τη βέλτιστη απόδοσή του και να προετοιμαστεί για νέους κλυδωνισμούς. Αυτό θα απαιτήσει τη διάθεση επαρκών πόρων για τη βελτίωση της προσβασιμότητας, της αποτελεσματικότητας, και της ποιότητας του συστήματος υγείας, ώστε να μπορεί να ανταποκρίνεται καλύτερα στις προκλήσεις των αυξανόμενων χρόνιων παθήσεων, της γήρανσης, και των ανισοτήτων που εμμένουν στον τομέα της υγείας. Η πρωτοβάθμια περίθαλψη και η ανάπτυξη της ηλεκτρονικής υγείας διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο από την άποψη αυτή. Η Λιθουανία θα πρέπει επίσης να διασφαλίσει ότι δεν υπονομεύονται οι πρόσφατες βελτιώσεις όσον αφορά την οικονομική προσιτότητα της υγειονομικής περίθαλψης. Τέλος, για τη μελλοντική ανθεκτικότητα θα απαιτηθεί επίσης να ενισχυθεί η ικανότητα του συστήματος να περιορίζει τους ανθυγιεινούς τρόπους ζωής (ένας από τους άλλους σημαντικούς παράγοντες που συμβάλλουν στα πενιχρά αποτελέσματα όσον αφορά τον τομέα της υγείας στη Λιθουανία), καθώς και να ενταθούν οι προσπάθειες για την προετοιμασία του τομέα μακροχρόνιας περίθαλψης έναντι της γήρανσης του πληθυσμού.

(18)

Πριν από την πανδημία COVID-19, η συμμετοχή στην αγορά εργασίας ήταν υψηλή και η ανεργία χαμηλή, όμως η κρίση αυτή δημιούργησε νέες προκλήσεις. Με τη βοήθεια ενωσιακής χρηματοδότησης, η Λιθουανία εφάρμοσε σύστημα μειωμένου ωραρίου εργασίας για τον μετριασμό των επιπτώσεων της πανδημίας στην απασχόληση και εισήγαγε ορισμένα άλλα μέτρα για να περιορίσει τις αρνητικές επιπτώσεις για τις επιχειρήσεις και τους αυτοαπασχολούμενους. Πριν από την κρίση, το πεδίο εφαρμογής των μέτρων ενεργητικής πολιτικής για την αγορά εργασίας περιοριζόταν συνεχώς και η συμμετοχή στην εκπαίδευση ενηλίκων παρέμενε σε χαμηλά επίπεδα. Ωστόσο, για να βοηθηθούν οι άνεργοι να επιστρέψουν στην αγορά εργασίας το συντομότερο δυνατόν και προκειμένου να εξασφαλιστεί αποτελεσματική στήριξη με διατηρήσιμο τρόπο και μετά το στάδιο της ανάκαμψης, θα χρειαστεί να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής και να χορηγηθεί επαρκής στήριξη τόσο για τα μέτρα ενεργητικής πολιτικής για την αγορά εργασίας, όσο και για άλλα μέτρα που αποσκοπούν στην επανειδίκευση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού. Η ενίσχυση της ικανότητας των κοινωνικών εταίρων είναι σημαντική για τη διασφάλιση της ουσιαστικής και έγκαιρης συμμετοχής τους στον σχεδιασμό της διαδικασίας εξόδου από την κρίση και ανάκαμψης.

(19)

Μολονότι πριν από την κρίση είχαν ληφθεί μέτρα για την αντιμετώπιση του κινδύνου της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, για παράδειγμα με την αύξηση των γενικών επιδομάτων τέκνου και των συντάξεων, η φτώχεια και η εισοδηματική ανισότητα εξακολουθούν να είναι μεταξύ των υψηλότερων στην Ένωση. Η Λιθουανία έχει συγκριτικά χαμηλές δημόσιες δαπάνες για την κοινωνική προστασία, ο δε αντίκτυπος των κοινωνικών μεταβιβάσεων στη μείωση της φτώχειας είναι μικρός και χαρακτηρίζεται κρίσιμος στον κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων που στηρίζει τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η χαμηλή προοδευτικότητα και η μικρή ικανότητα αναδιανομής του συστήματος φορολογίας και παροχών περιορίζουν την ικανότητα της χώρας να χρηματοδοτεί δημόσια αγαθά και υπηρεσίες και να μειώσει τη φτώχεια και την εισοδηματική ανισότητα. Η αρνητική επίδραση της πανδημίας COVID-19 στην απασχόληση και το εισόδημα των νοικοκυριών πιθανότατα θα επιδεινώσει τα προβλήματα αυτά μεσοπρόθεσμα. Προκειμένου να μην επιδεινωθεί η κατάσταση όσων πλήττονται περισσότερο από την πανδημία, ενδέχεται να απαιτηθούν προσωρινά μέτρα, όπως η αναθεώρηση των κανόνων επιλεξιμότητας, των ποσών, και της διάρκειας ορισμένων παροχών. Το δίκτυο κοινωνικής προστασίας θα πρέπει να επεκταθεί ώστε να υποστηρίζει όλες τις ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των αυτοαπασχολούμενων, των εργαζομένων με άτυπες μορφές απασχόλησης, και των πιο ευάλωτων ατόμων. Για τη στήριξη των ατόμων που έχουν ανάγκη πρέπει να ενισχυθεί η παροχή των κύριων κοινωνικών υπηρεσιών και της κοινωνικής στέγασης.

