(1)

Η εξασφάλιση ότι οι καταναλωτές έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες πληρωμών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (εφεξής «η Ένωση») έχει ουσιώδη σημασία ώστε να τους παρέχεται η δυνατότητα να επωφελούνται πλήρως από την ενιαία αγορά και να λειτουργεί σωστά η ενιαία αγορά. Επί του παρόντος, η διαθεσιμότητα των βασικών υπηρεσιών πληρωμών ούτε διασφαλίζεται από τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών ούτε είναι εγγυημένη από όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης.

(2)

Τα υφιστάμενα περιοριστικά κριτήρια επιλεξιμότητας που επιβάλλουν οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών όσον αφορά το άνοιγμα λογαριασμών πληρωμών, πέραν αυτού που απαιτείται από τον νόμο, ενδέχεται να εμποδίζουν την πλήρη πρόσβαση στο δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων εντός της Ένωσης. Επιπλέον, η έλλειψη πρόσβασης σε λογαριασμούς πληρωμών εμποδίζει τους καταναλωτές να έχουν πρόσβαση στην κύρια αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και, συνεπώς, αποδυναμώνει τη χρηματοοικονομική και κοινωνική ενσωμάτωση, συχνά εις βάρος του πιο ευάλωτου τμήματος του πληθυσμού. Καθιστά επίσης πιο δύσκολο για τους καταναλωτές να έχουν πρόσβαση σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες. Συνεπώς, είναι αναγκαίο να θεσπιστούν αρχές σχετικά με την πρόσβαση σε βασικούς λογαριασμούς πληρωμών, η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο για την προώθηση της κοινωνικής ενσωμάτωσης και συνοχής, ώστε να επιτρέπεται στους καταναλωτές να επωφελούνται τουλάχιστον από ένα κοινό σύνολο βασικών υπηρεσιών πληρωμών.

(3)

Είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί ότι οι αρχές σχετικά με την πρόσβαση σε βασικούς λογαριασμούς πληρωμών εφαρμόζονται με συνέπεια σε ολόκληρη την Ένωση. Ωστόσο, για να είναι πιο αποτελεσματικές, οι αρχές αυτές θα πρέπει να εφαρμόζονται λαμβάνοντας υπόψη την ποικιλομορφία των τραπεζικών συνηθειών στην Ένωση.

(4)

Η παρούσα σύσταση ορίζει τις γενικές αρχές που διέπουν την παροχή βασικών λογαριασμών πληρωμών εντός της Ένωσης.

(5)

Η παρούσα σύσταση θα πρέπει να εφαρμόζεται σε συνδυασμό με την οδηγία 2007/64/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Νοεμβρίου 2007, σχετικά με τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά (1). Ως εκ τούτου, στους βασικούς λογαριασμούς πληρωμών πρέπει να εφαρμόζονται κανόνες σχετικά με τη διαφάνεια των όρων και τις πληροφορίες σχετικά με τις υπηρεσίες πληρωμών.

(6)

Οι διατάξεις της παρούσας σύστασης δεν θα πρέπει να εμποδίσουν τα κράτη μέλη ή τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών να θεσπίσουν μέτρα για νόμιμους λόγους δημόσιας ασφάλειας και δημόσιας τάξης σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης.

(7)

Σε οποιοδήποτε κράτος μέλος, οι καταναλωτές που διαμένουν νόμιμα στην Ένωση και δεν είναι κάτοχοι λογαριασμού πληρωμών στο συγκεκριμένο κράτος μέλος θα πρέπει να είναι σε θέση να ανοίξουν και να χρησιμοποιούν έναν βασικό λογαριασμό πληρωμών στο εν λόγω κράτος μέλος. Προκειμένου να εξασφαλίζεται η ευρύτερη δυνατή πρόσβαση σε βασικούς λογαριασμούς πληρωμών, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίζουν την πρόσβαση των καταναλωτών σε έναν τέτοιο λογαριασμό παρά την οικονομική τους κατάσταση, όπως η ανεργία ή η προσωπική πτώχευση τους. Ωστόσο, το δικαίωμα πρόσβασης σε βασικό λογαριασμό πληρωμών στα κράτη μέλη θα πρέπει να χορηγείται σύμφωνα με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην οδηγία 2005/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Οκτωβρίου 2005, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος με σκοπό τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας (2), ιδίως όσον αφορά τις διαδικασίες δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη.

(8)

Επιπλέον, η παρούσα σύσταση δεν θα πρέπει να θίγει την υποχρέωση του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών να καταγγείλει τη σύμβαση βασικού λογαριασμού πληρωμών σε εξαιρετικές περιστάσεις δυνάμει της σχετικής ενωσιακής ή εθνικής νομοθεσίας, όπως η νομοθεσία για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας ή για την πρόληψη και τη διερεύνηση εγκλημάτων.

