(1)

Με επιστολή της 30ής Δεκεμβρίου 2005, η Associazione Bancaria Italiana (ABI) Ένωση Ιταλικών Τραπεζών) υπέβαλε καταγγελία στην Επιτροπή για μια σειρά υποτιθέμενων οφελών υπέρ των τραπεζικών δραστηριοτήτων των Poste Italiane SpA (PI) (Ιταλικά Ταχυδρομεία ΑΕ). Σύμφωνα με την καταγγελία, η Ιταλία παρέχει στα PI, για τα ποσά που κατατίθενται στους ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς και που μεταφέρονται σε έναν τρεχούμενο λογαριασμό που τηρείται στο Δημόσιο Ταμείο, ένα επιτόκιο 4 % περίπου, ενώ οι ταχυδρομικοί τρεχούμενοι λογαριασμοί προσφέρουν μέση απόδοση 1 %. Το θετικό περιθώριο των PI που προκύπτει από τη διαφορά μεταξύ του χρεωστικού επιτοκίου και του πιστωτικού επιτοκίου (2) είναι ανώτερο του επιτοκίου της «αγοράς», και κατά συνέπεια συνιστά κρατική ενίσχυση.

(2)

Με επιστολή της 7ης Φεβρουαρίου 2006, η Επιτροπή έθεσε ορισμένα ερωτήματα στις ιταλικές αρχές. Η Ιταλία ζήτησε παράταση της προθεσμίας για την απάντηση και απάντησε με επιστολή της 21ης Απριλίου 2006. Στις 30 Μαρτίου 2006, διεξήχθη συνεδρίαση με τις ιταλικές αρχές και τους εκπροσώπους των PI.

(3)

Με επιστολή της 26ης Σεπτεμβρίου 2006, η Επιτροπή ανακοίνωσε στην Ιταλία την απόφασή της να κινήσει, όσον αφορά το μέτρο αυτό, τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ.

(4)

Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (3). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους. Οι ιταλικές αρχές το έπραξαν με επιστολές στις 31 Οκτωβρίου 2006 και στις 29 Δεκεμβρίου 2006, η δε ABI απάντησε με επιστολή της 27ης Δεκεμβρίου 2006. Με επιστολή της 15ης Ιανουαρίου 2007, η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις της ABI στις ιταλικές αρχές, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να απαντήσουν. Οι παρατηρήσεις των ιταλικών αρχών εστάλησαν με επιστολή της 16ης Φεβρουαρίου 2007.

(5)

Με επιστολή της 21ης Φεβρουαρίου 2007, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες που η Ιταλία απέστειλε με επιστολές της 30ής Μαρτίου 2007, της 2ας Απριλίου 2007 και της 1ης Ιουνίου 2007.

(6)

Στις 28 Ιουνίου 2007 και στις 24 Οκτωβρίου 2007, έλαβαν χώρα δύο συνεδριάσεις με τις ιταλικές αρχές και τους εκπροσώπους των PI. Μετά από την τελευταία συνάντηση, η Επιτροπή έθεσε νέα ερωτήματα με επιστολή της 25ης Οκτωβρίου 2007, στα οποία η Ιταλία απάντησε στις 27 Νοεμβρίου 2007.

(7)

Η Ιταλία έστειλε πρόσθετες πληροφορίες στις 29 Φεβρουαρίου 2008, και στις 4 Μαρτίου 2008, έλαβε χώρα συνεδρίαση μεταξύ των ιταλικών αρχών και της Επιτροπής.

(8)

Η Επιτροπή έθεσε νέα ερωτήματα στις 5 Μαρτίου 2008 και στις 3 Απριλίου 2008, στα οποία η Ιταλία απάντησε αντιστοίχως στις 7 Μαρτίου 2008 και στις 23 Απριλίου 2008.

(9)

Τα PI είναι ο πάροχος των γενικών ταχυδρομικών υπηρεσιών στην Ιταλία και εκπληρώνει την υποχρέωση των γενικών ταχυδρομικών υπηρεσιών (4) κατά την έννοια του εθνικού δικαίου (5), σχετικά με τις γενικές ταχυδρομικές υπηρεσίες. Σήμερα, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες δεν περιλαμβάνονται στην εντολή υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος που έχει ανατεθεί στα PI.

(10)

Τα PI, εκτός της παροχής των γενικών ταχυδρομικών υπηρεσιών, είναι σε θέση να προσφέρουν προϊόντα και ολοκληρωμένες υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών, υλικοτεχνικές και χρηματοοικονομικές σε όλη την επικράτεια. Τα βασικά στοιχεία για το 2006 είναι (6):

(11)

Σύμφωνα με τον ισολογισμό των PI, το 2006 η συμμετοχή των ταχυδρομικών υπηρεσιών στα συνολικά έσοδα του ομίλου ανήλθε σε 33,5 %. Το 27,5 % των συνολικών εσόδων προέκυψε από τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και το 37,6 % από τις υπηρεσίες ασφαλίσεων. Οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και οι υπηρεσίες ασφαλίσεων συνεισέφεραν αντιστοίχως το 82,0 % και το 18,7 % του αποτελέσματος εκμετάλλευσης του ομίλου PI. Οι ταχυδρομικές υπηρεσίες παρουσίασαν ζημία εκμετάλλευσης 4 εκατ. ευρώ.

(12)

Οι τραπεζικές δραστηριότητες των PI διεξήχθησαν μέσω του πλήρως καθετοποιημένου τμήματος Bancoposta.

(13)

Πριν από τον Δεκέμβριο 2003, τα PI ανήκαν κατά 100 % στο ιταλικό κράτος. Τον Δεκέμβριο 2003, το ιταλικό κράτος όρισε τη μεταφορά του 35 % του εταιρικού κεφαλαίου των PI στο Cassa Depositi e Prestiti (CDP) (Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων). Το CDP μετατράπηκε από κρατική υπηρεσία σε ανώνυμη εταιρεία, στο τέλος του 2003. Έκτοτε, παρά τη μεταφορά του 30 % του μετοχικού κεφαλαίου του σε 65 πιστωτικά ιδρύματα (7), το CDP παραμένει υπό κρατικό έλεγχο.

(14)

Τα Ιταλικά Ταχυδρομεία είναι πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, ελεγχόμενο από το κράτος.

(15)

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη (8), η ιταλική ταχυδρομική αγορά ήταν σχετικώς ανοιχτή πριν από την εφαρμογή της πρώτης ταχυδρομικής οδηγίας (9). Φορείς ξεχωριστοί από τα PI μπορούσαν ήδη να διανείμουν διαφημιστική με συγκεκριμένη διεύθυνση αλληλογραφία και «υβριδικό» ταχυδρομείο. Επιπλέον, ορισμένοι τοπικοί ταχυδρομικοί φορείς δραστηριοποιούνταν στη διανομή αλληλογραφίας στο πλαίσιο μιας σχέσης υπεργολαβίας με τα PI. Μετά την εφαρμογή της οδηγίας 97/67/ΕΚ σχετικά με τις ταχυδρομικές υπηρεσίες, οι λεπτομέρειες διανομής του υβριδικού ταχυδρομείου περιλήφθηκαν μεταξύ των αποκλειστικών υπηρεσιών με επακόλουθη διακοπή των σχέσεων υπεργολαβίας. Το διασυνοριακό ταχυδρομείο εισόδου και εξόδου αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του πλαισίου που διατηρούν τα PI. Την 1η Ιανουαρίου 2003 μεταφέρθηκε στο ιταλικό δίκαιο η δεύτερη ταχυδρομική οδηγία (10) που προβλέπει την πλήρη ολοκλήρωση της εσωτερικής ταχυδρομικής αγοράς μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2009, με περιορισμό των αποκλειστικών προϊόντων μέχρι τα 100 γραμμάρια για την αλληλογραφία και το τριπλάσιο του βασικού τέλους του ταχυδρομείου με προτεραιότητα. Από την 1η Ιανουαρίου 2006 η αποκλειστικότητα που αναγνωρίζεται στα PI περιλαμβάνει την αποστολή αλληλογραφίας με τιμή μέχρι δυόμιση φορές το βασικό τέλος του ταχυδρομείου με προτεραιότητα και βάρος μέχρι 50 γραμμάρια (11). Η ταχυδρομική αγορά είναι τώρα εκ των πραγμάτων σχετικά ανοιχτή, με απελευθερωμένη πλέον την παράδοση της άμεσης διαφήμισης δι’ αλληλογραφίας. Οι κανόνες εισόδου δεν θεωρούνται αυστηροί (12).

(16)

Στις 19 Οκτωβρίου 2006, η Επιτροπή πρότεινε μια νέα ταχυδρομική οδηγία για την πλήρη υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς των κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών. Η οδηγία αυτή τέθηκε σε ισχύ στις 27 Φεβρουαρίου 2008 και προβλέπει την κατάργηση των προβλεπόμενων από τον νόμο μονοπωλίων στις ταχυδρομικές υπηρεσίες μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2010, με δυνατότητα για ορισμένα κράτη μέλη παράτασης της προθεσμίας μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2012 (13).

(17)

Με το Διάταγμα του Προέδρου της Δημοκρατίας αριθ. 144, της 14ης Μαρτίου 2001, ρυθμίστηκαν οι τραπεζικές και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες που μπορούν να προσφέρουν τα PI, στις οποίες συνίστανται οι δραστηριότητες της Bancoposta. Αυτές οι δραστηριότητες περιλαμβάνουν: κατάθεση αποταμιεύσεων από το κοινό υπό οιαδήποτε μορφή, παροχή υπηρεσιών πληρωμής, χρηματιστηριακές υπηρεσίες, προώθηση και τοποθέτηση χρηματοδοτήσεων που χορηγούνται από τράπεζες και από άλλους εξουσιοδοτημένους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, παροχή ορισμένων υπηρεσιών επενδύσεων (διαπραγμάτευση για λογαριασμό τρίτων και τοποθέτηση και συγκέντρωση παραγγελιών, με εξαίρεση ωστόσο της διαπραγμάτευσης για ίδιο λογαριασμό και της διαχείρισης περιουσιών σε ατομική βάση, τουλάχιστον μέχρι το 2007). Αποκλείεται ρητώς η άσκηση από μέρους των PI δραστηριοτήτων χρηματοδότησης.

(18)

Η Bancoposta μπορεί να θεωρηθεί ως ίδρυμα αποταμίευσης και ενδιάμεσος χρηματοπιστωτικός οργανισμός. Παρότι δεν είναι τράπεζα, χρησιμοποιεί τα πολυάριθμα ταχυδρομικά γραφεία των PI για τη λειτουργία της και για να προσφέρει τραπεζικά και άλλα χρηματοοικονομικά προϊόντα.

(19)

Τα 13 893 ταχυδρομικά γραφεία, κατά μέσον όρο τουλάχιστον ένα ανά δήμο, που καθιστούν τα PI το πιο μεγάλο τραπεζικό δίκτυο στην Ιταλία, πρέπει να θεωρηθούν μάλλον πλεονέκτημα παρά βάρος: τα έξοδά τους καλύπτονται κυρίως από τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, και θεωρείται συνεπώς ότι δεν συνιστούν βάρος για τον πάροχο των γενικών υπηρεσιών (14).

(20)

Σε έκθεση που δημοσιεύθηκε το 2004, το πρακτορείο αξιολόγησης Fitch δηλώνει ότι τα PI/Bancoposta διαθέτουν την ικανότητα να προσεγγίσουν ολόκληρο τον ιταλικό πληθυσμό, πράγμα που δεν μπορεί να το κατορθώσει καμία εθνική τράπεζα (15). Το γραφείο θεωρεί επίσης ότι τα PI έθεσαν την ανάπτυξη των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών στο κέντρο της στρατηγικής τους.

(21)

Τα PI προσφέρουν μια ευρεία δέσμη χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, ανταγωνιστικών προς εκείνες που προσφέρει το τραπεζικό σύστημα:

(22)

Μέσω των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών τα PI διεξάγουν δραστηριότητες άμεσης κατάθεσης ταμιευτηρίου. Ο πίνακας 1 εμφανίζει το μέσο ετήσιο απόθεμα των χορηγήσεων των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών την περίοδο 1995-2006:

Πίνακας 1

(23)

Το 2001, τα PI σύστησαν τον λογαριασμό BancoPosta, έναν τρεχούμενο ταχυδρομικό λογαριασμό με χαρακτηριστικά όμοια με εκείνα ενός κοινού τραπεζικού λογαριασμού. Πριν από τον λογαριασμό BancoPosta, ο τρεχούμενος ταχυδρομικός λογαριασμός δεν αποτελούσε ένα κατάλληλο μέσο retail, λόγω έλλειψης των συναφών υπηρεσιών (π.χ. πιστωτικών και χρεωστικών καρτών), και προοριζόταν κυρίως για τη δημόσια διοίκηση και τις εταιρείες μεγάλης τιμολόγησης (δηλ. εθνικές υπηρεσίες δημόσιας ωφέλειας).

(24)

Σύμφωνα με τα στοιχεία που διαβίβασε η Ιταλία, το μερίδιο αγοράς του ιταλικού ταχυδρομικού τρεχούμενου λογαριασμού στην ιταλική αγορά τρεχούμενων λογαριασμών, για την περίοδο 2000-2007, ήταν το ακόλουθο:

(25)

Η ABI αναφέρει ότι οι άμεσες καταθέσεις των PI αυξήθηκαν με ρυθμούς ταχύτερους από εκείνους των καταθέσεων στις ανταγωνίστριες τράπεζες. Την περίοδο 1999-2004 το ποσοστό αύξησης των άμεσων τραπεζικών καταθέσεων ανήλθε σε 36 % περίπου, έναντι αύξησης 94 % των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών (16). Η ABI υποστηρίζει ότι η αύξηση των άμεσων καταθέσεων στα PI μείωσε σημαντικά τις καταθέσεις στο τραπεζικό σύστημα: το 1999 οι ταχυδρομικοί τρεχούμενοι λογαριασμοί αντιπροσώπευαν το 2,2 % της αγοράς άμεσων καταθέσεων (τραπεζικών και ταχυδρομικών), το δε 2004 το ποσοστό αυτό ανήλθε σε 3,1 %. Η ABI φρονεί ότι η μεγαλύτερη επιτυχία των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών σε σχέση με τους τραπεζικούς οφείλεται κυρίως στους ευνοϊκούς όρους που προσφέρουν τα PI στους καταθέτες τους, για αντίστοιχες υπηρεσίες. Για παράδειγμα, η μέση απόδοση των τραπεζικών τρεχούμενων λογαριασμών ανέρχεται περίπου σε 0,6 %-0,7 %, έναντι του 1 % που προσέφερε ο τρεχούμενος λογαριασμός BancoPosta, στις αρχές 2005.

(26)

Πέραν των άμεσων καταθέσεων μέσω των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών, τα PI ασκούν δραστηριότητα έμμεσων καταθέσεων με το ταχυδρομικό ταμιευτήριο (τοποθέτηση των βιβλιαρίων και των έντοκων ταχυδρομικών γραμματίων για λογαριασμό του CDP).

(27)

Τα τελευταία χρόνια, επιπλέον, τα PI διεύρυναν αισθητά τη δέσμη των μέσων πληρωμής που προσφέρουν στην πελατεία τους, τοποθετώντας δίπλα στα παραδοσιακά ταχυδρομικά μέσα (ταχυδρομικά δελτία και ταχυδρομικές επιταγές) τα μέσα που στο παρελθόν προσφέρονταν κανονικά από τις τράπεζες (χρεωστικές και πιστωτικές κάρτες, εμβάσματα, υπηρεσίες χρέωσης σε λογαριασμό για την πληρωμή λογαριασμών) (17).

(28)

Τέλος, τα PI τοποθετούν τα ακόλουθα χρηματοπιστωτικά και επενδυτικά προϊόντα:

(29)

Η γραφική παράσταση που ακολουθεί σκιαγραφεί τις σχέσεις μεταξύ των PI και του Δημοσίου μετά από το διάταγμα της 5ης Δεκεμβρίου 2003 (20).

Γραφική παράσταση 1

(30)

Σ’ αυτό το πλαίσιο, το μέτρο που υπόκειται σε αξιολόγηση με την παρούσα απόφαση είναι ο νόμος αριθ. 266, της 23ης Δεκεμβρίου 2005 (21) («νόμος για τον προϋπολογισμό 2006»), ο οποίος εφαρμόστηκε με συμφωνία μεταξύ του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών και των Ιταλικών Ταχυδρομείων, στις 23 Φεβρουαρίου 2006, (που καλείται στο εξής: «συμφωνία»).

(31)

Ο νόμος για τον προϋπολογισμό 2006 ορίζει ότι το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών και τα PI καθορίζουν τις παραμέτρους της αγοράς και τις λεπτομέρειες του υπολογισμού του επιτοκίου προς εφαρμογή στα διαθέσιμα των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών που βρίσκονται στο Δημόσιο Ταμείο, προβλέποντας επίσης μείωση κατά τουλάχιστον 150 εκατ. ευρώ σε σχέση με τους τόκους που οφείλονταν από το Υπουργείο κατά το 2005.

(32)

Η συμφωνία ορίζει τους συγκεκριμένους τρόπους υπολογισμού των επιτοκίων απόδοσης, για μια τριετή διάρκεια, τέθηκε σε ισχύ στις 4 Απριλίου 2006 (22) και έχει αναδρομική ισχύ, από την 1η Ιανουαρίου 2005. Η συμφωνία λήγει στις 4 Απριλίου 2009. Η ετήσια απόδοση υπολογίζεται κυρίως ως η μέση σταθμισμένη απόδοση των μέσων ετησίων αποδόσεων των BTP (23) 30 ετών (συμμετοχή στη στάθμιση 80 %) και 10 ετών (συμμετοχή στη στάθμιση 10 %), και των BOT (24) 12 μηνών (συμμετοχή στη στάθμιση 10 %). Οι μέσες ετήσιες αποδόσεις των κρατικών ομολόγων που χρησιμοποιούνται στη συμφωνία προέκυψαν από τον υπολογισμού του απλού αριθμητικού μέσου όρου (άθροισμα 24 δειγμάτων/24) των δεικτών απόδοσης που διαπιστώθηκαν την 1η και την 15η κάθε μηνός από την MTS SpA (εταιρεία που διαχειρίζεται την ηλεκτρονική πλατφόρμα για τη διαπραγμάτευση των ιταλικών κρατικών ομολόγων και άλλων τίτλων σταθερής απόδοσης). Η δεκαπενθήμερη ενημέρωση των παραμέτρων σημαίνει ότι οι αποδόσεις είναι εκ των πραγμάτων μεταβλητές και κυμαινόμενες. Επιπλέον, σε περίπτωση μετακινήσεων της καμπύλης των δεικτών τέτοιων ώστε να τροποποιούνται οι σχέσεις μεταξύ των βραχυπρόθεσμων και των μακροπρόθεσμων επιτοκίων, τα PI έχουν τη δυνατότητα να ζητήσουν την αναθεώρηση του καλαθιού. Όλα τα μέρη μπορούν να αποσυρθούν από τη συμφωνία ειδοποιώντας το άλλο μέρος τουλάχιστον έξι μήνες πριν από την 31η Δεκεμβρίου κάθε έτους.

(33)

Η εφαρμογή της μεθόδου της συμφωνίας έδωσε τα ακόλουθα αποτελέσματα:

(34)

Οι τόκοι των ετών 2005 και 2006 καταβλήθηκαν αντιστοίχως το 2006 και το 2007. Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές, το ποσό σχετικά με το έτος 2007 δεν έχει ακόμα καταβληθεί.

(35)

Τα προκύπτοντα από τους ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς ποσά έπρεπε να επανακαταβληθούν στο Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών/Δημόσιο (πρόκειται για την καλούμενη «υποχρέωση χορήγησης») (26).

(36)

Με τον νόμο αριθ. 296 της 27ης Δεκεμβρίου 2006 (27) («νόμος για τον προϋπολογισμό 2007»), η Ιταλία άλλαξε τον μηχανισμό απόδοσης που προβλέπεται στον νόμο για τον προϋπολογισμό 2006. Σύμφωνα με τον νέο νόμο, τα ποσά που προέρχονται από τις καταθέσεις των ιδιωτών (ποσά αντληθέντα από τους ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς που δεν ανήκουν στη δημόσια διοίκηση) επενδύονται σε κυβερνητικά χρεόγραφα της ευρωζώνης με μέριμνα των PI (28). Ο νέος νόμος καταργεί τον περιορισμό σε χρήση από τα PI μόνο στη συγκέντρωση πόρων από ιδιώτες. Η προοδευτική υλοποίηση της νέας κατάστασης προβλέπεται από τον νόμο μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2007. Ο νόμος για τον προϋπολογισμό 2007 διατηρεί αντιθέτως αναλλοίωτη την επένδυση της ρευστότητας που προκύπτει από τη μη ιδιωτική πελατεία (περίπου το 25-30 %).

