ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ αριθ. 3/98 σχετικά με την εφαρμογή εκ μέρους της Επιτροπής της πολιτικής και της δράσης της ΕΕ στον τομέα της ρύπανσης των υδάτων συνοδευόμενη από τις απαντήσεις της Επιτροπής (βάσει του άρθρου 188 Γ, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο της Συνθήκης ΕΚ) (98/C 191/02)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Το άρθρο 130 Ρ της Συνθήκης ΕΚ παρέχει τη δυνατότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση να επιδιώξει την επίτευξη ορισμένων στόχων για τη βελτίωση του περιβάλλοντος μέσω του ελέγχου, της μείωσης και της πρόληψης της ρύπανσης. Οι πολιτικές που στοχεύουν στην επίτευξη των εν λόγω στόχων θα πρέπει να είναι σύμφωνες με άλλες πολιτικές της ΕΕ και να τις ενισχύουν, ενώ θα πρέπει κανονικά να εφαρμόζεται η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει».

2. Η Επιτροπή, σύμφωνα με τη Συνθήκη, λαμβάνει την πρωτοβουλία να προτείνει οδηγίες που αποσκοπούν στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ στον τομέα του περιβάλλοντος. Μόλις οι εν λόγω οδηγίες εγκριθούν από την ΕΕ, πρέπει κατόπιν να μεταφερθούν στην εθνική νομοθεσία από τα κράτη μέλη. Αν ένα κράτος μέλος δεν αναλάβει δράση εντός του χρονοδιαγράμματος που καθορίζει η οδηγία, η Επιτροπή κινεί εναντίον του διαδικασίες επί παραβάσει ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

3. Ένας από τους θεμελιώδεις στόχους της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ είναι η μείωση της ρύπανσης των υδάτων και η βελτίωση της ποιότητας των υδάτων. Από το 1973 έχουν εγκριθεί 20 περίπου οδηγίες οι οποίες αφορούν διάφορες πλευρές του ζητήματος της ποιότητας των υδάτων. Τρεις από τις πιο σημαντικές οδηγίες σχετικά με τη μείωση της ρύπανσης των υδάτων είναι:

α) η οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (1). Στόχος της είναι να εφοδιαστούν μέχρι το έτος 2005 όλοι σχεδόν οι οικισμοί της ΕΕ με ισοδύναμο πληθυσμού (ι.π.) άνω των 2 000 (2) με δίκτυα αποχέτευσης και με σταθμούς επεξεργασίας λυμάτων. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι πάνω από 40 000 σταθμοί επεξεργασίας λυμάτων πρόκειται να κατασκευαστούν ή να ανακαινιστούν, προκειμένου να ανταποκρίνονται στις νέες ευρωπαϊκές οριακές τιμές της ρύπανσης των υδάτων 7

β) η οδηγία για την προστασία των υδάτων από τη νιτρορύπανση γεωργικής προέλευσης (οδηγία σχετικά με τα νιτρικά άλατα) (3). Η εν λόγω οδηγία συνδέεται στενά με τους στόχους της μεταρρύθμισης της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ) και με ζητήματα που σχετίζονται με το περιβάλλον, για τα οποία πρόκειται να δαπανηθούν σημαντικά κεφάλαια από τον προϋπολογισμό του ΕΓΤΠΕ-Εγγυήσεις, κατά τα προσεχή έτη 7

γ) η οδηγία σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος, και ιδίως του εδάφους, κατά τη χρησιμοποίηση της ιλύος καθαρισμού λυμάτων στη γεωργία (οδηγία σχετικά με την ιλύ) (4). Η οδηγία αυτή συνδέεται άμεσα με τον αυξανόμενο αριθμό σταθμών καθαρισμού λυμάτων, καθώς η επεξεργασμένη ιλύς είναι υποπροϊόν των σταθμών αυτών.

4. Η εφαρμογή των οδηγιών αυτών συνεπάγεται σημαντικό κόστος. Η οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων απαιτεί την κατασκευή πολλών νέων εγκαταστάσεων επεξεργασίας υδάτων, έργο που κανονικά εμπίπτει στη δικαιοδοσία των δημόσιων αρχών. Η δυναμικότητα των απαιτούμενων εγκαταστάσεων δεν εξαρτάται μόνο από την ποσότητα των οικιακών λυμάτων αλλά και από την ποσότητα των μη επεξεργασμένων βιομηχανικών λυμάτων που διοχετεύονται στο αποχετευτικό δίκτυο. Η εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» απαιτεί είτε την εξάλειψη ή επανόρθωση στην πηγή της βιομηχανικής ρύπανσης των υδάτων από τη σχετική βιομηχανία είτε, τουλάχιστον, την επιβάρυνση της βιομηχανίας με το επιπλέον κόστος που επιβάλλει στις δημόσιες εγκαταστάσεις επεξεργασίας. Η οδηγία σχετικά με τα νιτρικά άλατα επιβάλλει όρους στους τρόπους και στις ποσότητες χρησιμοποίησης νιτρικών αλάτων από τους κατόχους γεωργικών εκμεταλλεύσεων, ιδίως για την πρόληψη της ρύπανσης των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων από τα λύματα που προέρχονται από την κτηνοτροφία. Παρομοίως, η οδηγία σχετικά με την ιλύ αφορά την προστασία του εδάφους από τη ρύπανση που συνεπάγεται η χρησιμοποίηση της ιλύος καθαρισμού λυμάτων στη γεωργία.

5. Είναι πολύ δύσκολο να υπολογιστεί το κόστος που συνεπάγεται η εφαρμογή της οδηγίας σχετικά με την επεξεργασία των αστικών λυμάτων για τους κρατικούς προϋπολογισμούς. Για τη Γαλλία υπολογίζεται ότι ανέρχεται σε ± 12 355 εκατ. ECU (80 000 εκατ. FF) (5) μόνο για τους σταθμούς καθαρισμού λυμάτων, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα δίκτυα αποχέτευσης. Για την Ελλάδα, υπολογίζεται ότι ανέρχεται σε 1 000 εκατ. ECU, για την Πορτογαλία σε 1 300 εκατ. ECU, για την Ισπανία (μόνο για τις περιοχές του Στόχου 1) σε 5 500 εκατ. ECU και για την Ιρλανδία σε 550 εκατ. ECU (6). Μια άλλη μελέτη (7) έχει δείξει ότι το κόστος εφαρμογής της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων σε εννέα κράτη μέλη θα μπορούσε να φτάσει το ποσό των ± 201 120 εκατ. ECU, με τιμές Μαΐου 1995 (βλέπε Πίνακα 1).

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

6. Η οδηγία σχετικά με τα νιτρικά άλατα είναι εξίσου σημαντική για την καταπολέμηση της ρύπανσης των υδάτων που προέρχεται από γεωργικές πηγές. Στόχος της είναι να μειώσουν τα κράτη μέλη τη ρύπανση των υδάτων που προκαλείται ή που προέρχεται από νιτρικά άλατα γεωργικής προέλευσης και να βελτιώσουν τις γεωργικές μεθόδους. Το κόστος εφαρμογής της στη Γαλλία υπολογίζεται σε ± 618 εκατ. ECU (4 000 εκατ. FF) (8).

7. Η χρηματοδότηση των σταθμών καθαρισμού έχει σημαντική επίπτωση στην παραγωγή ιλύος. Εφόσον η ιλύς υφίσταται επεξεργασία στον ίδιο σταθμό με τα λύματα, το κόστος εφαρμογής τής εν λόγω οδηγίας καλύπτεται μερικώς από την οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων. Το κόστος εφαρμογής της οδηγίας σχετικά με την ιλύ θα αυξηθεί σε συνάρτηση με τη μεταφορά της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων. Ωστόσο, θα προστεθεί σταδιακά ένα άλλο σημαντικό μέρος του κόστους (η προετοιμασία των κατάλληλων χώρων υγειονομικής ταφής). Το Συνέδριο δεν βρήκε αξιόπιστες δημοσιονομικές πληροφορίες σχετικά με το θέμα αυτό.

8. Η Επιτροπή δεν είναι μόνο πρωτοπόρος στον καθορισμό προτύπων της ΕΕ και στην παρακολούθηση της εφαρμογής τους 7 συμβάλλει επίσης σημαντικά στην υλοποίηση των πολιτικών της ΕΕ μέσω των χρηματικών της συνεισφορών σε προγράμματα και σχέδια που αποβλέπουν στην επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων, κυρίως διαμέσου των διαρθρωτικών ταμείων στις περιφέρειες των στόχων 1, 2 και 5(β). Η χρηματοδοτική προσπάθεια που καταβάλλει η Ευρωπαϊκή Ένωση υπέρ του περιβάλλοντος και ιδίως υπέρ της ποιότητας των υδάτων είναι αξιόλογη. Οι περιβαλλοντικές δαπάνες των διαρθρωτικών ταμείων διπλασιάστηκαν στο νέο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (ΚΠΣ). Οι δαπάνες για τους στόχους 1, 2 και 5(β) αυξήθηκαν από 54 500 εκατ. ECU για την περίοδο 1989-93 σε 107 000 εκατ. ECU για την περίοδο 1994-99 (βλέπε Πίνακα 2). Μολονότι τα δεδομένα του Πίνακα 2 για τις περιβαλλοντικές δαπάνες της περιόδου 1994-99 δεν περιλαμβάνουν τις πιστώσεις του στόχου 2 για το 1997-98, φαίνεται ότι οι περιβαλλοντικές δαπάνες στο ΚΠΣ και στα Ενεργά Προγράμματα (ΕΠ) εξελίσσονται ανάλογα. Οι περιβαλλοντικές δαπάνες αντιπροσωπεύουν το 9 % του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις περιφέρειες του στόχου 1, το 5,7 % στις περιφέρειες του στόχου 2 και το 11,7 % στις περιφέρειες του στόχου 5(β) και περιλαμβάνουν συνεισφορές από το ΕΤΠΑ, το ΕΚΤ και το ΕΓΤΠΕ-Προσανατολισμός. Το μερίδιο των δαπανών που αφορούν τα ύδατα (συμπεριλαμβανομένων των σχεδίων ύδρευσης και επεξεργασίας λυμάτων) ανέρχεται περίπου στο 7 % των συνολικών δαπανών των διαρθρωτικών ταμείων. Ωστόσο, αντιπροσωπεύει το σημαντικότερο τμήμα του συνόλου των περιβαλλοντικών δαπανών (± 80 %).

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

9. Η έρευνα ελέγχου που είναι το θέμα της παρούσας έκθεσης ασχολήθηκε επομένως με δύο βασικά ζητήματα:

α) την εμβέλεια της δράσης της Επιτροπής και των κρατών μελών για την εφαρμογή των τριών οδηγιών και

β) το κατά πόσο οι εγκαταστάσεις για την επεξεργασία υδάτων κλπ., οι οποίες κατασκευάστηκαν με χρηματικές συνεισφορές της ΕΕ, συμβάλλουν στην επίτευξη των πολιτικών της ΕΕ, όπως αυτές καθορίζονται στις οδηγίες.

10. Ο έλεγχος των σχεδίων διεξήχθη σε διάφορες περιφέρειες επτά κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έγιναν επισκέψεις στις εξής χώρες: Γερμανία (Σαξονία), Ελλάδα (Αττική, Κρήτη και Μακεδονία), Ισπανία (Ανδαλουσία, Αστούρια, Γαλικία, Castilla la Mancha, Κανάριες Νήσους και Κανταβρία), Γαλλία (Βρετάνη και Κορσική), Ιρλανδία (Δουβλίνο και Kerry), Ιταλία (Basilicata και Puglia) και Πορτογαλία (Alentejo, Κέντρο και Νήσο Μαδέρα).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΟΔΗΓΙΩΝ

11. Οι σημαντικότεροι στόχοι και απαιτήσεις των τριών οδηγιών συνοψίζονται στους Πίνακες 1, 2, 3 και 4 του επισυναπτόμενου Τεχνικού Παραρτήματος. Η αποτελεσματική εφαρμογή των οδηγιών απαιτεί τη μεταφορά τους στο εθνικό δίκαιο, την κατάρτιση σχεδίων ή προγραμμάτων για την επίτευξη των στόχων (τα οποία να καλύπτουν τόσο τις απαιτήσεις για την τακτική των οικονομικών φορέων όσο και την κατασκευή εγκαταστάσεων για τη βελτίωση της επεξεργασίας και της ποιότητας των υδάτων) και την παροχή πληροφοριών σχετικά με την πρόοδο που σημειώνεται προς την επίτευξη των εν λόγω στόχων.

Μεταφορά των οδηγιών στο εθνικό δίκαιο

12. Οι οδηγίες «αστικά λύματα», «νιτρικά άλατα» και «ιλύς» αντιμετωπίζουν και οι τρεις προβλήματα μεταφοράς σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη. Διαπιστώθηκαν σημαντικές καθυστερήσεις: μέχρι 3 έτη για τις οδηγίες «αστικά λύματα» και «ιλύς» και 4 έτη για την οδηγία «νιτρικά άλατα». Στα τέλη του 1996, μερικά κράτη μέλη δεν τις είχαν ακόμα μεταφέρει στο εθνικό τους δίκαιο (9). Άλλα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν δυσκολίες συμμόρφωσης και προσαρμογής των περιφερειακών νόμων στις προδιαγραφές ποιότητας που απαιτούν οι οδηγίες.

13. Στην ετήσια δημοσίευσή της για το 1996 σχετικά με τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου (10), η Επιτροπή επισημαίνει πολυάριθμες περιπτώσεις μη συμμόρφωσης, μη εφαρμογής ή ακόμα και κακής εφαρμογής των οδηγιών και πρέπει επομένως να κινήσει τις διαδικασίες επί παραβάσει που προβλέπονται στο άρθρο 169 της Συνθήκης ΕΚ. Οι ενέργειες που προβλέπονται στα πλαίσια αυτής της διαδικασίας επί παραβάσει κινήθηκαν κατά της Πορτογαλίας λόγω μη συμμόρφωσης και κατά πέντε κρατών μελών (Γερμανίας, Ελλάδας, Ισπανίας, Ιταλίας και Ηνωμένου Βασιλείου) λόγω της μη κοινοποίησης των εθνικών μέτρων μεταφοράς της οδηγίας σχετικά με τα αστικά λύματα. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προσέφυγε στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά τριών από τα εν λόγω έξι κράτη μέλη (Γερμανίας, Ελλάδας και Ιταλίας).

14. Στα πλαίσια της οδηγίας «νιτρικά άλατα», η εν λόγω διαδικασία επί παραβάσει κινήθηκε εναντίον της Γαλλίας λόγω κακής εφαρμογής και εναντίον έξι κρατών μελών (Βέλγιο, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Κάτω Χώρες και Πορτογαλία) λόγω μη συμμόρφωσης 7 επιπλέον, στα εν λόγω κράτη μέλη στάλθηκαν αιτιολογημένες γνώμες. Εξετάζεται το ενδεχόμενο να κινηθεί η διαδικασία αυτή εναντίον δύο κρατών μελών (Αυστρίας και Φινλανδίας) λόγω μη κοινοποίησης των εθνικών μέτρων μεταφοράς. Τέλος, στα πλαίσια της οδηγίας 86/278/ΕΟΚ σχετικά με την ιλύ καθαρισμού λυμάτων, η διαδικασία επί παραβάσει κινήθηκε εναντίον της Γαλλίας, στην ποία στάλθηκε αιτιολογημένη γνώμη.

15. Οι καθυστερήσεις στη μεταφορά των οδηγιών συνεπάγονται καθυστερήσεις στην κατάρτιση, εκ μέρους των κρατών μελών, μιας σειράς εκθέσεων που απαιτούνται από τις εν λόγω οδηγίες. Οι εκθέσεις αυτές χρησιμεύουν στη συνέχεια ως βάση για τις αξιολογήσεις που θα έπρεπε να διεξάγει η Επιτροπή για να εξακριβώσει την κατάσταση της ρύπανσης των υδάτων και/ή τις προόδους που έχουν σημειωθεί ως προς τη σωστή εφαρμογή των οδηγιών. Θα επέτρεπαν στην Επιτροπή και στα κράτη μέλη να επανεξετάσουν ενδεχομένως την πολιτική διαχείρισης και χρηματοδότησης που ακολουθούν στον τομέα της ποιότητας των υδάτων.

Υποβολή εκθέσεων από τα κράτη μέλη

16. Ο πίνακας 5 του Τεχνικού Παραρτήματος παρουσιάζει τις απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων που επιβάλλουν οι οδηγίες του Συμβουλίου για όλα τα κράτη μέλη, μόνο ως προς τη ρύπανση των υδάτων. Μια μελέτη της Επιτροπής (11) έχει τονίσει ότι θα μπορούσαν να προκύψουν προβλήματα από τη συχνότητα της υποβολής εκθέσεων και τις χρησιμοποιούμενες μεθόδους παρακολούθησης. Όσον αφορά την οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων, το Συνέδριο ανακάλυψε ότι η Επιτροπή δεν έχει λάβει το πρόγραμμα εφαρμογής από όλα τα κράτη μέλη, όπως ορίζεται στο άρθρο 17. Ωστόσο, σύμφωνα με τις κοινοτικές ρυθμίσεις στον τομέα των υδάτων (12), ορισμένα από τα δεδομένα αυτά θα έπρεπε να κοινοποιούνται αυτομάτως στην Επιτροπή.

17. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι ορισμένα κράτη μέλη δεν διαβιβάζουν τις εκθέσεις εφαρμογής των εξεταζόμενων οδηγιών. Πρόκειται κυρίως, για τις εκθέσεις σχετικά με τα προγράμματα εφαρμογής της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ, τις οποίες οφείλουν να διαβιβάσουν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 17 της οδηγίας αυτής. Τον Σεπτέμβριο του 1996, επτά κράτη μέλη δεν είχαν στείλει ακόμη στην Επιτροπή αυτές τις εκθέσεις. Στα πλαίσια της ίδιας οδηγίας πρόκειται επίσης για τις εκθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 13 παράγραφος 2, σχετικά με τα βιομηχανικά απόβλητα και στο άρθρο 16 σχετικά με τις εκθέσεις για τη διάθεση των λυμάτων και της ιλύος στην περιοχή τους. Προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν διεξήγαγε ούτε τις αξιολογήσεις που προβλέπει το άρθρο 17 παράγραφος 5, ούτε τις συγκρίσεις που προβλέπει το άρθρο 13 παράγραφος 3.

18. Όσον αφορά τις απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων της οδηγίας σχετικά με την ιλύ, το Συνέδριο παρατήρησε ότι μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1996 ορισμένα κράτη μέλη δεν είχαν διαβιβάσει στην Επιτροπή τις εκθέσεις τους σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας. Αρχικά απαιτούνταν ανά τετραετία και από το 1991 ανά τριετία. Οι εκθέσεις που έχουν ληφθεί είναι ελλιπείς, κυρίως όσες είχαν σχέση με την περίοδο Ι (1987-90). Για τη δεύτερη περίοδο (1991-94), μόνο πέντε κράτη μέλη έχουν στείλει συνοπτικές εκθέσεις σύμφωνα με την οδηγία 91/692/ΕΟΚ που αφορά την υποβολή εκθέσεων. Και στις δύο περιπτώσεις, οι εκθέσεις καταρτίστηκαν και στάλθηκαν στην Επιτροπή μόνο έπειτα από σημαντικές καθυστερήσεις.

19. Η καθυστερημένη διαβίβαση των εκθέσεων στην Επιτροπή είχε ως αποτέλεσμα να δημοσιεύσει η Επιτροπή μόνο μία έκθεση στις 27 Φεβρουαρίου 1997 και να μην έχει υποβάλει κατάλληλες προτάσεις στα κράτη μέλη, όπως προβλέπεται από την οδηγία για τα αστικά λύματα. Συνεπώς, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να εκμεταλλευτούν τις σημαντικές αυτές πληροφορίες για την ανάπτυξη της πολιτικής τους στον εν λόγω τομέα.

20. Ο κανονισμός-πλαίσιο (ΕΟΚ) αριθ. 2052/88 των διαρθρωτικών ταμείων, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2081/93 της 20ής Ιουλίου 1993, προβλέπει ότι τα σχέδια περιφερειακής ανάπτυξης για τις περιφέρειες των στόχων αριθ. 1, 2 και 5 β) πρέπει να περιέχουν, μεταξύ άλλων, εκτίμηση της τρέχουσας περιβαλλοντικής κατάστασης και προτεραιότητες ανάπτυξης, καθώς επίσης και ειδικούς ποσοτικά προσδιορισμένους στόχους, όπου είναι εφικτό. Το άρθρο 8 προβλέπει επίσης ότι τα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης (ΚΠΣ) για τις ίδιες περιφέρειες πρέπει να περιλαμβάνουν ποσοτικά προσδιορισμένους στόχους ανάπτυξης και τις προόδους που πρέπει να σημειωθούν σε σύγκριση με την αρχική κατάσταση.

21. Επιπλέον, ο κανονισμός σχετικά με το συντονισμό των διάφορων διαρθρωτικών ταμείων, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2082/93, της 20ής Ιουλίου 1993, και οι τυποποιημένες ρήτρες σχετικά με την εφαρμογή των ΚΠΣ και με τα καθήκοντα των επιτροπών παρακολούθησης των ΚΠΣ, προβλέπουν ως μέσο παρακολούθησης και συνεχούς αξιολόγησης των ΚΠΣ τους δείκτες. Βάσει αυτού, η Επιτροπή, έπειτα από διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη, συνέταξε έναν ολόκληρο κατάλογο δεικτών και κατάρτισε μια βάση δεδομένων για την παρακολούθηση των 13 βασικών κατηγοριών δαπανών που χρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία (μεταφορές, ενέργεια, ύδατα, περιβάλλον, τηλεπικοινωνίες, κλπ.).

22. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η εν λόγω βάση δεδομένων καλύπτει την περίοδο 1986-1991, μόνο στις περιφέρειες του στόχου αριθ. 1. Τα δεδομένα για τους περιβαλλοντικούς δείκτες και ιδιαιτέρως για την επεξεργασία των λυμάτων είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, ανύπαρκτα και, όταν υπάρχουν, δεν καλύπτουν ούτε όλες τις περιφέρειες ούτε όλα τα κράτη μέλη.

23. Στο έγγραφό της «Κατευθύνσεις για την ΕΕ σχετικά με περιβαλλοντικούς δείκτες και "πράσινους" εθνικούς λογαριασμούς» (13), η Επιτροπή έχει συμφωνήσει ότι παράλληλα με τους περιβαλλοντικούς δείκτες θα πρέπει να αναπτυχθούν και οικονομικοί. Στον τομέα των λυμάτων και σε σχέση με την οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων, η Επιτροπή έχει καθιερώσει μόνο δείκτες ποιότητας και δείκτες ισοδύναμου πληθυσμού (ι.π.) ποιότητας. Ωστόσο, η οδηγία υποθέτει ότι υφίστανται ήδη οικονομικοί και περιβαλλοντικοί δείκτες. Παρόμοιο συμπέρασμα μπορεί να συναχθεί από ανάλυση της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ, της 27ης Ιουνίου 1985, σχετικά με την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/11/ΕΚ (14).

Πρόοδος σε σχέση με τα καθορισμένα χρονοδιαγράμματα

Οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων

24. Μεταξύ των στόχων της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ (άρθρο 4) είναι, αφενός, μέχρι τα τέλη του 2005, οι πόλεις με ισοδύναμο πληθυσμού (ι.π.) κάτω των 15 000 και, αφετέρου, μέχρι τα τέλη του 2000, οι πόλεις με ι.π. άνω των 15 000, να εφοδιαστούν με σταθμό καθαρισμού, ο οποίος - στις περισσότερες περιπτώσεις - θα πρέπει να πραγματοποιεί «δευτεροβάθμια» ή «τριτοβάθμια» επεξεργασία. Για τις ευαίσθητες περιοχές, ο στόχος καθορίστηκε για το 1998 (βλέπε πίνακα 1 του τεχνικού παραρτήματος). Η πλειονότητα των κρατών μελών στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις αντιμετωπίζει δυσκολίες ως προς την πραγματοποίηση των στόχων αυτών μέσα στις προβλεπόμενες προθεσμίες.

25. Πάνω από 40 000 σταθμοί καθαρισμού λειτουργούν επί του παρόντος στα κράτη μέλη (βλέπε πίνακα 6 του τεχνικού παραρτήματος). Παρόλο που τα διαθέσιμα στατιστικά δεδομένα στον τομέα αυτό δεν είναι ομοιογενή, και είναι επομένως δύσκολο να χρησιμοποιηθούν, το Συνέδριο εκτίμησε ότι το 30 % περίπου των σταθμών που κατασκευάστηκαν πριν από το 1992 θα έπρεπε να εκσυγχρονιστούν. Όσον αφορά το Βέλγιο και την Ιταλία, οι μισοί σχεδόν από τους υπάρχοντες σταθμούς θα έπρεπε επίσης να ανακαινιστούν (15). Ως προς τα κράτη μέλη που δεν έχουν ακόμα προσδιορίσει τις ευαίσθητες ζώνες τους (στις οποίες πρέπει να υπάρχουν σταθμοί «τριτοβάθμιας επεξεργασίας»), ο εν λόγω αριθμός των σχεδίων θα έπρεπε να αναθεωρηθεί προς τα άνω.

26. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα (βλέπε πίνακα 7 του τεχνικού παραρτήματος), το ποσοστό του πληθυσμού που εξυπηρετείται από ένα σταθμό καθαρισμού ήταν κατά μέσο όρο 69 % το 1990 (δεδομένα της EUROSTAT) και κυμαινόταν μεταξύ του 10 % για την Ελλάδα και του 98 % για τη Δανία. Λαμβάνοντας επίσης υπόψη τις πληροφορίες του προηγούμενου σημείου και το γεγονός ότι εκκρεμεί ακόμα ο εφοδιασμός πολυάριθμων μικρών δήμων με σταθμούς καθαρισμού, θα έπρεπε να προβλεφθεί η κατασκευή ή η ανακαίνιση 40 000 περίπου σταθμών μέχρι τα τέλη του 2005.

27. Σ' αυτό προστίθεται ένας μεγάλος αριθμός σχεδίων για την κατασκευή συστημάτων σύνδεσης με τα αποχετευτικά δίκτυα και συγκέντρωσης λυμάτων πριν από την επεξεργασία τους. Σύμφωνα με τον πίνακα 8 του τεχνικού παραρτήματος, το μέσο ποσοστό σύνδεσης στο δίκτυο επεξεργασίας των κρατών μελών ήταν 76 % το 1994. Ακόμα και αν η οδηγία δεν διευκρινίζει τις προθεσμίες πραγματοποίησης των συνδέσεων, είναι αυτονόητο ότι οι συνδέσεις πρέπει να έχουν περατωθεί πριν από τα τέλη του 2005, προκειμένου οι σταθμοί να είναι σύμφωνοι με την οδηγία. Η κατασκευή των συνδέσεων και των αποχετευτικών δικτύων συνεπάγεται έργα που μερικές φορές είναι δύσκολο να πραγματοποιηθούν και που είναι δυνατό να επιφέρουν καθυστερήσεις, δεδομένου ότι διεξάγονται, στην πλειονότητά τους, σε αστικά κέντρα.