(9)

Προκειμένου να εξασφαλιστεί η διαθεσιμότητα βασικών λογαριασμών πληρωμών σε συνάρτηση με τις ιδιάζουσες εθνικές περιστάσεις, τα κράτη μέλη θα πρέπει να είναι σε θέση να ορίζουν, με βάση τις αρχές της διαφάνειας, της μη επιβολής διακρίσεων και της αναλογικότητας, έναν, περισσότερους ή όλους τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών. Τα μέτρα που θεσπίζουν τα κράτη μέλη στο θέμα αυτό δεν πρέπει να προκαλούν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μεταξύ των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών και πρέπει να βασίζονται στις αρχές της διαφάνειας, της μη επιβολής διακρίσεων και της αναλογικότητας. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη πρέπει να δημοσιοποιούν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των παρόχων που είναι υπεύθυνοι να παρέχουν βασικούς λογαριασμούς πληρωμών.

(10)

Προκειμένου να κατοχυρωθεί η διαφάνεια και η δίκαιη μεταχείριση και να επιτραπεί στον καταναλωτή να αμφισβητεί την απόφαση του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών, ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών θα πρέπει να ενημερώνει τον καταναλωτή για τους λόγους και την αιτιολόγηση της άρνησής του να παρέχει πρόσβαση σε βασικό λογαριασμό πληρωμών.

(11)

Η πρόσβαση σε βασικό φάσμα ουσιαστικής σημασίας υπηρεσιών πληρωμών θα πρέπει να είναι εγγυημένη σε κάθε κράτος μέλος. Στις υπηρεσίες που είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τους βασικούς λογαριασμούς πληρωμών πρέπει να περιλαμβάνεται η δυνατότητα κατάθεσης και ανάληψης μετρητών προς και από τον λογαριασμό. Οι λογαριασμοί θα πρέπει να επιτρέπουν στον καταναλωτή να προβαίνει σε απαραίτητες πράξεις πληρωμής, όπως η αποδοχή εισοδημάτων ή κοινωνικών παροχών, η πληρωμή λογαριασμών ή φόρων και οι αγορές αγαθών και υπηρεσιών, μεταξύ άλλων και μέσω άμεσης χρέωσης, μεταφοράς πίστωσης και χρήσης κάρτας πληρωμής. Προκειμένου να εξασφαλισθεί η πληρέστερη δυνατή χρηματοπιστωτική ενσωμάτωση, οι υπηρεσίες αυτές θα πρέπει να επιτρέπουν την αγορά αγαθών και υπηρεσιών μέσω διαδικτύου εφόσον αυτό είναι τεχνικώς εφικτό. Θα πρέπει επίσης να παρέχουν την ευκαιρία στον καταναλωτή να δίνει εντολές πληρωμής μέσω των διευκολύνσεων επιγραμμικών τραπεζικών υπηρεσιών του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών εφόσον αυτό είναι τεχνικώς εφικτό. Ωστόσο, ένας βασικός λογαριασμός πληρωμών δεν θα πρέπει να επιτρέπει την εκτέλεση εντολών πληρωμής, όταν αυτές οι εντολές πληρωμής θα έχουν ως αποτέλεσμα αρνητικό υπόλοιπο στον λογαριασμό. Η πρόσβαση σε πίστωση δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματο στοιχείο ή δικαίωμα που συνδέεται με τον βασικό λογαριασμό πληρωμών.

(12)

Όταν ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών χρεώνει τον καταναλωτή για το άνοιγμα, τη λειτουργία και το κλείσιμο του λογαριασμού και για τη χρήση των υπηρεσιών που είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με αυτόν, όπως ορίζεται στην παρούσα σύσταση, το συνολικό ποσό που χρεώνεται θα πρέπει να είναι λογικό για τον καταναλωτή και να είναι τέτοιο ώστε ο καταναλωτής, λαμβάνοντας υπόψη τις συγκεκριμένες εθνικές περιστάσεις, να μην εμποδίζεται να ανοίξει τον βασικό λογαριασμό πληρωμών και να χρησιμοποιεί τις συναφείς υπηρεσίες. Οι τυχόν πρόσθετες χρεώσεις σε βάρος του καταναλωτή σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με κάποιον από τους όρους που ορίζονται στη σύμβαση θα πρέπει επίσης να είναι λογικές.

(13)

Προκειμένου να κατοχυρώνεται η συνέπεια και η αποτελεσματικότητα κατά την εφαρμογή της αρχής της λογικής χρέωσης, τα κράτη μέλη πρέπει να ορίσουν τι αποτελεί λογική χρέωση με βάση τα ενδεικτικά κριτήρια που ορίζονται στην παρούσα σύσταση, τα οποία μπορούν να λαμβάνονται υπόψη από κοινού.