(37)

Στην απόφαση του Σεπτεμβρίου 2006 η Επιτροπή παρατήρησε ότι, κατά την αξιολόγηση, εάν υπάρχει ένα πλεονέκτημα υπέρ των PI, θα ήταν θεωρητικά σημαντικό να αναλυθούν τα στοιχεία που συνιστούν το θετικό περιθώριο των PI που προκύπτει από τη διαφορά μεταξύ του χρεωστικού και του πιστωτικού επιτοκίου (29). Όμως, η απόφαση κίνησης της διαδικασίας κατέληγε ήδη στο τυπικό συμπέρασμα ότι, στην παρούσα περίπτωση, το πλεονέκτημα μπορεί να προέρχεται αποκλειστικά από το χρεωστικό επιτόκιο.

(38)

Συνεπώς, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον το σύστημα για τον προσδιορισμό του επιτοκίου για τα υφιστάμενα αποθέματα των τρεχούμενων λογαριασμών στο Δημόσιο Ταμείο από το 2005 συνιστά μια κατάλληλη αναφορά της αγοράς.

(39)

Η Επιτροπή παρατήρησε σε ότι για να προσδιοριστεί το επιτόκιο της αγοράς θα πρέπει κατά κανόνα να ληφθεί υπόψη το επιτόκιο που ένας ιδιώτης δανειολήπτης θα ήταν διατεθειμένος να καταβάλει στα PI για την κατατεθειμένη ρευστότητα, σε συνάρτηση με τη φύση και το ποσό της. Το επιτόκιο που καθορίζεται από τη συμφωνία θα μπορούσε να μην είναι το επιτόκιο της αγοράς. Η Επιτροπή παρατήρησε ιδίως ότι η κατάθεση των PI στο Δημόσιο ήταν σε τρεχούμενο λογαριασμό. Το Δημόσιο και όχι τα PI αναλάμβαναν τον κίνδυνο της ρευστότητας που συνδέεται με τα κατατεθειμένα ποσά. Επιπλέον, οι κατατεθειμένοι σε τρεχούμενο λογαριασμό του Δημοσίου συγκεντρωμένοι πόροι χρησιμοποιούνταν για να χρηματοδοτηθούν τακτικές απαιτήσεις του προϋπολογισμού. Έπειτα, δεν ήταν σαφές εάν το μέσο χρηματοδότησης που η Ιταλία θα χρησιμοποιούσε, στην περίπτωση που θα έπρεπε να προβεί στην αντικατάσταση της τρέχουσας μορφής συγκέντρωσης μέσω των PI θα αποτελείτο οπωσδήποτε και κυρίως από χρεόγραφα μακράς διάρκειας. Επιπλέον, παρά την επιμονή της Ιταλίας όσον αφορά την πρόσφατη αύξηση της συγκέντρωσης πόρων στους ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς προς επιβεβαίωση της σταθερότητας των διαθέσιμων για το Δημόσιο πόρων, το επίπεδο των αποθεμάτων στη διάθεση του CDP και του Δημοσίου έχει υποστεί εκ των πραγμάτων σημαντικές μεταβολές με την πάροδο του χρόνου.

(40)

Επιπλέον, η Επιτροπή δεν μπορούσε να αποκλείσει –δεδομένης της ιδιομορφίας των PI τα οποία υπόκεινται στην κανονιστική υποχρέωση να καταβάλουν στο κράτος τη συγκέντρωση από τους τρεχούμενους λογαριασμούς– το ενδεχόμενο της αδυναμίας σύγκρισης στην αγορά. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, η Επιτροπή έπρεπε να προσδιορίσει το κόστος διαχείρισης του λογαριασμού για τα PI (πράγμα εφικτό με ένα καλό σύστημα αναλυτικής λογιστικής) και να προσθέσει ένα λογικό περιθώριο. Το άθροισμα θα έδινε ένα ad hoc επιτόκιο «της αγοράς». Μια τέτοια προσέγγιση θα ήταν δικαιολογημένη ακόμη και αν η Επιτροπή έπρεπε να θεωρήσει ότι τα PI λειτουργούν ως απλός δίαυλος συγκέντρωσης πόρων για το κράτος, μέσω του πυκνού τους δικτύου ταχυδρομικών γραφείων.

(41)

Εάν ο νόμος για τον προϋπολογισμό 2006 και η συμφωνία είχαν παραγάγει κρατικές ενισχύσεις, αυτές θα ήταν, κατά την άποψη της Επιτροπής, νέες, παράνομες και ασύμβατες.

(42)

Με επιστολή της 27ης Δεκεμβρίου 2006, η ABI υπέβαλε τις ακόλουθες παρατηρήσεις.

(43)

Η ABI παρατηρεί ότι τα κατατεθειμένα στο Δημόσιο ποσά αντιπροσωπεύουν ένα χρέος που το Δημόσιο εξοφλεί κατά το επόμενο από την κατάθεση των ποσών έτος. Όπως επισημαίνει η Επιτροπή στην απόφαση του Σεπτεμβρίου 2006, το Δημόσιο και όχι τα PI αναλαμβάνουν τον κίνδυνο ρευστότητας που συνδέεται με τα κατατεθειμένα ποσά. Τούτο σημαίνει ότι, σε περίπτωση που μειώνονταν τα μεταφερθέντα ποσά σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, το Δημόσιο θα πρέπει να ανταμείψει την Bancoposta για την πράξη βάσει του συμφωνηθέντος επιτοκίου και να επιστρέψει στα PI τη διαφορά μεταξύ των κατατεθειμένων ποσών.

(44)

Κατά την άποψη της ΑΒΙ, η εν λόγω συγκέντρωση δεν μπορεί να θεωρηθεί παρά βραχυπρόθεσμη. Σ’αυτό πρέπει να προστεθεί το ότι οι πόροι χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση τακτικών απαιτήσεων του προϋπολογισμού.

(45)

Σύμφωνα με το υπουργικό διάταγμα της 5ης Δεκεμβρίου 2003, το CDP άνοιξε δύο έντοκους τρεχούμενους λογαριασμούς στο Δημόσιο, στους οποίους υπολογιζόταν εξαμηνιαίος τόκος με επιτόκιο μεταβλητό ίσο με τον απλό αριθμητικό μέσο όρο μεταξύ της ακαθάριστης απόδοσης των BOT 6 μηνών και της διακύμανσης του μηνιαίου δείκτη Rendistato (30).

(46)

Τέλος, για να αξιολογηθεί το κατά πόσον το μέτρο που χορηγείται στα PI μπορεί να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση, πρέπει να συγκριθεί η απόδοση επί των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών με τα επιτόκια που εφαρμόζονται στα βραχυπρόθεσμα έντοκα γραμμάτια του δημοσίου (12 μήνες). Τον Ιανουάριο 2005, η απόδοση των BOT 12 μηνών ήταν 2,21 %, ίσον με μία διαφορά 1,69 % λιγότερο, σε σχέση με την απόδοση που χορηγείται στα PI.

(47)

Η Ιταλία με επιστολές της 31ης Οκτωβρίου 2006, της 29ης Δεκεμβρίου 2006, της 16ης Φεβρουαρίου 2007, της 30ής Μαρτίου 2007, της 2ας Απριλίου 2007, της 1ης Ιουνίου 2007, της 27ης Νοεμβρίου 2007, της 29ης Φεβρουαρίου 2008, της 7ης Μαρτίου 2008 και της 23ης Απριλίου 2008 υπέβαλε τις ακόλουθες βασικές παρατηρήσεις.

(48)

Η Ιταλία επαναλαμβάνει ότι, σύμφωνα με τον νόμο για τον προϋπολογισμό και τη συμφωνία, οι προς καταβολή στα PI τόκοι καθορίζονται σύμφωνα με παραμέτρους της αγοράς. Αυτοί οι τόκοι δεν συνεπάγονται κανένα πλεονέκτημα για τα PI.

(49)

Η Ιταλία υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη της ταχυδρομικής συγκέντρωσης μπορεί να συγκριθεί με εκείνη του τραπεζικού συστήματος μόνο αρχής δεδομένης από το 2001, έτος έναρξης του νέου προϊόντος Conto BancoPosta. Μέχρι το 2001, ο ταχυδρομικός τρεχούμενος λογαριασμός retail δεν μπορούσε να θεωρηθεί ως υποκατάστατο των τραπεζικών τρεχούμενων λογαριασμών λόγω της ακαταλληλότητας των συναφών υπηρεσιών (π.χ. απουσία πιστωτικών και χρεωστικών καρτών) και, χρησιμοποιείτο κυρίως από τη δημόσια διοίκηση και από εταιρείες με μεγάλη τιμολόγηση (δηλ. από εθνικές εταιρείες κοινής ωφέλειας). Σύμφωνα με την Ιταλία, τα ποσοστά αύξησης της ταχυδρομικής συγκέντρωσης από το 2001 και κατόπιν εμφανίζουν συνέπεια με το γεγονός ότι το μέσο είναι πρόσφατο.

(50)

Πριν από το 2001, η εξέλιξη των αποθεμάτων –όπως η σημαντική πτώση που σημειώθηκε στο τέλος της δεκαετίας '90 ιδίως μεταξύ 1996 και 1997– επηρεάστηκε από τον νόμο αριθ. 662 της 23ης Δεκεμβρίου 1996, που επέβαλε το κλείσιμο των λογαριασμών που χρησιμοποιούνταν από το Δημόσιο για την πληρωμή των κρατικών συντάξεων, με επακόλουθη μείωση περίπου κατά 11 δισεκατ. ευρώ των αποθεμάτων την 1η Ιανουαρίου 1997. Μεταξύ 1997 και 1999 μία σειρά ετερογενών παραγόντων συνέβαλε στη μείωση των αποθεμάτων. Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές είναι δύσκολη η επίτευξη μιας ακριβούς αναπαράστασης των αιτίων αυτών των μεταβολών, λόγω της φύσης των PI (δημόσιος οικονομικός οργανισμός εκείνη την περίοδο) και εξωγενών πολιτικών παραγόντων. Μόνο μετά τη μετατροπή των PI σε ανώνυμη εταιρεία, το 1998, εμφανίζεται μια τακτική και σταθερή καθαρή αύξηση των αποθεμάτων.

(51)

Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές τα PI και το Δημόσιο με τη σύναψη της συμφωνίας ρύθμισαν ένα μακροπρόθεσμο μέσο, κατά τρόπο διαφανή. Όντως, η συμφωνία δεν είναι αόριστης αλλά τριετούς διάρκειας και επιπλέον προβλέπει τη δυνατότητα για αμφότερα τα μέρη να αποσυρθούν από τη σύμβαση σε περίπτωση που οι συνθήκες της αγοράς δεν εγγυώνται συνέπεια με τον μηχανισμό καθορισμού της απόδοσης των πόρων. Αυτές οι ρήτρες τέθηκαν για να προστατεύσουν αμφότερα τα μέρη από τον κίνδυνο εάν, ακόμα και κατά τη διάρκεια της τριετίας, ανέκυπταν ειδικές συνθήκες σε σχέση με την αγορά ή με τα χαρακτηριστικά της συγκέντρωσης, τέτοια ώστε να αλλοιώνουν τον μηχανισμό απόδοσης.

(52)

Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές η επιλογή της μεταβλητότητας της παραμέτρου όπως προβλέπεται από τη συμφωνία ανταποκρίνεται στην απαίτηση να προσδιοριστεί ένα επιτόκιο ευθυγραμμισμένο με την αγορά. Ιδίως, ο τρόπος της μεταβλητής απόδοσης είναι ίδιος για αμφότερα τα μέρη: για το Δημόσιο στο οποίο εγγυάται ένα κόστος χρηματοδότησης σε ευθυγράμμιση με το κόστος του μεσομακροπρόθεσμου ιδίου χρέους, για τα PI επειδή αντιπροσωπεύει τη μετακίνηση προς ένα μηχανισμό απόδοσης ευθυγραμμισμένο με την αγορά και συνεπή με τη συγκέντρωση. Η απόφαση γι’ αυτή την ευθυγράμμιση προς την αγορά ελήφθη σε μία στιγμή μη ευνοϊκής αγοράς, κατά την οποία οι αποδόσεις που επιτεύχθηκαν βάσει της συμφωνίας κατά τα έτη 2005 και 2006 (αντιστοίχως 3,9 % και 4,25 %) ήταν σημαντικά χαμηλότερες από το σταθερό επιτόκιο (4,35 %) του οποίου ετύγχαναν τα PI, κατά τα προηγούμενα έτη.

(53)

Η Ιταλία παρατηρεί ότι, αρχής γενομένης από το 2007, τα PI άρχισαν μια συνετή ενεργή διαχείριση της ρευστότητάς τους βασιζόμενη σε τόκους σταθερού επιτοκίου, που τους εγγυάται ασφαλή απόδοση σε ένα συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα. Η ενεργή διαχείριση των αποθεμάτων διαφέρει από την παθητική διαχείριση της συμφωνίας αφού επιτρέπει στα PI, πρώτον, να συστήσουν ένα χαρτοφυλάκιο με μία βάση ασφαλούς απόδοσης και να κατευθύνουν την asset allocation σε συμφωνία με τους στόχους της εταιρείας, δεύτερον, να αναλάβουν πρόσθετους κινδύνους στο πλαίσιο εκτιμημένων και εγκεκριμένων υποθέσεων κινδύνου. Επειδή τα PI είναι σε θέση να εφαρμόσουν λύσεις ενεργού διαχείρισης των ποσών, υιοθέτησαν χρηματοοικονομικές στρατηγικές βελτιστοποίησης της απόδοσης και πέτυχαν αποδόσεις υψηλότερες από εκείνες που επέτρεπε η συμφωνία.

(54)

Οι ιταλικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή σχετικά με την κατάργηση της υποχρέωσης προορισμού δυνάμει της οποίας τα PI ήταν υποχρεωμένα να καταθέτουν στο Δημόσιο τη ρευστότητα που προερχόταν από τους ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς. Ο νόμος για τον προϋπολογισμό 2007 τροποποιεί το καθεστώς που προβλέπεται από τον νόμο για τον προϋπολογισμό 2006 κα προβλέπει ότι οι πόροι που προέρχονται από τη συγκέντρωση που πραγματοποιούν τα PI από την ιδιωτική πελατεία θα επενδύονται σε κυβερνητικά χρεόγραφα της ευρωζώνης. Ο νόμος προβλέπει την ολοκλήρωση της νέας διάρθρωσης εντός της 31ης Δεκεμβρίου 2007. Όμως, η Ιταλία θεωρεί ότι με αυτή την τροποποίηση η ρευστότητα που συγκεντρώνεται από τα PI δεν υπόκειται πλέον στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων αφού, η αμοιβή που εισπράττεται δεν καταβάλλεται από το κράτος.

(55)

Αυτή η νομοθετική τροποποίηση ανταποκρίνεται στην απαίτηση του Δημοσίου να παραχωρήσει στα PI μεγαλύτερη χρηματοοικονομική αυτονομία, η οποία κατέστη αναγκαία από τα οικονομικά και χρηματοοικονομικά αποτελέσματα της επιχείρησης και από το μέγεθος που απέκτησε. Η διαδρομή προς μια μεγαλύτερη αυτονομία που άρχισε το 1998 με την μετατροπή των PI σε ανώνυμη εταιρεία χαρακτηρίστηκε από τη σύσταση του ταχυδρομικού τρεχούμενου λογαριασμού retail Conto BancoPosta το 2001, συνεχίστηκε το 2005-2006 με την εγκατάλειψη του σταθερού ποσοστού απόδοσης για να περάσει στην τιμαριθμική αναπροσαρμογή με παραμέτρους ευθυγραμμισμένες στα ποσοστά της αγοράς όπως προβλέπεται από τη συμφωνία, και το 2007, με την κατάργηση υποχρέωσης χρήσης, τουλάχιστον όσον αφορά τους πόρους από ιδιώτες.

(56)

Η Ιταλία επισημαίνει ότι η διαδρομή προς μία προοδευτική οικονομική αυτονομία των PI δεν πρέπει να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι οι πόροι δεν υπόκεινται πλέον σε υποχρέωση χορήγησης. Επιπλέον, τη στιγμή της σύναψης της συμφωνίας, το Δημόσιο ήταν υποχρεωμένο να λάβει υπόψη του τις νομικές υποχρεώσεις που βαρύνουν τα PI και δεν μπόρεσε να προβλέψει την νομοθετική εξέλιξη η οποία ήταν εκτός της αρμοδιότητάς του.

(57)

Η Ιταλία, για να αποδείξει τη διαχρονική ουσιαστική σταθερότητα των συγκεντρωθέντων πόρων, επισημαίνει πώς ο δείκτης Deviazione Standard/Giacenza Media, που μετράει τη μεταβλητότητα της ρευστότητας στο δημόσιο ταμείο, μειώθηκε από 8 % το 2002, σε 5 % το 2005, πώς το βάρος της σταθεράς συνιστώσας της συγκέντρωσης – που για ένα ορισμένο έτος η Ιταλία ορίζει ως το ελάχιστο απόθεμα που επιτεύχθηκε κατά εκείνο το έτος - επί του συνολικού μέσου αποθέματος αυξήθηκε εν τω μεταξύ από 83,8 % σε 89,5 %, και πώς το βάρος της μεταβλητής συνιστώσας της συγκέντρωσης –που ορίζεται ως η διαφορά μεταξύ του μέσου και του ελάχιστου αποθέματος εκείνου του έτους– επί του συνολικού μέσου αποθέματος μειώθηκε από 16,2 % το 2002, σε 10,5 % το 2005.

(58)

Η Ιταλία διαβίβασε στην Επιτροπή τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τους δύο τύπους μοντέλων: τα εσωτερικά στατιστικά μοντέλα των PI και το μοντέλο που εκπόνησαν τα PI σε συνεργασία με την εταιρεία παροχής συμβουλών […] με στόχο να εντοπίσει τη συνετή τάση των ρευστοτήτων που συγκεντρώθηκαν μέσω ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών.

(59)

Όταν στόχος είναι ο καθορισμός μηχανισμών διαχείρισης του κινδύνου των τόκων (31), τα ίδια τα όργανα εποπτείας συνιστούν την αποδοχή άμεσων μοντέλων για τον υπολογισμό της συνετής τάσης της συγκέντρωσης και τη διάρκεια συμπεριφοράς της ρευστότητας στους λογαριασμούς όψεως.

(60)

Τα εσωτερικά μοντέλα βασίζονται στην ανάλυση των ημερήσιων αποκλίσεων των αποθεμάτων σε σύγκριση με τα μέσα υπόλοιπα, χωρίς να χρησιμοποιηθούν σενάρια πιθανοτήτων, αλλά απλή ανάλυση των ιστορικών αποτελεσμάτων της τάσης του όγκου των τρεχούμενων λογαριασμών. Τα εσωτερικά μοντέλα δείχνουν ότι η ημερήσια σειρά του αποθέματος στο Δημόσιο παρουσιάζει, αφ’ ότου ξεκίνησε μία συγκέντρωση retail (που σήμερα αποτελεί το 75 % ολόκληρης της συγκέντρωσης σε ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς), μία ανοδική τάση. Το ελάχιστο ετήσιο επίπεδο (δηλαδή η σταθερά συνιστώσα των αποθεμάτων), ανοδικό και αυτό διαχρονικά, αντιπροσωπεύει ένα ποσοστό του συνόλου του μέσου υπολοίπου ίσο με 90 % κατά μέσον όρο (από το 85 % το 2002, το 92 % στο 2006). Κατ’ αναλογία τα εσωτερικά μοντέλα επιβεβαιώνουν την παρουσία μίας μεταβλητής συνιστώσας των αποθεμάτων, που ορίζεται ως η διαφορά μεταξύ του μέσου αποθέματος και του ελάχιστου αποθέματος (σταθερού) για ένα συγκεκριμένο έτος, η οποία κατά τα τελευταία έτη αντιστοιχεί μόνο στο 10 % περίπου του υπολοίπου.

(61)

Το μοντέλο […], που η Ιταλία θεωρεί πολύ συνετό, δείχνει ότι η «διάρκεια συμπεριφοράς» του συνόλου των τρεχούμενων λογαριασμών δεν συμπίπτει με τη συμβατική διάρκεια ενός απλού τρεχούμενου λογαριασμού. Όντως, εάν είναι ασφαλώς δυνατόν ορισμένοι πελάτες να αποφασίσουν να κλείσουν το λογαριασμό τους, από τη μία μέρα στην άλλη, οι επιπτώσεις στη συνολική συγκέντρωση των PI είναι περιορισμένες, λόγω του μεγάλου αριθμού των πελατών, των περιορισμένων μέσων αποθεμάτων αυτών των λογαριασμών και του γεγονότος ότι οι τρεχούμενοι λογαριασμοί που κλείνουν αντικαθίστανται από νέους. Ο τύπος του συνετού μοντέλου που εκπόνησε η […] χρησιμοποιείται από διάφορες ιταλικές τράπεζες στην ενεργή διαχείριση της ρευστότητας, για τον καθορισμό της διάρκειας συμπεριφοράς των τρεχούμενων λογαριασμών και για να αντικατοπτρισθεί κατόπιν αυτή τη διάρκεια σε ένα αντιστοιχούν χαρτοφυλάκιο όπου θα να λαμβάνονται υπόψη οι απαιτήσεις τους όσον αφορά τα Asset Liability Management («ALM»).