(20)

Η παροχή ρευστότητας προς τις επιχειρήσεις μέσω δανείων και εγγυήσεων του δημόσιου τομέα, με έμφαση στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (στο εξής: ΜΜΕ), είναι υψίστης σημασίας, όμως οι ενδιάμεσοι φορείς πρέπει να κατανέμουν τη ρευστότητα στις επιχειρήσεις αποτελεσματικά και γρήγορα και οι όροι δανεισμού πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την κατάσταση της κρίσης. Κατά τη διαδικασία σχεδιασμού και εφαρμογής των μέτρων αυτών πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ανθεκτικότητα του τραπεζικού τομέα. Η δυνατότητα αναβολής της καταβολής φόρων και εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και η επίσπευση των συμβατικών πληρωμών από τις δημόσιες αρχές μπορούν επίσης να συμβάλουν στη βελτίωση των ταμειακών ροών των ΜΜΕ. Οι νεοφυείς και οι αναπτυσσόμενες νέες επιχειρήσεις ενδέχεται να χρειάζονται ειδική στήριξη, π.χ. υπό μορφή συμμετοχών στο μετοχικό κεφάλαιο από δημόσιους οργανισμούς και παροχής κινήτρων σε εταιρείες επιχειρηματικού κεφαλαίου για την αύξηση των επενδύσεών τους στις εν λόγω επιχειρήσεις. Θα πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες για τη μείωση του περιττού κανονιστικού και διοικητικού φόρτου και για την παροχή αποτελεσματικών ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

(21)

Η Λιθουανία θα πρέπει να διασφαλίσει ότι τα μέτρα που λαμβάνει για να προαγάγει την οικονομική ανάκαμψη είναι στραμμένα προς το μέλλον και διευκολύνουν την ψηφιακή και την πράσινη μετάβαση, τομείς οι οποίοι θέτουν διάφορες προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Όσον αφορά την πρώτη, οι ψηφιακές δεξιότητες είναι χαμηλότερες από τον μέσο όρο της Ένωσης, οι δε ΜΜΕ αναφέρουν σημαντικές δυσκολίες στην πλήρωση κενών θέσεων εργασίας στον τομέα των ΤΠΕ. Μολονότι η εγκατάσταση οπτικών ινών υπερβαίνει τον μέσο όρο της Ένωσης τόσο στις αστικές όσο και στις αγροτικές περιοχές, η κάλυψη των σταθερών ευρυζωνικών δικτύων και η αντίστοιχη χρήση τους είναι πολύ χαμηλές και εξακολουθούν να παρατηρούνται μεγάλα κενά μεταξύ των πόλεων και των αγροτικών περιοχών.

(22)

Για τη στήριξη της οικονομικής ανάκαμψης, θα είναι σημαντικό να επισπευσθούν ώριμα έργα δημόσιων επενδύσεων και να προωθηθούν οι ιδιωτικές επενδύσεις, μεταξύ άλλων μέσω σχετικών μεταρρυθμίσεων. Όσον αφορά την πράσινη μετάβαση, οι συνολικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στη Λιθουανία παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητες από το 2010. Η παραγωγικότητα των πόρων της Λιθουανίας είναι από τις χαμηλότερες στην Ένωση και η κυκλική (δευτερεύουσα) χρήση των υλικών υπολείπεται αρκετά του μέσου όρου της Ένωσης. Σύμφωνα με το εθνικό σχέδιο της Λιθουανίας για την ενέργεια και το κλίμα, η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτηρίων χάρη σε λύσεις ενεργειακής απόδοσης και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ο εκσυγχρονισμός των συστημάτων θέρμανσης και η βελτίωση της βιωσιμότητας του τομέα των μεταφορών, θα συμβάλουν σημαντικά στην απεξάρτηση της οικονομίας από τον άνθρακα. Στοχευμένες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση αυτών και άλλων ζητημάτων με σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία, μπορούν να προαγάγουν την ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα και να συμβάλουν στη βιώσιμη ανάκαμψη από την κρίση. Οι επενδύσεις που έχουν ήδη προγραμματιστεί επιτρέπουν τον ταχύ προσδιορισμό των έργων που θα μπορούσαν να επισπευσθούν και να συμβάλουν στην οικονομική ανάκαμψη, για παράδειγμα στους τομείς της ανακαίνισης κτηρίων και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι προπαρασκευαστικές εργασίες για μεσοπρόθεσμα μέτρα ανάκαμψης μπορούν να βασίζονται στα εθνικά σχέδια των κρατών μελών για την ενέργεια και το κλίμα, στον κατάλογο έργων κοινού ενδιαφέροντος, και σε σχέδια ανάπτυξης υποδομών. Επιπλέον, το έργο Rail Baltica και τα έργα ενεργειακής διασύνδεσης είναι οι βασικές επενδυτικές προτεραιότητες της Λιθουανίας για τη βελτίωση της ασφάλειας και της ένταξής της στην εσωτερική αγορά της Ένωσης. Ο προγραμματισμός του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, που αποτελεί αντικείμενο πρότασης της Επιτροπής, για την περίοδο 2021-2027, θα μπορούσε να βοηθήσει τη Λιθουανία να αντιμετωπίσει ορισμένες από τις προκλήσεις που δημιουργεί η μετάβαση σε κλιματικά ουδέτερη οικονομία, ιδίως στις περιοχές που καλύπτονται από το παράρτημα Δ της έκθεσης ανά χώρα του 2020. Με τον τρόπο αυτό, η Λιθουανία θα μπορέσει να αξιοποιήσει με τον καλύτερο τρόπο το εν λόγω Ταμείο.