(14)

Είναι επίσης αναγκαία η θέσπιση μέτρων για την ενίσχυση της συνειδητοποίησης των καταναλωτών αναφορικά με τη διαθεσιμότητα βασικών λογαριασμών πληρωμών ώστε να προωθηθεί η χρηματοοικονομική ένταξη. Συνεπώς, τα κράτη μέλη καθώς και οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών θα πρέπει να παρέχουν στους καταναλωτές γενικές, σαφείς και κατανοητές πληροφορίες σχετικά με τα κύρια χαρακτηριστικά και τους όρους χρήσης των εν λόγω λογαριασμών καθώς και με τα πρακτικά βήματα που θα πρέπει να ακολουθεί ο καταναλωτής κατά την άσκηση του δικαιώματος να ανοίξει βασικό λογαριασμό πληρωμών. Ο καταναλωτής θα πρέπει επίσης να ενημερώνεται ότι η αγορά πρόσθετων υπηρεσιών δεν είναι υποχρεωτική για την πρόσβαση σε βασικό λογαριασμό πληρωμών.

(15)

Για τη συμμόρφωση με τους όρους που ορίζονται στην παρούσα σύσταση απαιτείται η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα του καταναλωτή. Η εν λόγω επεξεργασία διέπεται από την οδηγία 95/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 1995, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών (3), και ιδίως τα άρθρα 6, 7, 10, 11, 12 και 17, ώστε να εξασφαλίζεται η δίκαιη και σύννομη επεξεργασία και ο σεβασμός του θεμελιώδους δικαιώματος της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, ιδίως όσον αφορά τις γενικές απαιτήσεις αναγκαιότητας και αναλογικότητας, το δικαίωμα του προσώπου στο οποίο αναφέρονται τα δεδομένα για πρόσβαση στα προσωπικά του δεδομένα, τη διόρθωση και διαγραφή ή το κλείδωμα ανακριβών δεδομένων, και το άρθρο 28 που αφορά τον έλεγχο της συμμόρφωσης με την οδηγία 95/46/ΕΚ από ανεξάρτητες αρχές προστασίας των δεδομένων.

(16)

Οι καταναλωτές θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε αποτελεσματικές εξωδικαστικές διαδικασίες υποβολής ενστάσεων και προσφυγών για την επίλυση διαφορών οι οποίες απορρέουν από τις βασικές αρχές που ορίζονται στην παρούσα σύσταση. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν υφιστάμενα όργανα και καθεστώτα, όπως π.χ. εκείνα που υπάρχουν για την επίλυση διαφορών σχετικά με δικαιώματα και υποχρεώσεις που απορρέουν από την οδηγία 2007/64/ΕΚ.

(17)

Η εφαρμογή των αρχών που προβλέπονται στην παρούσα σύσταση πρέπει να ενισχύεται μέσω εποπτικού ελέγχου σε εθνικό επίπεδο. Πρέπει να εξουσιοδοτηθούν οι αρμόδιες αρχές να εκπληρώνουν αποτελεσματικά τα οικεία καθήκοντα παρακολούθησης.

(18)

Τα κράτη μέλη πρέπει να διαθέτουν αξιόπιστες ετήσιες στατιστικές τουλάχιστον σχετικά με τον αριθμό των βασικών λογαριασμών πληρωμών που ανοίγουν, τον αριθμό των αρνήσεων και των κλεισιμάτων βασικών λογαριασμών πληρωμών και τις χρεώσεις που συνδέονται με βασικούς λογαριασμούς πληρωμών. Για τον σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη καλούνται να χρησιμοποιούν κάθε σχετική πηγή πληροφοριών. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να κοινοποιούν τις πληροφορίες αυτές στην Επιτροπή σε ετήσια βάση και για πρώτη φορά το αργότερο έως την 1η Ιουλίου του 2012.

(19)

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να κληθούν να λάβουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να εξασφαλιστεί η εφαρμογή της παρούσας σύστασης το αργότερο έξι μήνες από τη δημοσίευσή της. Με βάση τις πληροφορίες που θα υποβάλλουν τα κράτη μέλη, η Επιτροπή θα παρακολουθεί και θα αξιολογεί τα μέτρα που θα έχουν θεσπιστεί έως την 1η Ιουλίου του 2012. Με βάση την εν λόγω παρακολούθηση, η Επιτροπή θα προτείνει κάθε αναγκαία δράση, συμπεριλαμβανομένων των νομοθετικών μέτρων εάν χρειάζεται, ώστε να εξασφαλιστεί η πλήρης κάλυψη των στόχων της παρούσας σύστασης.