(62)

Τα PI χρησιμοποίησαν αυτό το μοντέλο για να εντοπίσουν τη «διάρκεια συμπεριφοράς» των πόρων που συλλέχθηκαν σε ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς [πελατεία retail (32)], τόσο κατά την περίοδο 2005-2006, όταν ίσχυε η υποχρέωση για τα PI να καταθέσουν τα ποσά από τους ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς στο Δημόσιο (παθητική διαχείριση των ποσών), όσο και στην περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2007, όταν τα PI άρχισαν να επενδύουν τους πόρους που συλλέγονταν από την ιδιωτική πελατεία σε κυβερνητικά χρεόγραφα της ευρωζώνης (ενεργή διαχείριση των ποσών).

(63)

Σύμφωνα με την Ιταλία, στο συγκεκριμένο πλαίσιο της παθητικής διαχείρισης της ρευστότητας των PI, το μοντέλο […] ορίζει τα κριτήρια για τον εντοπισμό της «διάρκειας συμπεριφοράς» της ταχυδρομικής συγκέντρωσης πόρων. Με το μοντέλο επιχειρείται ένας διαχρονικός υπολογισμός στις έννοιες των σταθερών και μεταβλητών αποθεμάτων που έχουν εντοπιστεί από τα εσωτερικά μοντέλα, με βάση την ανάλυση της ιστορικής μεταβλητότητας των τρεχούμενων λογαριασμών και την πιθανή συμπεριφορά των κατόχων τρεχούμενων λογαριασμών. Σε μια παραλλαγή του μοντέλου (μέθοδος Value at Risk με οριστικό κλείσιμο (cut off) κατά το δέκατο έτος), στα αποθέματα αποδίδονται πολύ μακρές διάρκειες για τα 2/3 της συγκέντρωσης (33) (που θεωρείται ως ελάχιστος όγκος κάτω του οποίου δεν είναι πιθανόν να κατέλθει κατά τη διάρκεια 10 ετών), και διάρκειες από 0 έως 10 έτη για το υπόλοιπο μέρος (1/3) (δηλαδή η συγκέντρωση που μπορεί να εξαντληθεί στη διάρκεια 10 ετών). Σύμφωνα με αυτό το προφίλ της συγκέντρωσης, η αντίστοιχη επένδυση θα έχει μια μέση διάρκεια (34) ίση με 4,1 έτη και μία duration του Macauley (35) 3,2 έτη. Σε μία άλλη παραλλαγή (μοντέλο γραμμικής απόσβεσης, με cut off στο δέκατο έτος), η αντίστοιχη επένδυση θα έχει μέση διάρκεια 4,9 έτη και μία duration του Macauley 3,8 έτη (36).

(64)

Σύμφωνα με την Ιταλία, στο συγκεκριμένο πλαίσιο της ενεργητικής διαχείρισης της ρευστότητας από μέρους των PI, το μοντέλο […] συνδράμει τα PI στην επιλογή της βέλτιστης asset allocation. Βασιζόμενο σε υποθέσεις πολύ συνετές, δείχνει ότι είναι εύλογο για τα PI να υιοθετήσουν μία asset allocation με μια μέση διάρκεια που κυμαίνεται μεταξύ των 4 και των 5 ετών.

(65)

Αρχής γενομένης από το 2007, παρότι το μοντέλο εντοπίζει διάρκειες σχεδόν απεριόριστες για περίπου τα 2/3 της συγκέντρωσης και διάρκειες από 0 έως 10 έτη για το υπόλοιπο μέρος, τα PI προεπέλεξαν μια μέση διάρκεια […] ετών για λόγους που συνδέονται με τις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς (37). Πράγματι, η διαφορά μεταξύ των πενταετών ομολόγων και των τριακονταετών είναι μόνο 20 μονάδες βάσης (εφεξής «μβ»). Γι’ αυτό τα PI προτίμησαν να επενδύσουν σε ένα χαρτοφυλάκιο με έναν μέσον όρο κατώτερο εκείνου του μοντέλου […]: Ο μεγαλύτερος κίνδυνος που προέρχεται από τα τριακονταετή χρεόγραφα δεν μπορούσε να ανταμειφθεί κατ’ άλλον τρόπο. Στην επιστολή τους της 28ης Φεβρουαρίου 2008 […] προσθέτουν ότι τα αποτελέσματα του μοντέλου θα επέτρεπαν στα PI να αναπτύξουν επενδυτικές στρατηγικές που θα μπορούσαν να παραταθούν, σε ό,τι αφορά τη μέση χρηματοοικονομική διάρκεια, πέραν της μέχρι τούδε επιλεγείσας (ανώτατης διάρκειας 10 ετών).

(66)

Όσον αφορά την περιγραφή των ετησίων δαπανών συγκέντρωσης και κατάθεσης των ποσών που προκύπτουν από τρεχούμενους λογαριασμούς των πελατών των PI σύμφωνα με την αναλυτική λογιστική των PI, η Ιταλία παρατηρεί ότι η τελευταία επιτρέπει τον εντοπισμό των συνολικών δαπανών της χρηματοοικονομικής δραστηριότητας των PI και όχι τις δαπάνες ανά ατομικό προϊόν. Σ’ αυτό το πλαίσιο, σύμφωνα με την Ιταλία τα περιθώρια της PI/Bancoposta είναι σε εκατοστιαία βάση χαμηλότερα από τα περιθώρια που επιτυγχάνονται από τον τραπεζικό τομέα.

(67)

Το χρεωστικό επιτόκιο, που ουσιαστικά είναι ένα μακροπρόθεσμο επιτόκιο, είναι προσήκον προς την αγορά λόγω της μακροπρόθεσμης φύσης της ίδιας της συγκέντρωσης. Όντως:

(68)

Όσον δε αφορά τη συμφωνία με τα κριτήρια της αγοράς της αμοιβής των PI η Ιταλία τόνισε τις ακόλουθες τέσσερις πλευρές: το προσήκον του χρεωστικού επιτοκίου στα κριτήρια της αγοράς (βλέπε ανωτέρω), τη σύγκριση με τη γαλλική Banque Postale, την αξιολόγηση των ορκωτών λογιστών των PI και την αναφορά στα επιτόκια της αγοράς.

(69)

Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές, από τη σύγκριση με την κατάσταση της γαλλικής La Banque Postale προκύπτει ότι η στρατηγική της ALM (Asset Liability Management) βασίστηκε στο ίδιο στατιστικό μοντέλο των PI. Το μοντέλο καθορίζει τη σταθερά συνιστώσα και τη μεταβλητή συνιστώσα των αποθεμάτων, εκεί όπου η σταθερά συνιστώσα επενδύεται σε κρατικά χρεόγραφα του ΟΟΣΑ με μηδενική στάθμιση και τη μεταβλητή σε βραχυπρόθεσμα χρεόγραφα.

(70)

Βάσει της στρατηγικής ALM, η La Banque Postale σημείωσε το 2005 μία απόδοση ίση με 4,4 % έναντι μιας απόδοσης της παραμέτρου της συμφωνίας 3,9 %. Η Ιταλία δηλώνει ότι η La Banque Postale αποτελεί ένα συγκεκριμένο παράδειγμα της δυνατότητας επίτευξης υψηλότερων αποδόσεων από εκείνες της παραμέτρου των PI, προσφεύγοντας σε μια συνετή διαχείριση και με μια 5ετή μέση διάρκεια.

(71)

Σε μία μελέτη που διεξήχθη από την […] με τίτλο «[…]» (εφεξής: «ανάλυση» ή «ανάλυση […]») αναπτύσσεται ανάλογη επιχειρηματολογία προς επιβεβαίωση της συγκρισιμότητας μεταξύ των δύο επιχειρήσεων. Σύμφωνα με την ανάλυση, η Banque Postale, η οποία άρχισε από το 2001 να εφαρμόζει μία στρατηγική ενεργής διαχείρισης των ποσών ανάλογη με εκείνη των PI, επενδύοντας το 90 % της συγκέντρωσης που προσδιορίζεται ως σταθερά σε κρατικούς τίτλους ΟΟΣΑ με 10ετή χρονική προοπτική, κατέγραψε μία απόδοση μεγαλύτερη από εκείνη της παραμέτρου. Πάντως, χρησιμοποιώντας την ίδια λογική της συνετής επένδυσης των PI, η Banque Postale επέτυχε μια μέση απόδοση 4,45 % περίπου κατά τα έτη 2004-2005.

(72)

Οι ελεγκτές των PI συμφωνούν στον ορισμό, βάσει των χαρακτηριστικών της μεταβλητότητας και των δεικτών αύξησης, τη συγκέντρωση σε τρεχούμενους λογαριασμούς ως μια σταθερή συγκέντρωση.

(73)

Η Ιταλία διαβίβασε στην Επιτροπή τις επιστολές ιδιωτικών τραπεζών και συμβούλων, στις οποίες υποστηρίζεται ότι η αμοιβή που έλαβαν τα PI για τη ρευστότητα που προκύπτει από ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς και είναι κατατεθειμένοι στο Δημόσιο είναι ανάλογη με την απόδοση της αγοράς που τα PI θα είχαν επιτύχει με μια κατάλληλη επενδυτική στρατηγική και διαχείριση των κινδύνων.

(74)

Οι ιταλικές αρχές είναι της άποψης ότι η απόδοση που επιτυγχάνουν τα PI για τα ποσά που είναι κατατεθειμένα στο Δημόσιο είναι σύμφωνη με την αμοιβή που επιτυγχάνεται από τα επενδυμένα από την Poste Vita ποσά. Ιδίως, τα PI υποστηρίζουν ότι οι ασφάλειες ζωής του Ramo I είναι προϊόντα συγκρίσιμα με τους ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς και ότι η μέση απόδοση της διαχείρισης αυτών των προϊόντων (π.χ. Posta Più) ανήλθε σε 4,68 % την περίοδο 2002-2006, έναντι ενός μέσου συντελεστή στα πλαίσια της συμφωνίας 4,55 %.

(75)

Οι ιταλικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι ταχυδρομικοί τρεχούμενοι λογαριασμοί και οι ασφάλειες ζωής είναι προϊόντα συγκρίσιμα από την πλευρά της χρηματοοικονομικής διαχείρισης αφού ο τρεχούμενος λογαριασμός αποτελεί ένα μέσο μόνο τυπικώς βραχυπρόθεσμο, αλλά που εκ των πραγμάτων είναι όμοιο με ένα χρηματοοικονομικό προϊόν μέσης διάρκειας, με εγγυημένο κεφάλαιο και ελάχιστο επιτόκιο. Οι ασφάλειες ζωής είναι στην ουσία προϊόντα κεφαλαιοποίησης, έχουν και αυτές ένα κεφάλαιο και ένα ελάχιστο εγγυημένο επιτόκιο, μία διάρκεια μεσοπρόθεσμη (συνήθως δεκαετή) με δυνατότητα εξαγοράς καθοιανδήποτε στιγμή, χωρίς ρήτρα προστίμου.

(76)

Η σύγκριση μεταξύ της αμοιβής που χορηγήθηκε στα PI την περίοδο 2002-2006 και της αμοιβής που επετεύχθη από την Posta Più κατά την ίδια περίοδο εμφαίνεται στον πίνακα 2.

Πίνακας 2

(77)

Οι ιταλικές αρχές παρατηρούν ότι η τιμαριθμοποίηση της επένδυσης στο Δημόσιο με παραμέτρους που συνδέονται με το ιταλικό δημόσιο χρέος είναι ο μόνος μηχανισμός χωρίς ποινική ρήτρα για το Δημόσιο και συνεπής με τη φύση του ως εκδότη, λαμβανομένης υπόψη της υποχρέωσης κατάθεσης της ταχυδρομικής συγκέντρωσης στο δημόσιο ταμείο.

(78)

Επιπλέον, η συμφωνία χορηγεί στα PI μία αμοιβή που είναι δεσμευμένη με επιτόκια μακροπρόθεσμα, σε συμφωνία με τη φύση της ίδιας της συγκέντρωσης. Η συμφωνία προστατεύει κατόπιν το Δημόσιο από αντίξοες συνθήκες της αγοράς που θα μπορούσαν να καταστήσουν το κόστος αυτής της μορφής χρέωσης μη σύμφωνο με το δικό του κόστος παραδοσιακής συγκέντρωσης.

(79)

Οι ιταλικές αρχές συγκρίνουν το επιτόκιο που προβλέπεται από τη συμφωνία με το κόστος χρηματοδότησης, υπολογισμένο σ’αυτή τη βάση:

Πίνακας 3

(80)

Βάσει των επιτευχθέντων αποτελεσμάτων, η Ιταλία αναφέρει ότι, κατά τα 5 υπό εξέταση έτη, το κόστος του μεσοπρόθεσμου χρέους του Δημοσίου είναι σύμφωνο με την απόδοση που επιτεύχθηκε μέσω της εφαρμογής της παραμέτρου.

(81)

Επιπλέον, i) το επιτόκιο αμοιβής είναι τιμαριθμοποιημένο προς παραμέτρους που συνδέονται με το ιταλικό δημόσιο χρέος (κρατικά χρεόγραφα), που αποτελούν την περισσότερο ενδεδειγμένη αναφορά για τη χρέωση του δημοσίου ταμείου, ii) η σταθερότητα της συγκέντρωσης, που επαληθεύεται μέσω στατιστικών μοντέλων, και η υποχρέωση κατάθεσης που βαρύνει τα PI καθιστούν τη διάρκεια της επένδυσης σε μεγάλο μέρος μόνιμη (χωρίς να ληφθούν υπόψη οι ειδικές προφυλάξεις –όπως η δυνατότητα πρόωρης απόσυρσης, η τριετής διάρκεια της σχέσης– που διασφαλίζουν το Δημόσιο από απρόβλεπτες αλλαγές της αγοράς), iii) ο κίνδυνος ρευστότητας που ανέλαβε το Δημόσιο είναι περιορισμένος δεδομένης της αποδεδειγμένης σταθερότητας των ταχυδρομικών ποσών και αντικατοπτρίζεται στην τιμαριθμοποίηση του 10 % αυτών των πόρων με μία βραχυπρόθεσμη παράμετρο.

(82)

Όσον αφορά το μακροπρόθεσμο στοιχείο του χρεωστικού επιτοκίου (90 % του οποίου: i) το 10 % συνδέεται με την απόδοση των δεκαετών BTP και ii) το 80 % συνδέεται με την απόδοση των τριακονταετών BTP), η Ιταλία θεωρεί ότι η υποχρέωση κατάθεσης που βαρύνει τα PI (investimento di tipo parametrico - επένδυση παραμετρικής μορφής), που αποζημιώνεται βάσει ενός χρεωστικού επιτοκίου υπολογισμένου ως σταθμισμένος μέσος όρος των ετήσιων μέσων αποδόσεων των κρατικών χρεογράφων, διαφέρει από την υποχρέωση που εισήχθη με το νόμο για τον προϋπολογισμό του 2007 της απευθείας επένδυσης σε κρατικά χρεόγραφα (άμεσες επενδύσεις) που έχουν επιλεγεί αυτόνομα και η διαχείρισή τους είναι ελεύθερη. Ιδίως, η «παραμετρική επένδυση» που προβλέπεται από τη συμφωνία συνεπάγεται μία μεταβλητή απόδοση, μη διαχειρίσιμη και συνεπώς παθητικά εκτεθειμένη στις διακυμάνσεις της αγοράς. Η «παραμετρική επένδυση» είναι περισσότερο δύσκαμπτη απ’ ό,τι οι άμεσες επενδύσεις έναντι των κινήσεων της αγοράς, έχει μία ανώτατη λειτουργικότητα 12 μηνών (δυνατότητα απόσυρσης από τη συμφωνία κατόπιν εξάμηνης προειδοποίησης για αμφότερα τα μέρη) και η απόδοσή της περιλαμβάνει ένα πριμ ad hoc προς αντιστάθμιση των υποχρεώσεων στις οποίες υπόκειται η ίδια η επένδυση. Η Ιταλία επισημαίνει ότι αυτό το πριμ, που υπολογίζεται σε περίπου 0,25-0,50 εκατοστιαίες μονάδες, είναι σύμφωνο με τη διαφορά της μέσης απόδοσης μεταξύ των BTP 30 ετών και των BTP 10 ετών στο χαμηλότερο ιστορικό σημείο (0,20-0,40 εκατοστιαίες μονάδες).

(83)

Το ανωτέρω πριμ μπορεί να θεωρηθεί ως μία εκ των υστέρων αμοιβή, που αφενός αντισταθμίζει τα PI για την υποχρέωση επένδυσης και τη μη δυνατότητα να διαχειριστούν ενεργώς τις ρευστότητες, αφετέρου αποδεικνύεται συνεπές για το Δημόσιο που ενεργεί ως ιδιώτης δανειολήπτης, λαμβάνοντας υπόψη και τις ρήτρες που περιέχονται στη συμφωνία (δυνατότητα πρόωρης παραίτησης, τριετής διάρκεια της συμφωνίας και δεκαπενθήμερη ενημέρωση των παραμέτρων), οι οποίες έχουν ως στόχο να προστατεύσουν το Δημόσιο από τις αντίξοες συνθήκες της αγοράς.

(84)

Οι ιταλικές αρχές, στην πρόθεσή τους να αποδείξουν ότι η αμοιβή που προβλέπεται στη συμφωνία δεν συνεπάγεται κανένα πλεονέκτημα για τα ΡΙ, διαβίβασαν στην Επιτροπή την ανάλυση […].

(85)

Στην ανάλυση […] αναπτύσσονται τα ακόλουθα στοιχεία:

Για να συγκρίνει την performance ενός χαρτοφυλακίου εξ ολοκλήρου τιμαριθμοποιημένου (καταθέσεις στο δημόσιο ταμείο) και ενός χαρτοφυλακίου ενεργής διαχείρισης των ρευστοτήτων (βλέπε σημείο 1 ανωτέρω), η Ιταλία εξηγεί ότι είναι αναγκαίο να ληφθεί υπόψη μία σημαντική χρονική περίοδος –10 έτη– που να περιλαμβάνει τουλάχιστον έναν πλήρη οικονομικό κύκλο. Γι’αυτόν τον λόγο στην ανάλυση […] συγκρίνεται η απόδοση που προβλέπεται από τη συμφωνία με τις αποδόσεις που προκύπτουν από τις εναλλακτικές στρατηγικές για μία περίοδο τουλάχιστον 10 ετών. Σε μία ανάλυση για χρονική περίοδο μικρότερη υπάρχει κίνδυνος να ληφθεί υπόψη μόνο μία απλή φάση του οικονομικού κύκλου. Γι’αυτό, σε μία φάση αύξησης των επιτοκίων, ένα χαρτοφυλάκιο χρεογράφων σταθερού επιτοκίου τείνει να έχει χαμηλότερη απόδοση σε σύγκριση με ένα χαρτοφυλάκιο μεταβλητού επιτοκίου· το αντίθετο συμβαίνει σε φάσεις μείωσης των επιτοκίων. Η περίοδος 2005-2007 (πρώτο εξάμηνο) χαρακτηρίστηκε από μία φάση σημαντικής αύξησης των επιτοκίων στην οποία τα χαρτοφυλάκια υπενδεδυμένα σε χρεόγραφα σταθερού επιτοκίου (όπως εκείνα που χρησιμοποιούνται από […]) περιελάμβαναν ζημίες κεφαλαίου, παράγοντας αποδόσεις μικρότερες από εκείνες βάσει της συμφωνίας.

Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές, στη χρονική διάρκεια των 10 ετών ένα χαρτοφυλάκιο μεταβλητού επιτοκίου προσομοιάζει προς ένα χαρτοφυλάκιο σταθερού επιτοκίου, αφού τα κέρδη και οι ζημίες κεφαλαίου τείνουν να εξισορροπηθούν. Όντως, για 10 χρόνια οι συνολικές αποδόσεις ενός χαρτοφυλακίου μεταβλητού επιτοκίου σε σύγκριση με ένα χαρτοφυλάκιο σταθερού επιτοκίου βρίσκονται ουσιαστικά στο ίδιο επίπεδο. Μία ενεργή διαχείριση των ποσών παράγει σαφώς αποτελέσματα καλύτερα από μία παθητική διαχείριση («παραμετρική») στο πλαίσιο της συμφωνίας (π.χ., η απόδοση του benchmark που προτάθηκε από […], με μέση διάρκεια 5 ετών, είναι στο ίδιο επίπεδο με την απόδοση της παραμέτρου, που έχει μέση διάρκεια πολύ μεγαλύτερη).