(23)

Ενώ οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις που καθορίζονται στην παρούσα σύσταση («ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2020») επικεντρώνονται στην αντιμετώπιση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19 και στη διευκόλυνση της οικονομικής ανάκαμψης, οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2019 κάλυπταν επίσης μεταρρυθμίσεις που είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων διαρθρωτικών προκλήσεων. Οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2019 εξακολουθούν να ισχύουν και θα συνεχιστεί η παρακολούθησή τους καθ’ όλη τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του επόμενου έτους. Αυτό περιλαμβάνει τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2019 σχετικά με τις οικονομικές πολιτικές που σχετίζονται με τις επενδύσεις. Όλες οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2019 θα πρέπει να ληφθούν υπόψη για τον στρατηγικό προγραμματισμό της χρηματοδότησης της πολιτικής συνοχής μετά το 2020, μεταξύ άλλων για μέτρα μετριασμού και στρατηγικές εξόδου από την παρούσα κρίση.

(24)

Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο παρέχει το πλαίσιο για συνεχή συντονισμό της οικονομικής πολιτικής και της πολιτικής για την απασχόληση στην Ένωση, ο οποίος μπορεί να συμβάλει σε μια βιώσιμη οικονομία. Στα εθνικά τους προγράμματα μεταρρυθμίσεων για το 2020, τα κράτη μέλη έχουν συνεκτιμήσει την πρόοδο που έχει σημειωθεί ως προς την εφαρμογή των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) των Ηνωμένων Εθνών. Με τη διασφάλιση της πλήρους εφαρμογής των ειδικών ανά χώρα συστάσεων του 2020, η Λιθουανία θα συμβάλει στην πρόοδο ως προς την επίτευξη των ΣΒΑ και στην κοινή προσπάθεια να διασφαλιστεί η ανταγωνιστική βιωσιμότητα στην Ένωση.

(25)

Ο στενός συντονισμός μεταξύ των οικονομιών στην οικονομική και νομισματική ένωση έχει καθοριστική σημασία για την επίτευξη ταχείας ανάκαμψης από τις οικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19. Ως κράτος μέλος με νόμισμα το ευρώ, η Λιθουανία θα πρέπει να διασφαλίσει ότι οι πολιτικές της εξακολουθούν να συνάδουν προς τις συστάσεις του 2020 για τη ζώνη του ευρώ και θα συντονίζονται με τις συστάσεις των άλλων κρατών μελών με νόμισμα το ευρώ, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη την πολιτική καθοδήγηση από την Ευρωομάδα.

(26)

Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2020, η Επιτροπή προέβη σε ολοκληρωμένη ανάλυση της οικονομικής πολιτικής της Λιθουανίας και τη δημοσίευσε στην έκθεση του 2020 για τη χώρα. Επίσης αξιολόγησε το πρόγραμμα σταθερότητας του 2020, το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων του 2020 και τη συνέχεια που δόθηκε στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις που είχαν απευθυνθεί προς τη Λιθουανία κατά τα προηγούμενα έτη. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη όχι μόνο τη συνάφειά τους για την άσκηση βιώσιμης δημοσιονομικής και κοινωνικοοικονομικής πολιτικής στη Λιθουανία, αλλά και τη συμμόρφωσή τους με τους κανόνες και τις κατευθύνσεις της Ένωσης, δεδομένης της ανάγκης ενδυνάμωσης της συνολικής οικονομικής διακυβέρνησης της Ένωσης, μέσω της συνεκτίμησης στοιχείων σε ενωσιακό επίπεδο κατά τη διαμόρφωση μελλοντικών εθνικών αποφάσεων.

(27)

Υπό το πρίσμα της εν λόγω αξιολόγησης, το Συμβούλιο εξέτασε το πρόγραμμα σταθερότητας του 2020 και η γνώμη του (7) αποτυπώνεται ιδίως στη σύσταση 1 κατωτέρω,

1.

2.

3.