28. Σε όλα τα κράτη μέλη στα οποία το Συνέδριο διεξήγαγε ελέγχους, οι αρχές επιβεβαίωσαν ότι υπάρχει κίνδυνος καθυστερήσεων στην εκπλήρωση των κανονιστικών υποχρεώσεών τους (κατασκευή σταθμών καθαρισμού) εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών, κυρίως για τους «μικρούς» οικισμούς, που αντιμετωπίζουν επιπλέον προβλήματα χρηματοδότησης των επενδύσεων. Η αυστηρή τήρηση αυτών των προθεσμιών και η συνακόλουθη επίσπευση της εκτέλεσης θα συνεπαγόταν κίνδυνο για την ποιότητα των έργων. Το Συνέδριο κρίνει ότι το ζήτημα αυτό θα έπρεπε να είχε εξεταστεί περαιτέρω από την Επιτροπή και μάλιστα πολύ πριν από τις ημερομηνίες εφαρμογής της οδηγίας.

Οδηγία σχετικά με τα νιτρικά άλατα»

29. Κύριος στόχος της οδηγίας αυτής είναι η μείωση της ρύπανσης των υδάτων από νιτρικά άλατα γεωργικής προέλευσης. Ο πίνακας 3 του τεχνικού παραρτήματος παρουσιάζει τις σημαντικότερες απαιτήσεις εφαρμογής στις οποίες πρέπει να ανταποκριθούν τα κράτη μέλη. Ο καθορισμός ενός «κώδικα ορθής γεωργικής πρακτικής» και η καθιέρωση προγραμμάτων κατάρτισης και ενημέρωσης των γεωργών εντάσσονται στην προσπάθεια αυτή. Οι έννοιες των «ευπρόσβλητων ζωνών» (οδηγία σχετικά με τα νιτρικά άλατα) και των «ευαίσθητων ζωνών» (οδηγία σχετικά με τα αστικά λύματα) συνδέονται στενά μεταξύ τους και καταδεικνύουν τη σπουδαιότητα του συντονισμού μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των υπηρεσιών των κρατών μελών.

30. Μελέτες που έχουν χρηματοδοτηθεί από την Επιτροπή (16) υποδεικνύουν ότι τα προβλήματα της νιτρορύπανσης των υδάτων είναι σημαντικά σε ορισμένα κράτη μέλη, όπως το Βέλγιο και τη Δανία, σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας, στη Γαλλία, στις Κάτω Χώρες και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η Βρετάνη (Γαλλία) επιλέχθηκε κυρίως επειδή λαμβάνει κοινοτικές ενισχύσεις και από τα τρία διαρθρωτικά ταμεία, αλλά και επειδή το πρόβλημα της ρύπανσης των υδάτων στην περιοχή αυτή είναι ιδιαιτέρως οξύ. Η εξέταση των δράσεων που αναλαμβάνονται στη Βρετάνη επιτρέπει να διαπιστωθεί ότι πρέπει να γίνουν ακόμα πολλές πρόοδοι.

31. Οι κάτοικοι της περιοχής είναι εκτεθειμένοι σε περιβάλλον με περιεκτικότητα σε νιτρικά άλατα που υπερβαίνει κατά πολύ τα 50 mg/l (όριο που επιβάλλει η οδηγία «νιτρικά άλατα» και η οδηγία 80/778/ΕΟΚ - «πόσιμο νερό» (17)). Το 1990, το εν λόγω κράτος μέλος είχε θέσει σε εφαρμογή το πρόγραμμα «Βρετάνη-καθαρό νερό», επιδοτούμενο με προϋπολογισμό 500 εκατ. FF, με στόχο τη σταθεροποίηση της ποσότητας νιτρικών αλάτων στο νερό και τη βελτίωση της ποιότητάς του. Ωστόσο, στην περιοχή αυτή εκτρέφονται πολλά εκατομμύρια χοίροι, χωρίς να υπάρχει ικανοποιητική υποδομή ούτε για την επεξεργασία ούτε για την εξάλειψη της υδαρής κόπρου.

32. Θα πρέπει να σημειωθεί η ασυνέπεια των κοινοτικών πολιτικών. Πράγματι, ορισμένες καλλιέργειες (χορτονομή, τριφύλλι, μηδική, πρωτεϊνούχα . . .) ονομάζονται «νιτροπαγίδες» και θα μπορούσαν να συμβάλουν επωφελώς στην εξάλειψη των υπερβολικών επιβαρύνσεων του εδάφους με νιτρικά άλατα. Όμως η κοινοτική βοήθεια είναι σαφώς σημαντικότερη για το ενσιρωμένο καλαμπόκι από ό,τι για αυτές τις καλλιέργειες, οι οποίες επομένως εγκαταλείπονται από τους παραγωγούς. Έτσι, από τον προϋπολογισμό του 1996 καταβλήθηκαν στους γεωργούς της Βρετάνης 55 εκατ. ECU για την επιδότηση της καλλιέργειας ενσιρωμένου καλαμποκιού (18). Εξάλλου, οι ενέργειες ανασύστασης των φυσικών φραχτών, που είναι πολύ σημαντικό στοιχείο για την πρόληψη και την εξάλειψη της ρύπανσης των υδάτων με νιτρικά άλατα, δεν επιδοτούνται από την Επιτροπή στις περιοχές του στόχου 2, και κυρίως στην περιοχή Cτtes d'Armor, όπου τα προβλήματα με τις ουσίες αυτές είναι οξύτερα.

33. Ένας από τους συνεταιρισμούς που επισκέφθηκε το Συνέδριο συγκεντρώνει 1 500 κτηνοτρόφους οι οποίοι εκτρέφουν σχεδόν 3 εκατ. χοίρους το χρόνο. Μεταξύ των κτηνοτρόφων αυτών, μόνο δύο διέθεταν σταθμούς καθαρισμού. Για τον ίδιο αυτό συνεταιρισμό είχε προβλεφθεί από το ΕΤΠΑ στα πλαίσια του στόχου αριθ. 2 επιχορήγηση ύψους 72 000 ECU (504 600 FF) για την κατασκευή πειραματικού σταθμού καθαρισμού, ο οποίος για τεχνικούς και βακτηριολογικούς λόγους εγκαταλείφθηκε κατά την πορεία της κατασκευής. Έτσι οι ενισχύσεις του ΕΤΠΑ μειώθηκαν βάσει των επιλέξιμων δαπανών σε 62 784 ECU (440 011 FF).

34. Το γαλλικό πρόγραμμα δράσης που αφορά τις ευπρόσβλητες ζώνες βρίσκεται ακόμα υπό εκπόνηση. Θα έπρεπε να είχε τελειώσει στις 31 Δεκεμβρίου 1995. Καθιερώθηκε ένα πρόγραμμα ελέγχου της ρύπανσης γεωργικής προέλευσης (PMPOA) και καταρτίστηκε ένας χάρτης με τα επονομαζόμενα καντόνια που παρουσιάζουν «διαρθρωτικό πλεόνασμα» (με απορρίψεις οργανικών αποβλήτων πάνω από 170 kg/ha). Πρέπει ωστόσο να υπογραμμιστεί ότι αυτές οι στατιστικές δεν λαμβάνουν υπόψη τους παρά μόνο τις τρέχουσες απορρίψεις οργανικών αποβλήτων γενικώς και νιτρικών αλάτων ειδικώς, χωρίς να εξετάζεται η υδρολογική ευπάθεια των αντίστοιχων ζωνών και χωρίς να έχει πραγματοποιηθεί μελέτη επί του θέματος.

35. Στη Βρετάνη, οι ενισχύσεις του ΕΤΠΑ συνίστανται, σε ορισμένες περιπτώσεις, στη χρηματοδότηση σχεδίων πειραματικής φύσης που αφορούν τη βιομηχανία γεωργικών προϊόντων διατροφής, ορισμένα εκ των οποίων κατέληξαν σε ολική ή μερική αποτυχία λόγω του πειραματικού τους χαρακτήρα. Η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε συνδυάσει τη χρηματοδότηση των σχεδίων αυτών με μέτρα ανταλλαγής εμπειριών και, σε συντονισμό με το κράτος μέλος, να εξασφαλίσει καλύτερη διάδοση των αποτελεσμάτων αυτών των πειραματικών εφαρμογών, όχι μόνο σε περιφερειακό και νομαρχιακό επίπεδο αλλά και σε εθνικό.

36. Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά τα γαλλικά ΕΠ του στόχου αριθ. 2, η Επιτροπή απέκλειε συστηματικά κάθε σχέδιο επεξεργασίας αστικών λυμάτων, κάθε επένδυση γεωργικής φύσης και επέκρινε τον υπερβολικά μεγάλο αριθμό πειραματικών σχεδίων που υπέβαλε το εν λόγω κράτος μέλος. Το σχέδιο του ενιαίου εγγράφου προγραμματισμού (DOCUP) του στόχου αριθ. 2 (περίοδος 1994-1996) που παρουσίασε η περιφέρεια της Βρετάνης εστιαζόταν αρχικά σε δύο άξονες και επτά μέτρα. Μετά τις τροποποιήσεις που επέφερε η Επιτροπή, απαρτιζόταν από 27 μέτρα κατανεμημένα σε πέντε άξονες. Υπό τις συνθήκες αυτές, τα χρηματοδοτούμενα σχέδια είναι πολύ περιορισμένων διαστάσεων και το αναμενόμενο αποτέλεσμα της υλοποίησής τους ως προς τη βελτίωση του περιβάλλοντος είναι εξαιρετικά πενιχρό.

37. Αυτός ο διασκορπισμός των πιστώσεων του ΕΤΠΑ σε διαφόρων ειδών παρεμβάσεις, σε συνδυασμό με τα λιγοστά περιβαλλοντικά σχέδια που χρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ στην περιφέρεια αυτή, και με την απουσία μιας πραγματικής πολιτικής διάδοσης των αποτελεσμάτων των πρότυπων πειραματικών ενεργειών που έχουν ήδη χρηματοδοτηθεί, αντιτίθεται στους στόχους των οποίων την επίτευξη επιθυμεί η Επιτροπή στον τομέα της ποιότητας των υδάτων.

Οδηγία σχετικά με την ιλύ

38. Η εφαρμογή της οδηγίας σχετικά με την ιλύ είναι στενά συνδεδεμένη με την εφαρμογή της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων, εφόσον η αύξηση του αριθμού των σταθμών καθαρισμού θα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της παραγόμενης ιλύος. Ο πίνακας 4 του Τεχνικού Παραρτήματος παρουσιάζει τις σημαντικότερες απαιτήσεις εφαρμογής στις οποίες πρέπει να ανταποκριθούν τα κράτη μέλη. Σύμφωνα με έρευνα που διεξήγαγε η Επιτροπή το 1994 (19), κάθε χρόνο παράγονται στην ΕΕ 6,5 εκατ. τόνοι ιλύος. Το 40 % περίπου της ιλύος που παράγεται στην ΕΕ προέρχεται από το 1,3 % των σταθμών καθαρισμού, από τα αστικά κέντρα με ι.π. άνω των 100 000 (βλέπε Πίνακα 9 του Τεχνικού Παραρτήματος). Επομένως, είναι απαραίτητο να βελτιωθούν τεχνικώς οι σταθμοί καθαρισμού στα μεγάλα αστικά κέντρα, προκειμένου να παράγουν επεξεργασμένη ιλύ που θα χρησιμοποιείται ως οργανικό λίπασμα, το οποίο να είναι συμβατό με τους όρους της οδηγίας.

39. Η ιλύς που παράγει ο σταθμός καθαρισμού, ανάλογα με την ποιότητά της, είτε αποθηκεύεται σε επιλεγμένους χώρους υγειονομικής ταφής (40 %), είτε χρησιμοποιείται στη γεωργία (37 %), είτε αποτεφρώνεται (11 %). Ένα μέρος της απορρίπτεται στη θάλασσα (6 %), πρακτική που θα απαγορευθεί μετά το 1998 (20). Το 2005, η παραγωγή αναμένεται να φθάσει τα 10,1 εκατ. τόνους ανά έτος (αύξηση 15,5 %), λόγω της εφαρμογής της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων.

40. Σε πολλά από τα κράτη μέλη η χρησιμοποίηση επεξεργασμένης ιλύος στη γεωργία παρουσιάζει προβλήματα σχετικά με την ποσότητα ή την ποιότητά της, όπως ορίζεται στους κανονισμούς. Στη Βρετάνη (Γαλλία), η ιλύς χρησιμοποιείται επιπλέον των χημικών λιπασμάτων, πράγμα που αντιτίθεται στο στόχο της οδηγίας όσον αφορά τα όρια ρύπανσης. Στην Κορσική η επεξεργασμένη και μη επεξεργασμένη ιλύς σκορπίζεται σε χώρους που προορίζονται για τη διάθεση των δημοσίων αποβλήτων. Η μη αποτελεσματική εφαρμογή του μέτρου Envireg για την εξάλειψη των στερεών αποβλήτων - για το οποίο χρησιμοποιήθηκε μόνο το 25 % των χορηγούμενων πιστώσεων - είχε ως αποτέλεσμα την επιδείνωση της κατάστασης των στερεών αποβλήτων στη νήσο. Το ίδιο συμβαίνει με ένα σχέδιο στην Πορτογαλία, όπου η ιλύς απορριπτόνταν σε ανοιχτούς χώρους, αυξάνοντας περισσότερο τη ρύπανση.

41. Στο σταθμό επεξεργασίας υδάτων της πόλης Alviela, στην Πορτογαλία, η μη επεξεργασμένη ιλύς απορριπτόταν κοντά στο κέντρο ενός ελαιώνα. Ο σταθμός επεξεργασίας λαμβάνει τα λύματά του από ένα μεγάλο βιομηχανικό συγκρότημα στο οποίο υπάρχουν βυρσοδεψεία και το νερό περιέχει μεγάλες ποσότητες υδραργύρου.

42. Στην Ιρλανδία, υφίστατο επεξεργασία μόνο το 15 % της συνολικής παραγόμενης ιλύος (32 000 τόνοι το 1993). Το 50 % περίπου της μη επεξεργασμένης ιλύος απορρίπτεται στη θάλασσα, οξύνοντας τα προβλήματα της ρύπανσης των ακτών και της θάλασσας. Στη Γαλικία (Ισπανία) και στην Κορσική (Γαλλία), η διάθεση της ιλύος γίνεται και σε τοποθεσίες που δεν επιβλέπονται και δεν είναι κατάλληλα διαμορφωμένες, γεγονός που εγκυμονεί κινδύνους για τα υπόγεια ύδατα.

43. Η χρησιμοποίηση της ιλύος στη γεωργία συνεχίζει να αποτελεί επίμαχο ζήτημα. Σε ορισμένες περιοχές των κρατών μελών, για παράδειγμα στη Σαξονία, η χρησιμοποίησή της στη γεωργία απαγορεύεται για τους γεωργούς που συμμετέχουν στο «πρόγραμμα οικολογικής γεωργίας», και έτσι η ιλύς εξάγεται σε άλλες περιοχές. Στις περιπτώσεις που οι γεωργοί μπορούν να χρησιμοποιούν την ιλύ ως λίπασμα, υποχρεούνται να το αναφέρουν κατά την πώληση του προϊόντος τους. Αυτό έχει αρνητική επίπτωση στην αγορά και οι γεωργοί είναι πιο απρόθυμοι για τη χρησιμοποίηση επεξεργασμένης ιλύος ως λίπασματος, ακόμα και αν τους προσφέρεται δωρεάν.

44. Όπως και στην περίπτωση της οδηγίας «νιτρικά άλατα», οι μελέτες που πραγματοποίησε η Επιτροπή επί του θέματος δεν αποτέλεσαν αντικείμενο ικανοποιητικής διάδοσης και εκμετάλλευσης, ούτε από τις υπηρεσίες της ούτε από τα κράτη μέλη. Επομένως δεν κατέστη δυνατό να αποδειχθούν τα αποτελέσματα που θα μπορούσαν να προκύψουν από τη χρησιμοποίηση της επεξεργασμένης ιλύος ως λιπάσματος από τους γεωργούς.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ ΔΑΠΑΝΕΣ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ

Εκτέλεση του προϋπολογισμού

45. Το σημαντικότερο μέρος των συνεισφορών από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για περιβαλλοντικά σχέδια υποδομής είναι οι συνεισφορές των διαρθρωτικών ταμείων, των οποίων το μεγαλύτερο μέρος αποτελούν οι συνεισφορές από το ΕΤΠΑ (8 421 εκατ. ECU). Επίσης, διαθέτει κεφάλαια το Ταμείο Συνοχής (3 791 εκατ. ECU) και το ΕΓΤΠΕ-Προσανατολισμός (331 εκατ. ECU). Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) παρέχει συνδρομή για την εκπαίδευση και την κατάρτιση σε περιβαλλοντικά θέματα (692 εκατ. ECU) (21). Κάποια συνδρομή παρέχεται επίσης από το χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον (LIFE) για καινοτόμα σχέδια (292 εκατ. ECU).

46. Σε γενικές γραμμές, δεν υπάρχουν ακριβή δεδομένα σχετικά με τα έργα και τις δαπάνες που συνεπάγεται η επεξεργασία των λυμάτων, επειδή οι συνεισφορές των διαρθρωτικών ταμείων για τα εν λόγω έργα υποδομής δεν προσδιορίζονται στα διάφορα ΕΠ. Κατά συνέπεια, τα στοιχεία που παρέχονται στον Πίνακα 2 είναι συνολικές εκτιμήσεις στο επίπεδο του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης (ΚΠΣ). Το Συνέδριο δεν μπόρεσε να βρει σχεδόν κανένα δημοσιονομικό στοιχείο σχετικά με τις περιβαλλοντικές δαπάνες, ιδίως στον τομέα των λυμάτων, στην πέμπτη ετήσια έκθεση της Επιτροπής, όπου εξετάζονται τα πρώτα αποτελέσματα της μεταρρύθμισης των διαρθρωτικών ταμείων (22). Η έβδομη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των διαρθρωτικών ταμείων περιέχει μερικές πληροφορίες για την επεξεργασία των λυμάτων, αν και δεν είναι ούτε μεθοδικές ούτε συγκεκριμένες, παρά τη σπουδαιότητα της πολιτικής και των σχετικών χρηματικών ποσών.

47. Οι σχετικές με το περιβάλλον δαπάνες του Ταμείου Συνοχής (βλέπε Πίνακα 3) από το 1993 μέχρι το 1996 ήταν περίπου 1 847 εκατ. ECU, αντιπροσωπεύοντας το 48,7 % των πόρων του Ταμείου. Οι αναλήψεις υποχρεώσεων για σχέδια επεξεργασίας υδάτων κατά την ίδια περίοδο ήταν 1 502 εκατ. ECU, αντιπροσωπεύοντας το 39,6 % των αναλήψεων υποχρεώσεων του Ταμείου για περιβαλλοντικούς σκοπούς ή το 18,8 % των συνολικών διαθέσιμων πόρων του Ταμείου.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

48. Στην κοινοτική πρωτοβουλία Envireg χορηγήθηκαν 500 εκατ. ECU (τιμές του 1990) για την περίοδο από το 1989 μέχρι το 1993, για τη χρηματοδότηση περιβαλλοντικών σχεδίων στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες της ΕΕ. Το 70 % περίπου των πόρων της χορηγήθηκαν για συστήματα επεξεργασίας λυμάτων (23). Ως επίσημη προθεσμία πληρωμών για την πρωτοβουλία Envireg είχε οριστεί το τέλος του 1995.

49. Οι συνεισφορές του ΕΓΤΠΕ-Προσανατολισμός στον τομέα της επεξεργασίας των υδάτων εντοπίζονται κυρίως στο πλαίσιο του στόχου 1 και του στόχου 5(β) του ΕΠ και της Envireg.

50. Όπως και στην περίπτωση των σχεδίων στα πλαίσια του ΕΤΠΑ, ο αριθμός των σχεδίων που σχετίζονται με την επεξεργασία των αγροτικών λυμάτων είναι σπάνια γνωστός σε επίπεδο Επιτροπής. Η ανάλυση του ΕΠ «Γεωργική Ανάπτυξη» στη Βόρεια Ιρλανδία δείχνει ότι, μεταξύ των τεσσάρων υποπρογραμμάτων του, το ένα περιέχει ένα μέτρο σχετικά με το πρόβλημα των μολυσμένων υδάτων σε αγροτικό περιβάλλον, συνολικού κόστους 25,1 εκατ. ECU, εκ των οποίων τα 6 εκατ. ECU χρηματοδοτούνται από το ΕΓΤΠΕ-Προσανατολισμός, ενώ δύο άλλα μέτρα αφορούν τη χωριστή επεξεργασία των ομβρίων υδάτων και των αποβλήτων. Τα εν λόγω μέτρα αφορούν αντιστοίχως 1 158 και 4 782 δικαιούχους. Το παράδειγμα αυτό φανερώνει την επιλογή της Επιτροπής να χρηματοδοτήσει πολυάριθμα μικρά σχέδια. Η επιλογή αυτή αυξάνει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Επιτροπή για να εξασφαλίσει την αποτελεσματική παρακολούθηση των σχεδίων που χρηματοδοτεί.

51. Το κονδύλιο του προϋπολογισμού Β4-3040 (πέμπτο περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης) προορίζεται για τη χρηματοδότηση ενός μεγάλου φάσματος δραστηριοτήτων, όπως συμβάσεις μελετών, χρηματικές συνεισφορές, επιχορηγήσεις, τεχνική βοήθεια, δημοσιεύσεις, διασκέψεις, κλπ. Όλες αυτές οι δραστηριότητες στοχεύουν στη διευκόλυνση της υλοποίησης των στόχων του πέμπτου προγράμματος δράσης. Ο Πίνακας 4 δείχνει ότι οι δαπάνες που έχουν σχέση με το νερό (συμπεριλαμβανομένης της επεξεργασίας των λυμάτων και της ύδρευσης) αντιπροσωπεύουν το 9 και 9,5 % του συνόλου των πιστώσεων αναλήψεων υποχρεώσεων και των πιστώσεων πληρωμών αντιστοίχως για την τριετία 1994, 1995 και 1996. Επιπλέον, από τις αναλήψεις υποχρεώσεων που αφορούσαν σχέδια στον τομέα των υδάτων χρησιμοποιήθηκε ουσιαστικά μόνο το 40 %.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Ανεπάρκεια δεδομένων

52. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ της ορολογίας που χρησιμοποιεί η Επιτροπή και της ορολογίας που χρησιμοποιούν άλλοι οργανισμοί για κάποιους ορισμούς στις οδηγίες και τους κανονισμούς. Η χρήση ενιαίας ορολογίας είναι ουσιώδης, όχι μόνο για επιστημονικούς σκοπούς αλλά και για την κατάρτιση καταστάσεων σχετικά με τη ρύπανση των υδάτων, τις οποίες απαιτούν όλες οι σημαντικές οδηγίες.

53. Επιπλέον, η έλλειψη σαφών δεδομένων είναι ιδιαιτέρως σοβαρή στην περίπτωση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), όπου η Επιτροπή (ΓΔ XVI) δεν διαθέτει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με το ποσό των συνεισφορών του στη βελτίωση της επεξεργασίας των αστικών λυμάτων στο πρώτο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (ΚΠΣ 1989-93).

Έλλειψη ειδικών δεδομένων

54. Τα διαθέσιμα δεδομένα σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος αναφέρονται μόνο στα ποσά που προβλέπονται από το σύνολο των διαρθρωτικών ταμείων, χωρίς κατανομή κατά είδος ταμείου και κατά επιλέξιμη περιφέρεια. Τα ποσά που προβλέπονται στα ΚΠΣ του στόχου αριθ. 1 είναι μόνο όσα προβλέπονται στον ειδικό άξονα «περιβάλλον» και δεν λαμβάνουν υπόψη τους άλλα ποσά που είναι κατανεμημένα σε άλλους άξονες, οι οποίοι μπορούν επίσης να περιλαμβάνουν δράσεις προστασίας του περιβάλλοντος. Τα ποσά που προβλέπονται στα ΚΠΣ των στόχων αριθ. 2 και 5β) είναι δύσκολο να προσδιοριστούν, γιατί είναι κατανεμημένα σε διάφορους άξονες. Δεν υπάρχουν δεδομένα για τις δράσεις που βρίσκονται ήδη υπό εκτέλεση (Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα (ΜΟΠ), Εθνικά Προγράμματα Κοινοτικού Ενδιαφέροντος (ΕΠΚΕ), ενέργειες εκτός ποσοστώσεων, κλπ.). Στα πλαίσια των εκ των υστέρων αξιολογήσεων του ΚΠΣ 1989-1993, δεν διεξήχθη ειδική αξιολόγηση στον τομέα καθαρισμού των λυμάτων.

55. Στο νέο ΚΠΣ 1994-1999, για τον τομέα του καθαρισμού των λυμάτων, η κατάσταση είναι παρόμοια με την κατάσταση που επικρατούσε κατά το παλαιό ΚΠΣ. Συνεχίζουν να μην υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα για τις περιφέρειες του στόχου αριθ. 1 στο Βέλγιο, τις Κάτω Χώρες και την Πορτογαλία. για τις περιφέρειες του στόχου αριθ. 2 στο Βέλγιο, την Ισπανία, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο. για το σύνολο του στόχου αριθ. 5 β). Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν κατανέμονται κατά επιλέξιμες περιφέρειες, εκτός από την περίπτωση της Ιταλίας και της Γαλλίας (στόχος αριθ. 2), και δεν γίνεται διάκριση μεταξύ μέτρων εξυγίανσης (λύματα, παράλια) και διανομής (άρδευση, δίκτυα) για την Ισπανία και την Ιταλία (στόχος αριθ. 1). Μόνο στα πλαίσια του νέου προγραμματισμού (1994-1999), η Επιτροπή διεξήγαγε μια σειρά μελετών για να καθορίσει ταυτοχρόνως τις ανάγκες για επενδύσεις έργων υποδομής στον τομέα του καθαρισμού των υδάτων και το κόστος εφαρμογής τριών περιβαλλοντικών οδηγιών, στις οποίες συγκαταλέγεται και η οδηγία 91/271/ΕΟΚ (24). Ωστόσο, οι μελέτες αυτές προσέκρουσαν στην έλλειψη εθνικών στατιστικών και οδήγησαν σε εκτιμήσεις ανομοιογενείς και ελλιπείς, τις οποίες η Επιτροπή δεν μπορεί να εκμεταλλευθεί εύκολα.

56. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα πρέπει να μεριμνήσουν ιδιαιτέρως για την εναρμόνιση των δεδομένων, ιδίως όταν τα στοιχεία πρόκειται να χρησιμοποιηθούν για να παρουσιάσουν την πρόοδο που έχει σημειωθεί ή/και την ανάγκη για περαιτέρω επενδύσεις. Διαφορετικές πηγές δεδομένων δείχνουν διαφορετικά ποσοστά πληθυσμού που εξυπηρετείται από συστήματα καθαρισμού ή αποχετευτικά δίκτυα (βλέπε Πίνακες 7 και 8 του Τεχνικού Παραρτήματος).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Συμμόρφωση με την οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων

57. Το άρθρο 7 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2081/93 του Συμβουλίου σχετικά με τα διαρθρωτικά ταμεία και το άρθρο 8 του κανονισμού για την ίδρυση του Ταμείου Συνοχής (25) διευκρινίζουν ότι η χορήγηση κοινοτικής ενίσχυσης καθορίζεται από την τήρηση όλων των κοινοτικών ρυθμίσεων σε θέματα περιβάλλοντος. Αυτό τονίζεται στα σχέδια καθαρισμού των υδάτων, για τα οποία οι αποφάσεις χορήγησης ενίσχυσης από το Ταμείο Συνοχής αναφέρονται συχνά στην οδηγία 91/271/ΕΟΚ. Οι ίδιες αναφορές συναντώνται επίσης σε διάφορα μέτρα ή υποπρογράμματα που συγχρηματοδοτούνται στο πλαίσιο των χρηματοδοτήσεων του ΕΤΠΑ για την περίοδο προγραμματισμού 1994-1999. Μια τέτοια ρήτρα είναι σημαντική για την τήρηση του κοινοτικού δικαίου στον τομέα του περιβάλλοντος, αλλά έχει νόημα μόνο αν πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις:

- η ρήτρα πρέπει να έχει καταναγκαστική ισχύ 7

- η Επιτροπή πρέπει να διαθέτει μέσα για να ελέγχει την τήρηση της ρήτρας στο επίπεδο των συγχρηματοδοτούμενων σχεδίων.