Επιπλέον, σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές η Επιτροπή θα έπρεπε να διακρίνει μεταξύ βραχυπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου κινδύνου. Εάν όντως τα χρεόγραφα σταθερού επιτοκίου με δεκαετή διάρκεια μπορούν να έχουν πολύ μεταβλητή απόδοση στη βραχεία περίοδο, στην περίοδο των 10 ετών προσφέρουν έναν συντελεστή απόδοσης καθόλα αξιόπιστο (λόγω του ότι είναι σταθερός). Τούτων δοθέντων, σε ένα διάστημα 10 ετών οι συνολικές αποδόσεις ενός χαρτοφυλακίου σταθερού επιτοκίου τείνουν να ευθυγραμμιστούν με τις αποδόσεις ενός χαρτοφυλακίου μεταβλητού επιτοκίου, και οι τελευταίες εμφανίζουν υψηλότερο κίνδυνο (επειδή υπόκεινται σε ετήσιες μεταβολές των επιτοκίων).

Επιπλέον, η πραγματικά εναλλακτική διαχείριση των επενδύσεων που διατηρεί έναν ορισμένο βαθμό ευκαμψίας και όπου χρησιμοποιούνται όλα τα χρηματοοικονομικά μέσα που προσφέρει η αγορά, αυξάνει τη δυνατότητα επίτευξης καλύτερων αποτελεσμάτων σε σύγκριση με ένα στατικό χαρτοφυλάκιο, όπως εκείνο που προβλέπεται στη συμφωνία.

[…]

Η Ιταλία επισημαίνει ότι τη στιγμή της σύναψης της συμφωνίας με το Δημόσιο δεν ήταν γνωστή η μελλοντική εξέλιξη των επιτοκίων ούτε η διάρκεια ισχύος της συμφωνίας. Η επιλογή των μεταβλητών παραμέτρων αποδεικνύεται, κατά την Ιταλία, οικονομικώς ορθολογική επειδή είναι δίκαιη και συνεπής για αμφότερα τα μέρη: PI και δημόσιο ταμείο.

Όσον αφορά τη στάθμιση κινδύνου/απόδοσης, η Ιταλία επισημαίνει ότι οι καταθέσεις στο Δημόσιο έχουν αναπόφευκτα μία σχέση κινδύνου/απόδοσης χειρότερη από εκείνη των κρατικών χρεογράφων σταθερού επιτοκίου διάρκειας 1-10 ετών. Σύμφωνα με την Ιταλία, τα χρεόγραφα μεταβλητού επιτοκίου παρουσιάζουν μία μεταβλητότητα, όσον αφορά τις τιμές, πάντοτε χαμηλότερη από εκείνη των χρεογράφων σταθερού επιτοκίου, που είναι ευθέως ανάλογη με τη διάρκεια του μέσου. Ωστόσο, η μεταβλητότητα της τιμής δεν πρέπει να συγχέεται εννοιολογικά με τη μεταβλητότητα της απόδοσης: από την άποψη καθαρά της απόδοσης, η συμφωνία μπορεί να αποδειχθεί πιο επικίνδυνη ενός χαρτοφυλακίου σταθερού επιτοκίου όσον αφορά την επίπτωση στο περιθώριο του επιτοκίου των PI (σε ένα σενάριο καθοδικών επιτοκίων, τα χρεόγραφα μεταβλητού επιτοκίου παρουσιάζουν ένα υψηλότερο κίνδυνο σε σχέση με τα χρεόγραφα σταθερού επιτοκίου επειδή δεν διαθέτουν κατάλληλη προστασία από τον κίνδυνο του refixing και προσδιορίζουν μία μείωση του περιθωρίου των PI). Ως εκ τούτου, ένα χρεόγραφο μεταβλητού επιτοκίου θα έχει μία χαμηλή μεταβλητότητα όσον αφορά την τιμή και υψηλή μεταβλητότητα όσον αφορά την απόδοση. Επιπλέον, οι τεχνικές που χρησιμοποιούν τα PI για την παρακολούθηση των κινδύνων που σχετίζονται με τη διαχείριση των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών, οι οποίες βασίζονται στις διατάξεις που προβλέπονται στη συμφωνία Βασιλεία II, υπολογίζουν τις επιπτώσεις μίας μεταβολής των επιτοκίων επί των αναμενόμενων ταμειακών ροών. Μια τέτοια ανάλυση, που διεξάγεται σε χρονικό διάστημα 12 μηνών, αποδεικνύει ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος προέρχεται από τα χρεόγραφα με λήξη κατά τους 12 ακόλουθους μήνες (λόγω του ότι υπόκεινται σε κίνδυνο επαναχρηματοδότησης), καθώς και ενδεχόμενα χρεόγραφα μεταβλητού επιτοκίου, και όχι αντίθετα από τα χρεόγραφα σταθερού επιτοκίου μεγαλύτερης διάρκειας. Κατά συνέπεια, η ενεργή διαχείριση επιτρέπει στα PI να εφαρμόσουν μία πολιτική yield enhancement συνεπή με το σενάριο της σημερινής αγοράς και τέτοια που να μπορεί να τροποποιήσει το χαρτοφυλάκιο σε συνάρτηση με τις στρατηγικές βελτιστοποίησης της απόδοσης.

Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές, η μεταβλητότητα της παραμέτρου που επελέγη από τη συμφωνία προερχόταν από την ανάγκη προστασίας των συμφερόντων αμφοτέρων των μερών: των PI, διασφαλίζοντάς τους μία δίκαιη αμοιβή ευθυγραμμισμένη με την αγορά· του δημοσίου ταμείου, διασφαλίζοντάς του ένα κόστος χρηματοδότησης στο ίδιο επίπεδο με το κόστος του ιδίου μέσο-μακροπρόθεσμού χρέους.

Η Ιταλία υποστηρίζει ότι, σε περίπτωση που λαμβανόταν υπόψη η σύσταση ενός χαρτοφυλακίου διηνεκούς διάρκειας, αυτό το υποθετικό χαρτοφυλάκιο των PI θα είχε επενδυθεί κατά το 60 % σε κρατικά χρεόγραφα ευρωζώνης 30 ετών και 50 ετών (OAT), και κατά 40 % σε BTP με διάρκεια από 0 έως 10 έτη. Αυτό το χαρτοφυλάκιο, υπερβολικά θεωρητικό και απίθανο, θα είχε επιτύχει μια απόδοση της τάξης του 3,6 % το 2005, 3,65 % το 2006 και 3,7 % το 2007. Η μεταβλητότητα της απόδοσης αυτού του χαρτοφυλακίου θα ήταν αμελητέα, μα τουναντίον θα είχε μία σημαντική έκθεση σε κίνδυνο δεδομένης της πολύ μακράς διάρκειάς του.

(86)

Η ανάλυση […] αναφέρει ότι η υποχρέωση κατάθεσης δημιουργεί κόστος ευκαιρίας και κινδύνους για τα PI περιορίζοντας το φάσμα των εναλλακτικών επενδύσεων. Η κατάθεση στο Δημόσιο συνδεόταν αποκλειστικά με τον κίνδυνο πίστης της Ιταλικής Δημοκρατίας, γεγονός που απέκλεισε τα PI από τη δυνατότητα να διαφοροποιήσουν το χαρτοφυλάκιό τους στην αγορά κρατικών χρεογράφων ευρωζώνης. Επιπλέον, ο κίνδυνος της πίστης συνοδευόταν από τον κίνδυνο ρευστότητας, δεδομένης της μακροπρόθεσμης φύσης των καταθέσεων χωρίς πρόωρη εξόφληση. Το κόστος ευκαιρίας που συνδέεται με την αδυναμία πραγματοποίησης επενδύσεων διαφοροποιημένων ανάλογα με τον κίνδυνο της πίστης εκτιμώνται σήμερα στο 1,00 %-1,50 % ετησίως, εάν ληφθούν υπόψη τα χρεόγραφα που εκδίδονται από ευρωπαϊκές χρηματοοικονομικές εταιρείες με rating AA, και στο 0,60 %-1,00 % ετησίως εάν ληφθούν υπόψη τα χρεόγραφα που εκδίδονται από ευρωπαϊκές βιομηχανικές εταιρείες που έχουν rating AA. Ο περιορισμός της δυνατότητας ενεργής διαχείρισης ενός χαρτοφυλακίου είναι δύσκολο να υπολογιστεί: η περίπτωση της La Poste και ενεργές διαχειρίσεις της μορφής trading system που επενδύουν σε κρατικά χρεόγραφα ευρωζώνης αποδεικνύουν ότι μπορούν να επιτευχθούν αποδόσεις ανώτερες σε σύγκριση με την απόδοση των καταθέσεων στο δημόσιο ταμείο.

(87)

Οι ιταλικές αρχές δικαιολογούν τη σύγκριση μεταξύ του μηχανισμού αμοιβής της συμφωνίας (που βασίζεται σε μεταβλητό επιτόκιο) και των αυτόματων ποσοτικών μοντέλων της […] που προορίζονται να αποδείξουν το πλεονέκτημα μίας ενεργούς διαχείρισης (βασίζεται σε σταθερά επιτόκια) δηλώνοντας ότι η πρακτική των ομολογιών, καθώς και εκείνη που υιοθετήθηκε από τα PI το 2007, προβλέπει την επένδυση σε χρεόγραφα σταθερού επιτοκίου. Κατόπιν, οι ιταλικές αρχές προσθέτουν ότι αυτή η σύγκριση δεν πρέπει να λάβει χώρα υπό το πρίσμα της σύγκρισης μεταξύ χρεογράφων μεταβλητού επιτοκίου και χρεογράφων σταθερού επιτοκίου, αλλά μεταξύ μίας ενεργής διαχείρισης και μίας παθητικής διαχείρισης των κεφαλαίων.

(88)

Τέλος, η Ιταλία θεωρεί ότι ο μηχανισμός απόδοσης της συμφωνίας, που βασίζεται σε βραχυπρόθεσμα επιτόκια για τη μεταβλητή συνιστώσα της συγκέντρωσης των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών, εκτιμά προσηκόντως τον πραγματικό κίνδυνο ρευστότητας που αναλαμβάνει το δημόσιο ταμείο.

(89)

Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές, η απόδοση των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών δεν μπορεί να τιμαριθμοποιηθεί με παραμέτρους βραχείας περιόδου (π.χ. με την απόδοση των δωδεκάμηνων BOT) εξαιτίας της σταθερότητας της συγκέντρωσης.

(90)

Η Ιταλία επισημαίνει ότι, αν ληφθεί ως έτος αναφοράς το 2005, όπως το έπραξε και η ABI, η ανάλυση αποδεικνύεται παραπλανητική αφού το 2005 τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια κατήλθαν στα πιο χαμηλά επίπεδα (το επίπεδο απόδοσης των δωδεκάμηνων BOT ήταν 2,21 % με διαφορά -1,69 % σε σχέση με το προβλεπόμενο στη συμφωνία επιτόκιο). Η μεροληψία της ανάλυσης της ABI επιβεβαιώνεται, σύμφωνα με την Ιταλία, στο γεγονός ότι τον Φεβρουάριο 2007 η απόδοση των δωδεκάμηνων BOT σταθεροποιείται σε επίπεδα του 3,9 %, τονίζοντας μία διαφορά σε σχέση με το μέσο όρο του καλαθιού της συμφωνίας (περίπου 4,5 % τότε), -0,60 %, ίσο δηλαδή με σχεδόν ένα τρίτο της διαφοράς που αναφέρεται από την ABI.

(91)

Σε ό,τι αφορά τη σύγκριση που πραγματοποίησε η ABI με την απόδοση της ρευστότητας του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων η οποία έχει επενδυθεί στο Δημόσιο (με εξαμηνιαίο μεταβλητό επιτόκιο ίσο με τον απλό μέσο αριθμητικό όρο μεταξύ της απόδοσης των εξαμηνιαίων BOT και του μηνιαίου δείκτη Rendistato), η Ιταλία επισημαίνει ότι τα PI δεν μπορούν να συγκριθούν με το Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων, εταιρεία διαφορετική ως προς τη δομή, τη φύση της δραστηριότητας, τους επιχειρηματικούς στόχους, την τυπολογία της λειτουργικότητας, την οργάνωση και τις πολιτικές επένδυσης. Δεύτερον, ο δείκτης Rendistato επειδή είναι ένας δείκτης μεσο-μακροπρόθεσμης απόδοσης, το συμπέρασμα της ABI σύμφωνα με το οποίο οι ταχυδρομικοί τρεχούμενοι λογαριασμοί θα έπρεπε να αμείβονται σύμφωνα με βραχυπρόθεσμες παραμέτρους αποδεικνύεται αντιφατικό.

(92)

Επιπλέον, η Ιταλία παρατηρεί ότι η ρευστότητα που συγκεντρώθηκε από τους ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση στην αγορά και συνεπώς είναι δύσκολο να εντοπισθεί ένα ατομικό μέσο αντικατάστασης. Ωστόσο, η σταθερότητα του στοκ συγκέντρωσης επιτρέπει εκ των πραγμάτων την προσομοίωση της ίδιας με ένα μέσο συγκέντρωσης μακρύτερης διάρκειας και καθιστά αμελητέα τη σύγκριση με τα βραχυπρόθεσμα BOT (12 μήνες).

(93)

Το υπό αξιολόγηση μέτρο είναι το καθεστώς που θεσπίστηκε από το νόμο για τον προϋπολογισμό 2006 και από τη συμφωνία που ορίζει το χρεωστικό επιτόκιο που παρέχει το Δημόσιο για τη ρευστότητα που έχει καταβληθεί από τα PI.

(94)

Για να προσδιορίσει κατά πόσον ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1, η Επιτροπή πρέπει να αξιολογήσει εάν το καθεστώς:

(95)

Για να παρέχουν κρατική ενίσχυση, τα πλεονεκτήματα πρέπει να προέρχονται από το κράτος και να χορηγούνται άμεσα ή έμμεσα μέσω κρατικών πόρων.

(96)

Η αμοιβή βαρύνει το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών/Δημόσιο και βασίζεται σε συγκεκριμένους νόμους, διατάγματα και συμφωνίες, που εφαρμόζονται στα PI.

(97)

Ως εκ τούτου, στην παρούσα περίπτωση συντρέχουν συσσωρευτικά αμφότερες οι προαναφερθείσες συνθήκες. Οι τόκοι που καταβάλλονται στα PI βαρύνουν κρατικούς πόρους.

(98)

Το άρθρο 87 παράγραφος 1 απαγορεύει τις ενισχύσεις που «ευνοούν ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής», δηλαδή τις επιλεκτικά χορηγούμενες ενισχύσεις.

(99)

Η δυνατότητα να τύχουν αμειβόμενων τρεχούμενων λογαριασμών στο Δημόσιο δεν ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις, που θεωρητικά θα μπορούσαν να τύχουν οφέλους, λαμβανομένης υπόψη της φύσης και της οικονομίας του συστήματος. Σε κάθε περίπτωση, η Ιταλία δεν απέδειξε ότι ο πολύ περιορισμένος αριθμός αποδεκτών των εν λόγω λογαριασμών δικαιολογείται από τη φύση και την οικονομία του συστήματος.

(100)

Επιπλέον, ο νόμος για τον προϋπολογισμό 2006 και η συμφωνία εφαρμόζονται αποκλειστικά στα PI.

(101)

Κατά συνέπεια, τα χρεωστικά επιτόκια που καταβάλλονται στα PI, καταβάλλονται επιλεκτικά.

(102)

Το άρθρο 87 παράγραφος 1 απαγορεύει τις ενισχύσεις που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές και νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό.

(103)

Κατά την αξιολόγηση των δύο συνθηκών, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να προσδιορίσει την πραγματική επίδραση των ενισχύσεων στις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές ή την πραγματική νόθευση του ανταγωνισμού, αλλά μόνο να εξετάσει εάν οι ενισχύσεις μπορούν να επηρεάσουν αυτές τις συναλλαγές και να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό (43). Όταν μία οικονομική ενίσχυση χορηγούμενη από ένα κράτος μέλος ενισχύει τη θέση μίας επιχείρησης έναντι άλλων ανταγωνιστριών επιχειρήσεων στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές, αυτές πρέπει να θεωρηθούν επηρεαζόμενες από την ενίσχυση.

(104)

Δεν είναι αναγκαίο τα PI να συμμετέχουν άμεσα στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Όντως, όταν ένα κράτος μέλος χορηγεί μία ενίσχυση σε μία επιχείρηση, η δραστηριότητα στην εθνική αγορά μπορεί να διατηρηθεί ή να αυξηθεί, με επακόλουθη μείωση των δυνατοτήτων των επιχειρήσεων με έδρα σε άλλα κράτη μέλη να εισέλθουν στην αγορά αυτού του κράτους μέλους. Επιπλέον, η ενίσχυση μίας επιχείρησης που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν συμμετείχε στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές μπορεί να της προσφέρει τη δυνατότητα να εισέλθει στην αγορά ενός άλλου κράτους μέλους.

(105)

Όπως αναφέρεται στο τμήμα 2 της παρούσας απόφασης «Δραστηριότητες των PI/Bancoposta – Σχετικές αγορές», στον ιταλικό ταχυδρομικό τομέα υπήρχε ένας σχετικός ανταγωνισμός ακόμη και πριν από τη σταδιακή απελευθέρωση που προήχθη από την κοινοτική νομοθεσία.

(106)

Είναι γνωστό ότι η κυριότερη πρόκληση για τους φορείς του ευρωπαϊκού δημοσίου ταχυδρομικού τομέα είναι η αύξηση των ανταγωνιστικών πιέσεων σε όλα τα τμήματα της αγοράς –αλληλογραφία, δέματα και ταχυμεταφορές. Ενώ οι αγορές των δεμάτων και των ταχυμεταφορών είναι ανοιχτές στον ανταγωνισμό από δεκαετίες, στο τμήμα της αλληλογραφίας τα νόμιμα μονοπώλια εμπόδισαν σε πολύ μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη του ανταγωνισμού. Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές ρύθμισης και τους δημόσιους ταχυδρομικούς φορείς ο ανταγωνισμός στα τμήματα δέματα και ταχυμεταφορές είναι σημαντικός τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε διεθνές, ενώ στο τμήμα της αλληλογραφίας αναδύεται μόλις τώρα (44).

(107)

Ιδίως, οι υπηρεσίες ταχυμεταφορών, οι υπηρεσίες παράδοσης δεμάτων για εμπορικές επιχειρήσεις και οι υπηρεσίες εφοδιασμού αναπτύχθηκαν στην Ιταλία από ιδιωτικές επιχειρήσεις, μερικές από τις οποίες, όπως η TNT και η DHL, με έδρα σε άλλα κράτη μέλη. Από μία έκθεση που δημοσιεύθηκε το 2004 από την Επιτροπή (45) προκύπτει ότι ορισμένοι ταχυδρομικοί φορείς (Royal Mail στο Ηνωμένο Βασίλειο, TPG στις Κάτω Χώρες, Deutsche Post στη Γερμανία και La Poste στη Γαλλία) εξαγόρασαν επιχειρήσεις με έδρα την Ιταλία, που δραστηριοποιούνται στις ταχυδρομικές υπηρεσίες.

(108)

Όσον αφορά τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι ο τραπεζικός τομέας είναι ανοιχτός στον ανταγωνισμό από πολλά έτη. Η σταδιακή απελευθέρωση ανέπτυξε τον ανταγωνισμό στον οποίο είχε δώσει ήδη το έναυσμα η ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων που προβλέπεται από τη συνθήκη ΕΚ.

(109)

Επιπλέον, όπως έχει φανεί στην προηγούμενη υπόθεση κρατικών ενισχύσεων σχετικά με το Ente Poste Italiane/PI (46), τα PI ανταγωνίζονται με τραπεζικούς και χρηματοοικονομικούς φορείς που προσφέρουν χρηματοοικονομικές υπηρεσίες σε μεγάλο βαθμό αντικαταστάσιμες από τα προϊόντα των PI. Κυρίως, οι ταχυδρομικοί τρεχούμενοι λογαριασμοί είναι σε ανταγωνισμό με τους τραπεζικούς τρεχούμενους λογαριασμούς, στις τοποθεσίες τις οποίες τόσο οι τράπεζες όσο και τα PI έχουν υποκαταστήματα. Πέραν τούτου, τα τελευταία έτη τα ΡΙ διεύρυναν αισθητά τη δέσμη των μέσων πληρωμής που προσφέρουν στην πελατεία τους τοποθετώντας δίπλα στα παραδοσιακά ταχυδρομικά μέσα (bollettini postali e vaglia postali) και τα μέσα που άλλοτε προσέφεραν κανονικά οι τράπεζες (χρεωστικές και πιστωτικές κάρτες, εμβάσματα, υπηρεσίες χρέωσης στον λογαριασμό για την πληρωμή των αποδείξεων). Σε ορισμένες περιπτώσεις (πιστωτικές κάρτες και υπηρεσίες χρέωσης σε λογαριασμό) η υπηρεσία παρέχεται άμεσα από τα ΡΙ. Σε άλλες περιπτώσεις τα ΡΙ λειτουργούν ως διανομέας υπηρεσιών που παράγονται από τρίτους (φορείς του τραπεζικού τομέα, όπως στην περίπτωση των πιστωτικών καρτών). Αυτές οι εξελίξεις αύξησαν την αντικαταστασιμότητα μεταξύ των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών των ΡΙ και εκείνων που προσφέρονται από φορείς του τραπεζικού τομέα.

(110)

Είναι πιθανόν πιστωτικά ιδρύματα και άλλοι φορείς της ιταλικής χρηματοπιστωτικής αγοράς να υφίστανται τα αρνητικά αποτελέσματα της ενίσχυσης. Ιδίως, στο μέτρο που η αμοιβή που καταβάλλει το Δημόσιο για τα κατατεθειμένα από τα ΡΙ ποσά υπερβαίνει το σχετικά benchmark της αγοράς, τα PI θα παροτρύνονται να αυξήσουν τη δραστηριότητα συγκέντρωσης πέραν του όγκου που θα είχαν πράξει βάσει μίας κανονικής αμοιβής της αγοράς. Κατά συνέπεια οι ευκαιρίες αγοράς των πιστωτικών ιδρυμάτων μειώνονται αναλόγως.

(111)

Για τον ίδιο λόγο η Επιτροπή φρονεί ότι το μέτρο εμποδίζει την είσοδο στην ιταλική αγορά επιχειρήσεων που εδρεύουν σε άλλα κράτη μέλη. Διάφορες τράπεζες, διαφόρων κρατών μελών, λειτουργούν στην Ιταλία άμεσα, μέσω θυγατρικών ή αντιπροσωπειών, ή έμμεσα, ελέγχοντας τράπεζες και χρηματοοικονομικούς οργανισμούς με έδρα την Ιταλία. Οι διασυνοριακές κεφαλαιακές πράξεις που πρόσφατα ενέπλεξαν ιταλικές τράπεζες όπως την Antonveneta και την BNL απλοποιούν αυτή την κατάσταση. Η πιο ισχυρή θέση στην αγορά των PI συνιστά ένα εμπόδιο για αμφότερους τους τύπους εισόδου στην αγορά.

(112)

Εν κατακλείδι, υφίστανται συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών στον τομέα των ταχυδρομικών και χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Τα χρεωστικά επιτόκια που χορηγούνται στα ΡΙ δεν ενισχύουν τη θέση τους σε σχέση με τους ταχυδρομικούς ή τραπεζικούς ανταγωνιστές στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Ως εκ τούτου, το μέτρο μπορεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων και τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.

(113)

Το μέτρο για να συνιστά κρατική ενίσχυση πρέπει να ευνοεί τις αποδέκτριες επιχειρήσεις.

(114)

Επαναλαμβάνεται ότι τα χρεωστικά επιτόκια που καταβάλλονται δυνάμει του νόμου για τον προϋπολογισμό 2006 και της συμφωνίας παρέχουν ένα οικονομικό πλεονέκτημα εάν υπερβαίνουν το επιτόκιο που ένας ιδιώτης δανειολήπτης, σε συνθήκες της αγοράς, θα ήταν διατεθειμένος να πληρώσει στα ΡΙ για την κατατεθείσα ρευστότητα, σε συνάρτηση με τη φύση της και το ύψος της.

(115)

Δεδομένης αυτής της προϋπόθεσης, η αξιολόγηση της Επιτροπής θα συνίσταται στη διασαφήνιση του κατά πόσο η συμφωνία καθορίζει μία παρόμοια αμοιβή με εκείνες που θα είχε προσφέρει ένας ιδιώτης δανειολήπτης σε μία οικονομία της αγοράς για τα κατατιθέμενα ποσά, ιδίως λαμβανομένης υπόψη της υποχρέωσης επένδυσης και των συναφών χρηματοοικονομικών κινδύνων (βλέπε τμήμα 7.4.2). Σε μία ανάλογη αμοιβή θα έπρεπε να λαμβάνεται υπόψη τόσο η αναμενόμενη απόδοση όσο και ο κίνδυνος, και όχι μόνο η επίδοση (εκ των υστέρων) με βάση την απόδοση.

(116)

Επιπλέον, εξαιτίας της υποχρέωσης επένδυσης, η Ιταλία επανειλημμένως υποστήριξε ότι τα ΡΙ υπέστησαν ζημία, αφού θα είχαν πραγματοποιήσει μεγαλύτερες αποδόσεις αν δεν ίσχυε η υποχρέωση. Η Επιτροπή θα εξετάσει το βάσιμο του επιχειρήματος που προέβαλε η Ιταλία (βλέπε τμήμα 7.4.3).

(117)

Η ανάλυση που διεξήγαγε η Επιτροπή συνεπάγεται μία πολύπλοκη αξιολόγηση. Η Επιτροπή, όταν θεσπίζει μια πράξη που συνεπάγεται μία τέτοια αξιολόγηση, απολαύει ευρείας διακριτικής ευχέρειας (47).

(118)

Τέλος, η συμφωνία που ετέθη σε ισχύ στις 4 Απριλίου 2006, είναι της 23ης Φεβρουαρίου 2006 (48). Η ανάλυση της Επιτροπής θα πρέπει να βασιστεί στις πληροφορίες που ήταν στη διάθεση των συμβαλλομένων μερών της συμφωνίας μέχρι τον Φεβρουάριο του 2006.

(119)

Για τον καθορισμό του χρεωστικού επιτοκίου, ένας εχέφρων δανειολήπτης που δραστηριοποιείται σε μία οικονομία της αγοράς (εφεξής: «ιδιώτης δανειολήπτης») θα είχε λάβει υπόψη του κυρίως τα ακόλουθα στοιχεία:

(120)

Τα ανωτέρω στοιχεία είναι διαπλεκόμενα και καθορίζουν από κοινού το επιτόκιο που ένας ιδιώτης δανειολήπτης θα ήταν διατεθειμένος να καταβάλει σε μία προοπτική κινδύνου/απόδοσης. Η παρούσα απόφαση εξετάζει αυτά τα στοιχεία κατά σειρά. Είναι λοιπόν δυνατόν να εξαχθεί ένα συμπέρασμα για τη δομή και το ύψος των σχετικών επιτοκίων, που θα συμβάλλει στον υπολογισμό της διαφοράς μεταξύ των επιτοκίων που ορίζει η συμφωνία και των επιτοκίων του ιδιώτη δανειολήπτη.

(121)

Πριν από το 2004, η συγκέντρωση των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών κατατίθετο όχι μόνο στο Δημόσιο αλλά και στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων (49). Ο ακόλουθος πίνακας αναφέρει το μέσο ύψος των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών και των μέσων ετησίων αποθεμάτων στο δημόσιο ταμείο:

Πίνακας 4

(122)

Η σημαντική αύξηση των αποθεμάτων στο Δημόσιο από το 2002 συνδέεται με τη δημιουργία του Conto BancoPosta. Πριν από το Conto BancoPosta, ο ταχυδρομικός τρεχούμενος λογαριασμός δεν αποτελούσε ένα μέσο retail κατάλληλο λόγω της έλλειψης συναφών υπηρεσιών (π.χ. έλλειψη πιστωτικών και χρεωστικών καρτών), και χρησιμοποιείτο κυρίως από τη δημόσια διοίκηση και από εταιρείες που εκδίδουν πολυάριθμα τιμολόγια (δηλ. εθνικές εταιρείες κοινής ωφέλειας).

(123)

Οι ιταλικές αρχές δήλωσαν ότι, μέσω των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών, το Δημόσιο απολαύει μίας πηγής σταθερής και αξιόπιστης τροφοδότησης, που αντιπροσωπεύει για το Δημόσιο μία εναλλακτική λύση έναντι της αγοράς. Επιπλέον, η Ιταλία υποστηρίζει ότι, την περίοδο 2005-2006, όταν συντάχθηκε και συνομολογήθηκε η συμφωνία, προβλεπόταν μία αύξηση των καταθέσεων στους ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς.

(124)

Σε αυτό το πλαίσιο, ένα δάνειο 35 δισεκατ. ευρώ σε έναν και μοναδικό δανειοδότη αποτελεί ένα σημαντικό ποσό. Ωστόσο, η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι το Δημόσιο εξέδωσε χρεόγραφα (διάρκειας είτε βραχείας είτε μακράς) για ένα ετήσιο ποσό περίπου 400 δισεκατ. ευρώ, την περίοδο 2001-2005 (50) και ότι η ζήτηση χρεογράφων ήταν υψηλότερη της έκδοσης. Συνεπώς, δεν υπήρχε ανεπάρκεια κεφαλαίων στην αγορά κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

(125)

Επίσης, η Επιτροπή παρατηρεί ότι μία αύξηση της ταχυδρομικής συγκέντρωσης δεν συνεπάγεται απαραιτήτως αύξηση των αποθεμάτων στο Δημόσιο, δεδομένου ότι η υποχρέωση επένδυσης μπορεί, τουλάχιστον θεωρητικά να τροποποιηθεί (βλέπε κατωτέρω).

(126)

Συνήθως, η αμοιβή που ένας ιδιώτης δανειολήπτης είναι διατεθειμένος να πληρώσει είναι συνάρτηση της διάρκειας των χορηγηθέντων κεφαλαίων. Τα κεφάλαια που είναι δεσμευμένα μακροπρόθεσμα αμείβονται συνήθως με βάση υψηλότερο επιτόκιο σε σύγκριση με εκείνα που είναι δεσμευμένα μόνο βραχυπρόθεσμα. Στην περίπτωση της συμφωνίας, κανένα κονδύλιο δεν δεσμεύεται πραγματικά: Εάν το επίπεδο της συγκέντρωσης των ΡΙ μειωθεί, το ύψος των ποσών που έχουν κατατεθεί στο Δημόσιο μειώνεται κατ’ αναλογία. Ωστόσο, το ιστορικό επίπεδο των ποσών και η διαχρονική εξέλιξή τους δείχνουν ότι είναι δυνατόν να γίνει διάκριση μεταξύ μιας σταθεράς συνιστώσας και μίας μεταβλητής συνιστώσας των αποθεμάτων.

(127)

Επειδή το Δημόσιο επιτυγχάνει πρόσβαση σε μία πηγή χρηματοδότησης που είναι σχετικώς σταθερή, οι ιταλικές αρχές θεωρούν προσήκον να βασίσουν την αμοιβή σε ένα benchmark που αντικατοπτρίζει μερικώς το μακροπρόθεσμο χαρακτήρα της συγκέντρωσης. Η Επιτροπή φρονεί ότι ένας ιδιώτης δανειολήπτης θα τιμαριθμοποιούσε τον όγκο της ρευστότητας, που είναι σταθερός, βάσει μεσο-μακροπρόθεσμων παραμέτρων, το δε υπόλοιπο μέρος, που είναι μεταβλητό, μέσω βραχυπρόθεσμων παραμέτρων.

(128)

Όπως παρατηρήθηκε ανωτέρω, η Ιταλία όρισε την σταθερά συνιστώσα της συγκέντρωσης ως το ελάχιστο απόθεμα που επιτεύχθηκε σε ένα συγκεκριμένο έτος. Η διαφορά μεταξύ του συνολικού ελαχίστου αποθέματος και του συνολικού μέσου αποθέματος για αυτό το συγκεκριμένο έτος συνιστά τη μεταβλητή συνιστώσα.

(129)

Όπως επιβεβαιώθηκε από την Ιταλία και επαληθεύθηκε από την Επιτροπή, άλλα πιστωτικά ιδρύματα χρησιμοποιούν τη διάκριση «σταθερή» σε αντιπαράθεση με τη «μη σταθερή» για να χαρακτηρίσουν το επίπεδο της συγκέντρωσης κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων τους. Μολονότι οι τράπεζες μπορούν να χρησιμοποιήσουν διάφορες μεθόδους γι’αυτό το χαρακτηρισμό (51), η χρήση της μεθόδου που έχει προταθεί από τις ιταλικές αρχές είναι σχετικά απλή. Το benchmark που έχει προκύψει με την εφαρμογή αυτής της μεθόδου φαίνεται επίσης να μην αποκλίνει από το αποτέλεσμα που επιτεύχθηκε με άλλες παραμέτρους.

(130)

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή μπορεί να κάνει αποδεκτή τη μέθοδο που έχει προτείνει η Ιταλία για τη διάκριση μεταξύ της σταθεράς και της μεταβλητής συνιστώσας.

(131)

Αρχής γενομένης από το 1995, τα απόλυτα ποσά είναι τα ακόλουθα:

Πίνακας 5

(132)

Η Επιτροπή υπολόγισε ότι η σταθερή συνιστώσα και η μεταβλητή συνιστώσα αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο, αντιστοίχως, το 85,4 % και το 14,6 % των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών κατά την περίοδο 1995-2005, με σταθερή παρέκκλιση για τη μεταβλητή συνιστώσα 4,1 %. Επιπλέον, σε πιο πρόσφατα έτη, η μεταβλητή συνιστώσα της συγκέντρωσης μειώθηκε σε σημαντικό βαθμό, φθάνοντας το 10,5 % το 2005 σε ετήσια βάση. Χρησιμοποιώντας περιόδους μηνιαίες, τριμηνιαίες και εξαμηνιαίες, η μεταβλητή συνιστώσα κατά μέσον όρο πλησιάζει ή είναι μικρότερη του 10 % για τις περιόδους 1995-2005 και 2001-2005. Οι πρώτοι μήνες του 2006 επιβεβαιώνουν αυτή την τάση.

(133)

Εν κατακλείδι, η Επιτροπή θεωρεί ότι το 90 % της ταχυδρομικής συγκέντρωσης μπορεί να θεωρηθεί σχετικά σταθερό και το 10 % σχετικά μεταβλητό.

(134)

Έως ότου θα υφίσταται η υποχρέωση επένδυσης, η Επιτροπή φρονεί ότι, σε ποσοστά, οι συνιστώσες σταθερή/μεταβλητή θα αντικατοπτρίζονται αναλογικά στις καταθέσεις στον ιδιώτη δανειολήπτη.

(135)

Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο της συμφωνίας, μία επιβάρυνση 10 % για τη βραχυπρόθεσμη συνιστώσα του χρεωστικού επιτοκίου φαίνεται δικαιολογημένη στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η επιβάρυνση του μεσο-μακροπρόθεσμου στοιχείου είναι συνεπώς 90 %. Ωστόσο, όπως θα εξηγηθεί κατωτέρω, δεν θα είναι απαραίτητο να διεξαχθεί περισσότερο ενδελεχής ανάλυση των επιβαρύνσεων του 10 % και του 80 % των μεσο-μακροπρόθεσμων συνιστωσών που προβλέπονται στη συμφωνία.

(136)

Η ανάλυση μέρους του παθητικού του ισολογισμού σε ό,τι αφορά τις πηγές χρηματοδότησης απαιτεί μία τράπεζα να κατανοεί τα χαρακτηριστικά των παρόχων κεφαλαίων και των μέσων χρηματοδότησης. Για να υπολογιστούν τα cash flow που προκύπτουν από τις υποχρεώσεις μιας τράπεζας, αυτή θα αξιολογήσει καταρχάς όλη την εξέλιξη των υποχρεώσεών της σε ομαλές εμπορικές συνθήκες, βεβαιώνοντας ιδίως:

(137)

Σε ό,τι αφορά τον υπολογισμό των roll-over και των νέων αιτήσεων για δάνεια, μία τράπεζα μπορεί να χρησιμοποιήσει διάφορες τεχνικές για να καθορίσει τις πραγματικές διάρκειες των υποχρεώσεών της, όπως ιστορικές εξελίξεις της συμπεριφοράς των αποθεμάτων. Για τις καταθέσεις όψεως, τόσο ιδιωτικές όσο και επιχειρήσεων, πολλές τράπεζες διεξάγουν μια στατιστική ανάλυση που λαμβάνει υπόψη εποχικούς παράγοντες, ευαισθησία στα επιτόκια και άλλους μακροοικονομικούς παράγοντες. Για μερικούς μεγαλοκαταθέτες τρεχούμενου λογαριασμού, η τράπεζα μπορεί να πραγματοποιήσει μία αξιολόγηση ανά πελάτη των πιθανοτήτων roll-over. Η δυσκολία πραγματοποίησης αυτών των εκτιμήσεων της συμπεριφοράς των υποχρεώσεων αυξήθηκε με την αύξηση του ανταγωνισμού των εναλλακτικών επενδύσεων έναντι των καταθέσεων. Επιπλέον, υπολογίζονται τα cash flow που προκύπτουν από τις υποχρεώσεις μίας τράπεζας σε ανώμαλες καταστάσεις (ειδικά τραπεζικά προβλήματα ή γενικά προβλήματα της αγοράς).

(138)

Σ’αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή εξέτασε ενδελεχώς τα στοιχεία που διαβίβασε η Ιταλία σε σχέση με το στατιστικό μοντέλο που χρησιμοποιείται από τα PI (μελέτη […]) για τον ποσοτικό υπολογισμό της συνετούς και προληπτικής εξέλιξης της ενόψει συγκέντρωσης ξεκινώντας από την ανάλυση των ιστορικών αποτελεσμάτων (52).

(139)

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η μελέτη […] έχει στόχο να υπολογίσει ποσοτικά τη διάρκεια συμπεριφοράς των καταθέσεων όψεως και ότι […] δεν εξάγει κανένα συμπέρασμα όσον αφορά τη διάρκεια της κατάθεσης στο δημόσιο ταμείο.

(140)

Για να καθορίσει τη σχετική μέση διάρκεια της συγκέντρωσης, η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη σ’αυτή την περίπτωση το πλαίσιο των δύο πιθανών τύπων διαχείρισης των κεφαλαίων: την ενεργή διαχείριση και την παθητική διαχείριση.

(141)

Η Ιταλία υποστηρίζει ότι, στο συγκεκριμένο πλαίσιο της παθητικής διαχείρισης των ρευστοτήτων των PI (το 2005 και 2006), το μοντέλο […] καθορίζει τα κριτήρια για τον καθορισμό της διάρκειας της ταχυδρομικής συγκέντρωσης. Αυτό το μοντέλο πιθανοτήτων βασίζεται στην ανάλυση της ιστορικής μεταβλητότητας των ταχυδρομικών τρεχούμενων λογαριασμών και στη συμπεριφορά των κατόχων τρεχούμενων λογαριασμών των PI (53) και καθορίζει τις δυναμικές συμπεριφοράς των πελατών των PI με ένα διάστημα εμπιστοσύνης 99 %.

(142)

Σύμφωνα με τη μέθοδο VaR, που χρησιμοποιεί το δέκατο έτος ως στιγμή τελικού κλεισίματος (cut-off), το […] % των αποθεμάτων έχει διάρκειες συμπεριφοράς «σχεδόν άπειρες» (κατά την έννοια ότι θεωρείται πολύ απίθανο να κατέλθουν τα αποθέματα κάτω από τα 2/3 στη διάρκεια των 10 ετών) και το υπόλοιπο μέρος έχει διάρκειες από 0 έως 10 έτη (δηλαδή προβλέπεται ότι αυτό το μέρος της συγκέντρωσης μπορεί να εξαντληθεί εντός 10 ετών).

(143)

Η Επιτροπή φρονεί ότι η παθητική διαχείριση των κεφαλαίων από μέρους των PI προέρχεται κυρίως από την υποχρέωση επένδυσης. Είναι λοιπόν βασικό να αξιολογηθεί με ποιο τρόπο ένας ιδιώτης δανειολήπτης θα ανέλυε την υποχρέωση επένδυσης και τη διαχρονική του διατήρηση (54).

(144)

Καταρχάς, το αποτέλεσμα της υποχρέωσης επένδυσης είναι να μεταφέρει τη μέση διάρκεια όλων των ρευστοτήτων που προέρχονται από τους ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς στον τρεχούμενο λογαριασμό των PI στο δημόσιο ταμείο. Όντως, και η Ιταλία φρονεί ότι η υποχρέωση επένδυσης αποτελεί ένα στοιχείο κλειδί για το μακρόχρονο ορισμό του όγκου των αποθεμάτων στο δημόσιο ταμείο. Ελλείψει υποχρέωσης επένδυσης, η κατάθεση των PI θα ήταν μάλλον ίδια με ένα τρεχούμενο λογαριασμό σε ιδιώτη δανειολήπτη.

(145)

Δεύτερον, όπως επεξηγείται στο διάγραμμα που ακολουθεί, τα αποθέματα στο Δημόσιο υπέστησαν σημαντικές μεταβολές από το 1995 και έπειτα (55).

Διάγραμμα 2

[…]

(146)

Οι μεταβολές οφείλονται ιδίως στις αλλαγές της σχετικής εθνικής νομοθεσίας:

(147)

Οι ιταλικές αρχές επιβεβαιώνουν ότι αυτές οι νομοθετικές τροποποιήσεις ανταποκρίνονται στην ανάγκη του Δημοσίου να παράσχει στα PI μια μεγαλύτερη χρηματοοικονομική αυτονομία. Αυτή η διαδικασία, η οποία ξεκίνησε το 1998 με την μετατροπή των PI σε ανώνυμη εταιρεία, χαρακτηρίστηκε από την έναρξη του ταχυδρομικού τρεχούμενου λογαριασμού retail Conto BancoPosta το 2001.