58. Η υποχρέωση των κρατών μελών να συμμορφωθούν με τους όρους της οδηγίας απορρέει από το άρθρο 19 (παράγραφος 1), που ορίζει την 30ή Ιουνίου 1993 ως προθεσμία συμμόρφωσης με την οδηγία αυτή. Η διάταξη αυτή ισχύει τόσο για τα κράτη μέλη που έχουν μεταφέρει την οδηγία όσο και για αυτά που δεν την έχουν μεταφέρει ακόμα. Τα σχέδια που συγχρηματοδοτούνται από το χρηματοδοτικό μέσο και κατόπιν από το Ταμείο Συνοχής πρέπει να συμμορφώνονται με τους όρους της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ, δεδομένου ότι τόσο η οδηγία αυτή όσο και ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 792/93 του Συμβουλίου σχετικά με το χρηματοδοτικό μέσο τέθηκαν σε ισχύ κατά τη διάρκεια του έτους 1993.

59. Όσον αφορά την κοινοτική πρωτοβουλία (ΚΠ) Envireg, η οποία εγκρίθηκε το Μάιο του 1990, είχε συμφωνηθεί στο πλαίσιο των διαπραγμετεύσεων μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών ότι, στο μέτρο του δυνατού, τα σχέδια που αφορούσαν τους σταθμούς καθαρισμού θα ήταν σύμφωνα με τους όρους της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ. Ωστόσο, δεν συμμορφώνονται με την οδηγία τα ακόλουθα σχέδια:

α) το σχέδιο για τον υποθαλάσσιο αποχετευτικό αγωγό στην περιοχή La Coruρa (Ισπανία) πραγματοποιεί μόνο προεπεξεργασία, ενώ ο τύπος που απαιτεί η οδηγία είναι δευτεροβάθμια επεξεργασία 7

β) ο σταθμός καθαρισμού του Funchal στη νήσο Μαδέρα (Πορτογαλία) είναι περιορισμένων διαστάσεων (μπορεί να επεξεργαστεί μόνο το 60 με 70 % του όγκου των λυμάτων του πολεοδομικού συγκροτήματος) 7 πρόκειται μόνο για σταθμό πρωτοβάθμιας επεξεργασίας ενώ, σύμφωνα με τους όρους της οδηγίας, θα έπρεπε να είναι σταθμός δευτεροβάθμιας επεξεργασίας 7

γ) όσον αφορά το σταθμό καθαρισμού της περιοχής Mola di Bari (Ιταλία), οι απορρίψεις λυμάτων δεν τηρούν τους κανόνες που ορίζει η οδηγία.

Η κοινοτική συνεισφορά για τα εν λόγω σχέδια ανέρχεται σε 12,7 εκατ. ECU.

60. Το ίδιο πρόβλημα τίθεται και για άλλα σχέδια που χρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ (στα πλαίσια του παλαιού ΚΠΣ 1989-1993), τα οποία ξεκίνησαν από το 1990 και ολοκληρώθηκαν μετά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της οδηγίας, χωρίς ωστόσο να είναι σύμφωνα με αυτήν.

61. Πρόκειται κυρίως για τα ακόλουθα σχέδια:

α) «Ολοκληρωμένη εξυγίανση του Arteixo» (Ισπανία) που προβλέπει μόνο προεπεξεργασία, παρόλο που απαιτείται δευτεροβάθμια επεξεργασία 7

β) «συλλεκτήριος αγωγός και υποθαλάσσιος αποχετευτικός αγωγός του Nigran» (Ισπανία), με το οποίο οι απορρίψεις γίνονται απευθείας στο υδάτινο περιβάλλον χωρίς καμία προεπεξεργασία, σε αντίθεση με όσα προβλέπονται στο άρθρο 4 της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ 7

γ) ο σταθμός καθαρισμού της λιμνοθάλασσας της Biguglia (Γαλλία) δεν πληροί τις προδιαγραφές ποιότητας που προβλέπονται στο παράρτημα Ι της οδηγίας. Για το σχέδιο αυτό θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί το ενδεχόμενο συμπληρωματικών επενδύσεων της τάξης των 22 εκατ. FF, προκειμένου να πληρούνται οι απαιτούμενες από την οδηγία προδιαγραφές.

Η κοινοτική συνεισφορά για τα προαναφερθέντα σχέδια ήταν 7,2 εκατ. ECU. Παρόμοιες περιπτώσεις συναντώνται στα πλαίσια του Ταμείου Συνοχής: για παράδειγμα, όσον αφορά τη λειτουργία του σταθμού καθαρισμού της λεκάνης της Alviela (βλ. επίσης σημείο 41), του οποίου ο εκσυγχρονισμός χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Συνοχής. Η Επιτροπή πληροφορήθηκε από τις πορτογαλικές αρχές ότι δεν είχαν ακόμα τηρηθεί τα κριτήρια ποιότητας που όριζε η οδηγία και υποβλήθηκε νέα αίτηση επαναπρογραμματισμού, προκειμένου να τηρηθούν οι απαιτούμενες παράμετροι. Πράγματι, ο σταθμός αυτός έχει μικρότερες διαστάσεις σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες της ζώνης που συγκεντρώνει σημαντικό αριθμό εργοστασίων βυρσοδεψίας. Η κοινοτική συνεισφορά για το εν λόγω σχέδιο ανέρχεται σε 4,9 εκατ. ECU.

62. Συμπερασματικά, και όπως έχει ήδη επισημάνει το Συνέδριο, είναι λυπηρό το γεγονός ότι ξεκίνησαν συγχρηματοδοτούμενα έργα για νέους σταθμούς καθαρισμού λυμάτων, χωρίς να ληφθούν υπόψη οι όροι της οδηγίας αυτής (26). Θα πρέπει λοιπόν, βραχυπρόθεσμα, να πραγματοποιηθούν συμπληρωματικές εργασίες που θα επιφέρουν αύξηση του κόστους των επενδύσεων, προκειμένου οι εν λόγω σταθμοί, που έχουν ωστόσο κατασκευαστεί πρόσφατα, να είναι σύμφωνοι με τις απαιτούμενες από την οδηγία προδιαγραφές.

Απόδοση των σχεδίων

63. Το Συνέδριο διεξήγαγε έλεγχο σε 67 σχέδια κατασκευής σταθμών επεξεργασίας λυμάτων και αποχετευτικών δικτύων. Το συνολικό κόστος τους είναι σχεδόν 467,7 εκατ. ECU και η συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν 291,7 εκατ. ECU (βλέπε Πίνακα 5).Τα σχέδια αυτά συγχρηματοδοτήθηκαν από το ΕΤΠΑ, το Ταμείο Συνοχής, το ΕΓΤΠΕ-Προσανατολισμός και το LIFE. Στα παρακάτω σημεία εξετάζεται η συνεισφορά των σχεδίων ως προς τις ανάγκες των εξυπηρετούμενων οικισμών, η ακρίβεια των εκτιμήσεων του κόστους και η επιλεξιμότητα των υποβληθεισών δαπανών.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Απαρχαιωμένος σχεδιασμός των σχεδίων

64. Πολυάριθμα σχέδια είχαν σχεδιαστεί πολύ πριν αρχίσει η κατασκευή τους και δεν προσαρμόστηκαν πάντα έτσι ώστε να ληφθεί υπόψη η αύξηση του πληθυσμού και της ρύπανσης ή οι τεχνολογικές αλλαγές.

65. Κατά συνέπεια, στις περισσότερες περιπτώσεις, το μέγεθος ή η τεχνική δυναμικότητα των εν λόγω σταθμών επεξεργασίας υδάτων δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες των εξυπηρετούμενων οικισμών. Το Συνέδριο εντόπισε τέτοιες περιπτώσεις σε αρκετά κράτη μέλη. Στην Ελλάδα, ένας σταθμός καθαρισμού κατασκευάστηκε χωρίς να ληφθούν υπόψη, στο αρχικό στάδιο, δύο εργοστάσια κατεργασίας δέρματος που βρίσκονταν πολύ κοντά, ένα σφαγείο και τα ξενοδοχεία που ανεγείρονταν στην περιοχή. Τα λύματα των εργοστασίων, τα οποία απέχουν 400 μ. από το σταθμό καθαρισμού, απορρίπτονταν στη θάλασσα χωρίς καμία επεξεργασία. Παρατηρήθηκε ότι ο δικαιούχος ζήτησε και έλαβε πρόσθετα κεφάλαια για να συνδέσει τις ρυπογόνες μονάδες με το σταθμό καθαρισμού. Το κόστος του σχεδίου αυτού ανέρχεται σε 6,1 εκατ. ECU.

66. Για την κατασκευή ενός σταθμού καθαρισμού στην Ιταλία, τα αρχικά σχέδια χρονολογούνταν από το 1988, αλλά οι τεχνικές πτυχές του έργου έπρεπε να επανεξεταστούν λόγω δημοσιονομικών περιορισμών, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα την κατασκευή ενός σταθμού με ανεπαρκή ικανότητα επεξεργασίας για τις ανάγκες της πόλης.

67. Το σχέδιο Funchal-SRESA στην Πορτογαλία επέτρεπε την επεξεργασία μόνο του 60 με 70 % των αστικών λυμάτων. Επιπλέον, είχε σχεδιαστεί ως σταθμός πρωτοβάθμιας επεξεργασίας, ενώ θα έπρεπε να είναι σταθμός δευτεροβάθμιας επεξεργασίας. Το συνολικό κόστος ανερχόταν σε 9,6 εκατ. ECU.

68. Σε ένα αποχετευτικό δίκτυο και ένα σταθμό επεξεργασίας λυμάτων υπό κατασκευή στη Γαλικία, οι συλλεκτήριοι αγωγοί που είχαν σχεδιαστεί δεν ήταν επαρκείς για τη συνολική ποσότητα των εισερχόμενων ομβρίων υδάτων. Επιπλέον, τα θαλάσσια ύδατα εισέρχονταν στον κύριο συλλεκτήριο αγωγό και δημιουργούσαν προβλήματα στη λειτουργία των αντλιοστασίων. Αυτό θα επηρεάσει αργότερα τη λειτουργία του ίδιου του σταθμού καθαρισμού. Το κόστος του σχεδίου ανερχόταν σε ± 4,7 εκατ. ECU.

Θεώρηση του προβλήματος των ομβρίων υδάτων και των βιομηχανικών λυμάτων

69. Τα σχέδια εξυγίανσης πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τα προβλήματα που δημιουργούν τα όμβρια ύδατα στη συλλογή και την επεξεργασία των λυμάτων. Στις περιπτώσεις ενιαίων δικτύων αποχέτευσης και στις ζώνες που είναι εκτεθειμένες σε κινδύνους πλημμύρας, η ανύψωση της στάθμης των υδάτων κατά τις βροχερές περιόδους μπορεί να προκαλέσει υπερχείλιση των αγωγών, δυσλειτουργίες στους σταθμούς καθαρισμού και σημαντική ρύπανση του υδάτινου περιβάλλοντος.

70. Στη Γαλλία, σύμφωνα με τη νομοθεσία, υποχρεωτική είναι μόνο η συλλογή των λυμάτων που προκαλούνται κατά τις περιόδους ξηρασίας, ενώ η μέριμνα για τον προσδιορισμό της ποσότητας της ρύπανσης που προκαλείται κατά τις βροχερές περιόδους και η επιλογή συλλογής και επεξεργασίας εναπόκειται στις κοινότητες, οι οποίες πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας. Επομένως, στο σχέδιο «Μεταφορές των λυμάτων προς τον σταθμό καθαρισμού της la Marana» (ΕΠ Envireg-STRIDE 1990-1993), το δίκτυο δεν είναι χωριστικό λόγω των δημοσιονομικών δυσκολιών, παρά το γεγονός ότι η κοινότητα της Biguglia βρίσκεται σε ζώνη που υφίσταται περιοδικές πλημμύρες (η εθνική οδός λειτουργεί ως φράγμα στη διοχέτευση των ομβρίων υδάτων). Κατά συνέπεια, τα όμβρια ύδατα διοχετεύονται μέσω βόθρων προς την ίδια τη λίμνη της Biguglia, χωρίς να υπόκεινται σε καμία επεξεργασία.

71. Η εκτέλεση του συνόλου σχεδόν των σχεδίων που ελέγχθηκαν στην Ισπανία από το Συνέδριο προσκρούει στην απουσία χωριστικών δικτύων για τα όμβρια ύδατα, γεγονός που προκαλεί προβλήματα εκχείλισης των λυμάτων, ρύπανσης και προβλήματα στη λειτουργία των σταθμών καθαρισμού των λυμάτων. Τα συστήματα εξυγίανσης που ελέγχθηκαν από το Συνέδριο στην Πορτογαλία είναι επίσης μεικτά.

72. Ωστόσο, όπως διαπίστωσε το Συνέδριο στη Γερμανία, μερικά συστήματα εξυγίανσης είναι χωριστικά (τα συστήματα στην περιφέρεια των πόλεων) και μεικτά, κυρίως όσα εξυπηρετούν τα αστικά κέντρα.

73. Όσον αφορά τη διοχέτευση βιομηχανικών λυμάτων στα αποχετευτικά δίκτυα και στους σταθμούς καθαρισμού αστικών λυμάτων, στο άρθρο 11 της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ διευκρινίζεται ότι τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνούν ώστε οι διοχετεύσεις αυτές να υπόκεινται σε εκ των προτέρων κανόνες ή/και στη χορήγηση ειδικών αδειών από τις αρμόδιες αρχές. Τα λύματα αυτά πρέπει να υποστούν, πριν από τη διοχέτευσή τους στο δημόσιο αποχετευτικό δίκτυο, επαρκή και εκ των προτέρων επεξεργασία, προκειμένου να έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά με τα αστικά λύματα. Αυτό γίνεται για να εξασφαλιστεί η καλή λειτουργία των σταθμών καθαρισμού και να αποτραπεί η φθορά τους, να προστατευθεί η υγεία του προσωπικού που εργάζεται στα αποχετευτικά δίκτυα και στους σταθμούς καθαρισμού και, τέλος, να εξασφαλιστεί ότι οι απορρίψεις λυμάτων δεν θίγουν το περιβάλλον. Αυτές οι εκ των προτέρων επεξεργασίες πρέπει να εξασφαλίζονται από τις ίδιες τις βιομηχανίες, κατα εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει».

74. Ωστόσο, οι έλεγχοι που διεξήγαγε το Συνέδριο επέτρεψαν να διαπιστωθεί ότι δεν τηρήθηκαν πάντα οι διατάξεις αυτές. Πρόκειται για την περίπτωση του ισπανικού σχεδίου «Δίκτυο υπονόμων της βιομηχανικής περιοχής Sabσn» (τοπικό ΕΠ στόχου 1), που προέβλεπε τη σύνδεση του δικτύου αυτού στο συλλεκτήριο αγωγό αστικών λυμάτων της πόλης Arteixo, χωρίς να λαμβάνει χώρα καμία προεπεξεργασία. Όλα τα λύματα διοχετεύονται απευθείας στη θαλάσσα μέσω του υποθαλάσσιου υπονόμου της la Coruρa. Το κόστος του σχεδίου ανέρχεται σε 14,5 εκατ. PTA.

75. Ένα άλλο ισπανικό σχέδιο, «η ολοκληρωμένη διευθέτηση του ποταμού Τάγου» στο Τολέδο, συνολικού ποσού 2 540 εκατ. PTA, εκ των οποίων η συνεισφορά του ΕΤΠΑ ήταν 1 000 εκατ. PTA, προέβλεπε μεταξύ άλλων τον εκσυγχρονισμό του σταθμού καθαρισμού των βιομηχανικών λυμάτων που προέρχονταν από τη βιομηχανική περιοχή της πόλης. Τα λύματα αυτά φθάνουν στο σταθμό καθαρισμού χωρίς καμία εκ των προτέρων επεξεργασία εκ μέρους των σχετικών βιομηχανιών 7 υπάρχει δημοτικός κανονισμός εξυγίανσης των βιομηχανικών λυμάτων, αλλά δεν εφαρμόστηκε ποτέ στην πράξη.

76. Ο έλεγχος των διοχετεύσεων των επεξεργασμένων υδάτων, είτε απευθείας στο φυσικό περιβάλλον (όπου είναι άμεσα εφαρμόσιμες οι κοινοτικές προδιαγραφές), είτε στα αστικά αποχετευτικά δίκτυα και συστήματα καθαρισμού, αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την καταπολέμηση της ρύπανσης των υδάτων. Στις άδειες εκμετάλλευσης που χορηγούν τα κράτη μέλη προβλέπεται ένα εθνικό σύστημα ελέγχου των συνθηκών απόρριψης, εκ των προτέρων και για κάθε επισήμως αναγνωρισμένη εγκατάσταση. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του ελέγχου ενός σχεδίου που χρηματοδοτούνταν από το ΕΓΤΠΕ-Προσανατολισμός στον τομέα της βιομηχανίας γεωργικών προϊόντων διατροφής στην Ιρλανδία, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι οι προδιαγραφές που όριζε η άδεια δεν τηρούνταν πάντα, χωρίς να εφαρμόζονται πραγματικές κυρώσεις (χρηματικές ή διοικητικές), οι οποίες ωστόσο προβλέπονταν από τις εθνικές ρυθμίσεις.

77. Οι έλεγχοι αυτοί εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα των εθνικών αρχών. Η Επιτροπή από την πλευρά της θα έπρεπε, κατά τη διάρκεια των ελέγχων που διενεργεί στα κράτη μέλη, να προβλέψει και να διεξάγει τέτοιου είδους επαληθεύσεις ώστε να βεβαιωθεί ότι:

α) οι σταθμοί καθαρισμού, στους οποίους εισέρχονται βιομηχανικά λύματα, ελέγχουν επί μονίμου βάσεως τις χημικές ιδιότητες των εισερχόμενων λυμάτων,

β) οι τοπικές αρχές διαθέτουν πλήρη στοιχεία σχετικά με τις επισήμως αναγνωρισμένες εγκαταστάσεις και τους ελέγχους που διεξάγονται για τις απορρίψεις τους και

γ) σε περίπτωση που χορηγούνται κοινοτικές χρηματοδοτήσεις υπέρ ιδιωτικών ή δημόσιων επιχειρήσεων που παράγουν λύματα, τα αποτελέσματα των διεξαγόμενων ελέγχων τηρούν τις προδιαγραφές που ορίζουν οι άδειες και οι κοινοτικές οδηγίες.

Το κόστος των σχεδίων - προγραμματισμένο έναντι πραγματικού κόστους

78. Οι τεχνικές αδυναμίες που παρατηρούνται στο σχεδιασμό και τον προγραμματισμό των σχεδίων οδηγούν, στις περισσότερες περιπτώσεις, σε λανθασμένες εκτιμήσεις του κόστους των εργασιών που πρόκειται να διεξαχθούν. Το πραγματικό κόστος είναι σημαντικά υψηλότερο. Σε όλα τα κράτη μέλη που διεξήχθησαν επισκέψεις και για όλα σχεδόν τα σχέδια που ελέγχθηκαν εντοπίστηκαν σημαντικές διαφορές στο κόστος. Στα παρακάτω σημεία περιγράφονται οι πιο σημαντικές περιπτώσεις υποεκτίμησης των επιλέξιμων δαπανών που διαπίστωσε το Συνέδριο.

79. Για την κατασκευή του σταθμού καθαρισμού της Μείζονος Περιφέρειας Αθηνών στην Ψυττάλεια (ΕΠ ΕΤΠΑ Αττική άξονας 1.1), την εποχή της επίσκεψης ελέγχου είχαν ολοκληρωθεί έξι βασικές συμβάσεις - που κάλυπταν το 77 % του κόστους του σχεδίου - με κόστος περίπου διπλάσιο του προγραμματισμένου ποσού [± 78,9 εκατ. ECU (22 400 εκατ. GRD) αντί των προγραμματισμένων ± 40,4 εκατ. ECU (11 500 εκατ. GRD)].

80. Στην Ισπανία, το Γενικό Υδρολογικό Σχέδιο για τη Γαλικία (PHGC), που καταρτίστηκε από τις περιφερειακές αρχές το 1990, περιλάμβανε επενδύσεις ύψους ± 19,6 εκατ. ECU (3 125 εκατ. PTA) για το πρόγραμμα αντιρρυπαντικής προστασίας στην περιοχή Ria de La Coruρa. Το 1994, το αναθεωρημένο περιφερειακό σχέδιο προέβλεψε επενδύσεις ύψους ± 39,2 εκατ. ECU (6 245 εκατ. PTA) για το ίδιο πρόγραμμα, οι οποίες αντιπροσωπεύουν αύξηση κατά 100 % σε σχέση με το αρχικό σχέδιο. Παρά το γεγονός ότι οι διάφορες προβλέψεις δεν είναι πραγματικά συγκρίσιμες - διότι θα έπρεπε να λαμβάνεται υπόψη ο πληθωρισμός, η προσθήκη νέων σχεδίων και οι απαιτήσεις που θέσπισε η οδηγία 91/271/ΕΟΚ - θα πρέπει να παρατηρηθεί ότι μεγάλο μέρος των αυξήσεων σε σχέση με τις προβλέψεις οφείλεται στις μεγάλες καθυστερήσεις κατά την εκτέλεση, οι οποίες προκαλούνται για πάμπολλους λόγους: τεχνικούς, νομικούς (απαλλοτριώσεις) και δημοσιονομικούς. Παρόμοιες παρεκκλίσεις από το αρχικό σχέδιο παρατηρήθηκαν στο πρόγραμμα «Ria de Vigo», το οποίο αυξήθηκε από ± 67,2 εκατ. ECU (10 700 εκατ. PTA) σε ± 177,1 εκατ. ECU (28 200 εκατ. PTA) (163 %), και στο πρόγραμμα «Ria de Arousa», το οποίο αυξήθηκε από ± 29,5 εκατ. ECU (4 697 εκατ. PTA) σε ± 51,3 εκατ. ECU (8 167 εκατ. PTA) (73 %). Οι αυξήσεις του πραγματικού κόστους των σχεδίων εξετάζονται στο σημείο 86.

81. Στην Ιρλανδία, για την κατασκευή του σταθμού καθαρισμού στο Dingle (ΕΠ Envireg), το τελικό ποσό της δαπάνης ήταν ± 6,1 εκατ. ECU (4,9 εκατ. IRL), σε σύγκριση με το προγραμματισμένο ποσό των ± 4,1 εκατ. ECU (3,3 εκατ. IRL), γεγονός που αντιπροσωπεύει αύξηση του προγραμματισμένου κόστους κατά 45 %.

82. Σε ένα γαλλικό σχέδιο, το προγραμματισμένο κόστος για την κατασκευή ενός μικρού σταθμού καθαρισμού λυμάτων, χρηματοδοτούμενου από το ΕΓΤΠΕ-Προσανατολισμός (Εταιρεία χοιροσφαγείων ABERA), ήταν 93 000 ECU (0,6 εκατ. FF). Το τελικό κόστος του σταθμού, μετά από πολυάριθμες τεχνικές βελτιώσεις, ανήλθε σε ± 0,9 εκατ. ECU (6 εκατ. FF), ήταν δηλαδή 10 φορές υψηλότερο από τις υπολογιζόμενες δαπάνες.

83. Τέλος, όσον αφορά το σταθμό καθαρισμού του Meiίen στη Γερμανία (ΕΤΠΑ ΕΠ Σαξονία), το κόστος «διορθώθηκε» προς τα άνω από τους μηχανικούς για συμπληρωματικά έργα. Ωστόσο, οι αλλαγές αυτές παρέμειναν κάτω από το όριο του 10 %, πάνω από το οποίο, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο [παράγραφος 2 (3.2) μέρος Β των κατευθυντήριων γραμμών για τις δημόσιες συμβάσεις έργων-VOB], θα έπρεπε να γίνει επαναδιαπραγμάτευση νέων τιμών. Ωστόσο, σε αντίθεση με την άποψη της Επιτροπής, το Συνέδριο εκτιμά ότι για το ίδιο σχέδιο θα μπορούσαν να είχαν γίνει σημαντικές οικονομίες, χωρίς να μειωθεί η αποδοτικότητα του σταθμού. Συγκεκριμένα, είναι περιττή και άτοπη η κατασκευή αποθήκης και ενός αριθμού στοών κάτω από ολόκληρο το σταθμό, με σκοπό την άμεση πρόσβαση σε όλους τους αγωγούς και τις δεξαμενές (δεξαμενές οξείδωσης /νιτροποίησης κλπ.), μέσω μεγάλων και καλά θερμαινόμενων διαδρόμων. Αυτό είναι το μόνο έργο για τον καθαρισμό των λυμάτων, μεταξύ αυτών που επισκέφθηκε το Συνέδριο, το οποίο περιλαμβάνει τέτοιες εγκαταστάσεις.

84. Το Συνέδριο αναγνωρίζει τη δυσκολία της υλοποίησης σημαντικών έργων υποδομής χωρίς αυξήσεις στο κόστος. Προγραμματίζονται και εγκρίνονται τροποποιήσεις των τιμών με όλες τις μορφές βραχυπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου τεχνικού σχεδιασμού. Τυπικά, το αυξημένο κόστος δεν καταλήγει άμεσα σε αυξημένη κοινοτική στήριξη. Ωστόσο, σημαντικές αλλαγές στο κόστος αποτελούν σαφή ένδειξη χαλαρού προγραμματισμού και διαχείρισης των σχεδίων και καθυστερήσεων στη διεξαγωγή των σχεδίων. Οι καθυστερήσεις καταλήγουν, στις περισσότερες περιπτώσεις, σε αυξημένο κόστος.

Καθυστερήσεις στην εφαρμογή των σχεδίων και οι συνέπειές τους στην αύξηση του κόστους

85. Υπάρχει στενή σχέση μεταξύ των καθυστερήσεων που παρατηρούνται στην εκτέλεση των σχεδίων και των αυξήσεων στο κόστος κατασκευής.