(148)

Ένα ανάλογο συμβάν, που το 2005-2006 δεν μπορούσε να προβλεφθεί κατά κανένα τρόπο (ιδίως σε ό,τι αφορά τη συγκεκριμένη στιγμή), επαναλήφθηκε στις αρχές του 2007 με τον νόμο για τον προϋπολογισμό του 2007 που μείωσε σημαντικά το πεδίο της υποχρέωσης επένδυσης. Ως αποτέλεσμα αυτού ακολούθησε μια καθαρή μείωση των κατατεθειμένων στο Δημόσιο ρευστοτήτων: το Δεκέμβριο 2007, οι καταθέσεις στο Δημόσιο αντιπροσώπευαν μόνο το 25 % περίπου της συνολικής ταχυδρομικής συγκέντρωσης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτή η τελευταία νομοθετική τροποποίηση (ιδίως οι συνέπειές της, δηλαδή η μείωση των ρευστοτήτων που είναι κατατεθειμένες στο δημόσιο ταμείο/ιδιώτη δανειολήπτη) έπρεπε να είχε προβλεφθεί από έναν συνετό επιχειρηματία τη στιγμή της σύναψης συμφωνίας, διότι η τάση ενίσχυσης της αυτονομίας της χρηματοοικονομικής διαχείρισης των PI είχε ήδη αρχίσει από μερικά έτη.

(149)

Σύμφωνα με την Επιτροπή, τη στιγμή της διαπραγμάτευσης της συμφωνίας, ένας ιδιώτης δανειολήπτης θα είχε προβλέψει ότι στο ανώτατο χρονικό διάστημα των πέντε ετών θα είχε αλλάξει η υποχρέωση επένδυσης. Όπως αποδεικνύουν το διάγραμμα 2 και η αιτιολογική σκέψη 146, στα έτη 1995-2005 και σε ένα πλαίσιο στο οποίο το Δημόσιο προτίθετο να χορηγήσει στα PI μια μεγαλύτερη χρηματοοικονομική αυτονομία, η νομοθεσία όντως άλλαξε για πρώτη φορά το 1997, για δεύτερη φορά μετά από τέσσερα έτη και για τρίτη φορά μετά 2 έτη. Ένας ιδιώτης επενδυτής θα είχε λάβει υπόψη και θα είχε προβλέψει άλλες νομοθετικές τροποποιήσεις εντός του ανωτάτου ορίου των πέντε ετών, συμπεριλαμβανομένης μιας ενδεχομένης μεταβατικής περιόδου μερικών μηνών. Ακριβώς επειδή είναι συνετός, ο ιδιώτης δανειολήπτης δεν θα είχε προβλέψει να ωφεληθεί από τις ταχυδρομικές καταθέσεις για περίοδο πέραν των πέντε ετών.

(150)

Σ’ αυτό το πλαίσιο, το επιχείρημα που προέβαλε η Ιταλία σχετικά με μια υποτιθέμενη αόριστη διάρκεια της υποχρέωσης επένδυσης δεν μπορεί να γίνει δεκτό. Ένας ιδιώτης επενδυτής θα μπορούσε να είχε θεωρήσει απεριόριστη τη διάρκεια της υποχρέωσης επένδυσης μόνο εάν η σχετική νομοθεσία δεν ήταν τροποποιήσιμη, πράγμα που δεν αντιστοιχεί στην κατάσταση στα τέλη του 2005 (εκ των υστέρων παρατήρηση). Επιπλέον, πρέπει να απορριφθεί ένα περαιτέρω επιχείρημα που προέβαλε η Ιταλία, δηλαδή το γεγονός ότι τη στιγμή της σύναψης της συμφωνίας το Δημόσιο χρειάστηκε να λάβει υπόψη την υποχρέωση επένδυσης και δεν μπόρεσε να προβλέψει τη νομοθετική εξέλιξή της, η οποία δεν ενέπιπτε στις αρμοδιότητές του. Το δημόσιο ταμείο, ως συνετός δανειολήπτης που δρα σε μία οικονομία της αγοράς, θα έπρεπε να είχε λάβει υπόψη του αυτό το σημαντικότατο στοιχείο.

(151)

Ακόμα και οι μεταβολές των αποθεμάτων στο Δημόσιο στην περίοδο 1995-2005, ως αποτέλεσμα των νομοθετικών τροποποιήσεων, θα έπρεπε να είχαν ωθήσει έναν ιδιώτη δανειολήπτη να λάβει υπόψη την πενταετή μέση διάρκεια, που καθορίζεται μέσω του προαναφερθέντος συνετού μοντέλου, ως ανώτατο όριο για να καθορίσει το επιτόκιό του.

(152)

Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο μιας παθητικής διαχείρισης των κεφαλαίων, η Επιτροπή φρονεί ότι, δεδομένων των συνεπειών της ενίσχυσης της χρηματοοικονομικής αυτονομίας των PI (κίνδυνος νομοθετικών τροποποιήσεων με επακόλουθη σημαντική μείωση των ρευστοτήτων κατατεθειμένων στο δημόσιο ταμείο/ιδιώτης δανειολήπτης), ένας ιδιώτης δανειολήπτης, τη στιγμή της διαπραγμάτευσης της συμφωνίας, θα είχε λάβει υπόψη την πενταετή διάρκεια ως ανώτατη διάρκεια για να καθορίσει την προσφορά του.

(153)

Η Ιταλία δηλώνει ότι, στο συγκεκριμένο πλαίσιο της ενεργής διαχείρισης των ρευστοτήτων από μέρους των PI (που άρχισε εκ των πραγμάτων το 2007), το μοντέλο […] συνδράμει τα PI στην επιλογή της βέλτιστης asset allocation και στο trade off κίνδυνος/απόδοση. Σ’αυτό το πλαίσιο και στη βάση μιας πολύ συνετής υπόθεσης, είναι λογικό τα PI να υιοθετήσουν μια asset allocation με μια μέση διάρκεια που κυμαίνεται μεταξύ των […] και των […] ετών, ανάλογα με το χρησιμοποιούμενο μοντέλο (56).

(154)

Σ’ αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι:

(155)

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, σε μία ενεργή διαχείριση των κεφαλαίων, η μέση διάρκεια της συνολικής ταχυδρομικής συγκέντρωσης είναι κατ’ ανώτατο όριο πέντε έτη.

(156)

Εν κατακλείδι, τόσο σε μια ενεργή διαχείριση όσο και σε μια παθητική διαχείριση η πραγματική διάρκεια των αποθεμάτων που θα είχε λάβει υπόψη ένας ιδιώτης δανειολήπτης είναι ίση με κατ’ ανώτατο όριο πέντε έτη.

(157)

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με όσα υποστήριξε η Ιταλία, η σταθερή συνιστώσα των αποθεμάτων, της οποίας η φύση είναι μακρόχρονη, αντικατοπτρίζεται στο μακροπρόθεσμο στοιχείο του χρεωστικού επιτοκίου (90 %, που συνίσταται σε: i) στο 10 % που συνδέεται με την απόδοση των BTP 10 ετών και ii) στο 80 % που συνδέεται με την απόδοση των BTP 30 ετών). Κατ’ αναλογία, η μεταβλητή συνιστώσα αντικατοπτρίζεται στο βραχυπρόθεσμο στοιχείο του χρεωστικού επιτοκίου (10 %), που συνίσταται στα BOT 12 μηνών.

(158)

Βάσει αυτών των στοιχείων, η σταθμισμένη διάρκεια των μέσων που συνιστούν το χρεωστικό επιτόκιο που προβλέπεται από τη συμφωνία προκύπτει ίσον με 25 έτη.

(159)

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι ένας ιδιώτης δανειολήπτης θα τιμαριθμοποιούσε τον όγκο της συγκέντρωσης, που είναι σταθερός, με παραμέτρους μεσομακροπρόθεσμους, και το υπόλοιπο μέρος που είναι μεταβλητό, με παραμέτρους βραχυπρόθεσμους.

(160)

Δεδομένου ότι ένας ιδιώτης δανειολήπτης θα είχε εκτιμήσει την πραγματική διάρκεια της σταθεράς συνιστώσας των αποθεμάτων κατ’ ανώτατο όριο σε πέντε έτη, η αμοιβή της αγοράς της σταθεράς συνιστώσας θα έπρεπε να βασίζεται στην απόδοση των BTP 5 ετών. Η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι εύλογο να χρησιμοποιήσει τα BTP ως μεσομακροπρόθεσμα benchmark, αφού αυτά όντως είναι μέσα χρηματοδότησης αναφοράς που χρησιμοποιούνται από τους επενδυτές.

(161)

Όσον αφορά το βραχυπρόθεσμο στοιχείο του χρεωστικού επιτοκίου, τούτο αναφέρεται στη μεταβλητή συνιστώσα της κατάθεσης στο δημόσιο ταμείο/ιδιώτη δανειολήπτη. Σε περίπτωση μείωσης των αποθεμάτων σε σχέση με την προηγούμενη ημέρα, η διαφορά πρέπει να επιστρέφεται αυτομάτως στα PI καθημερινώς. Σ’ αυτές τις συνθήκες, ένας ιδιώτης δανειολήπτης δεν θα επένδυε τη μεταβλητή συνιστώσα των αποθεμάτων σε BOT 12 μηνών.

(162)

Κατά την Επιτροπή, τα BOT τριών μηνών και τα μέσα overnight φαίνονται κατάλληλα για τη διαχείριση σε καθημερινή βάση των μεταβολών των αποθεμάτων (58). Η αμοιβή που καταβάλλεται στα PI θα έπρεπε να αντικατοπτρίζει το επιτόκιο αυτών των δύο μέσων.

(163)

Παρότι θεωρητικά είναι δυνατοί διάφοροι συνδυασμοί των βραχυπρόθεσμων μέσων, η Επιτροπή φρονεί ότι μία υποδιαίρεση 50/50 (59) μεταξύ εντόκων γραμματίων του δημοσίου τριών μηνών και μέσων overnight επιτρέπει την κατάλληλη διαχείριση των κινδύνων και αντιστοιχεί στη συμπεριφορά που θα υιοθετούσε ένας συνετός φορέας της αγοράς.

(164)

Η Επιτροπή θεωρεί ότι το διατραπεζικό επιτόκιο overnight –παρότι είναι παράμετρος της διατραπεζικής νομισματικής αγοράς και δεν αντιπροσωπεύει την επιβάρυνση της υπηρεσίας χρέους του δημοσίου– μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ισοδύναμο για το επιτόκιο σχετικά με τις πράξεις overnight.

(165)

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, κατόπιν του νόμου για τον προϋπολογισμό 2007, τα PI άρχισαν μια ενεργή διαχείριση των ρευστοτήτων τους που προκύπτουν από τους ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς. Η μέση διάρκεια των επενδύσεων σε χρεόγραφα των PI είναι […]-[…] έτη (60). Το 85 % είναι επενδυμένο σε χρεόγραφα που έχουν διάρκεια μεταξύ των […] και των […] ετών, ενώ το υπόλοιπο μέρος είναι επενδυμένο σε μέσα με ανώτατη διάρκεια […] έτος. Αυτά τα στοιχεία επικυρώνουν εκ των υστέρων τα ήδη εκτεθέντα συμπεράσματα της Επιτροπής.

(166)

Γενικώς, είναι δυνατόν να γίνει διάκριση μεταξύ τεσσάρων βασικών τύπων χρηματοοικονομικών κινδύνων:

(167)

Δεδομένης της φύσης των κατατεθειμένων ποσών, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι κίνδυνοι πίστης και οι κίνδυνοι αγοράς είναι πολύ περιορισμένοι (61).

(168)

Για την κατάθεση των ρευστοτήτων στο Δημόσιο υφίστανται δύο βασικοί κίνδυνοι: ο κίνδυνος επιτοκίου και ο κίνδυνος ρευστότητας [βλέπε BIS (2003), BIS (2006), BIS (2008) e IIF (2007) (62)].

(169)

Ο κίνδυνος επιτοκίου (63) είναι ο κίνδυνος οι βραχυπρόθεσμοι τόκοι να αυξηθούν κατά τη διάρκεια της ζωής των μακροπρόθεσμων επενδύσεων ενώ τα μακροπρόθεσμα επιτόκια παραμένουν αμετάβλητα, ή –σε μια ανάλογη προοπτική της αξίας της αγοράς– η αξία της αγοράς της equity να μειωθεί ενώ η καμπύλη των αποδόσεων ανεβαίνει, δεδομένου ότι η αξία των στοιχείων του ενεργητικού μειώνεται περισσότερο από τις υποχρεώσεις εάν αυτές έχουν συντομότερη πραγματική διάρκεια.

(170)

Ωστόσο, ο μηχανισμός τιμαριθμοποίησης που προβλέπεται στη συμφωνία περιλαμβάνει ιδίως τη δεκαπενθήμερη ενημέρωση του επιτοκίου των τριών συνιστωσών, καθορίζοντας με αυτό τη μεταβλητότητα της τιμαριθμοποίησης. Κατά συνέπεια, οι καταθέσεις στο Δημόσιο δεν αποδεικνύονται εκτεθειμένες σε κινδύνους κεφαλαιακών απωλειών, αλλά μόνο σε κίνδυνο μείωσης των τόκων (64). Με μεταβλητό επιτόκιο, ο κίνδυνος μοιράζεται στα μέρη.

(171)

Ο κίνδυνος ρευστότητας (funding liquidity risk) αναφέρεται στην ικανότητα χρηματοδότησης των αυξήσεων των στοιχείων ενεργητικού και της αντιμετώπισης των δεσμεύσεων στο ρυθμό που φθάνουν στη λήξη τους (65). Η διαχείριση των ρευστοτήτων είναι ως εκ τούτου μια σημαντική δραστηριότητα που διεξάγεται από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τις τράπεζες. Η ανάλυση της ρευστότητας προϋποθέτει ότι η διεύθυνση της τράπεζας όχι μόνο μετρά τη θέση ρευστότητας της τράπεζας σε μόνιμη βάση, αλλά επίσης εξετάζει την ενδεχόμενη εξέλιξη των απαιτήσεων χρηματοδότησης σύμφωνα με διάφορα σενάρια, ακόμα και σε δυσμενείς συνθήκες (66).

(172)

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το funding liquidity risk και ο κίνδυνος της καμπύλης των αποδόσεων επιβαρύνουν εξ ολοκλήρου τον δανειολήπτη και όχι τα PI. Πιο συγκεκριμένα, στην υπόθεση που οι κάτοχοι τρεχούμενου λογαριασμού αποσύρουν όλες τις καταθέσεις, είναι το κράτος που υποχρεούται να παράσχει στα PI τα αναγκαία ποσά για να αντιμετωπίσει τη ζήτηση· άρα σ’ αυτή την υπόθεση τα PI δεν θα είναι υποχρεωμένα να προσφύγουν σε αυτοχρηματοδότηση.

(173)

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι το υπό εξέταση καθεστώς δεν επιτρέπει τον ίδιο βαθμό βεβαιότητας σε ό,τι αφορά τις ρευστότητες στη διάθεση του δανειολήπτη. Τα εκδοθέντα και πωληθέντα χρεόγραφα από έναν φορέα αποφέρουν στον τελευταίο ολόκληρο το ποσό για ολόκληρη τη διάρκεια αυτών των χρεογράφων. Ο μηχανισμός της συμφωνίας δεν οδηγεί στο ίδιο αποτέλεσμα αφού τα διαθέσιμα για τον δανειολήπτη ποσά αλλάζουν καθημερινώς και μπορούν επίσης να μειωθούν σημαντικά σε περίπτωση δυσμενών συνθηκών.

(174)

Κατά συνέπεια, το επιτόκιο που χορηγείται στα PI θα έπρεπε, καταρχήν, να είναι χαμηλότερο του επιτοκίου που προσφέρεται για χρεόγραφα ισοδύναμης διάρκειας. Η Επιτροπή θεωρεί συνεπώς ότι πρέπει να εφαρμοστεί μια μείωση του βασικού επιτοκίου που θα πρόσφερε ένας ιδιώτης δανειολήπτης για να λάβει υπόψη τον κίνδυνο ρευστότητας.

(175)

Η Επιτροπή γνωρίζει τη δυσκολία να υπολογιστεί ποσοτικά με ακρίβεια το markdown σχετικά με τον κίνδυνο ρευστότητας. Στην υπό εξέταση περίπτωση, η συμφωνία και η μεθοδολογία της Επιτροπής προβλέπουν ήδη μια κατάλληλη μείωση στο βαθμό που ορίζουν μία μεταβλητή συνιστώσα συνδέοντάς την με ένα επιτόκιο βασιζόμενο στα βραχυπρόθεσμα μέσα.

(176)

Τέλος, η Επιτροπή φρονεί ότι τα επιχειρήματα που προέβαλε η Ιταλία σχετικά με μια υποτιθέμενη δυσκαμψία της παραμετρικής επένδυσης που ορίζεται από τη συμφωνία πρέπει να απορριφθούν διότι:

(177)

Ακολουθεί μια σύγκριση μεταξύ των επιτοκίων που καθορίζονται στη συμφωνία και εκείνων που προσφέρονται από έναν ιδιώτη δανειολήπτη (67) σύμφωνα με την ανάλυση της Επιτροπής:

Πίνακας 6

Πίνακας 6α

(178)

Επειδή τα benchmark που χρησιμοποιούνται στη συμφωνία έχουν διάρκειες μεγαλύτερες σε σύγκριση με το benchmark«της αγοράς», και κατά συνέπεια αποδόσεις υψηλότερες κατά την σχετική περίοδο (68), και ο επιμερισμός των κινδύνων είναι υπέρ των PI περισσότερο απ’ ότι θα συνέβαινε εάν ανελάμβανε τον κίνδυνο των κατατεθειμένων ρευστοτήτων των χρεωστικό επιτόκιο που ορίζει η Ιταλία παρέχει ένα πλεονέκτημα στα PI.

(179)

Ως εκ τούτου, το καθεστώς που συνίσταται στην πληρωμή χρεωστικού επιτοκίου από μέρους του Δημοσίου για τις ρευστότητες που έχουν καταβάλει τα PI δυνάμει του νόμου για τον προϋπολογισμό 2006 και της συμφωνίας συνιστά κρατική ενίσχυση.

(180)

Τέλος, η Επιτροπή παρατηρεί ότι δεν υπάρχει ένας και μοναδικός συνδυασμός βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων μέσων που να είναι ο συνδυασμός κατεξοχήν συμβατός με την αγορά. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η συνολική ισορροπία των μέσων που χρησιμοποιούνται και των αντιστοίχων βαρών επιτρέπει να εξαχθεί το συμπέρασμα εάν το χρεωστικό επιτόκιο τηρεί ή όχι την αρχή του συνετού δανειολήπτη που δρα σε μια οικονομία της αγοράς. Το χρεωστικό επιτόκιο που ορίζεται από τη συμφωνία δεν πληροί αυτό το κριτήριο της αναλογικότητας, που ένας ιδιώτης δανειολήπτης θα είχε εφαρμόσει στις ρευστότητες που έλαβε σε κατάθεση.

(181)

Για λόγους πληρότητας από τεχνολογική άποψη, είναι σκόπιμο να εξεταστεί εάν οι ενδεχόμενες εναλλακτικές επενδύσεις που έχουν ληφθεί υπόψη από τα PI στην υπόθεση απουσίας υποχρέωσης δανεισμού προσφέρουν μια παρόμοια ή ανώτερη απόδοση από εκείνη που ορίζεται στη συμφωνία ή από τη μεθοδολογία του υπολογισμού της Επιτροπής.

(182)

Γι’ αυτό το σκοπό, η Επιτροπή, στην αξιολόγηση που ακολουθεί, θα αναλύσει το χρηματοοικονομικό κίνδυνο και την απόδοση, παράγοντες καθοριστικούς για ένα φορέα της αγοράς στην υλοποίηση των χρηματοοικονομικών συναλλαγών.

(183)

Η Ιταλία ανέφερε ότι τα PI τιμωρούνται στην asset allocation από την υποχρέωση δανεισμού στο δημόσιο ταμείο, μην έχοντας δυνατότητες επενδύσεων, σε πιο αποδοτικές μορφές, της ρευστότητας που προέρχεται από τους ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς.

(184)

Η Ιταλία υποστηρίζει ότι, εν απουσία της υποχρέωσης δανεισμού, τα PI:

(185)

Η Επιτροπή θα αποδείξει πρώτον ότι αυτές οι πολιτικές εναλλακτικών επενδύσεων δεν είναι σημαντικές στο πλαίσιο της παρούσας ανάλυσης και δεύτερον ότι το αποτέλεσμά τους δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αποδειχθεί ότι η συμφωνία δεν παρέχει κανένα πλεονέκτημα στα PI.

(186)

Στο πλαίσιο της σύγκρισης μεταξύ PI και τραπεζών του ιδιωτικού τομέα, η Ιταλία αναφέρει [βλέπε αιτιολογική σκέψη 85 σημείο ii)] ότι το περιθώριο επιτοκίου που επιτυγχάνεται από ορισμένες τράπεζες του ιδιωτικού τομέα, σε σχέση με τη συνιστώσα που προκύπτει από τις καταθέσεις που συγκεντρώνονται από το δίκτυό τους είναι σημαντικά μεγαλύτερο από εκείνο των PI. Επιπλέον, οι χορηγήσεις των τραπεζών που ενεργοποιούνται στον δημόσιο τομέα είναι συγκρίσιμες με εκείνες των PI [βλέπε αιτιολογική σκέψη 85 σημείο iii)]. Αυτά τα στοιχεία αποδεικνύουν την απουσία κρατικών ενισχύσεων υπέρ των PI.

(187)

Η Επιτροπή θα αποδείξει ότι οι συγκρίσεις που επεσήμανε η Ιταλία (ιδίως από την ανάλυση […]) δεν είναι σημαντικές.

(188)

Η ανάλυση […] και οι επιστολές που εστάλησαν από τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς στα PI προς επιβεβαίωση της συμφωνίας με την αγορά του συντελεστή αμοιβής που προβλέπει η συμφωνία απαιτούν παρατηρήσεις γενικού χαρακτήρα από μέρους της Επιτροπής.

(189)

Συνεπώς, η Επιτροπή δεν μπορεί να συνάγει, ούτε βάσει των επιστολών των ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών ούτε βάσει της ανάλυσης, ότι τα PI θίγονται από την υποχρέωση χορήγησης.

(190)

Ακόμη και αν λάβει υπόψη την υποχρέωση χορήγησης, η Επιτροπή δε συμμερίζεται τη γνώμη των ιταλικών αρχών βάσει της οποίας οι ασφάλειες ζωής του κλάδου Ι που διακινούνται από την Poste Vita SpA είναι προϊόντα συγκρίσιμα με τους ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς, λόγω της διαφορετικής φύσης των πόρων. Για παράδειγμα:

(191)

Κατά συνέπεια, δεν είναι σημαντικό για την διεξαγόμενη ανάλυση να συγκριθούν τα επιτόκια που προβλέπονται στη συμφωνία με εκείνα που προκύπτουν από τη διαχείριση των ασφαλιστικών προϊόντων.

(192)

Παρόλο που δεν ήταν απολύτως αναγκαίο, η Επιτροπή όμως συνέκρινε την απόδοση που προκύπτει από την εφαρμογή της συμφωνίας στη μέση απόδοση που επιτυγχάνεται από τη διαχείριση Posta Più, ασφαλιστικό προϊόν συνδεδεμένο με ξεχωριστές διαχειρίσεις του κλάδου I που εκδίδονται από την Poste Vita SpA, που έχει αναφερθεί από τις ιταλικές αρχές ως εναλλακτική επένδυση των PI εν απουσία της υποχρέωσης χορήγησης.

(193)

Η απόδοση της Posta Più που αναφέρεται από την Ιταλία, εκφρασμένη σε ακαθάριστους όρους (ακαθάριστο δηλαδή από τα έξοδα διαχείρισης) (74) δεν μπορεί να θεωρηθεί ισοδύναμη με εκείνη που επιτυγχάνεται από τα PI στην αγορά εν απουσία της υποχρέωσης χορήγησης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το επιτόκιο που προβλέπεται στη συμφωνία αναφέρεται σε καθαρό επιτόκιο, το οποίο είναι το επιτόκιο που προσφέρει ο επενδυτής, αφαιρουμένων των εξόδων διαχείρισης (75).

(194)

Γι’ αυτή την ανάλυση, μαζί με μία ετήσια εξέταση, η Επιτροπή έλαβε υπόψη στοιχεία μέσου όρου, για να περιορίσει, π.χ. το αποτέλεσμα της μεταβλητότητας των επιτοκίων.

(195)

Η Επιτροπή συνέκρινε τα επιτόκια που προκύπτουν από τη συμφωνία στην περίοδο 2005-2007 με τις καθαρές αποδόσεις των ασφαλιστικών προϊόντων της Poste Vita SpA, συνδεδεμένων με τις ξεχωριστές διαχειρίσεις του κλάδου I [Posta Più e Posta Valore (76)].

Πίνακας 8

(196)

Τα επιτόκια που προκύπτουν από την εφαρμογή της συμφωνίας είναι σημαντικά υψηλότερα από τις καθαρές αποδόσεις της Posta Più, που θεωρούνται από την Ιταλία ως εναλλακτική επένδυση εν απουσία υποχρέωσης χορήγησης.

(197)

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι τα επιτόκια που ορίζονται στη συμφωνία είναι υψηλότερα και από τις καθαρές αποδόσεις της Posta Valore.

(198)

H διαφορά θα ήταν ακόμα μεγαλύτερη εάν λαμβάνονταν καταλλήλως υπόψη οι κίνδυνοι (της αγοράς και της ρευστότητας).

(199)

Εν κατακλείδι, η σύγκριση μεταξύ της απόδοσης που προκύπτει από την εφαρμογή των παραμέτρων της συμφωνίας με την απόδοση της διαχείρισης ασφαλιστικών προϊόντων δεν αποδεικνύει ότι η συμφωνία δεν παρέχει κανένα πλεονέκτημα στα PI. Το 2005, οι αποδόσεις που προέκυπταν από την εφαρμογή της μεθοδολογίας του ιδιώτη δανειολήπτη και εκείνες της διαχείρισης της Posta Più και της Posta Valore είναι μάλλον παρόμοιες (78), και κατά συνέπεια δεν αλλοιώνουν την αρχική αξιολόγηση που πραγματοποίησε η Επιτροπή όσον αφορά τη συνάφεια της μεθοδολογίας του ιδιώτη δανειολήπτη. Κατά μέσο όρο, την περίοδο 2005-2007, οι αποδόσεις που προκύπτουν από τη μεθοδολογία του ιδιώτη δανειολήπτη είναι συγκρίσιμες με εκείνες της Posta Più και Posta Valore.

(200)

Η ανάλυση […] δείχνει ότι η υποχρέωση χορήγησης κόστη ευκαιρίας· ιδίως πρόκειται για κόστη ευκαιρίας συνδεδεμένα με την αδυναμία πραγματοποίησης διαφοροποιημένων επενδύσεων ανάλογα με τον πιστωτικό κίνδυνο. Για παράδειγμα χρεόγραφα που εξεδόθησαν από ευρωπαϊκές χρηματοπιστωτικές και βιομηχανικές εταιρείες που έχουν rating AA έχουν αποδόσεις πιο υψηλές από τα κρατικά χρεόγραφα (από ένα ελάχιστο 60 bp σε ένα μέγιστο 150 bp).

(201)

Πρώτον, είναι σκόπιμο να επισημανθεί ότι η Ιταλία αναφέρει σε μια άλλη υπόθεση κρατικών ενισχύσεων αναφορικά με τα PI (79) ότι η διαφορά pricing μεταξύ των διαφόρων τύπων εκδοτών (κράτη, χρηματοοικονομικοί εκδότες, τραπεζικοί και corporate) είναι περιορισμένοι στο ελάχιστο (η διαφορά του cost of funding μεταξύ δύο άκρων range –sovereign και corporate– επί ίσου rating είναι ίσον με περίπου 5-6 bp εκεί όπου η διαφορά μεταξύ χρηματοοικονομικών και corporate υπολογίζεται σε 2-3 bp).

(202)

Δεύτερον, η ίδια ανάλυση αναγνωρίζει ότι οι επενδυτικές στρατηγικές διαφοροποιημένες ανάλογα με τον πιστωτικό κίνδυνο θα ήταν εκτεθειμένες σε ένα πιστωτικό κίνδυνο υψηλότερο σε σχέση με τα κυβερνητικά χρεόγραφα ή με τις καταθέσεις. Η ανάλυση […] δεν υπολογίζει ποσοτικά αυτό το μεγαλύτερο κίνδυνο.

(203)

Τρίτον, ακόμα και αν ορισμένα στοιχεία παρέχονται για spread μεταξύ χρεογράφων sovereign, χρηματοοικονομικών και corporate (με rating AA), η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτές οι επενδύσεις είναι εκτεθειμένες και σε άλλους κινδύνους, ανύπαρκτους αντιθέτως στην περίπτωση στην περίπτωση της κατάθεσης στο Δημόσιο βάσει της συμφωνίας. Για παράδειγμα, τα PI δεν είναι εκτεθειμένα σε κανένα κίνδυνο ρευστότητας επί της καταθέσεως στο δημόσιο ταμείο, αφού το ίδιο το ταμείο επωμίζεται εξ ολοκλήρου αυτόν. Τούτο δεν προκύπτει από την ανάλυση, ενώ είναι σημαντικό για την αξιολόγηση της υπόθεσης.

(204)

Κατά συνέπεια, η σύντομη αναφορά της ανάλυσης σε μία θεωρητική στρατηγική επενδύσεων δεν αποδεικνύει ότι τα PI δεν απολαύουν κανενός πλεονεκτήματος βάσει της συμφωνίας, ιδίως στην προοπτική κινδύνου/απόδοσης.

(205)

Όσον αφορά τη σύγκριση που πραγματοποιήθηκε με το εισόδημα που πέτυχε η Efiposte το 2005, η εταιρεία χαρτοφυλακίου του γαλλικού ταχυδρομικού φορέα La Poste, η Επιτροπή παρατηρεί ότι:

(206)

Καθένα από τα προαναφερθέντα σημεία, αφ’ εαυτού του, είναι αρκετό για να δείξει ότι η σύγκριση που αναφέρει η Ιταλία δεν είναι οριστική.

(207)

Η Ιταλία θεωρεί ότι οι ενεργές διαχειρίσεις του τύπου trading system που επενδύουν σε κρατικά χρεόγραφα δημιουργούν ουσιαστικές υπεραποδόσεις σε σύγκριση με την αγορά των καταθέσεων ή με εκείνη των χρεογράφων.

(208)

Η Επιτροπή δεν αμφισβητεί το γεγονός ότι ορισμένες ενεργές διαχειρίσεις δύνανται, θεωρητικά, να δημιουργήσουν αποδόσεις περισσότερο υψηλές σε σύγκριση με άλλες μορφές διαχείρισης κεφαλαίου, ωστόσο κρίνει ότι από την ανάλυση […] δεν δύνανται να εξαχθούν σημαντικά συμπεράσματα για την υπό εξέταση υπόθεση, για τους ακόλουθους λόγους:

iii)

Συμπληρωματικά του σημείου ii) ανωτέρω, ακόμη και αν η Επιτροπή έκανε αποδεκτή την ανάλυση […] (quod non), τα αποτελέσματα που επετεύχθησαν από το μοντέλο κατά τα 10 τελευταία έτη θα ήταν τα εξής: Πίνακας 9 (1997-2007) Ταμειακή απόδοση Συμφωνία Συνολική απόδοση benchmark Συνολική απόδοση tactical strategy Μέση απόδοση 3,30  % 5,15  % (86) 5,02  % 6,78  % Μεταβλητότητα της απόδοσης 0,32  % 0,33  % 2,16  % 2,42  % Δείκτης του Sharpe   146,74 0,93 1,66 Διάγραμμα 3 Από τον πίνακα 8 συνάγεται ότι το μοντέλο tactical strategy παρουσιάζει μια επίδοση ευρέως υψηλότερη (176 bp) έναντι του benchmark, με μέτρια μόνο αύξηση του κινδύνου. Σύμφωνα με την Ιταλία, τούτο επιβεβαιώνει το γεγονός ότι μια ενεργή διαχείριση μπορεί να είναι περισσότερο αποτελεσματική σε σχέση με το χαρτοφυλάκιο benchmark. Ωστόσο, υπενθυμίζεται ότι το χαρτοφυλάκιο benchmark δεν είναι οι καταθέσεις στο Δημόσιο βάσει της συμφωνίας. Το προφίλ κίνδυνος/απόδοση είναι εντελώς διαφορετικό. Ο δείκτης του Sharpe  (87) των χαρτοφυλακίων benchmark και tactical strategy είναι σημαντικά χαμηλότερος εκείνου της συμφωνίας. Τούτο δεν εκπλήσσει αφού οι μεγαλύτερες αποδόσεις του benchmark και της tactical strategy σε σχέση με την παράμετρο επιτυγχάνονται με μία σημαντικότερη αύξηση της μεταβλητότητας των ιδίων αποδόσεων. Επιπλέον, χαρτοφυλάκια του τύπου benchmark και tactical strategy δεν εμπεριέχουν κίνδυνο ρευστότητας όπως θα έπρεπε·

(209)

Εν κατακλείδι, οι αποδόσεις που θεωρητικά τα PI θα μπορούσαν να έχουν επιτύχει σύμφωνα με την ανάλυση […], στο πλαίσιο μιας ενεργούς διαχείρισης των κεφαλαίων, δεν είναι συγκρίσιμες με την απόδοση της συμφωνίας (ούτε με εκείνη που προκύπτει από την εφαρμογή της μεθοδολογίας του ιδιώτη δανειολήπτη), αφού τα σχετικά χρηματοοικονομικά μέσα έχουν διαφορετική φύση. Ιδίως, διαφέρει ουσιαστικά το προφίλ του κινδύνου των διαφόρων τύπων επένδυσης. Επιπλέον, η ανάλυση, βασισμένη σε στοιχεία ex post (στοιχεία άγνωστα κατά τη στιγμή της διαπραγμάτευσης της συμφωνίας), δεν είναι σωστή από την άποψη της αξιολόγησης των κρατικών ενισχύσεων. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μοντέλο ενεργούς διαχείρισης που επεξηγείται στην ανάλυση […] δεν επιτρέπει να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι η υποχρέωση χορήγησης θίγει τα PI. Απεναντίας, το 2005-2007, περίοδο ισχύος της συμφωνίας, προκύπτει ότι η ενεργή διαχείριση των κεφαλαίων θα είχε αποδόσεις πιο χαμηλές από εκείνες της συμφωνίας και από εκείνες που προκύπτουν από την εφαρμογή της μεθοδολογίας του ιδιώτη δανειολήπτη.

(210)

Η ανάλυση […] αναφέρει ότι, στα έτη 2005 και 2006, το περιθώριο επιτοκίου των PI είναι κατώτερο του μέσου περιθωρίου επιτοκίου που επέτυχαν οι ιταλικές τράπεζες του ιδιωτικού τομέα.

(211)

Η Επιτροπή υπενθυμίζει όσα δηλώνονται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας εν θέματι: «Για να εκτιμηθεί αν υπάρχει πλεονέκτημα υπέρ των PI/Bancoposta, είναι σημαντικό να αναλυθούν τα στοιχεία που συνθέτουν το περιθώριο των PI μεταξύ του ενεργού επιτοκίου και του θετικού επιτοκίου. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι ένα περιθώριο επιτοκίου της αγοράς μπορεί να περιέχει στοιχεία ενίσχυσης σε ορισμένες περιστάσεις, ιδίως αν το ενεργητικό και το παθητικό επιτόκιο είναι μεμονωμένα εκτός αγοράς. Αυτό δεν ισχύει στην παρούσα υπόθεση. Η Επιτροπή φρονεί ότι το παθητικό επιτόκιο που αναγνωρίζεται στους τρεχούμενους λογαριασμούς των τελικών καταναλωτών δεν συνιστά κρατική ενίσχυση υπέρ των PI/Bancoposta. Συγκεκριμένα, ο προσδιορισμός του εν λόγω επιτοκίου δεν συνεπάγεται μεταφορές κρατικών πόρων στα PI/Bancoposta. Επί πλέον, τα επιτόκια που εφαρμόστηκαν στην υπό εξέταση περίοδο θεωρούνται επιτόκια “της αγοράς” εφόσον συγκριθούν με τα επιτόκια που εφαρμόζουν οι τράπεζες σε ανάλογες καταθέσεις. Τέλος, οι δικαιούχοι του παθητικού επιτοκίου είναι φυσικά πρόσωπα. Ως εκ τούτου, στην παρούσα φάση, αναλύοντας το θετικό περιθώριο των PI, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, στην παρούσα υπόθεση, το πλεονέκτημα μπορεί προκύψει μόνο από τα ενεργητικά επιτόκια. Τα ενεργητικά επιτόκια που θεσπίζονται από το Κράτος παρέχουν οικονομικό πλεονέκτημα αν υπερβαίνουν το επιτόκιο που ένας ιδιώτης δανειολήπτης, σε συνθήκες αγοράς, θα ήταν διατεθειμένος να πληρώσει στα PI/Bancoposta για την κατατεθειμένη ρευστότητα, σε συνάρτηση με τη φύση και το ύψος της».

(212)

Κατά συνέπεια, βάσει της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας, η σύγκριση μεταξύ του περιθωρίου επιτοκίου των PI και εκείνου άλλων τραπεζών του ιδιωτικού τομέα δεν είναι σχετική, επειδή το μόνο στοιχείο που αποτελεί αντικείμενο ανάλυσης στην παρούσα απόφαση είναι το επιτόκιο που καταβάλει το κράτος στα PI για τα κατατεθειμένα κεφάλαια.

(213)

Επιπλέον, δεν υπάρχουν ιταλικές τράπεζες που να είναι πραγματικά συγκρίσιμες με τα PI όσον αφορά τη δομή του ισολογισμού. Το παθητικό των PI αποτελείται κυρίως από τρεχούμενους λογαριασμούς (ταχυδρομικοί τρεχούμενοι λογαριασμοί). Δεν είναι η περίπτωση των «κανονικών» τραπεζών που χρηματοδοτούνται μέσω χρεογράφων, τρεχούμενων λογαριασμών, καταθέσεων ταμιευτηρίου κ.λπ.

(214)

Ακόμα, η Επιτροπή επισημαίνει ότι τα PI δεν έχουν δικαίωμα να χορηγήσουν δάνεια στους πελάτες τους· τα προσωπικά δάνεια και τα στεγαστικά προσφέρονται για λογαριασμό τρίτων τραπεζών.

(215)

Εν κατακλείδι, το περιθώριο επιτοκίου των PI και εκείνο των τραπεζών του ιδιωτικού τομέα είναι διαφορετικά όσον αφορά τη σύνθεσή τους και δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ουσιαστικής σύγκρισης.

(216)

Η ανάλυση […] αναφέρει ότι οι ταχυδρομικοί τρεχούμενοι λογαριασμοί αντιπροσωπεύουν ένα μακροπρόθεσμο παθητικό για τα PI δεδομένης της διαφοροποίησης και της σταθερότητας της συμπεριφοράς των κατόχων τρεχούμενων λογαριασμών. Η ανάλυση αναφέρει επίσης ότι η είναι κοινή πρακτική του τραπεζικούς συστήματος να χρηματοδοτεί το μακροπρόθεσμο ενεργητικό με τραπεζικές καταθέσεις. Γι’ αυτό το σκοπό, συγκρίνει τη μεταβολή των λήξεων που διεξάγουν τα PI με εκείνη των τραπεζών που χορηγούν τα κεφάλαιά τους σε δάνεια στον δημόσιο τομέα (Depfa, Dexia, CCF, κ.λπ.).

(217)

Σύμφωνα […], αυτές οι τράπεζες εφαρμόζουν την ίδια πολιτική των PI χορηγώντας τα κεφάλαια σε μακροπρόθεσμες δραστηριότητες του δημοσίου τομέα (διάρκειας μεγαλύτερης των 15 ετών) και χρηματοδοτούμενες εν μέρει βραχυπρόθεσμα και εν μέρει μακροπρόθεσμα. Ιδίως, συγκεντρώνουν περίπου το 50 % των αναγκών τους μέση μακράς περιόδου ενώ το υπόλοιπο μερίδιο χρηματοδοτείται βραχυπρόθεσμα (συμφωνία επαναγοράς με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και καταθέσεις από ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς), και χορηγούν τα κεφάλαιά τους σε δάνεια σε δημόσιους οργανισμούς με λήξεις περιλαμβανόμενες γενικώς μεταξύ των 10 και των 50 ετών. Με βάση τα ανωτέρω, […] θεωρεί ότι το μοντέλο του Asset Liability Management (ALM) των PI είναι σύμφωνο, εάν όχι και πιο συνετό, με εκείνο των συγκρίσιμων φορέων.

(218)

Η Επιτροπή φρονεί ότι δεν μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα από τη σύγκριση μεταξύ του μοντέλου ALM των PI και εκείνου των συγκρίσιμων φορέων για τους ακόλουθους λόγους.

(219)

Πρώτον, η δομή του παθητικού των PI δεν είναι συγκρίσιμη με εκείνη των συγκρίσιμων φορέων: σχεδόν το 90 % του παθητικού των PI αποτελείται από ταχυδρομικούς τρεχούμενους λογαριασμούς, ενώ μόλις το 50 % του παθητικού των ιδιωτικών τραπεζών που δρουν στο δημόσιο τομέα αποτελείται από συμφωνίες επαναφοράς (repos) και βραχυπρόθεσμες καταθέσεις, ενώ το υπόλοιπο μερίδιο αντιπροσωπεύεται από χρηματοδοτήσεις μέσης μακράς περιόδου.