86. Στη Γαλλία, ένα σχέδιο χρηματοδοτούμενο από το Μεσογειακό Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα (ΜΟΠ) για την αντιρρυπαντική προστασία της λιμνοθάλασσας της Biguglia ξεκίνησε το 1991, παρόλο που οι αρχικές μελέτες είχαν εκπονηθεί το 1986. Στα ίδια πλαίσια, για ένα άλλο σχέδιο χρηματοδοτούμενο από το Envireg, ορισμένα έργα θα έπρεπε να είχαν τελειώσει εντός τριών μηνών (Σεπτέμβριο 1992). Στην πραγματικότητα, ολοκληρώθηκαν μετά από 21 μήνες (Ιούνιο 1994). Για το σχέδιο αυτό, παραγγέλθηκαν έργα και έγιναν διαγωνισμοί για ποσό 0,7 εκατ. FF μετά την προθεσμία για τις αναλήψεις υποχρεώσεων. Το ίδιο ισχύει και για τις διαδικασίες διαγωνισμού για ένα άλλο σχέδιο που χρηματοδοτήθηκε από το Ολοκληρωμένο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα (ΟΕΠ) Κορσικής 1990-1993 με ποσό 1,4 εκατ. FF. Καθυστέρησε επίσης η έναρξη του σχεδίου για τα έργα καθαρισμού λυμάτων της πόλης Ajaccio. Παρόλο που οι προκαταρκτικές μελέτες χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΠ Envireg το 1991, μόλις το 1993 δόθηκε εντολή για την εκτέλεσή τους. Οι προθεσμίες ολοκλήρωσης του πρώτου σταδίου (1997), και κατά συνέπεια οι προθεσμίες ολοκλήρωσης όλου του σχεδίου (2000), δεν θα τηρηθούν. Σημαντικές καθυστερήσεις διαπιστώθηκαν στην εκπόνηση των μελετών για το σχέδιο του σταθμού καθαρισμού στη Νότια Bastia, που χρηματοδοτήθηκε από το Envireg στις αρχές του 1991. Οι μελέτες αυτές ολοκληρώθηκαν το 1995 αντί για το 1993 όπως είχε προγραμματιστεί και, κατά συνέπεια, ο νέος σταθμός καθαρισμού θα αποπερατωθεί μόνο στις αρχές του 1999. Οι μεγαλύτερες καθυστερήσεις διαπιστώθηκαν στο σχέδιο αντιρρυπαντικής προστασίας κατά μήκος της νότιας ακτής του Κόλπου του Ajaccio, όπου οι αρχικές μελέτες ξεκίνησαν το 1984 και ο σταθμός καθαρισμού τέθηκε σε λειτουργία μόνο 11 χρόνια μετά.

87. Στην Ισπανία, στην περίπτωση του σχεδίου «Συλλεκτήριος αγωγός GLI-3 Valladares Lagares», το κόστος αυξήθηκε κατά 26 % και το σχέδιο καθυστέρησε 28 μήνες. Για το ολοκληρωμένο σχέδιο αντιρρυπαντικής προστασίας του Arteixo, η παρέκκλιση από το αρχικό κόστος ήταν 45 % και το σχέδιο καθυστέρησε 50 μήνες. Για το σχέδιο ολοκληρωμένης απορρύπανσης της περιοχής Sada, σημειώθηκε παρέκκλιση κατά 47 % και καθυστέρηση 15 μηνών. Για το ολοκληρωμένο σχέδιο αντιρρυπαντικής προστασίας της περιοχής Cabanas y Pontedeume - το οποίο είχε σταματήσει προσωρινά για 28 μήνες για «τεχνικές βελτιώσεις» και το οποίο βρίσκεται ακόμα υπό κατασκευή - οι καθυστερήσεις έφθαναν ήδη τους 38 μήνες το Φεβρουάριο του 1997 και το κόστος του είχε αυξηθεί κατά 23 %. Για το ολοκληρωμένο σχέδιο αντιρρυπαντικής προστασίας της Ribeira, το οποίο βρίσκεται ακόμα υπό κατασκευή, η χρηματοδοτική παρέκκλιση είναι ήδη 33,5 %. Τέλος, έχει ήδη σημειωθεί υπέρβαση κατά 30 % στο κόστος του σχεδίου αντιρρυπαντικής προστασίας του Rianxo και ο σταθμός επεξεργασίας λυμάτων δεν λειτουργούσε ακόμη τον Μάρτιο του 1996, παρόλο που είχε ολοκληρωθεί ένα χρόνο νωρίτερα.

88. Σημειώθηκε διετής καθυστέρηση στο σχέδιο υποθαλάσσιου στομίου αποβολής λυμάτων της Coruρa Ria. Μέχρι τον Νοέμβριο του 1996, το σχέδιο δεν είχε παραληφθεί επισήμως από τις τοπικές αρχές. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η κατασκευαστική εταιρεία είναι υπεύθυνη για τη συντήρηση και τη λειτουργία του σταθμού. Τα υψηλά επίπεδα βροχοπτώσεων και η απουσία χωριστικών αποχετευτικών συστημάτων είχε ως αποτέλεσμα την απόρριψη στη θάλασσα μεγάλης ποσότητας λυμάτων άνευ επεξεργασίας.

89. Στην Ελλάδα, διαπιστώθηκαν σημαντικές καθυστερήσεις σε όλα τα σχέδια που έλεγξε το Συνέδριο, κυρίως για λόγους τεχνικούς και διοικητικούς. Ο σταθμός επεξεργασίας λυμάτων του Ρεθύμνου καθυστέρησε 27 μήνες και το κόστος του αυξήθηκε κατά 257 %. Το σχέδιο αυτό δεν καλύπτει ακόμα τις ανάγκες της πόλης. Το κόστος κατασκευής του σταθμού επεξεργασίας λυμάτων στη Βέροια σχεδόν διπλασιάστηκε και την εποχή της επίσκεψης το σχέδιο δεν είχε ακόμα ολοκληρωθεί. Το συνολικό κόστος και για τα δύο σχέδια ανήλθε σε ± 6,1 εκατ. ECU.

90. Στην Ιταλία, το σχέδιο στη Βριενυα ξεκίνησε τον Ιούλιο του 1990 με προβλεπόμενη διάρκεια 12 μηνών. Στα τέλη του 1995, το σχέδιο δεν είχε ολοκληρωθεί. Το έργο για τον καθαρισμό των λυμάτων στην πόλη Taranto ξεκίνησε το 1991, με προγραμματισμένη διάρκεια ενός έτους, και δεν είχε ακόμα ολοκληρωθεί στα τέλη του 1995.

91. Η ολοκλήρωση των ιρλανδικών σχεδίων συνάντησε επίσης καθυστερήσεις για τους ίδιους λόγους όπως και σε άλλα κράτη μέλη. Λόγω τεχνικών βελτιώσεων, καθυστέρησε για δύο χρόνια η έναρξη ενός τμήματος του σχεδίου του Γρεζστονεσ που συγχρηματοδοτείται από το ΕΤΠΑ. Επίσης, παρατηρήθηκαν καθυστερήσεις στο σχέδιο αποχετευτικού δικτύου του εχφορδ, όπου η έναρξη κατασκευής διαφόρων έργων του σχεδίου αυτού καθυστέρησε τρία χρόνια. Το σχέδιο άρχισε μόνο τον Σεπτέμβριο του 1993.

Διαχείριση των σχεδίων από τις αρμόδιες αρχές

92. Η κατάτμηση των μεγάλων σχεδίων καθιστά ενίοτε δύσκολη την τήρηση των διατάξεων των κανονισμών των διαρθρωτικών ταμείων και του Ταμείου Συνοχής. Ο κανονισμός για την ίδρυση του Ταμείου Συνοχής (αριθ. 1164/94), στο άρθρο του 1 παράγραφος 3, προβλέπει τη δυνατότητα χρηματοδότησης των διαφόρων φάσεων των έργων, υπό τον όρο ότι είναι «ανεξάρτητες από τεχνική και χρηματοδοτική άποψη». Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, σχέδια που κανονικά δεν επιδέχονταν διαχωρισμό, διαχωρίστηκαν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούν να χρηματοδοτηθούν πρώτα από το ΕΤΠΑ και κατόπιν από το Ταμείο Συνοχής. Πρόκειται για τα έργα «σχέδιο δικτύου υπονόμων του Greystones» και «σχέδιο κύριου αποχετευτικού δικτύου του Wexford», τα οποία ελέγχθηκαν από το Συνέδριο στην Ιρλανδία, όπου η ίδια σύμβαση με την επιχείρηση που είχε αναλάβει τη φυσική πραγματοποίηση των σχεδίων χρηματοδοτήθηκε εν μέρει από το ΕΤΠΑ και, μετέπειτα, από το Ταμείο Συνοχής. Συνεπώς, οι φάσεις αυτές των έργων δύσκολα μπορούν να θεωρηθούν ανεξάρτητα σχέδια 7 στην πραγματικότητα, δεν είναι παρά «φάσεις πληρωμής» που μπορούν να οριστούν στην πράξη ως το τμήμα του σχεδίου που δεν έχει ακόμα λάβει τη χρηματοδότηση του ΕΤΠΑ.

93. Η πρακτική αυτή θέτει υπό αμφισβήτηση την τήρηση και την παρακολούθηση των κοινοτικών ρυθμίσεων στον τομέα αυτό. Εξάλλου, η κατανομή των σχεδίων σε φάσεις κινδυνεύει να διευκολύνει την κατάτμηση των δημοσίων συμβάσεων, η οποία πραγματοποιείται για να αποφευχθούν τα ανώτατα όρια που προβλέπονται στις διάφορες σχετικές οδηγίες. Το Συνέδριο είχε ήδη διατυπώσει τον προβληματισμό αυτό στην ειδική του έκθεση αριθ. 1/95 σχετικά με το χρηματοδοτικό μέσο συνοχής (27).

94. Όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις, το Συνέδριο διαπίστωσε επίσης και γνωστοποίησε στην Επιτροπή προβλήματα που συνδέονται με τις υπερβολικές εκπτώσεις για την ανάληψη των συμβάσεων, ή ακόμα την προσφυγή ορισμένων κρατικών διοικήσεων σε διάφορες δυνατότητες που τους προσφέρει η νομοθεσία τους - διαδικασίες επείγοντος κ.ά. - και οι οποίες αποσκοπούν στον περιορισμό, ή ενίοτε στον αποκλεισμό του ανταγωνισμού. Ο διαχωρισμός ενός σχεδίου σε πολλά υποσχέδια και σε πολυάριθμες δημόσιες συμβάσεις συνέβαλε επομένως στη δημιουργία της κατάστασης αυτής. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι ένα ελληνικό σχέδιο, χρηματοδοτούμενο από το ΕΤΠΑ (ΕΠ Αττικής, Δήμος Περάματος), είχε χωριστεί σε 54 δημόσιες συμβάσεις. Το συνολικό κόστος του σχεδίου αυτού ήταν της τάξης των 457 207 ECU. Τέτοιες πρακτικές αυξάνουν τις καθυστερήσεις και το κόστος εκτέλεσης και επιβαρύνουν τη διαχείριση των σχεδίων. Το Συνέδριο έχει ήδη τονίσει το γεγονός αυτό στην προηγούμενη έκθεσή του (28).

95. Η διαχείριση των σχεδίων συχνά δεν ασκείται με διαφάνεια. Έτσι, ορισμένα σχέδια - κυρίως τα μεγάλα - συσσωρεύουν κοινοτικές επιχορηγήσεις από διαφορετικές πηγές και θα έπρεπε, σύμφωνα με τις ισχύουσες ρυθμίσεις, να τηρούν χωριστή λογιστική. Στο επίπεδο του τελικού δικαιούχου, οι διάφορες αυτές μορφές παρέμβασης θεωρούνται βασικά ως πηγές που χρησιμοποιούνται για τη χωρίς διάκριση χρηματοδότηση διαφόρων φάσεων του σχεδίου. Πρόκειται κυρίως για τις παρεμβάσεις ΜΟΠ (ΜΟΠ 1ο στάδιο, ΜΟΠ-συναφή μέτρα, ΜΟΠ πρόσθετη κατεύθυνση) ή για τα ΟΕΠ των σχεδίων που ελέγχθηκαν στην Κορσική: «εξυγίανση της λιμνοθάλασσας της Biguglia», «εξυγίανση της νότιας ακτής του Κόλπου του Ajaccio».

96. Παρομοίως, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι δεν ήταν πάντοτε δυνατό να συμφωνήσουν τα ποσά των δαπανών που δηλώθηκαν από τις κεντρικές διοικήσεις στην Επιτροπή με τα ποσά που δηλώθηκαν από τους διαχειριστές και/ή τους δικαιούχους στις εθνικές αρχές. Βασικός λόγος είναι η απουσία χωριστής λογιστικής ή κατάλληλης λογιστικής κωδικοποίησης που θα επέτρεπε τον εντοπισμό των δηλωθεισών δαπανών για το επιχορηγούμενο σχέδιο. Είναι η περίπτωση των σχεδίων «Συλλεκτήριος αγωγός GLI-3 Valladares-Lagares» (ΕΠ Περιβάλλον) και «Υποθαλάσσιος υπόνομος της la Coruρa» (ΕΠ Envireg) που ελέγχθηκαν στην Ισπανία. Εξάλλου για το μέτρο «εξυγίανση των λυμάτων» του προγράμματος Envireg-Stride Κορσικής οι δηλωθείσες δαπάνες δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν με τα δικαιολογητικά έγγραφα των πληρωμών που καταβλήθηκαν από τους τελικούς δικαιούχους. Τα έγγραφα αυτά θα μπορούσαν ωστόσο να αποτελέσουν τη βάση πιστοποίησης των δαπανών.

Κακή λειτουργία των σταθμών καθαρισμού

97. Προηγουμένως αναφέρθηκε το ζήτημα της μη συμμόρφωσης των σταθμών με τις προδιαγραφές ποιότητας που ορίζουν οι οδηγίες (βλέπε σημεία 58-62) και η αναγκαιότητα νέων επενδύσεων που θα αποσκοπούν στον απαιτούμενο εκσυγχρονισμό των σταθμών. Επομένως, πρόκειται για τη βελτίωση της ποιότητας της ήδη πραγματοποιούμενης επεξεργασίας. Υπάρχει όμως και άλλη μια σειρά προβλημάτων: είτε ορισμένοι σταθμοί που έχουν ήδη ολοκληρωθεί δεν λειτουργούν ακόμα, είτε σοβαρά προβλήματα λειτουργίας τούς καθιστούν μη αποδοτικούς. Και στις δύο περιπτώσεις, απειλείται η συμβολή της κοινοτικής χρηματοδότησης.

98. Το 1996, το Συνέδριο μπόρεσε να διαπιστώσει ότι πέντε από τους έξι σταθμούς καθαρισμού που ελέγχθηκαν στην Ιταλία δεν λειτουργούσαν καθόλου, παρόλο που είχαν ολοκληρωθεί, μερικοί μάλιστα πριν από αρκετούς μήνες. Ο λόγος είναι κυρίως η άρνηση ηλεκτρικής σύνδεσης από την ENEL (Κρατική Εταιρεία Ηλεκτρισμού), λόγω έλλειψης διαθέσιμων πιστώσεων. Οι ίδιοι αυτοί σταθμοί παρουσίαζαν και άλλα προβλήματα, όπως η μη σύνδεση μερικών από αυτούς στο δίκτυο αγωγών κ.λ.π. Τέτοιες εγκαταστάσεις (μηχανικοί και ηλεκτρονικοί εξοπλισμοί και κτίρια), καθώς δεν έχουν χρησιμοποιηθεί, διατρέχουν επιπλέον τον κίνδυνο σταδιακής φθοράς. Τα ποσά των πιστώσεων που επενδύθηκαν για τους σταθμούς αυτούς ανέρχονται σε ± 26,5 εκατ. ECU (55 125 εκατ. LIT).

99. Στη Γαλικία (Ισπανία), από τους τρεις αποπερατωθέντες σταθμούς καθαρισμού λειτουργούσε μόνο ένας. Ο δεύτερος (σχέδιο ολοκληρωμένης εξυγίανσης της πόλης Sada) δεν λειτουργούσε ικανοποιητικά. Ο τρίτος (σταθμός καθαρισμού του Rianxo), που τέθηκε στη διάθεση του δημαρχείου τον Απρίλιο του 1995, δεν λειτουργούσε, πρώτον λόγω της μη σύνδεσής του με το ηλεκτρικό δίκτυο, αλλά επίσης λόγω της μη πραγματοποίησης πρόσκλησης υποβολής προσφορών για την εκμετάλλευσή του. Ο στόχος μείωσης της ρύπανσης που τέθηκε για τα σχέδια αυτά δεν επιτεύχθηκε. Το συνολικό κόστος των δύο αυτών σχεδίων ανέρχεται σε ± 8,4 εκατ. ECU.

100. Μια μελέτη συγχρηματοδοτούμενη από το Envireg (29), η οποία αξιολόγησε 15 σταθμούς επεξεργασίας στην Κρήτη, τόνισε ότι αυτοί δεν λειτουργούσαν υπό άριστες συνθήκες και ότι θα έπρεπε να βελτιωθούν οι έλεγχοι στα εξερχόμενα ύδατα. Τέλος, περιπτώσεις κακής λειτουργίας των συστημάτων και των σταθμών καθαρισμού εντοπίστηκαν σε όλα τα κράτη μέλη που επισκέφθηκε το Συνέδριο.

101. Οι ήδη αναφερθείσες περιπτώσεις αποδεικνύουν την πληθώρα και την πολυπλοκότητα των παραγόντων που πρέπει να συγκεντρώνονται, προκειμένου να επιτευχθούν ικανοποιητικά αποτελέσματα ως προς την ποιότητα των σταθμών, και επομένως να μεγιστοποιηθεί η συμβολή των κοινοτικών χρηματοδοτήσεων. Βέβαια, οι χρηματοδοτήσεις αυτές διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή μιας πολιτικής στον εν λόγω τομέα. Στα πλαίσια της αρχής του καταμερισμού των ευθυνών, εναπόκειται στα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν ότι θα διατηρηθεί το επίπεδο απόδοσης των σταθμών αυτών. Πρόκειται κυρίως για ζητήματα όπως η λειτουργία των σταθμών, η συντήρηση του δικτύου και το κόστος που αυτά συνεπάγονται, ζητήματα τα οποία εξετάσθηκαν επίσης από το Συνέδριο, ιδίως σε ορισμένα κράτη μέλη.

Η πρωτοβουλία Envireg

102. Το 1990, η Επιτροπή θέσπισε την ΚΠ Envireg για να συνεισφέρει στην προστασία του περιβάλλοντος και για να προωθήσει την οικονομική ανάπτυξη. Οι ειδικοί στόχοι ήταν κυρίως:

- η μείωση της ρύπανσης των παράκτιων ζωνών 7

- η προώθηση της διευθέτησης των παράκτιων ζωνών 7

- η συμβολή στον έλεγχο της διαχείρισης των βιομηχανικών αποβλήτων 7

- η ανάπτυξη της τεχνογνωσίας όσον αφορά το σχεδιασμό και τη διαχείριση των εγκαταστάσεων απορρύπανσης.

103. Η συνολική συνεισφορά των διαρθρωτικών ταμείων στην ΚΠ Envireg για την περίοδο 1990-1993 ήταν 500 εκατ. ECU (με τιμές του 1990). Οι επιλέξιμες ζώνες ήταν οι παράκτιες ζώνες των περιφερειών του στόχου αριθ. 1 και οι ζώνες των στόχων αριθ. 2 και 5 β) που βρίσκονται στη λεκάνη της Μεσογείου. Όσον αφορά τα βιομηχανικά απόβλητα και την τεχνική βοήθεια, ήταν επιλέξιμες όλες οι περιφέρειες του στόχου αριθ. 1.

104. Χρησιμοποιήθηκαν σχεδόν τα δύο τρίτα των πιστώσεων για τη μείωση της ρύπανσης στις παράκτιες ζώνες του στόχου αριθ. 1 7 αυτό επιτεύχθηκε κυρίως μέσω της κατασκευής ή του εκσυγχρονισμού των υποδομών και των εξοπλισμών που προορίζονται για την επεξεργασία των λυμάτων. Για το λόγο αυτό, το Συνέδριο έλεγξε τη χρησιμοποίηση των πιστώσεων του ΕΤΠΑ στις περιφέρειες του στόχου αριθ. 1, σχετικά με τα σχέδια εξυγίανσης των υδάτων, το δίκτυο τεχνικής βοήθειας που δημιούργησε η Επιτροπή για την ανάπτυξη της τεχνογνωσίας και για την ανταλλαγή εμπειριών, καθώς επίσης και την εκ των υστέρων αξιολόγηση της ΚΠ Envireg.

Δυσκολίες στην εφαρμογή της ΚΠ Envireg

105. Η κοινοτική πρωτοβουλία Envireg εγκρίθηκε το Μάιο του 1990 και η προθεσμία για τις πληρωμές είχε οριστεί στις 31 Δεκεμβρίου 1994 για ορισμένα προγράμματα και στις 31 Δεκεμβρίου 1995 για άλλα. Η εκτέλεση των προγραμμάτων αυτών προσέκρουσε σε σημαντικές καθυστερήσεις και τα περισσότερα από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη υπέβαλαν αιτήσεις παράτασης των προθεσμιών. Στα τέλη του οικονομικού έτους 1996, δύο χρόνια μετά την αρχική ημερομηνία κλεισίματος ορισμένων προγραμμάτων και ένα χρόνο μετά την ημερομηνία κλεισίματος ορισμένων άλλων, είχαν κλείσει μόνο τρία από τα 13 προγράμματα [Envireg Provence-Alpes-Cτte d'Azur (PACA), Βόρεια Ιρλανδία και Πορτογαλία]. Το 17,9 % των αναλήψεων υποχρεώσεων στα πλαίσια της πρωτοβουλίας απέμενε προς εκκαθάριση (βλέπε πίνακα 6).

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

106. Η Ιρλανδία δεν είχε ζητήσει παράταση των προθεσμιών. Το καθυστερημένο κλείσιμο του προγράμματος οφειλόταν στις υπάρχουσες αποκλίσεις μεταξύ της Επιτροπής και των ιρλανδικών αρχών σχετικά με την έννοια του τελικού δικαιούχου ορισμένων σχεδίων, στα οποία ανήκουν τα σχέδια που είναι σχετικά με τα έργα υποδομής για την εξυγίανση των λυμάτων. Η Ιρλανδία θεώρησε ως τελικό δικαιούχο το Υπουργείο Περιβάλλοντος (διοίκηση αρμόδια για τη χρηματοδότηση των σχεδίων) και όχι τις κοινότητες που είναι οι κύριοι του έργου. Όσον αφορά τα άλλα κράτη μέλη, αυτά θεωρούν ως τελικούς δικαιούχους τους κύριους του έργου. Αυτό είχε ως συνέπεια οι δηλώσεις δαπανών που υπέβαλε η Ιρλανδία να περιλαμβάνουν μη πληρωθείσες δαπάνες τη στιγμή της δήλωσης, προβλεπόμενες δαπάνες ή ακόμα δαπάνες που πληρώθηκαν πριν από την περιόδο επιλεξιμότητας. Η Επιτροπή θα έπρεπε να μεριμνήσει ώστε ο όρος «τελικός δικαιούχος», όπως αυτός ορίζεται στις δημοσιονομικές διατάξεις βάσει των οποίων εγκρίνεται κάθε ΕΠ, να εφαρμόζεται ομοιόμορφα για όλα τα κράτη μέλη και οι δηλώσεις δαπανών να περιέχουν μόνο δαπάνες που διενεργούνται πραγματικά, όπως προβλέπεται από τις ισχύουσες ρυθμίσεις.

107. Το πρόγραμμα Envireg στην Ιταλία αντιμετώπισε ιδιαιτέρως σοβαρά προβλήματα στην εκτέλεσή του, τα οποία συνδέονται με την εκτέλεση του ΚΠΣ Ιταλίας 1989-1993. Στην περίπτωση του Envireg, το Συνέδριο διαπίστωσε την έλλειψη παρακολούθησης του προγράμματος, η οποία οφειλόταν κυρίως στη μη διαβίβαση στην Επιτροπή των δημοσιονομικών δεδομένων και των εκθέσεων εκτέλεσης και στη σύγκληση των επιτροπών παρακολούθησης υπό συνθήκες συχνά αβέβαιες (έλλειψη σαφών δεδομένων, απουσία ενίοτε των εκπροσώπων των περιφερειών ή απουσία πρακτικών). Κατά συνέπεια, στα τέλη του 1994, είχε δαπανηθεί μόνο το 3,5 % των ποσών που μεταβίβασε η Επιτροπή υπό τη μορφή προκαταβολών για το 1991 [ήτοι ποσό ύψους ± 3,1 εκατ. ECU (6 600 εκατ. LIT)]. Οι δυσκολίες εκτέλεσης του ΚΠΣ Ιταλίας οδήγησαν σε μια γενική συμφωνία μεταξύ της Ιταλίας και της Επιτροπής, βάσει της οποίας παρατάθηκε το πρόγραμμα Envireg μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1996 για τις αναλήψεις υποχρεώσεων και μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1997 για τις πληρωμές.

108. Στο πρόγραμμα Ενωιρεγ για τη Βόρεια Ιρλανδία, το 96 % των πιστώσεων προοριζόταν για τη μείωση της ρύπανσης των παράκτιων ζωνών. Αρχικά, είχαν προβλεφθεί για το σκοπό αυτό 14 σχέδια σχετικά με την εξυγίανση των λυμάτων. Ωστόσο, οι δυσκολίες συμμόρφωσης των σχεδίων αυτών με τις οδηγίες σχετικά με την ποιότητα των υδάτων, και κυρίως με τη νέα οδηγία 91/271/ΕΟΚ, καθιστούσαν αδύνατη την πραγματοποίηση των μισών από αυτά εντός των προθεσμιών που προέβλεπε το πρόγραμμα. Επτά σχέδια αντικαταστάθηκαν από ένα μεγάλο σχέδιο σχετικά με την ανακαίνιση του ενός εκ των δύο σταθμών καθαρισμού του Μπέλφαστ που εξυπηρετεί 250 000 κατοίκους. Το σχέδιο αυτό - συνολικού επιλέξιμου κόστους ± 16,5 εκατ. ECU (13,3 εκατ. UKL) χρηματοδοτούμενου αποκλειστικά από εθνικές πιστώσεις - είχε ήδη ξεκινήσει το 1986 και απορρόφησε το 68 % της συνεισφοράς του ΕΤΠΑ για το εν λόγω πρόγραμμα. Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι οι κατευθύνσεις για τα επιχειρησιακά προγράμματα Envireg (30) προέβλεπαν μόνο σε πολύ εξαιρετικές περιπτώσεις τη χρηματοδότηση σταθμών καθαρισμού υδάτων για οικισμούς άνω των 100 000 κατοίκων. Υπό τις συνθήκες αυτές, οι στόχοι και οι προτεραιότητες που ορίστηκαν στα πλαίσια του Envireg για τη Βόρεια Ιρλανδία, και κυρίως όσον αφορά τον καινοτόμο χαρακτήρα των σχεδίων, επιτεύχθηκαν μόνο μερικώς.

109. Όσον αφορά το τμήμα σχετικά με το Envireg της Γαλικίας, το κράτος μέλος συμπεριέλαβε ένα νέο σχέδιο σχετικά με τον υποθαλάσσιο αγωγό για την εξυγίανση της La Coruρa, το οποίο αντιπροσωπεύει το 32 % του συνόλου των επιλέξιμων δαπανών για αυτή την αυτόνομη κοινότητα, ήτοι ± 8,8 εκατ. ECU (1 400 εκατ. PTA). Σε αντίθεση με όσα προβλέπουν οι κατευθύνσεις της Επιτροπής (31), το σχέδιο αυτό ανήκει σε ένα σύνολο σχεδίων που περιλαμβάνει μόνο την προεπεξεργασία των λυμάτων της La Coruρa, πόλης της οποίας ο πληθυσμός υπερβαίνει κατά πολύ τους 100 000 κατοίκους. Επιπλέον, το εν λόγω σχέδιο δεν συμμορφώνεται με τους όρους της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ (άρθρα 4 και 6).

110. Η κατάσταση διέφερε από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Λόγου χάρη, όσον αφορά την Πορτογαλία, η ΚΠ Ενωιρεγ επέτρεψε τη μερική κάλυψη της απουσίας περιβαλλοντικών μέτρων στο ΚΠΣ 1989-1993 και επωφελήθηκε από αύξηση της συνεισφοράς του ΕΤΠΑ ύψους 13 εκατ. ECU, τα οποία προέρχονταν από μεταφορά πιστώσεων της πρωτοβουλίας REGEN. Αυτό επέτρεψε να συμπεριληφθούν συμπληρωματικά σχέδια.