(220)

Δεύτερον, η σύγκριση με άλλες τράπεζες είναι νοθευμένη και από το γεγονός ότι τα PI δεν είναι εκτεθειμένα σε κινδύνους στα οποία αυτές είναι εκτεθειμένες και για τους οποίους αμείβονται αναλόγως στην αγορά.

(221)

Τρίτον, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις του […] βάσει των οποίων δεν είναι σχετική η σύγκριση μεταξύ της La Banque postale και των PI αρχής γενομένης από το έτος 2006 [επειδή η La Banque Postale άρχισε δραστηριότητες χρηματοδότησης στον ιδιωτικό τομέα αυτό το έτος (91)], δεν είναι δυνατόν για τους ίδιους λόγους να εξαχθούν συμπεράσματα από τη σύγκριση μεταξύ PI και ιδιωτικών τραπεζών που δρουν στο δημόσιο τομέα, αφού οι τελευταίες ασκούν επίσης δραστηριότητα χρηματοδότησης στο μη δημόσιο τομέα (για παράδειγμα, σχεδόν το 50 % των δανείων Dexia χορηγούνται στον μη δημόσιο τομέα).

(222)

Τέταρτον, όπως ήδη αναφέρθηκε στο πλαίσιο της σύγκρισης μεταξύ Efisposte/La Poste, η Επιτροπή, για να αξιολογήσει την ύπαρξη πλεονεκτήματος υπέρ μιας επιχείρησης, δε συγκρίνει καταστάσεις υπάρχουσες σε διαφορετικά κράτη μέλη.

(223)

Τέλος, στο πλαίσιο της σύγκρισης με υποτιθέμενους συγκρίσιμους φορείς, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τα ακόλουθα: «οι διαθέσιμες ρευστότητες της CDP SpA είναι κατατεθειμένες στον έντοκο τρεχούμενο λογαριασμό αριθ. 29814, επονομαζόμενο “Cassa DP SpA – gestione separata”, που είναι ανοιγμένος στο κεντρικό θησαυροφυλάκιο του κράτους. Στις καταθέσεις αυτού του τρεχούμενου λογαριασμού, δυνάμει του άρθρου 6 εδάφιο 2 του διατάγματος του υπουργού οικονομίας και οικονομικών, της 5ης Δεκεμβρίου 2003, καταβάλλεται εξαμηνιαίος τόκος με κυμαινόμενο επιτόκιο ίσον με τον απλό αριθμητικό μέσο όρο μεταξύ της ακαθάριστης απόδοσης των εντόκων γραμματίων του δημοσίου έξι μηνών και της εξέλιξη του δείκτη Rendistato. Κατόπιν της συγχώνευσης της Infrastrutture SpA απορρόφησης στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων SpA (άρθρο 1 εδάφιο 79 και ακόλουθα, του νόμου αριθ. 266 της 23ης Δεκεμβρίου 2005), με ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2006, ο έντοκος τρεχούμενος λογαριασμός αριθ. 20347, επ’ ονόματι ISPA, επανονομάσθηκε “Cassa DP SpA – gest. Patrimonio TAV”. Στις καταθέσεις του προαναφερθέντος τρεχούμενου λογαριασμού το υπουργείο οικονομίας και οικονομικών χορηγεί εξαμηνιαίο τόκο με επιτόκιο ίσο με το μέσο όρο του επιτοκίου των εντόκων γραμματίων του δημοσίου έξι μηνών που έχουν εκδοθεί το προηγούμενο εξάμηνο. Για να μπορέσει να επωφεληθεί της υπηρεσίας θησαυροφυλακίου και εκταμιεύσεων που παρέχει η τράπεζα της Ιταλίας, η CDP SpA συνεχίζει να χρησιμοποιεί τον μη έντοκο τρεχούμενο λογαριασμό του θησαυροφυλακίου αριθ. 29815 με επωνυμία “CDP SpA — pagamenti”. Εξάλλου, με την ολοένα πιο διαδεδομένη των συστημάτων διατραπεζικών πληρωμών, η χρήση του κρατικού θησαυροφυλακίου για τις πληρωμές και τις εισπράξεις αποδεικνύεται σημαντικά μειωμένη σε σχέση με το παρελθόν» (92). Η Επιτροπή είναι εν γνώσει της δυσκολίας εξαγωγής συμπερασμάτων σχετικά με τη σύγκριση μεταξύ PI και υποτιθέμενων συγκρίσιμων φορέων, εκεί όπου αυτοί διαφοροποιούνται από τα PI σε διάφορες πλευρές. Ωστόσο, βάσει των όσων αναφέρονται ανωτέρω, μπορεί να επισημανθεί ότι οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί που επενδύουν στο δημόσιο τομέα όπως CDP (93) δεν αμείβονται απαραιτήτως σύμφωνα με παραμέτρους μακράς περιόδου.

(224)

Αυτό επιβεβαιώνει τη γνώμη της Επιτροπής βάσει της οποίας, στο τέλος της παρούσας απόφασης, δεν μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα από τη σύγκριση μεταξύ PI και φορέων κατ’ ισχυρισμό συγκρίσιμων.

(225)

Η Επιτροπή φρονεί ότι οι ανωτέρω συγκρίσεις σχετικά αφενός με τα περιθώρια επιτοκίου των PI και των τραπεζών που ενεργοποιούνται στον ιδιωτικό τομέα και αφετέρου στις μεταβολές των λήξεων των PI και των φορέων που είναι εξειδικευμένοι στις χρηματοδοτήσεις στο δημόσιο τομέα, δεν είναι σχετικές και δεν αποδεικνύουν ότι η συμφωνία δεν χορηγεί κανένα πλεονέκτημα στα PI.

(226)

Ανακεφαλαιώνοντας, το επιτόκιο που προβλέπεται στη σύμβαση μπορεί να συγκριθεί με εκείνο που προκύπτει από εναλλακτικές επενδύσεις σε μια προοπτική κινδύνου/απόδοσης. Ιδίως, με ίδιο επίπεδο κινδύνου, η συμφωνία προσφέρει αποδόσεις υψηλότερες σε σύγκριση με εναλλακτικές επενδύσεις, και με ίδιο επίπεδο απόδοσης είναι εκτεθειμένοι σε μικρότερους κινδύνους.

(227)

Και η Ιταλία θεωρεί ότι οι καταθέσεις στο Δημόσιο έχουν μια σχέση απόδοσης/κινδύνου υψηλότερη σε σύγκριση με ένα χαρτοφυλάκιο σταθερού επιτοκίου. Για την Επιτροπή, μια ανάλυση κινδύνου/απόδοσης είναι περισσότερο σκόπιμη από μια ανάλυση που βασίζεται αποκλειστικά στις αποδόσεις.

(228)

Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι πιθανότητες εναλλακτικών επενδύσεων εν απουσία υποχρέωσης χορήγησης δεν θα είχαν επιτρέψει στα PI να επιτύχουν, κατά την περίοδο αναφοράς, αποδόσεις ίσες ή υψηλότερες με εκείνες της συμφωνίας, σε μια προοπτική κινδύνου/απόδοσης.

(229)

Κατά συνέπεια, επιβεβαιώνεται η ορθότητα της μεθοδολογίας του ιδιώτη δανειολήπτη.

(230)

Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας του Σεπτεμβρίου 2006, η Επιτροπή δήλωνε ότι δεν μπορούσε να αποκλείσει, δεδομένων των ιδιαιτεροτήτων των PI, ότι δεν ήταν δυνατόν να βρεθούν όροι σύγκρισης στην αγορά. Μ’ αυτές τις προϋποθέσεις, η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε καθορίσει το κόστος διαχείρισης του λογαριασμού για τα PI και να προσθέσει ένα λογικό περιθώριο. Μια τέτοια προσέγγιση θα ήταν δικαιολογημένη ακόμη και αν η Επιτροπή όφειλε να θεωρήσει ότι τα PI λειτουργούν ως απλός δίαυλος συγκέντρωσης κεφαλαίων για το κράτος μέσω του πυκνού δικτύου τους ταχυδρομικών γραφείων.

(231)

Όπως επεξηγήθηκε στο τμήμα 7.4.2, η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι είναι δυνατόν να καθοριστεί ένας όρος σύγκρισης στην αγορά προσφεύγοντας στο κριτήριο του συνετού δανειολήπτη που δρα σε μια οικονομία της αγοράς.

(232)

Εξάλλου, η Επιτροπή δεν θεωρεί καθόλου ότι ο ρόλος των PI περιορίζεται να λειτουργούν ως απλός δίαυλος συγκέντρωσης κεφαλαίων για το κράτος. Όντως, τα PI εφαρμόζουν μια ενεργή στρατηγική ανάπτυξης των τραπεζικών δραστηριοτήτων τους βασισμένης ιδίως στη μεγαλύτερη ελκυστικότητα του ταχυδρομικού τρεχούμενου λογαριασμού. Επιπλέον, σε μια άλλη απόφαση σχετικά με τα PI που εξεδόθη το Νοέμβριο του 2006 (94), σχετικά με μια υπόθεση στην οποία ο ταχυδρομικός φορέας συγκεντρώνει κεφάλαια εξ ονόματος και για λογαριασμό του CDP τοποθετώντας τα βιβλιάρια ταχυδρομικών καταθέσεων, η Επιτροπή θεώρησε ότι αυτή η δραστηριότητα δεν ήταν εξομοιώσιμη με εκείνη του απλού διαύλου συγκέντρωσης· η αμοιβή που παρέχεται στα PI βασίζεται στο μέσο ετήσιο απόθεμα των ταχυδρομικών βιβλιαρίων. Τέλος, ούτε η ABI θεωρεί ότι η αμοιβή των PI πρέπει να βασίζεται στις πραγματοποιηθείσες δαπάνες.

(233)

Η Ιταλία βεβαιώνει ότι το κόστος του μέσο-μακροπρόθεσμου δανείου του Δημοσίου είναι συχνά υψηλότερο της απόδοσης που επιτυγχάνεται μέσω της εφαρμογής της παραμέτρου (βλέπε αιτιολογική σκέψη 77 και ακόλουθα).

(234)

Σ’ αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι:

(235)

Εκ νέου, το καθένα από τα προαναφερθέντα σημεία, αφ’ εαυτού του, είναι αρκετό για να θεωρηθεί ότι η σύγκριση που προβλέπει η Ιταλία δεν δίνει καμία λύση.

(236)

Για να αποδείξει ότι η αμοιβή που επέτυχαν τα PI επί των κατατεθειμένων κεφαλαίων δια νόμου στο Δημόσιο είναι εκείνη που θα επιτυγχανόταν στις χρηματαγορές με ένα συγκρίσιμο προφίλ κινδύνου, η Ιταλία επικαλείται μια υποθετική συναλλαγή swap ενός έτους προς την παράμετρο της συμφωνίας. Βάσει των τρεχουσών συνθηκών της αγοράς, η Ιταλία προβάλει το επιχείρημα ότι η αξία αυτής της συναλλαγής θα ήταν ίση Euribor 6 μηνών συν ένα spread ίσο με 1 % στο τέλος 2005, 0,40 % στο τέλος 2006 και 0,30 % στο τέλος Οκτωβρίου 2007. Γι’ αυτό το σκοπό, […] επεσήμανε, πριν υποβάλει μια ακόμα περισσότερο ενδελεχή ανάλυση του κόστους ευκαιρίας που δημιουργούνται από την υποχρέωση χορήγησης, ότι το βραχυπρόθεσμο επιτόκιο που τα PI θα έπρεπε να καταβάλουν στην αγορά έναντι της αμοιβής του Δημοσίου (constant maturity swap) θα ήταν ίσο με Euribor 6 μηνών συν ένα spread 0,43 %. Η Επιτροπή δεν θεωρεί αυτό το συγκεκριμένο επιχείρημα —που δεν εξετάστηκε ενδελεχώς— ούτε σκόπιμο ούτε σχετικό προς τους σκοπούς της παρούσας ανάλυσης.

(237)

Η ABI βεβαιώνει ότι στους δύο έντοκους λογαριασμούς στο Δημόσιο που άνοιξε το CDP παρέχεται ένας εξαμηνιαίος τόκος με κυμαινόμενο επιτόκιο ίσο με τον απλό μέσο αριθμητικό όρο μεταξύ της ακαθάριστης απόδοσης των BOT 6 μηνών και της εξέλιξης του μηνιαίου δείκτη Rendistato.

(238)

Σ’ αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι:

(239)

Ως εκ τούτου, καμία οριστική σύγκριση δεν είναι δυνατή μεταξύ των λογαριασμών του CDP και του λογαριασμού του PI στο δημόσιο ταμείο.

(240)

Η Ιταλία, επειδή δεν γνωστοποίησε εκ των προτέρων το νέο καθεστώς ενισχύσεων, το έθεσε παρανόμως σε εφαρμογή κατά παράβαση του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης.

(241)

Είναι αναγκαίο να καθοριστεί εάν η ενίσχυση είναι συμβατή με την κοινή αγορά δυνάμει των παρεκκλίσεων που προβλέπονται στο άρθρο 87 παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης.

(242)

Η ενίσχυση δεν είναι συμβατή σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 2. Δεν πρόκειται για ενίσχυση κοινωνικού χαρακτήρα προς μεμονωμένους καταναλωτές, ούτε για ενίσχυση για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα, ούτε για ενίσχυση προς την οικονομία ορισμένων περιοχών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας που θίγονται από τη διαίρεση της Γερμανίας.

(243)

Όσον αφορά τις παρεκκλίσεις του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχεία β) και δ), η εν λόγω ενίσχυση δεν προορίζεται για την προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή για την άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας της Ιταλίας, ούτε προορίζεται για την προώθηση του πολιτισμού και της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς.

(244)

Όσον αφορά την παρέκκλιση του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) σύμφωνα με την οποία δύναται να θεωρηθούν ότι είναι συμβιβάσιμες οι ενισχύσεις που προορίζονται για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον, το μέτρο υπό εξέταση δεν συνεπάγεται επενδύσεις ούτε δημιουργία εργασίας και συνιστά μια ενίσχυση στη λειτουργία μη υποκείμενη σε όρους. Σύμφωνα με την πάγια πρακτική της Επιτροπής, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι μια τέτοια ενίσχυση προωθεί την ανάπτυξη ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών.

(245)

Η ενίσχυση εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλη την εθνική επικράτεια και δεν μπορεί ως εκ τούτου να θεωρηθεί συμβατή σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) ή γ), σχετικά με την ανάπτυξη ορισμένων περιοχών.

(246)

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενίσχυση στη λειτουργία εν θέματι δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ενίσχυση που προορίζεται να προωθήσει την ανάπτυξη ορισμένων δραστηριοτήτων, κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ), ιδίως διότι η διάταξη απαιτεί οι ενισχύσεις «να μην αλλοιώνουν τους όρους συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον», όρος που η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι πληρείται στην παρούσα υπόθεση. Δεν επιδιώκονται οριζόντιοι στόχοι κοινού ενδιαφέροντος. Η περιοριστική εφαρμογή της ενίσχυσης στα PI δεν τροποποιεί επιπλέον το συμπέρασμα της αξιολόγησης αφού ο επηρεασμός των συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών και τα αποτελέσματα μιας ενίσχυσης στη λειτουργία όσον αφορά τη στρέβλωση του ανταγωνισμού είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στο χρηματοοικονομικό και ταχυδρομικό τομέα στους οποίους δρουν τα PI.

(247)

Η Ιταλία δεν επικαλέσθηκε καμία από τις προαναφερθείσες παρεκκλίσεις.

(248)

Εν κατακλείδι, το καθεστώς ενισχύσεων δεν είναι συμβατό με την κοινή αγορά και πρέπει να καταργηθεί.

(249)

Οποιαδήποτε συμφωνία σχετικά με την αμοιβή που το δημόσιο ταμείο οφείλει να καταβάλει στα PI για τη συγκέντρωση που δεν προβλέπεται στον νόμο για τον προϋπολογισμό 2007 θα πρέπει να βασίζεται σε μια λεπτομερή ανάλυση της φύσης των ρευστοτήτων και των κινδύνων που αναλαμβάνουν τα μέρη. Σ’ αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή παρατηρεί ότι δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν τα πορίσματα της μελέτης […] και των στατιστικών σχετικά με την περίοδο που προηγείται του 2007 χωρίς να πραγματοποιηθούν περαιτέρω έρευνες, αφού η φύση των ρευστοτήτων θα μπορούσε να αλλάξει. Η μελέτη […] και οι στατιστικές, όντως, βασίζονται πάνω απ’ όλα στη συγκέντρωση στους τρεχούμενους λογαριασμούς της ιδιωτικής πελατείας, ενώ οι (ενδεχόμενες) ρευστότητες που καταβλήθηκαν από το 2007 στο δημόσιο ταμείο κυρίως δεν αφορούν αυτήν την πελατεία.

(250)

Σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, σε περίπτωση αρνητικής απόφασης για υπόθεση παράνομων ενισχύσεων, η Επιτροπή αποφασίζει την εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τον δικαιούχο. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν απαιτεί ανάκτηση της ενίσχυσης εάν αυτό αντίκειται σε κάποια γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου.

(251)

Η Επιτροπή θεωρεί ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση, καμία γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου δεν αντιτίθεται στην ανάκτηση.

(252)

Για τον καθορισμό της ανάκτησης πρέπει να ληφθεί υπόψη η επαναφορά της προηγούμενης κατάστασης, αξιολογώντας εάν υπάρχει μια στρατηγική εναλλακτικής επένδυσης που, εν απουσία παράνομης ενίσχυσης και σύμφωνα με τους εσωτερικούς κανόνες συμβατούς με το κοινοτικό δίκαιο, προσέφερε ένα παρόμοιο πλεονέκτημα στα PI. Σχετικά, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν είναι δυνατόν να υποτεθεί μια «κανονική» κατάσταση από τις αντιφατικές εναλλακτικές επενδύσεις στις οποίες αναφέρθηκε η Ιταλία. Η ανάκτηση δεν μπορεί να καθοριστεί λαμβάνοντας υπόψη διαφορετικές πράξεις που οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να είχαν πραγματοποιήσει εάν δεν είχαν επιλέξει τη μορφή της πράξης την οποία συνόδευε η ενίσχυση. Αυτό θα συνεπάγετο μια αποκατάσταση του παρελθόντος σε συνάρτηση με τα υποθετικά στοιχεία. Η μόνη αναφορά που η Επιτροπή μπορεί να χρησιμοποιήσει είναι η μεθοδολογία που προκύπτει από το κριτήριο του συνετού δανειολήπτη που λειτουργεί σε μια οικονομία της αγοράς.

(253)

Το προς ανάκτηση ποσό για την αποκατάσταση της προηγούμενης κατάστασης πρέπει κατά συνέπεια να είναι ίσο με τη διαφορά μεταξύ: i) της ετήσιας αμοιβής που καταβάλλεται στα PI βάσει της συμφωνίας και ii) το ποσό που προκύπτει από την εφαρμογή του κριτηρίου του συνετού δανειολήπτη που λειτουργεί σε μια οικονομία της αγοράς (βλέπε πίνακες 6 και 6α).

(254)

Ο νόμος για τον προϋπολογισμό 2007 δεν εμφανίζεται ευλόγως στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Η αξιολόγησή του υπό το πρίσμα των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων δε συνεπάγεται ωστόσο δυσκολίες.

(255)

Σύμφωνα με τον νόμο για τον προϋπολογισμό 2007 «τα κονδύλια που προέρχονται από τη συγκέντρωση που πραγματοποιείται από τις Poste Italiane SpA για δραστηριότητα bancoposta στην ιδιωτική πελατεία (…) επενδύονται σε κρατικά χρεόγραφα της ευρωζώνης με ευθύνη των Poste Italiane SpA». Οι τόκοι που καταβάλλονται γι’ αυτά τα χρεόγραφα δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση αφού δεν συνεπάγονται επιλεκτικό πλεονέκτημα.

(256)

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Ιταλία εφάρμοσε παράνομα το καθεστώς ενισχύσεων που συνίσταται στην πληρωμή χρεωστικού επιτοκίου από μέρους του δημοσίου ταμείου για τις ρευστότητες που κατατίθενται από τα PI δυνάμει του νόμου για τον προϋπολογισμό 2006 και της συμφωνίας, κατά παράβαση του άρθρου 88 παράγραφος 3 της συνθήκης.

(257)

Το καθεστώς πρέπει να καταργηθεί. Οι παράνομες και ασύμβατες κρατικές ενισχύσεις πρέπει να ανακτηθούν.

(258)

Ο νόμος για τον προϋπολογισμό 2007 δεν περιλαμβάνει κρατικές ενισχύσεις,