111. Όσον αφορά το Envireg-Ελλάδας, η Επιτροπή μείωσε τα επιλέξιμα ποσά κατά 22 εκατ. ECU (ήτοι 15,7 %) και, κατά συνέπεια, τη συγχρηματοδότηση του ΕΤΠΑ κατά 15 εκατ. ECU (ήτοι 16 %) σε σχέση με τον αρχικό προγραμματισμό. Αυτό οφειλόταν στην κακή εκτέλεση του μέτρου 1 του προγράμματος, σχετικά με την εξυγίανση των λυμάτων, που αντιπροσώπευε το 61 % των πιστώσεων. Πράγματι, από το σύνολο των 100 σχεδίων που προβλέπονταν αρχικά στο μέτρο αυτό, χρειάστηκε να εγκαταλειφθούν 32 σχέδια. Επιπλέον, 40 από τα 68 σχέδια που απέμεναν αντιμετώπισαν επίσης τέτοιες δυσκολίες εκτέλεσης, ώστε δεν μπόρεσαν να ολοκληρωθούν στα πλαίσια του προγράμματος Envireg. Η Ελλάδα ζήτησε να συμπεριληφθούν τα σχέδια αυτά στο νέο ΚΠΣ 1994-1999.

112. Το συνολικό επιλέξιμο κόστος του προγράμματος Envireg-Stride Κορσικής μειώθηκε κατά 6,3 εκατ. ECU (ήτοι 14,5 %), ενώ η συγχρηματοδότηση του ΕΤΠΑ αυξήθηκε κατά 1,8 εκατ. ECU (ήτοι 13,8 %). Το εν λόγω ποσό προέρχεται από τη μεταφορά των μη χρησιμοποιηθεισών πιστώσεων του ΕΠ Interreg Κορσικής-Σαρδηνίας και χρησιμοποιήθηκε για τη χρηματοδότηση του μέτρου 2, «εξυγίανση των λυμάτων». Η μείωση του επιλέξιμου κόστους οφείλεται στη μερική αποτυχία του μέτρου 3, «διάθεση των στερεών αποβλήτων», για το οποίο χρησιμοποιήθηκε λιγότερο από το 25 % των διαθέσιμων πιστώσεων, γεγονός που είχε συνέπειες στην επεξεργασία και τη διάθεση της ιλύος που προέρχεται από σταθμούς καθαρισμού.

Δίκτυο τεχνικής βοήθειας «Ambiente e Regione» (AMBER)

113. Μία από τις νεωτεριστικές πτυχές της ΚΠ Envireg ήταν η ανάπτυξη τεχνογνωσίας και οι ανταλλαγές εμπειριών στους τομείς που χρηματοδοτεί μέσω του δικτύου τεχνικής βοήθειας AMBER (χρηματοδοτούμενου με ποσό 1 006 573 ECU κατανεμημένο σε τρία έτη). Το δίκτυο αυτό θα έπρεπε να παρέχει, εφόσον θα το ζητούσαν οι ενδιαφερόμενοι, τεχνική πραγματογνωμοσύνη για τα σχέδια στους υπεύθυνους προγραμμάτων και στους κυρίους των έργων, να προωθεί την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών καθώς και τη μεταφορά τεχνογνωσίας μεταξύ των διαφόρων εμπλεκομένων υπηρεσιών, και επίσης να συνεπικουρεί την Επιτροπή, ιδίως για την παρακολούθηση της ΚΠ. Στο θέμα του καθαρισμού, το δίκτυο έπρεπε να παρέχει τεχνική στήριξη στην ανάπτυξη της τεχνογνωσίας σχετικά με το σχεδιασμό και τη συντήρηση των εγκαταστάσεων καθαρισμού λυμάτων.

114. Η ανάλυση του δικτύου τεχνικής βοήθειας AMBER κρίθηκε σημαντική, καθώς το Συνέδριο είχε παρατηρήσει στο παρελθόν ότι πολυάριθμοι σταθμοί καθαρισμού υδάτων δεν λειτουργούσαν, κυρίως στις περιφέρειες του στόχου αριθ. 1, και ότι η Επιτροπή είχε δεσμευθεί να ασχοληθεί μελλοντικά με το πρόβλημα αυτό (32).

115. Τον Ιούνιο του 1991, η Επιτροπή ανέθεσε με σύμβαση σε ένα γραφείο μελετών τη συγκρότηση του εν λόγω δικτύου τεχνικής βοήθειας. Υπογράφηκε μια πρώτη σύμβαση διάρκειας ενός έτους και κατόπιν ανανεώθηκε τρεις φορές μέχρι τις 20 Δεκεμβρίου 1994.

116. Πρέπει να τονιστεί ότι η πτυχή «αιτήσεις εκθέσεων πραγματογνωμοσύνης» δεν επέτυχε 7 δαπανήθηκαν μόνο 9 000 ECU για το σκοπό αυτό. Η κατάσταση αυτή οφείλεται σε διάφορους λόγους, εκ των οποίων ο κυριότερος είναι ότι δύο από τα κράτη μέλη (Ισπανία και Ιταλία) που διέθεταν τα πιο σημαντικά προγράμματα Envireg (σχεδόν 60 % του συνόλου) δεν χρησιμοποίησαν το δίκτυο. Εξάλλου η γνώση του δικτύου περιοριζόταν αρχικά στο κεντρικό επίπεδο και οι τοπικές αρχές διέθεταν μόνο ελάχιστες πληροφορίες όσον αφορά το δίκτυο. Επιπλέον, το δίκτυο AMBER δεν προβλέπει την καταβολή των αμοιβών των εμπειρογνωμόνων που είχαν προσληφθεί, και το γεγονός αυτό δεν παρακίνησε τις τοπικές αρχές να προσφύγουν σ' αυτό. Τέλος, η τεχνική βοήθεια έχει ήδη εξασφαλιστεί από την εθνική διοίκηση, ή μέσω της προσφυγής σε εξωτερικούς συμβούλους.

117. Ένα από τα καθήκοντα του δικτύου ήταν επίσης η κατάρτιση ενημερωτικών δελτίων και πρακτικών εγχειριδίων για τις τοπικές αρχές, καθώς και η οργάνωση συνεδρίων και εργαστηρίων σχετικά με τα περιβαλλοντικά ζητήματα. Η διανομή των εγχειριδίων αυτών αντιμετώπισε επίσης προβλήματα. Μόνο στα τέλη του 1993 καταβλήθηκε προσπάθεια αποστολής τους στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης που βρίσκονταν στις ζώνες που ήταν επιλέξιμες για την ΚΠ Envireg. Ωστόσο, η προθεσμία για την ανάληψη εργασιών ήταν ακριβώς η 31η Δεκεμβρίου 1993 για το Envireg. Εξάλλου, από το σύνολο των 5 000 αντιτύπων του εγχειριδίου «Επεξεργασία λυμάτων», το Συνέδριο διαπίστωσε ότι είχαν διανεμηθεί στους οργανισμούς αυτούς μόνο 900 αντίτυπα περίπου.

118. Όσον αφορά τη διοργάνωση συνεδρίων, θα επέτρεπε τις ανταλλαγές εμπειριών και τη μεταφορά τεχνογνωσίας, ενθαρρύνοντας κυρίως τη διμερή συνεργασία μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερόμενων διοικήσεων. Εξαιρουμένων ορισμένων περιπτώσεων, η συνεργασία που ξεκίνησε μετά τις ανταλλαγές αυτές δεν συνεχίστηκε.

119. Το τρίτο καθήκον του δικτύου ήταν η συνδρομή προς την Επιτροπή, που υλοποιήθηκε κυρίως με την πραγματοποίηση μελετών, των οποίων η εμβέλεια ξεπερνούσε κατά πολύ τους στόχους της ΚΠ Envireg και τους όρους της σύμβασης τεχνικής βοήθειας. Η Επιτροπή είχε ήδη γνωστοποιήσει στο Συνέδριο, στις απαντήσεις της στην ειδική έκθεση για το περιβάλλον (33), την πρόθεσή της να μην περιορίσει πλέον το δίκτυο AMBER μόνο στην ΚΠ Envireg, αλλά να επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής του στις περιβαλλοντικές πτυχές του συνόλου των διαρθρωτικών δράσεων. Η επέκταση αυτή έγινε βάσει μιας σύμβασης που περιοριζόταν στα προγράμματα Envireg και χωρίς να διεξαχθεί νέα πρόσκληση υποβολής προσφορών.

Εκ των υστέρων αξιολόγηση της ΚΠ Envireg

120. Η Επιτροπή σύναψε μια σύμβαση, το Δεκέμβριο του 1993, για την αξιολόγηση της ΚΠ Envireg, ποσού 276 500 ECU. Η αξιολόγηση της ΚΠ Envireg έπρεπε να διεξαχθεί σε δύο φάσεις και να ολοκληρωθεί το Δεκέμβριο του 1995. Η πρώτη φάση αποσκοπούσε κυρίως στην αξιολόγηση των στόχων που είχαν τεθεί και της κοινοτικής προστιθέμενης αξίας, καθώς επίσης και στην ανάλυση των διοικητικών διαδικασιών και των συστημάτων διαχείρισης της ΚΠ στα δικαιούχα κράτη μέλη. Η δεύτερη φάση αφορούσε την οικονομική επίπτωση της πραγματοποίησης της ΚΠ. Δεν έπρεπε να ξεκινήσει, παρά μόνο αφού η Επιτροπή διαπίστωνε ότι η ποιότητα των εργασιών που διεξήχθησαν στην πρώτη φάση ήταν ικανοποιητική.

121. Ωστόσο, τον Οκτώβριο του 1996 υποβλήθηκε στην Επιτροπή μια τελική έκθεση με καθυστέρηση 10 μηνών σε σχέση με την προθεσμία που είχε προβλεφθεί για την πρώτη φάση (Σεπτέμβριος 1994) και 10 μηνών σε σχέση με την προθεσμία της δεύτερης φάσης (Δεκέμβριος 1995). Το συνολικό κόστος της αξιολόγησης αυτής ήταν 211 887 ECU και, σύμφωνα με την Επιτροπή, η εν λόγω έκθεση παρείχε ήδη τις περισσότερες δυνατές πληροφορίες για το σύνολο της αξιολόγησης της ΚΠ Envireg.

122. Ωστόσο, το Συνέδριο κρίνει ότι η έκθεση αυτή δεν ανταποκρίνεται στους στόχους της αξιολόγησης που προβλέπονται και ορίζονται στη σύμβαση, και κυρίως ότι:

α) η ανάλυση των διοικητικών διαδικασιών και των συστημάτων διαχείρισης είναι καθαρά περιγραφική και η ποιότητά της διαφέρει σε μεγάλο βαθμό από το ένα κράτος μέλος στο άλλο 7

β) δεν διεξήχθη ούτε σύγκριση των μεθόδων προγραμματισμού και εφαρμογής, ούτε αξιολόγηση των διαρθρώσεων διαχείρισης σε σχέση με τους επιδιωκόμενους στόχους 7

γ) δεν διεξήχθησαν αναλύσεις σχετικά με τη φυσική πραγματοποίηση των συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων και σχεδίων, ούτε αξιολογήσεις που θα επέτρεπαν την εκτίμηση της επίπτωσης των συνεισφορών αυτών βάσει κατάλληλων δεικτών (εκτός από την περίπτωση της Πορτογαλίας) 7

δ) δεν πραγματοποιήθηκαν οι προβλεπόμενες δημοσιονομικές και χρηματοδοτικές αναλύσεις 7

ε) δεν έχει εξεταστεί επαρκώς η επίδραση της ΚΠ Envireg στην επίλυση των περιβαλλοντικών προβλημάτων, στα οποία εστιαζόταν η δράση της (ρύπανση των υδάτων, διευθέτηση των παράκτιων ζωνών, κλπ.) 7

στ) δεν έχει καθοριστεί καμία σχέση μεταξύ του Envireg και της οικονομικής ή/και τουριστικής ανάπτυξης της σχετικής περιφέρειας.

Βάσει των δεδομένων που περιέχει η εν λόγω έκθεση, δεν μπορεί να αντληθεί κανένα συμπέρασμα σχετικά με την επίδραση της ΚΠ Envireg. Τέλος, θα έπρεπε να σημειωθεί ότι δεν συστάθηκε καν η επιστημονική επιτροπή αξιολόγησης.

123. Συμπερασματικά, και όσον αφορά τη συμβολή της ΚΠ Envireg, το Συνέδριο εκτιμά ότι οι στόχοι που είχαν αρχικά τεθεί επιτεύχθηκαν μόνο μερικώς. Στον τομέα της επεξεργασίας των λυμάτων, η σχέση, από άποψη ποιότητας των σχεδίων, μεταξύ του Envireg και της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ, εκτός από την περίπτωση της Ιρλανδίας, δεν είχε προσδιοριστεί επαρκώς, και έτσι μπόρεσαν να συγχρηματοδοτηθούν σχέδια που δεν ήταν σύμφωνα με την οδηγία αυτή. Παρομοίως, η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» δεν είχε προσδιοριστεί για τα σχέδια εξυγίανσης, και έτσι μπόρεσαν να χρηματοδοτηθούν σχέδια εξυγίανσης των βιομηχανικών λυμάτων, ενώ οι ρυπογόνες βιομηχανίες δεν διέθεταν άδεια απόρριψης και δεν προέβαιναν σε καμία εκ των προτέρων επεξεργασία των απορριπτόμενων λυμάτων τους.

124. Η καθυστερημένη έναρξη της ΚΠ περιόρισε επίσης την περίοδο εφαρμογής της, γεγονός που αποθάρρυνε την υποβολή νέων σχεδίων, τα οποία αντιπροσωπεύουν μόνο ένα χαμηλό ποσοστό σε σχέση με τα σχέδια που ήταν ήδη υπό εκτέλεση ή που είχαν προγραμματιστεί πριν από την ΚΠ. Οι καθυστερήσεις στην εκτέλεση ήταν σημαντικές, όπως στην περίπτωση της Ιταλίας, και οδήγησαν στην εγκατάλειψη ενός μεγάλου αριθμού σχεδίων ή/και στη μη ολοκλήρωση πολλών άλλων, όπως στην Ελλάδα, ή ακόμα στην ουσιαστική αλλαγή των σχεδίων που περιέχονταν στο αρχικό πρόγραμμα, όπως για τη Βόρεια Ιρλανδία.

125. Η ανάπτυξη της τεχνογνωσίας και η ανταλλαγή εμπειριών μέσω ενημερωτικών εκστρατειών, καθώς και η χρησιμοποίηση της τεχνικής βοήθειας, ήταν επίσης πολύ ασήμαντες.

Το Πρόγραμμα LIFE

126. Το Χρηματοδοτικό Μέσο για το Περιβάλλον (LIFE) θεσπίστηκε από τον κανονισμό αριθ. 1973/92 του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1992 (34), για την περίοδο 1991-95. Ο κανονισμός αυτός τροποποιήθηκε από τον κανονισμό αριθ. 1404/96 του Συμβουλίου, ο οποίος ορίζει τη δεύτερη περίοδο του LIFE (1996-1999). Στο LIFE χορηγήθηκε προϋπολογισμός 450 εκατ. ECU για την περίοδο 1996-1999.

127. Τα σχέδια που χρηματοδοτούνται από το LIFE είναι κυρίως καινοτόμου χαρακτήρα και επιδιώκουν τη βελτίωση και τη διάδοση ειδικών και τεχνικών γνώσεων μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα του περιβάλλοντος. Ένα από τα γαλλικά σχέδια LIFE που ελέγχθηκαν αφορούσε την κατασκευή ενός μικρού σταθμού επεξεργασίας υδάτων πειραματικού χαρακτήρα. Στόχος του ήταν να δοκιμαστεί μια μέθοδος επεξεργασίας οικιακών λυμάτων με ι.π. 50 έως 150, με χαμηλό κόστος. Το σχέδιο αυτό ήταν επιτυχές και τα αποτελέσματά του άξιζαν μεγαλύτερη εκμετάλλευση από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη, σύμφωνα με τη διάταξη του κανονισμού LIFE στο άρθρο 2, παρ. 1 (β) και 3 σχετικά με τη διάδοση των αποτελεσμάτων των καινοτόμων σχεδίων. Το Συνέδριο έχει ήδη αναφέρει τα σημεία αυτά στην ετήσια έκθεσή του για το οικονομικό έτος 1994 (35).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΤΕΛΩΝ ΥΔΡΕΥΣΗΣ

128. Όπως συζητήθηκε στο πρώτο κεφάλαιο (βλέπε σημεία 21-23), το κόστος εφαρμογής της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων είναι σημαντικό. Τίθεται το θέμα του πώς τα κράτη μέλη σχεδιάζουν να αντιμετωπίσουν το κόστος διαχείρισης, λειτουργίας και αντικατάστασης (απόσβεσης). Η χρηματοδότηση του κόστους κατασκευής εξασφαλίζεται κυρίως από τους κρατικούς προϋπολογισμούς και, όπου είναι απαραίτητο, από τις κοινοτικές επιχορηγήσεις. Πρέπει να τονιστεί ότι, παράλληλα με τις επενδύσεις σε έργα υποδομής για την επεξεργασία των λυμάτων, παρόμοιες επενδύσεις γίνονται σε σχέδια που αφορούν την παροχή ύδατος και τη διάθεση των στερεών αποβλήτων. Η χρηματοδότηση του κόστους λειτουργίας, συντήρησης, κεφαλαίου και αντικατάστασης αποτελεί κυρίως ευθύνη των περιφερειακών, νομαρχιακών, τοπικών ή δημοτικών αρχών. Τα χρήματα αυτά προέρχονται από τις επιβαρύνσεις που επιβάλλονται και εισπράττονται σε τοπικό επίπεδο, οι οποίες είναι ενσωματωμένες στους τοπικούς φόρους ή στο «λογαριασμό του νερού».

Τέλη ύδρευσης

129. Τα τέλη ύδρευσης, καθώς επίσης και ο τρόπος και η βάση που χρησιμοποιούνται για την επιβολή τους, είναι πολύπλοκα και ποικίλλουν σε όλη την Ευρώπη. Τα τέλη διαφέρουν ανάλογα με το είδος της απόρριψης (36), την ομάδα των χρηστών, το είδος της βάσης επιβαρύνσεων και την υπηρεσία που είναι αρμόδια για την επιβολή των τελών.

130. Μια μελέτη της Επιτροπής έκρινε ότι τα τέλη ύδρευσης έχουν δύο ξεχωριστές λειτουργίες:

α) τη χρηματοδοτική λειτουργία ή στοιχείο που αναφέρεται στη χρηματοδότηση του κόστους κατασκευής και λειτουργίας των σταθμών επεξεργασίας των κοινοτήτων, και

β) την παρακινητική λειτουργία ή στοιχείο που αναφέρεται στο ρόλο τους ως κίνητρα για τη μείωση της ρύπανσης σε τέτοιο βαθμό ώστε να προκύψουν χαμηλότερα τέλη.

Όλες οι χώρες της ΕΕ έχουν συστήματα επιβολής επιβαρύνσεων με χρηματοδοτική λειτουργία. Ωστόσο, υπάρχουν μεγάλες διαφορές στο βαθμό που τα έσοδα από τις επιβαρύνσεις καλύπτουν το κόστος της επεξεργασίας λυμάτων σε επίπεδο κοινοτήτων. Σύμφωνα με την προαναφερθείσα έκθεση, για την περίοδο 1988-1992, τα τέλη χρήσης καλύψαν υψηλό ποσοστό του κόστους στη Δανία, τη Γερμανία, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο (Αγγλία και Ουαλλία). Τα εν λόγω τέλη κάλυψαν ένα σχετικά χαμηλό ποσοστό του κόστους στην Πορτογαλία και την Ισπανία, ενώ το Βέλγιο βρισκόταν σε ενδιάμεση θέση. Για την Ιρλανδία, τη Γαλλία, το Λουξεμβούργο, την Ελλάδα και την Ιταλία δεν υπήρχε καμία πληροφορία ή οι πληροφορίες που υπήρχαν ήταν ανεπαρκείς.

131. Δεν υπάρχουν αρκετές πληροφορίες για να καθοριστεί αν τα τέλη χρήσης ήταν δομημένα κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να καλύπτουν το συνολικό κόστος και να παρέχουν στους ρυπαίνοντες επαρκές κίνητρο για να μειώσουν το φόρτο που επιφέρουν στο σύστημα.

132. Μπορεί να επιτευχθεί αποτελεσματικός συνδυασμός της χρηματοδοτικής και της παρακινητικής λειτουργίας, αν καθοριστεί η τιμή των τελών με βάση τις δημοσιονομικές απαιτήσεις της ποιοτικής διαχείρισης των υδάτων. Αυτό σημαίνει ότι το κόστος λειτουργίας του συστήματος και όλων των επικουρικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της απόσβεσης του κόστους κεφαλαίου, θα έπρεπε να καταλογίζεται στο χρήστη, σύμφωνα με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Η προσέγγιση αυτή απαιτεί ο σχεδιασμός της δυναμικότητας του σταθμού επεξεργασίας να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο το μέγεθος του εξυπηρετούμενου οικισμού, αλλά και την αναμενόμενη μείωση στη δυναμικότητα που θα προκληθεί από την επίδραση των κινήτρων, διαφορετικά το αποτέλεσμα μπορεί να είναι η υπερδυναμικότητα.

133. Για παράδειγμα, είναι ανησυχητικό το γεγονός ότι τα σχέδια αυτά, και οι προσαρμογές που έγιναν προφανώς για τη χρηματοδότησή τους, δεν έλαβαν υπόψη τους τις εποχιακές διακυμάνσεις στην ποσότητα των υλικών που διακινούνται μέσω των εγκαταστάσεων, με αποτέλεσμα οι εγκαταστάσεις στις πιο πολυσύχναστες τουριστικές περιοχές να μην είναι σε θέση να αντεπεξέλθουν στις ανάγκες κατά τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου αιχμής.

134. Δεν είναι σαφές ότι οι ορθολογικές πολιτικές χρέωσης, που είναι σύμφωνες με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», είχαν συμβιβαστεί επαρκώς με την επίπτωση των επιχορηγήσεων της ΕΕ. Το κόστος κεφαλαίου για τις βελτιώσεις των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων και το αντίστοιχο κόστος συντήρησης είναι τέτοιο που τα κράτη μέλη επιθυμούν φυσικά να το ελαχιστοποιήσουν ή, εν πάση περιπτώσει, να λάβουν όσο δυνατό περισσότερη ενίσχυση για την αντιμετώπισή του, τόσο για να μετριάσουν την επίπτωσή του στους προϋπολογισμούς του δημόσιου τομέα όσο και για να μετριάσουν την επίπτωση των υψηλών τελών ύδρευσης στους εκλογείς τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις των σχεδίων που ελέγχθηκαν από το Συνέδριο, οι δημόσιες αρχές και οι φορείς αντιμετώπιζαν ήδη σημαντικές δυσκολίες, κυρίως:

- στην προκαταβολή του κεφαλαίου (του μεριδίου της περιφέρειας στη χρηματοδότηση της επένδυσης κεφαλαίων), και

- στον καθορισμό «πολιτικώς» και «κοινωνικώς» αποδεκτών τελών για την εκλογική τους περιφέρεια.

Επιπλέον, στις περιπτώσεις που οι εγκαταστάσεις συγχρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία (και κυρίως από το Ταμείο Συνοχής, όπου τα έσοδα από τις σχετικές δραστηριότητες πρέπει σαφώς να ληφθούν υπόψη για τον καθορισμό του ποσού της συνδρομής της ΕΕ (βλέπε άρθρο 7 παράγραφος 2 του κανονισμού για το Ταμείο Συνοχής)), τα πολιτικά και οικονομικά κίνητρα είναι τέτοια, ώστε το κόστος καταπολέμησης της ρύπανσης μεταφέρεται με υπερβολική ευκολία από τον ρυπαίνοντα στον ευρωπαίο φορολογούμενο.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

135. Ο έλεγχος έδειξε τις δυσχέρειες που αντιμετωπίζει η Επιτροπή στο να εξασφαλίσει την εφαρμογή αποτελεσματικής πολιτικής για την καταπολέμηση της ρύπανσης των υδάτων σε όλη την ΕΕ. Στις περιπτώσεις που εμπίπτει εξ ολοκλήρου στην αρμοδιότητα των κρατών μελών και των τοπικών τους διοικήσεων να αναλάβουν τη δράση που απαιτείται για να ανταποκριθούν στις οδηγίες, ο έλεγχος έδειξε ότι συνεχίζουν να υπάρχουν δυσκολίες στη μεταφορά των αποφάσεων της Κοινότητας στην εθνική νομοθεσία (βλέπε σημεία 12-15) 7 ότι πρέπει ακόμα να γίνουν πολλά για να καταρτιστούν τα προγράμματα που απαιτούνται προκειμένου να επιτευχθούν τα πρότυπα που επιβάλλουν οι οδηγίες 7 και ότι συχνά υπάρχει έλλειψη των πληροφοριών που χρειάζονται για να εκτιμηθεί η πρόοδος στην επίτευξη των προτύπων που επιβάλλουν οι οδηγίες, και εντός του καθορισμένου χρονοδιαγράμματος. Τα προβλήματα αυτά τίθενται και για τις τρεις οδηγίες που συζητήθηκαν στην παρούσα έκθεση (βλέπε σημεία 16-19).

136. Επίσης, δεν είναι ικανοποιητικό το γεγονός ότι η Επιτροπή - εκ μέρους της ΕΕ - συνεισφέρει άμεσα στο κόστος των εγκαταστάσεων που απαιτείται για να τηρηθούν τα πρότυπα που επιβάλλουν οι οδηγίες. Ένας μεγάλος αριθμός των σχεδίων που αποσκοπούσαν στη βελτίωση της επεξεργασίας των λυμάτων, και τα οποία έλεγξε το Συνέδριο, δεν κατάφεραν να τηρήσουν τα πρότυπα που επιβάλλουν οι οδηγίες (βλέπε σημεία 59-62 και 74-76).

137. Επίσης, δεν έχει σημειωθεί αρκετή πρόοδος στη μείωση του βαθμού που οι μέθοδοι εντατικής γεωργικής παραγωγής συμβάλλουν στη ρύπανση των υδάτων. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη αποτελεσματικής ανάσχεσης των παραγωγών που είναι υπεύθυνοι για τις πιο σοβαρές περιπτώσεις νιτρορύπανσης, είτε μέσω απαγορεύσεων ή ειδικών επιβαρύνσεων σχετικά με τις ενέργειές τους, είτε μέσω της δημιουργίας αποτελεσματικών κινήτρων για την επίλυση των προβλημάτων. Αυτό είναι ένα πρόβλημα που δεν έχει ακόμα εξεταστεί επαρκώς στα πλαίσια της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ (βλέπε σημεία 30-36).

138. Εξίσου μη ικανοποιητική είναι η κατάσταση σχετικά με την ιλύ καθαρισμού λυμάτων. Η αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων πρόκειται να αυξήσει τις δυσκολίες διάθεσης της ιλύος καθαρισμού λυμάτων, αλλά δεν έχει ακόμα υπάρξει σαφής αντίδραση της Επιτροπής στην πρόκληση αυτή (βλέπε σημεία 38-44).

139. Πρέπει να εξεταστεί περισσότερο η αποτελεσματική εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» σε σχέση με τη ρύπανση των υδάτων. Κατά κύριο λόγο, οι επιβαρύνσεις και τα τέλη πρέπει να καθοριστούν κατά τέτοιο τρόπο, ώστε όχι μόνο να εξασφαλιστούν επαρκή έσοδα για να αντιμετωπιστεί τόσο το κόστος κεφαλαίου όσο το λειτουργικό κόστος των σχετικών εγκαταστάσεων, αλλά και ώστε οι πιο σημαντικοί ρυπαίνοντες να έχουν ένα κίνητρο για να βελτιώσουν τις πρακτικές τους, προκειμένου να μειώσουν το βάρος των φόρων ή των επιβαρύνσεων που θα έπρεπε διαφορετικά να πληρώσουν. Το Συνέδριο ανησυχεί για το γεγονός ότι η συνήθης απαίτηση να λαμβάνονται υπόψη τα έσοδα που προέρχονται από σχέδια στον καθορισμό του ποσού της χρηματοδότησης της ΕΕ που πρόκειται να διατεθεί, μπορεί να έρθει σε σύγκρουση με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει»: προκειμένου να πληρούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για μέγιστη συνδρομή από την ΕΕ, οι αρχές των κρατών μελών είναι πιθανό να αποθαρρυνθούν από το να εξασφαλίσουν ότι οι βασικοί ρυπαίνοντες θα επιβαρύνονται με το μερίδιο του κόστους που τους αναλογεί και να αντιμετωπίσουν τα σωστά οικονομικά κίνητρα, προκειμένου να μειώσουν τη ρύπανση στην πηγή και επομένως να μετριάσουν το βάρος στη δημόσια υποδομή (βλέπε σημεία 128-134).

140. Υπάρχει περιθώριο για βελτίωση του συντονισμού εντός της Επιτροπής. Παρόλο που η ΓΔ XI έχει την πρωταρχική ευθύνη για την περιβαλλοντική πολιτική της ΕΕ και για τη δράση που πρέπει να αναληφθεί για την επιβολή των οδηγιών, πρέπει να ενισχύσει τις σχέσεις της με άλλες επιχειρησιακές ΓΔ της Επιτροπής, προκειμένου να εξασφαλίσει ότι τα προγράμματα και τα σχέδια για την εκτέλεση των οποίων είναι υπεύθυνες συμφωνούν πλήρως με τους περιβαλλοντικούς στόχους της ΕΕ (βλέπε σημείο 8).

141. Το πέμπτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον, το οποίο παρουσιάστηκε στο Συμβούλιο το Φεβρουάριο του 1993, καθορίζει τις βασικές κατευθύνσεις της κοινοτικής δράσης μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, για την ανάπτυξη όλων των τομέων οικονομικής δραστηριότητας που σχετίζεται με την αειφόρο ανάπτυξη και σέβεται το περιβάλλον. Επίσης, καθορίζει ένα χρονοδιάγραμμα για την πραγματοποίηση των στόχων αυτών. Όσον αφορά τον καθαρισμό των υδάτων, οι δυσχέρειες που επεσήμανε το Συνέδριο στην παρούσα έκθεση είναι τέτοιας φύσης, ώστε θέτουν σε κίνδυνο την επίτευξη των στόχων του πέμπτου προγράμματος στο κατώφλι του 2000. Η Επιτροπή και το Κοινοβούλιο συμμερίζονται την αβεβαιότητα αυτή και διαπιστώνουν επιπλέον την ανεπαρκή πρόοδο που έχει σημειωθεί στον τομέα της καταπολέμησης της ρύπανσης των υδάτων. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να αναλάβουν σημαντικές δράσεις, πολύ πριν από τις προθεσμίες που προβλέπουν οι οδηγίες για την εφαρμογή τους, προκειμένου να διορθωθεί η σημερινή κατάσταση (βλέπε σημεία 3, 5, 24-28 και 51).

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο στο Λουξεμβούργο κατά τη συνεδρίασή του της 19ης Μαρτίου 1998.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

Bernhard FRIEDMANN

Πρόεδρος

(1) Οδηγία 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1991, για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (ΕΕ L 135 της 30.5.1991, σ. 40).

(2) Το ισοδύναμο πληθυσμού είναι κυρίως μια αξία μετατροπής που προέρχεται από τη σύγκριση των εμπορικών λυμάτων ή των βιομηχανικών λυμάτων με τα οικιακά λύματα, όπως αυτά καθορίζονται από την καθημερινή ποσότητα ακάθαρτων υδάτων ή ακάθαρτων ουσιών. Βασίζεται στις λεγόμενες βιοχημικές ανάγκες σε οξυγόνο πέντε ημερών (BOD5). Το BOD5 υπολογίζεται με μια ανάλυση (5-day BOD) κατά την οποία αναπαρίσταται η διαδικασία βιολογικής οξείδωσης στο εργαστήριο για περίοδο πέντε ημερών, προκειμένου να μετρηθεί η ποσότητα οξυγόνου που απαιτείται για να καταστραφούν τα απόβλητα βάσει μιας σταθεράς. Η Επιτροπή δέχεται και εφαρμόζει τον ορισμό αυτό σε όλες τις μετρήσεις.

(3) Οδηγία 91/676/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 1991, για την προστασία των υδάτων από τη νιτρορύπανση γεωργικής προέλευσης (ΕΕ L 375 της 31.12.1991, σ. 1).

(4) Οδηγία 86/278/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 12ης Ιουνίου 1986, σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος και ιδίως του εδάφους κατά τη χρησιμοποίηση της ιλύος καθαρισμού λυμάτων στη γεωργία (ΕΕ L 181 της 4.7.1986, σ. 6).

(5) Πηγή: Υπουργείο Περιβάλλοντος (Υπηρεσία Υδάτων), Παρίσι 1996.

(6) «Ανάγκες περιβαλλοντικών επενδύσεων στις αναπτυξιακά καθυστερημένες περιφέρειες - τελική έκθεση προς την Κοινότητα», Ιούλιος 1991 (ERL-ESPAΡA SA).

(7) «Μεταφορά της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων και της οδηγίας σχετικά με τα νιτρικά άλατα - Προσεγγίσεις σε άλλα κράτη μέλη», National Rivers Authority (NRA), Μπρίστολ, Μάιος 1995.

(8) Πηγή: Υπουργείο Περιβάλλοντος (Υπηρεσία Υδάτων), Παρίσι 1996.

(9) Η οδηγία 91/271/ΕΟΚ (οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων) δεν μεταφέρθηκε από τη Γερμανία, την Ελλάδα και την Ιταλία 7 η οδηγία 91/676/ΕΟΚ (νιτρικά άλατα) δεν μεταφέρθηκε από την Αυστρία και τη Φινλανδία. Δεν μεταφέρθηκε ορθά από το Βέλγιο, την Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία και δεν εφαρμόστηκε ορθά από τη Γαλλία.

(10) Δέκατη τέταρτη ετήσια έκθεση σχετικά με τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου (ΕΕ C 332 της 3.11.1997, σ. 184 και 185).

(11) «Τελική έκθεση προς την Επιτροπή σχετικά με τη συγκρισιμότητα των ποσοτικών δεδομένων για τη συλλογή και την επεξεργασία λυμάτων», Ευρωπαϊκή ένωση ελέγχου της ρύπανσης των υδάτων, Απρίλιος 1995, Σύμβαση αριθ. B4/3040/93/000924/JS/B1 με την Επιτροπή.

(12) Άρθρο 17 της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων και απόφαση 92/446/ΕΟΚ της Επιτροπής σχετικά με τα ερωτηματολόγια για τις οδηγίες που αφορούν τον τομέα των υδάτων, όπως τροποποιήθηκε από την απόφαση 95/337/ΕΟΚ.

(13) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - Κατευθύνσεις για την ΕΕ σχετικά με περιβαλλοντικούς δείκτες και «πράσινους» εθνικούς λογαριασμούς. Η ολοκλήρωση συστημάτων περιβαλλοντικών και οικονομικών πληροφοριών [COM (97) 670 τελικό].

(14) Οδηγία 97/11/ΕΚ του Συμβουλίου, της 3ης Μαρτίου 1997, (η οποία θα τεθεί σε ισχύ το 1999) περί τροποποιήσεως της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (ΕΕ L 73 της 14.3.1997, σ. 5-15).

(15) Μεταφορά της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων και της οδηγίας σχετικά με τα νιτρικά άλατα (NRA, 1995).

(16) Europe's Environment, The Dob Orν Os Assessment, Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (Κοπεγχάγη), 1995.

(17) Οδηγία 80/778/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1980, περί της ποιότητας του πόσιμου νερού, ΕΕ L 229 της 30.8.1980, σ. 11.

(18) Πηγές: πίνακας στοιχείων στις 15 Ιανουαρίου 1996, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1664/93 της Επιτροπής, της 29ης Ιουνίου 1993, ΕΕ L 158 της 30.6.1993, σ. 19.

(19) «EWPCA: Τελική έκθεση προς την Επιτροπή (ΓΔ ΧΙ) σχετικά με τη συγκρισιμότητα των ποσοτικών δεδομένων για τη συλλογή και την επεξεργασία των λυμάτων», Απρίλιος 1995.

(20) Άρθρο 14(3) της Οδηγίας 91/271/ΕΟΚ (οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων).

(21) Όλα τα παρεχόμενα στοιχεία καλύπτουν την περίοδο 1994-1999, εκτός από το Ταμείο Συνοχής και το Life που καλύπτουν αντιστοίχως τις περιόδους 1993-1996 και 1994-1996 (βλέπε Πίνακες 2 και 3).

(22) COM(95) 30 τελικό, Βρυξέλλες, 20 Μαρτίου 1995.

(23) «Συγκριτική ανάλυση του προγράμματος Envireg (Τελική Έκθεση)», ECOTEC Research and Consulting, Απρίλιος 1993.

(24) «Ανάγκες περιβαλλοντικών επενδύσεων στις περιφέρειες του στόχου 1», ECOTEL, Ιούλιος 1993.

(25) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1164/94 του Συμβουλίου, της 16ης Μαΐου 1994, για την ίδρυση Ταμείου Συνοχής (ΕΕ L 130 της 25.5.1994).

(26) Ετήσια έκθεση για το οικονομικό έτος 1994, συνοδευόμενη από τις απαντήσεις των οργάνων (ΕΕ C 303 της 14.11.1995, σ. 109).

(27) Ειδική έκθεση αριθ. 1/95 για το χρηματοδοτικό μέσο συνοχής, συνοδευόμενη από την απάντηση της Επιτροπής (ΕΕ C 59 της 8.3.1995, σ. 1).

(28) Ετήσια έκθεση του Συνεδρίου για το 1994, κεφάλαιο 4 (ΕΕ C 303 της 14.11.1995, σ. 108).

(29) «Μελέτη σχετικά με τη δημιουργία κέντρου για την περιβαλλοντική αναβάθμιση της Κρήτης», Envireg-EOT, 1995.

(30) Ανακοίνωση αριθ. 90/C 115/03 της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη, της 9ης Μαΐου 1990.

(31) Ανακοίνωση αριθ. 90/C 115/03 της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη, της 9ης Μαΐου 1990.

(32) Ειδική έκθεση αριθ. 3/92 για το περιβάλλον, σημείο 3.15 και απάντηση της Επιτροπής (ΕΕ C 245 της 23.9.1992).

(33) Απαντήσεις στα σημεία 3.13 και 3.14 της ειδικής έκθεσης αριθ. 3/92 για το περιβάλλον (ΕΕ C 245 της 23.9.1992).

(34) ΕΕ L 206 της 22.7.1992, σ. 1.

(35) ΕΕ C 303 της 14.11.1995, σ. 167.

(36) Σχετικά με τις απορρίψεις, υπάρχουν δύο τρόποι διάθεσης των λυμάτων: η άμεση απόρριψη και η έμμεση απόρριψη. Η ταξινόμηση αυτή βασίζεται στο κατά πόσο τα λύματα υπόκεινται σε επεξεργασία πριν από την απόρριψή τους σε έναν υδάτινο αποδέκτη. Αυτό στη συνέχεια καθορίζει τον βασικό τρόπο με τον οποίο οι ρυπογόνες ουσίες επιδρούν στο περιβάλλον. Και στις δύο περιπτώσεις, είναι δυνατό να διεξαχθεί κάποιο είδος εκ των προτέρων επεξεργασίας, ανάλογα με το είδος της απόρριψης.

ΤΕΧΝΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΟΔΗΓΙΩΝ

Μεταφορά των οδηγιών στο εθνικό δίκαιο

12-13-14. Την 1η Οκτωβρίου 1997, η Επιτροπή ενέκρινε έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας για τα νιτρικά. Σύμφωνα με την πρόσφατη αυτή έκθεση, τέσσερα μόνο κράτη μέλη (DK, F, L, E) θεωρείται ότι ανταποκρίθηκαν στην υποχρέωση να μεταφέρουν την οδηγία στο εθνικό δίκαιο. Η έκθεση περιέχει επίσης αριθμητικά δεδομένα σχετικά με τους κώδικες ορθής γεωργικής πρακτικής και τα προγράμματα δράσης υπερευάλωτων περιοχών. Στην έκθεση αναφέρεται επίσης ότι έχουν κινηθεί διαδικασίες για παράβαση υποχρεώσεων εναντίον των περισσοτέρων κρατών μελών.

Αυτή τη στιγμή η Επιτροπή εκπονεί έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας περί επεξεργασίας των αστικών λυμάτων, η οποία έκθεση θα δημοσιευτεί του χρόνου. Υπό εξέλιξη βρίσκονται (Νοέμβριος 1997) διαδικασίες για παράβαση εναντίον έξι κρατών μελών (Αυστρία, Βέλγιο, Γερμανία, Ιταλία, Πορτογαλία και Ισπανία). Σε τρεις περιπτώσεις (Ελλάδα, Γερμανία και Ιταλία), το Δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί κατά το παρελθόν (1996) περί της μη συμμόρφωσης των εν λόγω κρατών μελών στις υποχρεώσεις μεταφοράς της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο.

Οι εκθέσεις των κρατών μελών

17. Σε ό,τι αφορά τα προγράμματα εφαρμογής στο πλαίσιο της οδηγίας περί επεξεργασίας των αστικών λυμάτων, η Επιτροπή είχε λάβει μέχρι τον Νοέμβριο του 1997 εκθέσεις από 11 κράτη μέλη 7 από το Βέλγιο (για τη Βαλονία), από την Ελλάδα, την Ιταλία και την Πορτογαλία δεν είχε μέχρι τότε λάβει αντίστοιχες εκθέσεις.

Αναφορικά με τη σύγκριση μεταξύ των κρατών μελών ως προς τα μέτρα που λαμβάνουν για τις απορρίψεις βιομηχανικών λυμάτων, ολοκληρώθηκε η πραγματοποίηση μελετών για όλα τα κράτη μέλη (συμπεριλαμβανομένων των τριών νέων), αν και κάπως αργότερα από όσο αναμενόταν εξαιτίας της ολιγωρίας που επέδειξαν τα κράτη μέλη στη μεταφορά της οδηγίας. Υπό εξέλιξη βρίσκεται τη στιγμή αυτή η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των μελετών, η δε Επιτροπή θα δημοσιεύσει την έκθεσή της (άρθρο 13 παραγραφος 3) μέσα στο 1998.

20-22. Αναφορικά με τη νομική απαίτηση να συμπεριληφθούν ποσοτικοί δείκτες στα έγγραφα προγραμματισμού και να παρακολουθείται η πορεία προς την επίτευξη των στόχων, και κατόπιν των διαπραγματεύσεων με τα κράτη μέλη, η κατάσταση έχει διαμορφωθεί κατά τρόπον ώστε να έχουν περιληφθεί σε κάθε έγγραφο προγραμματισμού μια σειρά περιβαλλοντικών δεικτών. Στις επιτροπές παρακολούθησης εναπόκειται να μεριμνούν ώστε να είναι προσιτά τα αναγκαία δεδομένα από όλες τις κατάλληλες πηγές, ώστε οι δείκτες αυτοί να μπορούν να χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των προγραμμάτων.

Σε ό,τι αφορά τη βάση δεδομένων με τους δείκτες, δημιουργήθηκε πριν από τις διαπραγματεύσεις ως βοηθητικό εργαλείο των κρατών μελών και της Επιτροπής για τον προσδιορισμό των δεικτών που θα συγκαταλέγονται στα έγγραφα προγραμματισμού. Δεν ήταν σκοπός να αποτελέσει η βάση δεδομένων το μέσο δια του οποίου θα γινόταν η διαχείριση των δεικτών σε διαρκή βάση αυτό εναπόκειται στις επιτροπές παρακολούθησης να το κάνουν με βάση τις πηγές πληροφοριών που οι ίδιες θα κρίνουν κατάλληλες. Ο σκοπός της βάσης δεδομένων ήταν μάλλον να αποτελέσει το γενικό πλαίσιο πληροφοριών για τις περιφέρειες του στόχου 1, στηριζόμενη σε μεγάλο βαθμό σε δεδομένα που συγκεντρώνονται από τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες.

Είναι αλήθεια ότι το φάσμα των πληροφοριών που διατίθενται στη βάση δεδομένων είναι ανεπαρκές. Το γεγονός αυτό απηχεί εντούτοις τον περιορισμένο αριθμό περιβαλλοντικών δεδομένων σε περιφερειακή κλίμακα που ήταν τότε γνωστά. Εξηγεί επίσης τον λόγο για τον οποίο η βάση δεδομένων περιοριζόταν σε περιφέρειες επιλέξιμες για τον στόχο 1, αφού πολύ λίγα περιβαλλοντικά δεδομένα συγκεντρώνονται κατά κανόνα στο επίπεδο (NUTS ΙΙΙ) στο οποίο κρίνεται η επιλεξιμότητα για τους στόχους 2 και 5β.

Από τότε που δημιουργήθηκε η βάση δεδομένων έχουν γίνει σημαντικές προσπάθειες ώστε να βελτιωθεί η διαθεσιμότητα περιβαλλοντικών δεδομένων για τις διάφορες περιφέρειες, καθώς και για να εξασφαλιστεί χρηματοδοτική υποστήριξη των κρατών μελών για τη συγκέντρωση δεδομένων. Θα προκύψει έτσι μια βελτιωμένη βάση δεδομένων που θα συμβάλει στην επιλογή των δεικτών οι οποίοι θα συμπεριληφθούν στην επόμενη σειρά εγγράφων προγραμματισμού.

Πρόοδος που έχει σημειωθεί σε σχέση με τις καθορισμένες προθεσμίες

Η οδηγία για τα αστικά λύματα

24-28. Όταν εκδόθηκε η οδηγία για τα αστικά λύματα, δεν υπήρχε σαφής άποψη για τους προς επίτευξη ποσοτικούς στόχους. Συγκεντρώθηκαν στατιστικές, των οποίων γίνεται τώρα η σταχυολόγηση. Τα αποτελέσματα πρέπει να είναι έτοιμα μέσα στο 1998.

26. Οι ευρείες αποκλίσεις ανάμεσα στις αναλογίες πληθυσμός/οικιστικές περιοχές που διαθέτουν επαρκείς εγκαταστάσεις επεξεργασίας αστικών λυμάτων ήταν στην πραγματικότητα ένας από τους κύριους λόγους για τους οποίους προτάθηκε από την Επιτροπή και εγκρίθηκε από το Συμβούλιο η οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων. Ως ένα πρώτο βήμα, τα κράτη μέλη οφείλουν να αξιολογήσουν την κατάσταση και να εκπονήσουν προγράμματα εφαρμογής ως ένα δεύτερο βήμα, οφείλουν να εφαρμόσουν τα αναγκαία μέτρα. Κατά συνέπεια, η έγκριση των προγραμμάτων δεν αρκεί για να προβλεφθεί ο αριθμός των εγκαταστάσεων επεξεργασίας σε ολόκληρη την Κοινότητα, επειδή κυρίως μόνο με αξιολόγηση κατά περίπτωση μπορεί να υπάρξει βάση επαρκώς αξιόπιστη για να δοθεί απάντηση στο ερώτημα κατά πόσον πρέπει να κατασκευάζονται χωριστές εγκαταστάσεις επεξεργασίας ή μία κοινή που θα εξυπηρετεί περισσότερες της μιας οικιστικές περιοχές. Αναμένεται εντούτοις ότι στην έκθεση της Επιτροπής για το 1998 (βλ. 12-13-14) θα υπάρχει μια συνολική εικόνα και ως προς τον αριθμό των εγκαταστάσεων επεξεργασίας.

28. Η Επιτροπή έχει επίγνωση του γεγονότος ότι μερικά κράτη μέλη επιδεικνύουν ολιγωρία στην εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους ορισμένα μάλιστα εξ αυτών δεν έχουν καν επισήμως αναθέσει τη μεταφορά της οδηγίας στην εθνική τους νομοθεσία (βλ. 12-13-14). Η Επιτροπή κρίνει εντούτοις τις προθεσμίες επίτευξης των στόχων επαρκείς, και δεν σκοπεύει προς το παρόν να προτείνει νέες προθεσμίες. Ως προς το σημείο αυτό κρίνει ότι έχει το δίκιο με το μέρος της αφού ούτε ένα κράτος μέλος δεν έχει ζητήσει αλλαγή των προθεσμιών. Σε ό,τι αφορά τη μη συμμόρφωση προς την οδηγία, η Επιτροπή θα επιμείνει ακλόνητα στις διαδικασίες για παράβαση υποχρεώσεων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του άρθρου 171 της συνθήκης.

Οδηγία για τα νιτρικά

33. Η Επιτροπή έχει πληροφορηθεί ότι μεγάλος αριθμός αγροτών ενδιαφέρεται για τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας, αλλά το κόστος μιας τέτοιας εκμετάλλευσης είναι απαγορευτικό για μεμονωμένους αγρότες. Οι συνεταιρισμοί και οι περιφερειακές αρχές ενθαρρύνουν τον συνδυασμό γειτονικών εκμεταλλεύσεων για ευκολότερη χρηματοδότηση τέτοιων εγκαταστάσεων. Είναι γεγονός ωστόσο ότι τα πράγματα προχωρούν με βραδείς ρυθμούς.

34. Η τελευταία πρόταση αναφέρεται στα δεδομένα τα σχετικά με τη χρήση οργανικών αποβλήτων κ.λπ. στο έδαφος. Γεγονός είναι τέτοια δεδομένα ενδέχεται να οδηγήσουν σε παρερμηνεία, αναλόγως των τοπικών συνθηκών. Σύμφωνα όμως με το παράρτημα ΙΙΙ.Ι.3 της οδηγίας, απαιτείται σαφώς να υπάρχει ισορροπία μεταξύ των σε άζωτο αναγκών των καλλιεργειών και του αζώτου που τους παρέχεται.

35. Κατ' εξαίρεση συγχρηματοδοτήθηκαν από το ΕΤΠΑ πειραματικά έργα στη Βρετάνη. Η υλοποίηση των έργων και η τήρηση της συναφούς κοινοτικής νομοθεσίας είναι κατά κύριο λόγο αρμοδιότητα του κράτους μέλους.

36-37. Όσο και αν η ρύπανση γεωργικής προέλευσης στη Βρετάνη είναι για την περιβαλλοντική πολιτική της Κοινότητας ατυχές γεγονός, οι ενισχύσεις με δημόσιους πόρους (εθνικούς και κοινοτικούς) που μπορούν να χορηγούνται για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης υπάγονται στο καθεστώς των κρατικών ενισχύσεων, βάσει του οποίου απαγορεύονται οι ενισχύσεις που σκοπό έχουν να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να συμμορφωθούν με τις κανονιστικές διατάξεις, αφού τέτοιες ενισχύσεις αντιβαίνουν στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» και μπορούν συνεπώς να προκαλέσουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Δεν μπορεί συνεπώς η Επιτροπή, κατά την εφαρμογή της περιφερειακής πολιτικής και στο όνομα της προστασίας του περιβάλλοντος, να παραβαίνει αρχές προβλεπόμενες στο πλαίσιο της κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον και της κοινοτικής πολιτικής για τον ανταγωνισμό.

Στο πλαίσιο των κατευθύνσεων για τη νέα σειρά προγραμμάτων του στόχου 2 (1997-1999), η Επιτροπή πληροφόρησε τα κράτη μέλη ότι επιθυμεί ενίσχυση του μεριδίου που αφορά το περιβάλλον. Εντούτοις, πρέπει να γίνει σαφές ότι τα διαρθωτικά ταμεία δεν είναι αρμόδια να επιλύουν, αυτά μόνο, όλα τα προβλήματα ρύπανσης μιας περιφέρειας.

Οδηγία για την ιλύ

40. Οι γαλλικές αρχές έχουν αναφέρει ότι οι έλεγχοι σχετικά με τη χρήση επεξεργασμένης ιλύος στον τομέα της γεωργίας σύντομα θα ενταθούν.

Το 1996, οι πορτογαλικές αρχές ενέκριναν ένα στρατηγικό σχέδιο για τα αστικά απόβλητα (PERSU), η υλοποίηση του οποίου θα δώσει τη δυνατότητα να εξυπηρετηθεί ποσοστό 95 % του πληθυσμού από ένα σύστημα επεξεργασίας αστικών αποβλήτων το οποίο θα τηρεί τις κοινοτικές οδηγίες. Υπό εκτέλεση βρίσκονται ή έχουν ήδη ολοκληρωθεί αρκετά συναφή έργα.

Όσο τίθενται σε λειτουργία τα εν λόγω συστήματα, οι πορτογαλικές αρχές προχωρούν σε κλείσιμο των μη ελεγχόμενων χώρων ταφής απορριμμάτων. Έχουν ήδη τεθεί εκτός λειτουργίας 20 περίπου τέτοιοι χώροι.

41. Τα προβλήματα αυτά επιλύθηκαν ως εξής. Τον Αύγουστο του 1995, η Επιτροπή ενέκρινε μια επιπλέον χρηματοδοτική συμμετοχή του Ταμείου Συνοχής για εργασίες μη καλυπτόμενες από την αρχική απόφαση. Αναφορικά με τη διάθεση της ιλύος, η νέα απόφαση προβλέπει ενισχυτική χρηματοδότηση. Ως προς τον υδράργυρο, προβλέπεται τριτοβάθμια επεξεργασία. Ο νέος αυτός προγραμματισμός μεταφράζεται σε σημαντική αύξηση της χρηματοδότησης, από 5 MECU σε 11,1 MECU.

44. Τα αποτελέσματα των μελετών που πραγματοποιήθηκαν από την Επιτροπή διαδόθηκαν μέσω των μονίμων αντιπροσωπειών ή των διαφόρων υπουργείων ή των ανταποκριτών αυτών. Είναι γεγονός ότι η διάδοση των αποτελεσμάτων προς τους ενδιαφερομένους μέσω τους κράτους μέλους δεν είναι πάντοτε επαρκής.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ ΔΑΠΑΝΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

Εκτέλεση του προϋπολογισμού

46. Λόγω της προγραμματικής προσέγγισης που ακολουθείται στην περίπτωση των διαρθρωτικών ταμείων, φυσικό είναι να μην είναι σε θέση η Επιτροπή να παρέχει συστηματική ενημέρωση κάτω από το επίπεδο των προτεραιοτήτων ή μέτρων που η ίδια έχει εγκρίνει, ενημέρωση π.χ. σχετικά με τα μεμονωμένα έργα που εγκρίνονται από τα κράτη μέλη. Σε πολλές περιπτώσεις, τα μέτρα για το νερό εντάσσονται σε γενικές προτεραιότητες για το περιβάλλον, πράγμα που φαίνεται στο σχετικό με το περιβάλλον κεφάλαιο των ετησίων εκθέσεων.

Ωστόσο, η έβδομη ετήσια έκθεση (1995) για τα διαρθρωτικά ταμεία δίνει ιδιαίτερο βάρος στα περιβαλλοντικά θέματα και καταργεί την κοινοτική υποστήριξη για άμεσες περιβαλλοντικές επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προβλέπονται για περιορισμό της ρύπανσης των υδάτων. Η έκθεση περιέχει ακόμη πολλά παραδείγματα περιβαλλοντικών πτυχών των προγραμμάτων. Το ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον για ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στις προτεραιότητες των προγραμμάτων, και κυρίως των προγραμμάτων του στόχου 2, εμπόδισε μια συστηματικότερη προσέγγιση.

50. Αναφορικά με το επιχειρησιακό πρόγραμμα γεωργικής ανάπτυξης στη Βόρειο Ιρλανδία, η Επιτροπή δεν γνωρίζει τις λεπτομέρειες καθενός των έργων λόγω της αποκέντρωσης που χαρακτηρίζει τα διαρθρωτικά ταμεία. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι αποφάσεις έγκρισης επενδύσεων σε μεμονωμένες γεωργικές εκμεταλλεύσεις είναι αρμοδιότητας του κράτους μέλους, στις εξελεγκτικές αρμοδιότητες του οποίου εντάσσονται μια σειρά διοικητικών και επιτόπιων ελέγχων.

Ανεπαρκή δεδομένα

52. Με την προτεινόμενη οδηγία πλαίσιο για το νερό [πρόταση της Επιτροπής COM(97)49 της 26ης Φεβρουαρίου 1997, όπως τροποποιήθηκε με την πρόταση COM(97)614, της 26ης Νοεμβρίου 1997] θα εξασφαλιστούν κοινοί ορισμοί για την κοινοτική νομοθεσία τη σχετική με το νερό.

53. Βλ. απάντηση υπό 46.

Έλλειψη ειδικών δεδομένων

54-55. Οι συνεισφορές για περιβαλλοντικούς σκοπούς εμφαίνονται συγκεντρωτικά, απηχώντας έτσι την ενιαία προσέγγιση των διαρθρωτικών ταμείων. Επιπλέον, ενώ οι εκθέσεις της Επιτροπής φιλοδοξούν να δώσουν μια συνολική εικόνα των δραστηριοτήτων των ταμείων, λεπτομερή στοιχεία για τις διάφορες περιφέρειες διατίθενται στα αντίστοιχα δημοσιευόμενα προγράμματα.

Ο βαθμός κατά τον οποίο τα περιβαλλοντικά μέτρα ενσωματώνονται στα προγράμματα διαφέρει αναλόγως κράτους μέλους και στόχου. Αναφορικά με τον στόχο 1, το κοινοτικό πλαίσιο στήριξης για τις Κάτω Χώρες, για παράδειγμα, περιλαμβάνει ένα ειδικό μέτρο για τη διαχείριση του νερού.

Σε άλλα κράτη μέλη, όπως Πορτογαλία και Βέλγιο, ενσωματώνονται στα προγράμματα περιβαλλοντικά μέτρα, που δεν αφορούν όμως αποκλειστικά το νερό. Στον στόχο 2, η συγχρηματοδότηση επενδύσεων για βασικά έργα υποδομής, όπως είναι η συλλογή και επεξεργασία του νερού, δεν αποτελεί προτεραιότητα, γι' αυτό και απαιτείται ειδική αιτιολόγηση με βάση τις ανάγκες περιφερειακής ανάπτυξης.

Τα έργα που δεν είναι αποκλειστικώς περιβαλλοντικά είναι σημαντικά 7 δεν είναι όμως δυνατόν να εξακριβωθεί το ποσοστό μη περιβαλλοντικών μέτρων που έχουν θετική επίδραση στο περιβάλλον, αφού αυτά δεν επισημαίνονται ρητά στα προγράμματα.

Τα ΚΠΣ του 1994 περιέχουν αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επενδύσεων που υποστηρίχθηκαν στα ΚΠΣ της περιόδου 1989-1993. Ωστόσο, οι αξιολογήσεις της στάθμης ενός προγράμματος στρέφονται γύρω από προτεραιότητες μόνο (π.χ. περιβάλλον) και όχι γύρω από μεμονωμένα μέτρα (όπως επεξεργασία υγρών αποβλήτων). Λόγω της σημασίας των περιβαλλοντικών ζητημάτων, η Επιτροπή έχει δρομολογήσει μια ευρείας κλίμακας θεματική αξιολόγηση της επίδρασης των διαρθρωτικών ταμείων επί του περιβάλλοντος, η οποία καλύπτει όλα τα κράτη μέλη και φιλοδοξεί να λειτουργήσει συμβουλευτικά για μελλοντικά προγράμματα η εν λόγω αξιολόγηση αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στο 1998.

Σε ό,τι αφορά το ταμείο συνοχής, και στο πλαίσιο των δράσεων που υπάγονται στην τεχνική αρωγή, η Επιτροπή έχει χρηματοδοτήσει μελέτες που πραγματοποιήθηκαν από ιδιωτικό σύμβουλο με σκοπό να εξακριβωθεί η κατάσταση των χωρών του ταμείου συνοχής σε σχέση με την οδηγία 91/271/ΕΟΚ.

56. Η εναρμόνιση των δεδομένων αποτελεί σταθερή μέριμνα της Επιτροπής. Οι διαφορές ωστόσο μεταξύ των δεδομένων εκφράζουν την ποικιλία περιεχομένου και μορφής των διαφόρων προγραμμάτων. Μόνο στο στάδιο αυτό είναι δυνατόν να γίνει κάποια περιορισμένη εναρμόνιση των περιβαλλοντικών δεδομένων των προγραμμάτων. δη η έννοια «περιβάλλον» ορίζεται πολύ διαφορετικά στα προγράμματα των κρατών μελών και των περιφερειών. Η ολοένα και μεγαλύτερη, και ασφαλώς ευπρόσδεκτη, τάση οριζόντιας ενσωμάτωσης του περιβάλλοντος σε μη περιβαλλοντικά μέτρα δυσχεραίνει ολοένα και περισσότερο τη σαφή αναγνώριση των περιβαλλοντικών μέτρων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ

Συμμόρφωση προς την οδηγία για τα αστικά λύματα

57. Βάσει των κανονισμών των διαρθρωτικών ταμείων, η εξασφάλιση της συμμόρφωσης των συγχρηματοδοτούμενων μέτρων με την κοινοτική πολιτική για προστασία του περιβάλλοντος είναι αρμοδιότητας των κρατών μελών. Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 23 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4253/88 του Συμβουλίου, η Επιτροπή έχει τη δυνατότητα να διενεργεί επιτόπιους ελέγχους. Όταν εντοπίζονται παρατυπίες, η Επιτροπή εφαρμόζει κατά περίπτωση τις διατάξεις του άρθρου 24 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4253/88 και προχωρεί στη λήψη των αναγκαίων επανορθωτικών μέτρων.

Η εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2064/97 της Επιτροπής, περί καθορισμού των λεπτομερειών εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4253/88 του Συμβουλίου αναφορικά με τον υπό των κρατών μελών δημοσιονομικό έλεγχο ενεργειών που συγχρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία, θα βελτιώσει τον δημοσιονομικό έλεγχο σχετικά με τη συμμόρφωση προς όλους τους κοινοτικούς κανόνες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που διέπουν το περιβάλλον.

59. Η προθεσμία για τις αναλήψεις υποχρεώσεων στο πλαίσιο των περισσοτέρων από τα προγράμματα της προγραμματικής περιόδου 1989-1993 έληγε στις 31/12/1993. Εάν ληφθούν υπόψη οι προθεσμίες εφαρμογής της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (30/6/1993 για να τεθούν σε ισχύ οι νόμοι και 31/12/1993 για να εκπονήσουν πρόγραμμα εφαρμογής τα κράτη μέλη), λογικό είναι ότι ικανός αριθμός έργων, τα οποία βρίσκονταν ήδη υπό εκτέλεση, δεν κατέστη δυνατό να τροποποιηθούν ώστε να ληφθούν υπόψη οι νέες απαιτήσεις της οδηγίας.

α) Με βάση πληροφορίες που δόθηκαν από την Ισπανία, στην περίπτωση του έργου της Corura προβλέπεται επέκταση του σταθμού προεπεξεργασίας ώστε να υπάρξει συμμόρφωση προς την οδηγία 91/271/ΕΟΚ. Προβλέπονται σχετικά επιπλέον εργασίες ύψους 5 δισεκατομ. PTS.

β) Ο σταθμός καθαρισμού στη Funchal της Μαδέρας επεξεργάζεται σήμερα μόνο το 70 % των υγρών αποβλήτων, αφού η κατασκευή των δικτύων συλλεκτήριων αγωγών δεν έχει ολοκληρωθεί και μέρος των δικτύων δεν λειτουργεί πολύ καλά. Οι εργασίες που βρίσκονται υπό εξέλιξη και τελούν υπό την ευθύνη του δήμου Funchal θα επιτρέψουν την ορθή λειτουργία του συστήματος.

γ) Μετά από έρευνα της Επιτροπής, οι ιταλικές αρχές απάντησαν ότι μέχρι σήμερα οι παράμετροι που αφορούν τις απορρίψεις υγρών αποβλήτων σε ό,τι αφορά τον σταθμό καθαρισμού στη Mola di Bari ανταποκρίνονται στους κανόνες της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ ως προς τις περισσότερες από τις προβλεπόμενες τιμές 7 αυτό δε ακριβώς μετά τις εργασίες ολοκλήρωσης που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος Envireg. Η Επιτροπή έχει ζητήσει περισσότερες τεχνικές πληροφορίες σχετικά.

61. α) Σύμφωνα με πληροφορίες που έδωσε η Ισπανία, προβλέπεται ότι ο σταθμός προεπεξεργασίας θα επεκταθεί για να υπάρξει συμμόρφωση προς την οδηγία 91/271/ΕΟΚ.

β) Οι επενδύσεις που συγχρηματοδοτούνται από το Ταμείο Συνοχής στο πλαίσιο του έργου «Επέκταση των συλλεκτήριων αγωγών και κατασκευή σταθμού καθαρισμού υγρών αποβλήτων με δευτεροβάθμια επεξεργασία» του Nigran θα εξασφαλίσουν τη συμμόρφωση προς την οδηγία.

γ) Biguglia: σύμφωνα με τις εξηγήσεις που δόθηκαν από τις γαλλικές αρχές, το έργο είχε εγκριθεί πριν αρχίσει να εφαρμόζεται η οδηγία 91/271/ΕΟΚ. Για συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις της οδηγίας, προβλέπονται συμπληρωματικές εργασίες.

Σε ό,τι αφορά τον σταθμό καθαρισμού της λεκάνης Alniela, του οποίου τη βελτίωση μόνο χρηματοδοτεί το Ταμείο Συνοχής (τρίτη φάση του έργου), η απόφαση χρηματοδότησης που εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 1993 προσδιορίζει σαφώς ότι οι πορτογαλικές αρχές οφείλουν να μεριμνήσουν για συμμόρφωση προς τα ποιοτικά κριτήρια της οδηγίας. Το σημείο αυτό θα αποτελέσει αντικείμενο επαλήθευσης προτού καταβληθεί η πληρωμή του υπολοίπου.

Έργα απαρχαιωμένης μελέτης

65. Η Επιτροπή θα ζητήσει από τις ελληνικές αρχές πληροφορίες σχετικά με τις σημερινές συνθήκες λειτουργίας του υπόψη αποχετευτικού δικτύου.

67. Βλ. απάντηση υπό 59. β).

68. Με βάση τις πληροφορίες που έδωσε η Πορτογαλία, οι συλλεκτήριοι αγωγοί της πόλης Ribeira επαρκούν για την κάλυψη των αναγκών εκκένωσης ακαθάρτων και ομβρίων. Κρίνεται ότι τα τεχνικά προβλήματα που εμφανίζονται σε ορισμένους αγωγούς του δημοτικού δικτύου υπό εξαιρετικές συνθήκες δεν προκαλούν σοβαρά προβλήματα στη λειτουργία του όλου συστήματος.

Συνεκτίμηση του προβλήματος των ομβρίων υδάτων και των βιομηχανικών λυμάτων

69. Σχετικά με το κατά πόσον πρέπει να επιλέγονται χωριστικά ή μεικτά δίκτυα συλλογής, δεν υπάρχουν γενικής ισχύος πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα. Η επιλογή πρέπει να γίνεται κατά περίπτωση, με βάση περιβαλλοντικά, μετεωρολογικά, τοπικά και υδρολογικά κριτήρια. Στις περισσότερες όμως περιπτώσεις χωριστικών συστημάτων, τα επιφανειακά (όμβρια) ύδατα καταλήγουν στα ύδατα υποδοχής χωρίς περαιτέρω επεξεργασία.

Στα λεγόμενα μεικτά συστήματα (κοινό σύστημα συλλογής ακαθάρτων και ομβρίων), η οδηγία δεν απαιτεί συλλογή των ομβρίων υδάτων αλλά περιορισμό της ρύπανσης των υδάτων υποδοχής από υπερχειλίσεις ομβρίων ραγδαίας βροχής (βλ. παράρτημα Ι. Α).

70. Αληθεύει ότι το δίκτυο του δήμου Biguglia δεν είναι χωριστικό. Οι γαλλικές αρχές εξηγούν ότι, αν συνεκτιμηθούν όλες οι παράμετροι, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται το ενδεχόμενο κατασκευής ενός δικτύου συλλογής και επεξεργασίας ομβρίων λόγω επενδυτικού κόστους. Ο νέος μόνο σχεδιασμός κάτω από την εθνική οδό εκτιμάται σε 30 εκατομ. γαλλικά φράγκα.

Η επιτροπή παρακολούθησης προγράμματος Envrireg-Stride πρότεινε, κατά τη συνεδρίαση της 15ης Οκτωβρίου 1993, ενίσχυση του μέτρου «εξυγίανση» με ποσό ύψους 0,379 MECU, ώστε να καλυφθούν κυρίως οι επιπλέον ανάγκες εξυγίανσης που δημιουργήθηκαν από τις πλημμύρες που σημειώθηκαν στην Κορσική το 1993.

71. Στην Ισπανία υπάρχουν μεικτά συστήματα εξυγίανσης, πράγμα που δεν αποτελεί από μόνο του πρόβλημα από τεχνικής πλευράς. Το μεικτό σύστημα δεν δημιουργεί κατ' ανάγκη προβλήματα στη λειτουργία των σταθμών καθαρισμού, οι οποίοι είναι πλέον εφοδιασμένοι με συστήματα αποθήκευσης ή διατάξεις εκροής προς τη διώρυγα εκτροπής. Οι σχετικές επενδύσεις χρηματοδοτούνται από το ταμείο συνοχής.

Σε ό,τι αφορά την Πορτογαλία, η διαπίστωση του Ελεγκτικού Συνεδρίου αληθεύει μόνο για τις παλαιότερες συνοικίες ή/και τα ιστορικά κέντρα των πόλεων. Τα νέα συστήματα επεξεργασίας ή εκείνα που αντικαταστάθηκαν είναι ήδη εφοδιασμένα με δύο χωριστά συστήματα (ακάθαρτα/όμβρια).

73. Η προτεινόμενη οδηγία πλαίσιο για το νερό [πρόταση της Επιτροπής COM(97)49, της 26ης Φεβρουαρίου 1997, όπως τροποποιήθηκε με την πρόταση COM(97)614, της 26ης Νοεμβρίου 1997], προβλέπει μεταξύ των στόχων της την καθιέρωση της πλήρους ανάκτησης τελών για υπηρεσίες όπως είναι η ύδρευση και η συλλογή και επεξεργασία υγρών αποβλήτων, από ενδιαφέρον για συνετή και ορθολογική χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων, στόχος που προβλέπεται και στο άρθρο 130 Ρ της συνθήκης.

74. Το κράτος μέλος επισημαίνει ότι η περιφερειακή κυβέρνηση καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να εφαρμόσει αποτελεσματικά την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», για να θέσει σε τάξη τις απορρίψεις βιομηχανικών λυμάτων και για να προωθήσει την προεπεξεργασία στο στάδιο πριν από τη σύνδεση με τα δημοτικά δίκτυα.

75. Η Επιτροπή θα εξετάσει την περίπτωση από κοινού με τις ισπανικές αρχές.

76. Οι ιρλανδικές αρχές δήλωσαν ότι παρακολουθούν την περίπτωση που επισημάνθηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο.

77. α) Η παρακολούθηση των απορρίψεων υγρών αποβλήτων από βιομηχανίες/εγκαταστάσεις υπαγόμενες στην οδηγία για ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης υπόκειται ήδη στις διατάξεις της οδηγίας 96/61/ΕΚ. Η παρακολούθηση των απορρίψεων από βιομηχανίες/εγκαταστάσεις μη υπαγόμενες στην οδηγία για ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης υπόκειται στις διατάξεις της προτεινόμενης οδηγίας πλαισίου για το νερό. Στις 26 Νοεμβρίου 1997, η Επιτροπή τροποποίησε την πρόταση οδηγίας πλαισίου για το νερό επιφέροντας τις κάτωθι τροποποιήσεις:

- εισήγαγε την αρχή περί ελέγχου των εκπομπών 7

- υποχρέωσε το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να καθορίσουν (μέσω οδηγιών) οριακές τιμές για τις εκπομπές με βάση τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνολογίες, για όσες πηγές δεν καλύπτονται ακόμη από την κοινοτική νομοθεσία 7

- υποχρέωσε την Επιτροπή να προτείνει σε πολύ σύντονο χρονικό διάστημα μια πρώτη δέσμη προτάσεων με οριακές τιμές εκπομπών για ουσίες προτεραιότητας (COM(97)614).

β) Επειδή τόσο η οδηγία για ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης όσο και η προτεινόμενη οδηγία πλαίσιο για το νερό προβλέπουν ένα σύστημα προηγούμενης έγκρισης ή/και διαδικασία έκδοσης άδειας, όσοι διαχειρίζονται τα συστήματα αστικών λυμάτων θα πρέπει να συμμετέχουν στη διαδικασία λήψεως των αποφάσεων και να τηρούνται ενήμεροι.

Κόστος των έργων - σύγκριση μεταξύ προβλεπόμενου κόστους και πραγματικού κόστους

79. Το έργο του σταθμού καθαρισμού στην Ψυτάλλεια ξεκίνησε στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και συνεχίστηκε στο πλαίσιο του ταμείου συνοχής. Είναι γεγονός ότι το αρχικώς προϋπολογισθέν κόστος (40,1 MECU) για ένα σταθμό καθαρισμού που καλύπτει μια μεγαλούπολη σαν την Αθήνα δεν ήταν ρεαλιστικό. Αυτό οφείλεται στις ιδιαιτερότητες που παρουσίαζε το σύστημα ανάθεσης δημόσιων έργων στην Ελλάδα, σύστημα που επέτρεπε την εκκίνηση ενός έργου χωρίς να έχει προϋπολογισθεί με επαρκή ακρίβεια το κόστος του και χωρίς να έχει εξασφαλιστεί το σύνολο της χρηματοδότησης. Επιπλέον, το σύστημα επέτρεπε τότε στις εταιρείες να προσφέρουν μεγάλες εκπτώσεις για να τους ανατεθεί η σύμβαση. Το σύστημα αναθεωρήθηκε ωστόσο κατά μεγάλο μέρος και τροποποιήθηκε χάρη κυρίως στις προσπάθειες της Επιτροπής. Η σημερινή νομοθεσία δεν επιτρέπει πλέον τέτοιες μεθόδους.

80. Με βάση τις παρατηρήσεις των ισπανικών αρχών, φαίνεται ότι το αυξημένο κόστος των εν λόγω έργων σύμφωνα με το αναθεωρημένο περιφερειακό σχέδιο του 1993 οφείλεται κυρίως σε πρόσθετες εργασίες που χρειάστηκε να γίνουν ώστε να υπάρξει συμμόρφωση προς τις διατάξεις της οδηγίας.

Επιπλέον, σε ό,τι αφορά το Ταμείο Συνοχής, γεγονός είναι ότι οι αιτήσεις χρηματοδότησης υποβάλλονται βάσει ενός νέου προγραμματισμού σε περιφερειακή κλίμακα, στον οποίο δεν έχουν ενσωματωθεί ακόμη όλες οι παράμετροι του κόστους της επένδυσης. Το πραγματικό κόστος του έργου μόνο μετά την υπογραφή της σύμβασης μπορεί να γίνει γνωστό. Η Επιτροπή γνωρίζει το πρόβλημα και καταβάλλει κάθε προσπάθεια εξεύρεσης λύσεων.

81. Οι λόγοι της αύξησης σε σχέση με τον αρχικό προϋπολογισμό είναι η επέκταση του σχεδίου που εγκρίθηκε το 1994, οι αυξήσεις του κόστους των υλικών και της εργασίας με βάση τη ρήτρα διακύμανσης των τιμών, οι αυξήσεις της μετρούμενης εργασίας, οι απαιτήσεις του εργολήπτη και οι νομισματικές διακυμάνσεις.

82. Στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων, η Επιτροπή χρηματοδοτεί προγράμματα και όχι έργα. Το υπόψη έργο υπάγεται σε ένα πρόγραμμα το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το ΕΓΤΠΕ-τμήμα Προσανατολισμού. Παρά την αύξηση του κόστους του έργου, η ολική συμμετοχή της Επιτροπής για το σύνολο του προγράμματος παρέμεινε αυτή των προβλέψεων.

83. Οι γερμανικές αρχές αιτιολόγησαν την επέκταση της εγκατάστασης και τη συναφή αύξηση του κόστους. Η αιτιολόγηση για την κατασκευή αποθήκης κρίνεται βάσιμη με κριτήριο τις τεχνικές απαιτήσεις που έπρεπε να ληφθούν υπόψη.

Καθυστερήσεις στην εκτέλεση των έργων και επιπτώσεις στην αύξηση του κόστους

86. Η Επιτροπή, ενήμερη των καθυστερήσεων στην εκτέλεση των έργων στην Κορσική, έχει ήδη θέσει τα προβλήματα και έχει προτείνει βελτιώσεις για πολλές περιπτώσεις στο πλαίσιο των επιτροπών παρακολούθησης.

Είναι αλήθεια ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι διαδικασίες υποβολής προσφορών έλαβαν χώρα μετά τη λήξη προθεσμίας για αναλήψεις υποχρεώσεων επειδή οι γαλλικές αρχές είχαν ερμηνεύσει την έννοια της νομικής και χρηματοδοτικής ανάληψης υποχρεώσεων κατά τρόπο αντίστοιχο των γαλλικών διαδικασιών. Η Επιτροπή βρίσκεται τώρα σε συζητήσεις με τις γαλλικές αρχές για διευκρίνιση αυτής της πτυχής.

Οι εξηγήσεις που δόθηκαν από τις γαλλικές αρχές για καθένα από τα έργα είναι οι εξής:

1) Εξυγίανση του φράγματος της λιμνοθάλασσας της Biguglia. Οι καθυστερήσεις στην εκτέλεση του έργου και η αύξηση του κόστους οφείλονται σε τεχνικές τροποποιήσεις του αρχικού έργου, οι οποίες έγιναν για περιβαλλοντικούς λόγους: αλλαγή της θέσης του σταθμού καθαρισμού, μεταφορά των λυμάτων των Δήμων Biguglia και Lucciana προς το δίκτυο του φράγματος της λιμνοθάλασσας.

2) Μεταφορά των λυμάτων του δήμου Biguglia προς τον σταθμό καθαρισμού του φράγματος της λιμνοθάλασσας. Οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν με καθυστέρηση σε σύντομο όμως χρονικό διάστημα επειδή το 1992 δεν υπήρχε δυνατότητα απόρριψης των λυμάτων στο δίκτυο του φράγματος της λιμνοθάλασσας.

3) Το έργο «Αύξηση της δυναμικότητας επεξεργασίας λυμάτων της ευρύτερης περιοχής Ajaccio», οι μελέτες του οποίου χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας ENVIREG και δρομολογήθηκαν το 1993, αφορά όχι μόνο την πόλη Ajaccio αλλά και τους περιφερειακούς δήμους Afa, Alata, Appietto, Sarrola και Bastelicaccia. Εάν η σημερινή κατάσταση σε ό,τι αφορά την επεξεργασία λυμάτων στο Ajaccio είναι ικανοποιητική (χωρίς όμως περαιτέρω δυνατότητες), δεν ισχύει το ίδιο και για τους περιφερειακούς δήμους. Εάν ληφθεί σύντομα μια απόφαση, μπορεί να πραγματοποιηθεί το κύριο μέρος του έργου (σταθμός και δίκτυο) στο πλαίσιο του εγγράφου προγραμματισμού με τήρηση της ημερομηνίας 31/12/2000.

4) Ο σταθμός Bastia Sud θα είναι σε θέση να λειτουργεί περί τα τέλη του 1998 με αρχές του 1999. Η μεγάλη καθυστέρηση στην κατασκευή του σταθμού καθαρισμού Bastia Sud εξηγείται με τη μεταφορά των χρηματοδοτικών πόρων του κυρίου του έργου για την ανακατασκευή του σταδίου Furiani, μετά την καταστροφή που σημειώθηκε σ' αυτό.

5) Οι μελέτες για την εξυγίανση της νότιας ακτής του κόλπου του Ajaccio ξεκίνησαν το 1984, το έργο όμως λειτούργησε το 1991. Παρά την προφανή σημασία του, το έργο υπήρξε αντικείμενο ισχυρών αντιδράσεων από πλευράς ορισμένων κατοίκων. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος πραγματοποίησε δύο έρευνες, τα πορίσματα των οποίων ήταν εξαιρετικά ευνοϊκά. Αυτό όμως είχε σαν αποτέλεσμα να καθυστερήσει σημαντικά η δρομολόγηση του έργου. Εξάλλου, και αυτό ισχύει για όλα τα παραπάνω έργα, οι κύριοι έργου δεν διαθέτουν πάντοτε τις δομές εκείνες που να τους επιτρέπουν να δρομολογούν τέτοια έργα μέσα σε σύντομες προθεσμίες, χωρίς να παραβλέπονται οι δημοσιονομικές δυσχέρειες, η επίλυση των οποίων είναι πολλές φορές χρονοβόρα.

87-88. Οι τροποποιήσεις των εργασιών είχαν ως αποτέλεσμα να βελτιωθεί σημαντικά η ποιότητα και να διευρυνθεί η παρεχόμενη από τα έργα εξυπηρέτηση. Όλα τα υπόψη έργα βρίσκονται σήμερα σε λειτουργία, και την εκμετάλλευσή τους έχουν οι αντίστοιχοι δήμοι.

89. Το κόστος των σταθμών αυτών αυξήθηκε για τους λόγους που εξηγούνται υπό 79. Η πρακτική αυτή στην Ελλάδα τροποποιήθηκε κατά τη διάρκεια της δεύτερης προγραμματικής περιόδου.

90. Σε πολλά από τα έργα που κατασκευάστηκαν στην Ιταλία κατά την περίοδο ισχύος του προγράμματος σημειώθηκαν σημαντικές καθυστερήσεις εξαιτίας, μεταξύ άλλων, της θέσπισης νέων κανόνων και νέων διαδικασιών ανάθεσης των έργων, καθώς και εξαιτίας μεταβολών στις δημόσιες υπηρεσίες τις αρμόδιες για τη διαχείριση των έργων.

91. Σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο, οι καθυστερήσεις στην εκτέλεση των δύο αυτών έργων οφείλονται σε απαραίτητες τεχνικές βελτιώσεις.

Διαχείριση των έργων από τις αρμόδιες αρχές

92-93. Ταμείο Συνοχής: Αναφορικά με το Greystones, στο παράρτημα 1 της απόφασης για χρηματοδότηση από το Ταμείο Συνοχής [απόφαση C(94)3513 τελικό, της 9ης Δεκεμβρίου 1994] προσδιορίζονται σαφώς οι εργασίες που συγχρηματοδοτήθηκαν. Η κατανομή μεταξύ ΕΤΠΑ και Ταμείου Συνοχής δεν συνδέεται με τη σύμβαση αλλά με τη φύση των εργασιών. Είναι συνεπώς δυνατό να γίνεται διάκριση, ακόμη και στο πλαίσιο ενιαίας σύμβασης, μεταξύ του τμήματος των εργασιών που χρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας ENVIREG και του τμήματος των εργασιών που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Συνοχής.

Σε ό,τι αφορά τη χρηματοδοτική ανεξαρτησία, από το γεγονός ότι υπάρχει μία μόνο σύμβαση δεν μπορεί να συναχθεί ότι δεν υπάρχει χρηματοδοτική ανεξαρτησία. Οι εργασίες που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Συνοχής μπορούν να χαρακτηρισθούν ως τμήμα της σύμβασης και τα σχετικά τιμολόγια μπορούν σαφώς να συνδεθούν με τις εν λόγω εργασίες.

Ως προς το έργο Wexdorf Main Drainage, γεγονός είναι ότι έχει αναγνωριστεί ως ένα από τα έργα της πρωτοβουλίας ENVIREG, το ποσό όμως που διατέθηκε γι' αυτό ήταν ελάχιστο και αφορούσε την αρχική φάση σχεδιασμού. Το έργο υποβλήθηκε αργότερα στο Ταμείο Συνοχής, από το οποίο και εγκρίθηκε. Στην απόφαση της Επιτροπής προσδιορίζονται σαφώς οι μη επιλέξιμες δαπάνες.

Ως προς τις λογιστικές δυσχέρειες που αντιμετώπισε το Ελεγκτικό Συνέδριο για να επαληθεύσει τις δαπάνες των δύο αυτών έργων, η Επιτροπή θα ζητήσει πληροφορίες από το κράτος μέλος σχετικά με την ακρίβεια των δηλωθέντων ποσών.

ΕΤΠΑ: με σκοπό να συνεχιστεί η συνολική προσπάθεια βελτίωσης της ποιότητας του νερού, το ΕΤΠΑ επιτρέπει τη σταδιακή εκτέλεση των έργων όταν εκτείνονται σε επικαλυπτόμενες προγραμματικές περιόδους. Η σταδιακή αυτή εκτέλεση προϋποθέτει ότι δεν υπάρχει διπλή χρηματοδότηση και ότι πληρούνται τα βασικά κριτήρια ως προς τις ημερομηνίες εκκίνησης και ολοκλήρωσης.

Ο κατακερματισμός των μεγάλων δημόσιων έργων (σε όλους τους τομείς) στην Ιρλανδία συνδέεται περισσότερο με τη φύση των εργασιών και τους περιορισμένους δημοσιονομικούς πόρους που διατίθενται στις τοπικές αρχές παρά με τους λόγους που υποδεικνύει το Ελεγκτικό Συνέδριο. Εάν οι τοπικές αρχές περίμεναν χρηματοδοτική έγκριση για όλα τα σχέδια έργων, πολύ λιγότερα έργα θα ξεκινούσαν και θα ολοκληρώνονταν σε κάθε προγραμματική περίοδο.

94. Η κατάσταση βελτιώθηκε στο μεταξύ χάρη σε μια σειρά υπουργικών διαταγμάτων, με τα οποία τροποποιήθηκαν οι διαδικασίες εκτέλεσης δημόσιων έργων στην Ελλάδα. Επιπλέον, υπό εκπόνηση βρίσκεται ένας νέος νόμος προς την ίδια κατεύθυνση. Στο μεταξύ οι ελληνικές αρχές απέσυραν από το πρόγραμμα το υπόψη έργο.

95-96. Η Επιτροπή έχει επίγνωση των δυσχερειών που αντιμετωπίζονται στην Κορσική σε θέματα λογιστικών, υποβολής εκθέσεων και ελέγχου. Έτσι, αποφάσισε στις 30/7/1996 να μειώσει την κοινοτική επιχορήγηση για το επιχειρησιακό πρόγραμμα 1994-1999 [απόφαση της Επιτροπής C(96)1895].

Η Επιτροπή κρίνει ωστόσο ότι για να εξασφαλιστεί η ορθή υλοποίηση των ενεργειών που συγχρηματοδοτούνται και από την Κοινότητα, οι περιφερειακές αρχές θα πρέπει να δημιουργήσουν ένα μηχανογραφημένο σύστημα διαχείρισης 7 θα πρέπει επίσης να εκπονηθούν οδηγίες χρήσεως για τις ενδιαφερόμενες υπηρεσίες.

Αναφορικά με τα προβλήματα λογιστικής που αντιμετώπισε το Ελεγκτικό Συνέδριο στην Ισπανία, η Επιτροπή πληροφορήθηκε ότι το 1994 έγιναν βελτιώσεις στα λογιστικά των συγχρηματοδοτούμενων δαπανών.

Κακή λειτουργία των σταθμών καθαρισμού

98. Οι πληροφορίες που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή επιτρέπουν την υπόθεση ότι η κατάσταση την οποία διαπίστωσε το Ελεγκτικό Συνέδριο το 1996 έχει στο μεταξύ αντιμετωπισθεί στις περισσότερες από τις περιπτώσεις έργων που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του ENVIREG. Πριν κλείσει το πρόγραμμα ENVIREG, θα γίνει σχετική επαλήθευση από κοινού με τις ιταλικές αρχές στο πλαίσιο της παρακολούθησης.

99. Sada: οι ισπανικές αρχές ανέφεραν ότι η περιφερειακή κυβέρνηση χρηματοδότησε με δικούς της πόρους συμπληρωματικές εργασίες στο πλαίσιο του υπόψη έργου. Η Επιτροπή θα ζητήσει πληροφορίες σχετικά με τις σημερινές συνθήκες λειτουργίας του εν λόγω αποχετευτικού συστήματος.

Rianxo: οι ισπανικές αρχές ανέφεραν ότι ο σταθμός λειτουργεί σωστά μετά την εκτέλεση συμπληρωματικών εργασιών. Η πρόσκληση υποβολής προσφορών για τη λειτουργία του σταθμού δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 1995 και η σύμβαση υπεγράφη την 1/7/1996.

Δυσχέρειες στην εφαρμογή της κοινοτικής πρωτοβουλίας ENVIREG

105. Οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση των προγραμμάτων ENVIREG οφείλονται κυρίως στην έλλειψη υποδομής, τεχνογνωσίας και πείρας των αρμόδιων αρχών και δικαιούχων. Στα τέλη του 1997 παρέμεναν ανοικτά μόνο 5 προγράμματα ENVIREG.

106. Οι διατάξεις δημοσιονομικής εκτέλεσης που συνδέονται με την απόφαση της Επιτροπής για συγχρηματοδότηση του ιρλανδικού προγράμματος ENVIREG ορίζουν ότι οι δηλώσεις δαπανών θα πρέπει να αφορούν ποσά δαπανηθέντα από τους τελικούς δικαιούχους 7 ως τέτοιοι θεωρούνται οργανισμοί ή δημόσιες ή ιδιωτικές επιχειρήσεις που είναι αρμόδιες να αναθέτουν τα έργα (υπεύθυνοι διαχείρισης έργου). Φαίνεται πως οι διατάξεις αυτές παρερμηνεύτηκαν από τις ιρλανδικές αρχές.

Οι ιρλανδικές αρχές δέχονται τώρα τον κοινό ορισμό του τελικού δικαιούχου, απέσυραν την αρχική τους απαίτηση για το επιχειρησιακό πρόγραμμα Water and Sanitary Services (με βάση τον παλαιό τους ορισμό) και υπέβαλαν νέα αναθεωρημένη απαίτηση, όπου τελικοί δικαιούχοι θεωρούνται οι τοπικές αρχές. Ο ίδιος ορισμός εφαρμόζεται και στα νέα επιχειρησιακά προγράμματα υπηρεσιών οικολογικού ενδιαφέροντος 1994-1999.

Οι διατάξεις δημοσιονομικής εκτέλεσης που συνδέονται με τις αποφάσεις για συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ είναι κατ' αρχήν οι ίδιες για όλα τα προγράμματα σε όλα τα κράτη μέλη. Για περαιτέρω διευκρίνιση των σχετικών κανόνων, η Επιτροπή έχει θεσπίσει σαφείς και αναλυτικές διατάξεις δημοσιονομικής εκτέλεσης που συνδέονται με τις αποφάσεις για συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ για την προγραμματική περίοδο 1994-1999.

107. Η Επιτροπή συμμερίζεται την ανάλυση του Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με τις ανεπάρκειες στη διαχείριση του προγράμματος ENVIREG. Υπενθυμίζεται ότι για το ιταλικό Υπουργείο Περιβάλλοντος ήταν η πρώτη εμπειρία διαχείρισης κοινοτικού προγράμματος. Τα προβλήματα αφορούσαν κυρίως τον ορισμό των οργανωτικών πτυχών καθώς και τις διαδικασίες επιλογής και χρηματοδότησης των έργων, τις οποίες ενέκρινε το Υπουργείο. Η παρακολούθηση προγράμματος βελτιώθηκε κατά την τελευταία διαχειριστική περίοδο.

108. Η χρονική κλίμακα για το ENVIREG δεν επέτρεψε (αν ληφθούν υπόψη οι χρόνοι που προηγούνται της κατασκευής για έργα του τομέα) μελέτη, ορισμό και ολοκλήρωση εντελώς καινοτόμων έργων κλίμακας αρκετά μεγάλης ώστε να εκταμιευτούν όλοι οι πόροι που ήταν διαθέσιμοι για τη Βόρεια Ιρλανδία. Μετά από προσεκτική εξέταση, ανάθεση πραγματοποίησης νέας μελέτης κόστους-οφέλους και συνεκτίμηση των μακροπρόθεσμων περιβαλλοντικών επιπτώσεων του έργου, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων στη λίμνη του Μπέλφαστ (Belfast Lough), η Επιτροπή συμφώνησε να ενταχθεί το έργο στο πρόγραμμα ENVIREG για τη Βόρεια Ιρλανδία ώστε να καταστεί δυνατή η χρησιμοποίηση του υπολοίπου των διαθέσιμων πόρων.

109. Οι ισπανικές αρχές ανέφεραν ότι προβλέπονται για το υπόψη έργο συμπληρωματικές εργασίες ύψους 5 δισεκατομ. PTS με σκοπό τη συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις της οδηγίας.

110. Η Επιτροπή πιστεύει ότι στην Πορτογαλία το ENVIREG έδωσε τη δυνατότητα να καλυφθεί εν μέρει η παντελής σχεδόν έλλειψη περιβαλλοντικών μέτρων του κοινοτικού πλαισίου στήριξης (ΚΠΣ) 1989-1993. Η θετική επίδραση του ENVIREG δεν έδωσε τη δυνατότητα να καλυφθούν όλα τα κενά της Πορτογαλίας στον τομέα του περιβάλλοντος. Εντούτοις, οι χρηματοδοτήσεις από το Ταμείο Συνοχής και από το ΕΤΠΑ κατά την περίοδο 1994-1999 θα παίξουν σημαντικότατο ρόλο για την κάλυψη αυτών των κενών, σε ό,τι κυρίως αφορά τη βασική εξυγίανση.

111. Τα ποσά της πρωτοβουλίας ENVIREG για την Ελλάδα μειώθηκαν μετά από πρόταση των αρμόδιων ελληνικών αρχών, η οποία έγινε δεκτή από την Επιτροπή. Ο λόγος αυτής της μείωσης ήταν η πολύ χαμηλή απορρόφηση των πόρων στο ξεκίνημα του ENVIREG. Η καθυστέρηση αυτή οφειλόταν στην απειρία των κρατικών αρχών για τέτοιου είδους έργα (σταθμοί καθαρισμού αστικών λυμάτων). Η απειρία αυτή προκάλεσε μεγάλες καθυστερήσεις στην εκκίνηση των έργων και οδήγησε σε χαμηλή απορρόφηση των πόρων.

Οι ελληνικές αρχές μετέφεραν λοιπόν τους πόρους αυτούς σε άλλες πρωτοβουλίες ή σε άλλα έργα ώριμα για χρηματοδότηση. Η εν λόγω μείωση του προϋπολογισμού είχε ως αποτέλεσμα να περιοριστεί σημαντικά ο αριθμός των έργων.

Τα αποτελέσματα επιτόπου έδειξαν ότι οι ελληνικές αρχές υποτίμησαν το πραγματικό κόστος, ακόμη και μετά τη μείωση του αριθμού των έργων. Είναι γεγονός ότι ήταν η πρώτη σχεδόν φορά που κατασκευάζονταν τέτοια έργα στην Ελλάδα, και η εκτίμηση του κόστους ήταν ανακριβής. Οι σταθμοί των οποίων η κατασκευή δεν ολοκληρώθηκε με τους περιορισμένους πόρους πρωτοβουλίας της ENVIREG θα υπαχθούν στο επιχειρησιακό πρόγραμμα «Περιβάλλον» του ΚΠΣ για την Ελλάδα (1994-1999), μετά από πρόταση της Ελλάδας που έγινε δεκτή από την επιτροπή παρακολούθησης του εν λόγω ΚΠΣ. Η Επιτροπή θα κρατήσει το το οφειλόμενο στην Ελλάδα υπόλοιπο (από το ENVIREG) επί όσον χρόνο θα εκκρεμεί η οριστική ρύθμιση του θέματος.

112. Είναι γεγονός ότι το πρόγραμμα (προτάθηκε το 1991 και εγκρίθηκε τον Απρίλιο του 1992) γνώρισε καθυστερήσεις αφενός λόγω απειρίας στην προσέγγιση του προγράμματος και αφετέρου επειδή επρόκειτο για ένα πρόγραμμα καινοτόμων μέτρων. Έτσι, οι γαλλικές αρχές πρότειναν δύο φορές στην Επιτροπή τροποποίηση του προγράμματος, με αναπροσαρμογή των πιστώσεων μεταξύ των μέτρων και με αναπροσαρμογή των ποσοστών συμμετοχής του ΕΤΠΑ 7 οι σχετικές αποφάσεις ελήφθησαν τον Οκτώβριο και τον Δεκέμβριο του 1993. Με βάση την τελική έκθεση εκτέλεσης του προγράμματος την οποία υπέβαλαν οι γαλλικές αρχές, η εκτέλεση του προγράμματος φθάνει σε ποσοστό 100 % σε σύγκριση με την τελευταία εκδοχή των δημοσιονομικών πινάκων.

Το δίκτυο τεχνικής αρωγής Ambiente e Regione (AMBER)

113-119. Το δίκτυο τεχνικής αρωγής AMBER δημιουργήθηκε για να προωθηθεί η ανταλλαγή τεχνογνωσίας σε όλα τα πεδία του ENVIREG, και όχι μόνο για το νερό.

Για τις αιτήσεις εκθέσεων πραγματογνωμοσύνης (σημείο 116) στη σύμβαση προβλέπονταν 45 000 ECU για 30 πραγματογνωμοσύνες. Η χαμηλή σε σχέση με τις προβλέψεις ζήτηση εξηγείται κατά μεγάλο μέρος με το γεγονός ότι, όπως επισημαίνεται στο σημείο 124, τα περισσότερα από τα χρηματοδοτηθέντα έργα δεν ήταν νέα έργα για τα οποία χρειαζόταν μελέτη εξακρίβωσης του καταλληλότερου συστήματος καθαρισμού. Το ποσό των 45 000 ECU για τις πραγματογνωμοσύνες (1 500 ECU για καθεμιά) αφορούσε το κόστος της εξεύρεσης κατάλληλων εμπειρογνωμόνων για το δίκτυο AMBER και την εξακρίβωση της ποιότητας της πραγματοποιηθείσας εργασίας. Είναι αληθές ότι το κόστος της καθαυτό πραγματογνωμοσύνης έπρεπε να επιβαρύνει τα επιχειρησιακά προγράμματα ENVIREG.

Τα εγχειρίδια ορθής πρακτικής και τα σεμινάρια αφορούσαν την επεξεργασία του νερού, τη διαχείριση των αστικών αποβλήτων και τη συνεκτίμηση του περιβάλλοντος κατά τον σχεδιασμό των ακτών. Την αρμοδιότητα διάδοσης των εγχειριδίων είχαν αρχικά οι εθνικές και περιφερειακές αρχές και όσοι συμμετείχαν στα σεμινάρια 7 οι εθνικές και περιφερειακές αρχές είχαν κάθε ελευθερία είτε να τροποποιούν τα εγχειρίδια, να τα αναπαράγουν και να τα διανέμουν στις τοπικές αρχές είτε να ζητούν από το δίκτυο AMBER να τις εφοδιάζει με αντίτυπα προς διανομή ή να ζητούν από το AMBER κατάλογο των φορέων προς τους οποίους να τα στείλουν. Επειδή τα κράτη μέλη δεν έδιναν καταλόγους, το AMBER προχώρησε σε διανομή των εγχειριδίων προς τις τοπικές αρχές, κατά τη διάρκεια κυρίως των σεμιναρίων.

Σκοπός των διασκέψεων ήταν να δοθεί η δυνατότητα στους συμμετέχοντες να ανταλλάξουν εμπειρίες στο πλαίσιο των διασκέψεων και όχι μετά. Αποδείχθηκε σε ορισμένες περιπτώσεις ότι οι ανταλλαγές συνεχίστηκαν και μετά τις διασκέψεις, χωρίς όμως χρηματοδοτική συμμετοχή του AMBER αφού κάτι τέτοιο δεν προβλεπόταν, πράγμα που πιθανώς περιόρισε τον αριθμό τους.

Εκ των υστέρων αξιολόγηση της κοινοτικής πρωτοβουλίας ENVIREG

121. Το σχέδιο τελικής έκθεσης που υποβλήθηκε τον Δεκέμβριο του 1995 χρειάστηκε να συμπληρωθεί με επιπλέον στοιχεία, και ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 1996.

Στην έκθεση αξιολόγησης περιέχεται ένα σύνολο δεδομένων που κάλυπταν τις περισσότερες πληροφορίες που θα μπορούσαν να δοθούν, με συνεκτίμηση των περιορισμών που επηρεάζουν την αξιολόγηση. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή δεν έκρινε σκόπιμο να δαπανήσει περισσότερους πόρους για μια αξιολόγηση που δεν θα μπορούσε να προχωρήσει παραπέρα.

Η επιπλέον προθεσμία για την ολοκλήρωση της μελέτης εξηγείται με τις οργανωτικές δυσχέρειες που επηρέασαν τη διενέργια της αξιολόγησης σε ορισμένα κράτη μέλη, και κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο (Βόρεια Ιρλανδία), Ισπανία, Πορτογαλία, Ελλάδα και Ιταλία και στα υπερπόντια γαλλικά διαμερίσματα. Στην περίπτωση της Βόρειας Ιρλανδίας, χρειάστηκαν 5 μήνες για να συμφωνήσουν οι αρμόδιες αρχές να αρχίσει η αξιολόγηση.

122. Η Επιτροπή εκτιμά ότι καρπός αυτής της αξιολόγησης ήταν το μέγιστο δυνατό των πληροφοριών σχετικά με την ανάλυση των διοικητικών διαδικασιών και την υλοποίηση της πρωτοβουλίας. Η πρόβλεψη των τελικών επιπτώσεων του προγράμματος ήταν ασφαλώς δύσκολη. Στο προγραμματισμό 1994-1999, δράσεις σαν και αυτές που προωθούνται μέσω της πρωτοβουλίας ENVIREG είναι πολύ περισσότερες και διαρκώς αυξάνονται.

123. Όπως αναφέρει το Ελεγκτικό Συνέδριο στο σημείο 59, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων μεταξύ Επιτροπής και κρατών μελών για την κοινοτική πρωτοβουλία ENVIREG, είχε συμφωνηθεί ότι τα έργα τα σχετικά με σταθμούς επεξεργασίας λυμάτων θα πρέπει να συμμορφώνονται με τις διατάξεις της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ.

Βάσει των διατάξεων του άρθρου 7 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2052/88, τα μέτρα που συγχρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία θα πρέπει να συμμορφώνονται προς τις διατάξεις των συνθηκών, προς τα μέσα που εγκρίνονται δυνάμει των συνθηκών και προς τις κοινοτικές πολιτικές επιπλέον, στις εκτελεστικές διατάξεις που συνδέονται με τα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα περιέχεται ειδική αναφορά σχετικά με τη συμμόρφωση προς όλες τις κοινοτικές πολιτικές.

124. Οι αρχικές καθυστερήσεις στην υλοποίηση του ιταλικού προγράμματος καλύφθηκαν αργότερα. Πράγματι, τα δεδομένα σχετικά με την υλοποίηση των εργασιών για τον μήνα Δεκέμβριο 1997 εμφανίζουν τελικό ποσοστό εκτέλεσης που πλησιάζει το 100 % των προγραμματισμένων ποσών.

Αναφορικά με τις δυσχέρειες εφαρμογής της πρωτοβουλίας ENVIREG στην Ελλάδα και τη Βόρεια Ιρλανδία, βλ. σημεία 111 και 108.

Το πρόγραμμα LIFE

127. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές συνεργάστηκαν στενά στο πλαίσιο του έργου 7 από τους δημάρχους των 137 δήμων στην περίμετρο του Contrat de Baie ζητήθηκαν πληροφορίες ώστε να γίνουν γνωστά τα αποτελέσματα των πιλοτικών δράσεων και να συναχθούν συμπεράσματα σχετικά με τις επενδύσεις. Μεταξύ των χρηματοδοτών του έργου ήσαν, πέρα από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το κράτος (Υπουργείο Περιβάλλοντος), το Περιφερειακό Συμβούλιο της Βρετάνης, ο νομός (dιpartement) Ministθre και η εταιρεία υδάτων Loire-Bretagne.

Η αξιοποίηση των εν λόγω αποτελεσμάτων από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη μπορεί ωστόσο να βελτιωθεί 7 οι αρμόδιες υπηρεσίες της ΓΔ Ί εργάζονται ακριβώς για την εκπόνηση μιας στρατηγικής για τη διάδοση των αποτελεσμάτων των έργων LIFE.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΤΕΛΩΝ ΥΔΡΕΥΣΗΣ

Τέλη ύδρευσης

128-134. Η προτεινόμενη οδηγία πλαίσιο για το νερό (πρόταση της Επιτροπής COM(97)49, της 26ης Φεβρουαρίου 1997, όπως τροποποιήθηκε με την πρόταση COM(97)614, της 26ης Νοεμβρίου 1997), προβλέπει μεταξύ των στόχων της την καθιέρωση της πλήρους ανάκτησης τελών για υπηρεσίες όπως είναι η ύδρευση και η συλλογή και επεξεργασία υγρών αποβλήτων. Η διάταξη αυτή (στο άρθρο 12 της πρότασης) όχι μόνο θα εξασφαλίσει τα αναγκαία χρηματοδοτικά μέσα για συντήρηση κ.λπ., αλλά και θα χρησιμεύσει ως χρηματοδοτικό κίνητρο για την αειφόρο εκμετάλλευση των υδάτινων πόρων. Εντούτοις, ενδέχεται να υπάρξουν ορισμένες παρεκκλίσεις ώστε:

- να υπάρξουν οι προϋποθέσεις ύδρευσης για κάλυψη βασικών οικιακών αναγκών σε προσιτή τιμή, καθώς και συγκέντρωσης και επεξεργασίας υγρών αποβλήτων 7

- να υπάρχει δυνατότητα επιχορηγήσεων κεφαλαιουχικής δαπάνης για έργα υποδομής, όταν προβλέπεται κοινοτική χρηματοδότηση δυνάμει των διατάξεων των άρθρων 130Α έως 130Ε της συνθήκης 7

- να λαμβάνονται υπόψη ειδικές καταστάσεις περιφερειών που είναι επιλέξιμες για ενίσχυση στο πλαίσιο των στόχων 1, 5β και 6 των διαρθρωτικών ταμείων.

134. Σε ό,τι αφορά τα έργα του Ταμείου Συνοχής, για να υπολογίσει η Επιτροπή το ύψος της ενίσχυσης που θα χορηγήσει για ένα έργο, λαμβάνει υπόψη όλες τις εκτιμήσεις εσόδων του επιχειρηματία, υπό τον όρο ότι τα έσοδα αυτά είναι καθαρά, πραγματικά και συνδέονται άμεσα με το έργο. Με βάση το σήμερα ισχύον κοινοτικό δίκαιο, δεν υπάρχει νομική βάση ώστε να επιβληθεί σε ένα κράτος μέλος μια πολιτική τιμών για το νερό. Σχετική εισήγηση της Επιτροπής υπάρχει στην πρόταση οδηγίας πλαισίου για το νερό.

Σχετικά με τις δαπάνες του ΕΤΠΑ, τα μεμονωμένα έργα και τα αντίστοιχα ποσοστά επιχορήγησης εγκρίνονται καταρχήν από τις εθνικές αρχές 7 αυτό είναι απαραίτητο ώστε να διαμορφώνεται το ύψος της κοινοτικής επιχορήγησης ανάλογα, μεταξύ άλλων, με την αποδοτικότητα των αντίστοιχων επενδύσεων ως προς τα έσοδα που αποφέρουν (άρθρο 17 του κανονισμού συντονισμού).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

135-141. Παρά τις δυσχέρειες που υπογραμμίζει το Ελεγκτικό Συνέδριο, η Επιτροπή πιστεύει ότι έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στην κατεύθυνση εκπόνησης μιας πολιτικής για το νερό.

Ασφαλώς, πολλές προσπάθειες πρέπει να καταβληθούν ακόμη, και μάλιστα με τη χάραξη μιας στρατηγικής για ολοκληρωμένο σχεδιασμό και διαχείριση των υδάτινων πόρων, με κριτήρια τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά. Επιπλέον, είναι γεγονός ότι σε πολλά κράτη μέλη εκκρεμεί ακόμη η εφαρμογή των οδηγιών. Εντούτοις, δρομολογούνται σημαντικά επενδυτικά προγράμματα ώστε να εκπληρωθούν οι στόχοι των οδηγιών και να επιτευχθεί ουσιαστική βελτίωση της ποιότητας των υδάτων.

Οι δράσεις αυτές διευρύνονται και με την αυστηρότερη εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» με βάση πρόταση της Επιτροπής [COM(97)49, 26/2/1997, όπως τροποποιήθηκε με την πρόταση COM(97)614, 26/11/1997].

Η Επιτροπή καταβάλλει επίσης σημαντικές προσπάθειες ώστε να ενισχυθεί ο συντονισμός και η συνεργασία μεταξύ όλων των Γενικών Διευθύνσεων τις οποίες αφορά η εφαρμογή της περιβαλλοντικής πολιτικής. Η ενσωμάτωση της τελευταίας στις άλλες πολιτικές της Κοινότητας (Γεωργία, Διαρθρωτικά Ταμεία) είναι ένα από τα μελήματα που απασχολούν την Επιτροπή σήμερα, αλλά και το Κοινοβούλιο, το οποίο ενδιαφέρεται για οικολογικότερες κατευθύνσεις του προϋπολογισμού.

139. Η προτεινόμενη οδηγία πλαίσιο για το νερό (πρόταση της Επιτροπής COM(97)49, της 26ης Φεβρουαρίου 1997, όπως τροποποιήθηκε με την πρόταση COM(97)614, της 26ης Νοεμβρίου 1997, προβλέπει μεταξύ των στόχων της την καθιέρωση της πλήρους ανάκτησης τελών για υπηρεσίες όπως είναι η ύδρευση και η συλλογή και επεξεργασία υγρών αποβλήτων, από ενδιαφέρον για συνετή και ορθολογική χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων, στόχος που προβλέπεται και στο άρθρο 130 Ρ της συνθήκης.