Ανακοίνωση της Επιτροπής: ο υποχρεωτικός έλεγχος στην Ευρωπαϊκή Ένωση και οι μελοντικές προοπτικές του (98/C 143/03)

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

1.1. Στόχος του υποχρεωτικού ελέγχου των ετησίων και ενοποιημένων λογαριασμών ορισμένων εταιρειών από ειδικευμένο επαγγελματία, που καθιερώθηκε σε ολόκληρη την Κοινότητα με τις λογιστικές οδηγίες, είναι η προστασία του δημοσίου συμφέροντος. Η ασφάλεια που παρέχουν οι έλεγχοι των λογαριασμών ενισχύει την εμπιστοσύνη όλων των μερών που συναλλάσσονται με τις σχετικές εταιρείες. Οι ελεγμένες οικονομικές καταστάσεις των εγκατεστημένων σε ένα κράτος μέλος εταιρειών χρησιμοποιούνται από τρίτα πρόσωπα σε άλλα κράτη μέλη, όπως επενδυτές, πιστωτές και υπαλλήλους. Η αύξηση της διαφάνειας που είναι αποτέλεσμα της εναρμόνισης των χρηματοοικονομικών πληροφοριών που δημοσιεύουν οι εταιρείες και η ενίσχυση της αξιοπιστίας των πληροφοριών αυτών λόγω του ελέγχου τους από ανεξάρτητο και ειδικευμένο επαγγελματία συμβάλλουν σημαντικά στην εγκαθίδρυση και την λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

1.2. Για να μην υπονομευθούν οι στόχοι αυτοί, θα πρέπει τα εν λόγω τρίτα πρόσωπα να μπορούν να θεωρήσουν ότι οι έλεγχοι αυτοί έχουν ένα ορισμένο επίπεδο αξιοπιστίας και ότι καλύπτουν το συγκεκριμένο πεδίο. Ωστόσο, σε κοινοτικό επίπεδο, το ρυθμιστικό πλαίσιο που διέπει τους υποχρεωτικούς ελέγχους, παρουσιάζει ελλείψεις. Δεν υπάρχει κοινή προσέγγιση σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με το ρόλο, το καθεστώς και τις ευθύνες των ορκωτών ελεγκτών, πράγμα το οποίο έχει αρνητικές επιπτώσεις για την ποιότητα των ελέγχων και ως εκ τούτου για την εμπιστοσύνη που εμπνέουν οι ελεγχόμενοι λογαριασμοί, καθώς και για την ελευθερία εγκατάστασης και την ελευθερία παροχής υπηρεσιών στον τομέα της διεξαγωγής των υποχρεωτικών ελέγχων.

1.3. Η έλλειψη εναρμονισμένης προσέγγισης όσον αφορά τον υποχρεωτικό έλεγχο μπορεί να αποτελέσει σοβαρό ανασταλτικό παράγοντα κατά τις διαπραγματεύσεις που διεξάγονται σε διεθνές επίπεδο για τη βελτίωση της πρόσβασης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να μην γίνονται αποδεκτοί οι ετήσιοι και ενοποιημένοι λογαριασμοί των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές, αν οι λογαριασμοί αυτοί δεν έχουν ελεγχθεί από ανεξάρτητο και ειδικευμένο επαγγελματία σύμφωνα με τους κανόνες που θεωρούνται ως γενικώς αποδεκτοί σε ολόκληρο τον κόσμο.

1.4. Η προσέγγιση που προτείνεται στην παρούσα ανακοίνωση είναι να θεσμοθετηθεί μια συζήτηση για τα θέματα τα σχετικά με το λογιστικό έλεγχο σε κοινοτικό επίπεδο. Ένα σημαντικό έργο θα είναι η αναθεώρηση των ισχυόντων διεθνών κανόνων ελέγχου που έχει θεσπίσει η Διεθνής Ομοσπονδία Ελεγκτών (IFAC). Η ΕΕ θα πρέπει να αποφασίσει κατά πόσον θέλει να υποστηρίξει αυτούς τους κανόνες και, στην περίπτωση που θα τους υποστηρίξει, με ποιο τρόπο και σε ποια βάση μπορεί να εξασφαλισθεί η ευρωπαϊκή επιρροή κατά την επεξεργασία αυτών των κανόνων και το υψηλό επίπεδο τήρησης τους σε όλη την ΕΕ. Οι συζητήσεις θα αφορούν επίσης ζητήματα όπως η ανεξαρτησία των ελεγκτών, ο ποιοτικός έλεγχος, τα επαγγελματικά προσόντα, η θέση του ορκωτού ελεγκτή στην εταιρεία και ο ρόλος του εσωτερικού ελέγχου.

1.5. Η μεταρρύθμιση αυτή είναι δυνατόν να γίνει χωρίς την πρόταση νέας νομοθεσίας ή την τροποποίηση της υφισταμένης σε επίπεδο ΕΕ, με εξαίρεση ενδεχομένως μια ειδική οδηγία για την ελεύθερη εγκατάσταση και την ελευθερία παροχής υπηρεσιών στον τομέα του λογιστικού ελέγχου. Η Επιτροπή, ωστόσο δεν θα διστάσει να προτείνει τέτοια νομοθεσία, εάν από τις πραγματοποιούμενες συζητήσεις, προκύψει η ύπαρξη σχετικής ανάγκης.

2. ΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

2.1. Σύμφωνα με την τέταρτη οδηγία 78/660/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1978, για τους ετήσιους λογαριασμούς ορισμένων μορφών εταιρειών, οι ετήσιοι λογαριασμοί όλων των εταιρειών που ανήκουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας πρέπει να ελέγχονται από ειδικευμένους επαγγελματίες. Οι ορκωτοί ελεγκτές θα πρέπει επίσης να μεριμνούν ώστε οι ετήσιες εκθέσεις να είναι σύμφωνες με τους ετήσιους λογαριασμούς του ιδίου οικονομικού έτους. Τα κράτη μέλη μπορούν να απαλλάσσουν τις μικρές εταιρείες, όπως αυτές ορίζονται στην οδηγία, από την υποχρέωση ελέγχου των λογαριασμών.

2.2. Με την έβδομη οδηγία 83/349/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 1983, για τους ενοποιημένους λογαριασμούς, η υποχρέωση ελέγχου επεκτάθηκε σε όλες τις εταιρείες που υποχρεούνται να καταρτίσουν ενοποιημένους λογαριασμούς δυνάμει της οδηγίας. Επίσης, με την οδηγία 86/635/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου, για τους ετήσιους και ενοποιημένους λογαριασμούς των τραπεζών και των άλλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, και την οδηγία 91/674/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1991, για τους ετήσιους και ενοποιημένους λογαριασμούς των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, επιβλήθηκε η υποχρέωση ελέγχου από ειδικευμένο επαγγελαμτία των ετήσιων και ενοποιημένων λογαριασμών όλων των εταιρειών που καλύπτονται από τις εν λόγω οδηγίες.

2.3. Τα κράτη μέλη χορηγούν άδεια ορκωτού ελεγκτή μόνο στα πρόσωπα που πληρούν τις προϋποθέσεις της όγδοης οδηγίας 84/253/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 10ης Απριλίου 1984, σχετικά με την χορήγηση άδειας στους υπεύθυνους για τον νόμιμο έλεγχο των λογιστικών εγγράφων. Τα κριτήρια για την χορήγηση άδειας αφορούν τα επαγγελματικά προσόντα, αφενός, και την προσωπική ακεραιότητα και ανεξαρτησία αφετέρου.

2.4. Παρά το ότι η όγδοη οδηγία ορίζει ποια είναι τα ελάχιστα επαγγελματικά προσόντα των ορκωτών ελεγκτών, δεν δίνει συγκεκριμένες κατευθύνσεις όσον αφορά το κριτήριο της ανεξαρτησίας. Άλλα θέματα, όπως ο διορισμός και η απόλυση των ορκωτών ελεγκτών, οι αμοιβές των ελεγκτών, οι εκθέσεις ελέγχου και οι ευθύνες των ορκτωτών ελεγκτών ρυθμίζονται στην προτεινόμενη πέμπτη οδηγία σχετικά με την διάρθρωση των ανωνύμων εταιρειών και τις εξουσίες και υποχρεώσεις των οργάνων τους (1), η οποία ωστόσο δεν έχει ακόμα εγκριθεί από το Συμβούλιο. Ορισμένα από τα ζητήματα αυτά ρυθμίζονται σε εθνικό επίπεδο ή υπόκεινται σε κανόνες που έχει θεσπίσει το ίδιο το σώμα των ορκωτών λογιστών, αλλά είναι αναπόφευκτο να υπάρχουν διαφορές στον τρόπο αντιμετώπισης αυτών των θεμάτων, ενώ πολύ συχνά λείπει η νομική βάση.

2.5. Από πολλές μελέτες που πραγματοποίησε η Επιτροπή, και συγκεκριμένα σχετικά με τον ανταγωνισμό στην ευρωπαϊκή λογιστική (1992) και σχετικά με το ρόλο, τη θέση και τις ευθύνες των ορκωτών ελεγκτών (1996) προέκυψε ότι δεν υπάρχει ακόμα ευρωπαϊκή αγορά για τις ελεγκτικές υπηρεσίες και ότι παραμένουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των σχετικών με τους υποχρεωτικούς ελέγχους εθνικών νομοθεσιών και ρυθμίσεων που ισχύουν στα κράτη μέλη.

2.6. Έχοντας υπόψη της τα ανωτέρω, η Επιτροπή έκρινε σκόπιμο να οργανώσει μία συζήτηση ευρέως φάσματος σχετικά με το πεδίο και την ανάγκη περαιτέρω ενεργειών σε επίπεδο ΕΕ για τον υποχρεωτικό έλεγχο. Σε μία πρώτη φάση, η Επιτροπή δημοσίευσε ένα πράσινο βιβλίο (2) για το ρόλο, τη θέση και την ευθύνη του ορκωτού ελεγκτή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με στόχο να ευαισθητοποιήσει όλους τους ενδιαφερόμενους σχετικά με τα προβλήματα αυτά και να προκαλέσει τα σχόλια τους. Η Επιτροπή έλαβε πάνω από 100 γραπτές παρατηρήσεις σχετικές με το πράσινο βιβλίο, στις περισσότερες από τις οποίες διατυπώνονται ευνοϊκά σχόλια και εκφράζεται η άποψη ότι είναι αναγκαία μια πρωτοβουλία σε κοινοτικό επίπεδο.

2.7. Για την ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας διαβούλευσης, η Επιτροπή διοργάνωσε στις 5 και 6 Δεκεμβρίου 1996 μια διάσκεψη σχετικά με το ρόλο, τη θέση και την ευθύνη του ορκωτού ελεγκτή στον ΕΕ. Στόχος της διάσκεψης, η οποία συγκέντρωσε εκπρόσωπους επαγγελματικών οργανώσεων και δημόσιων αρχών που είναι αρμόδιες για την εποπτεία του κλάδου των ελεγκτών, ήταν να συζητηθεί το μέλλον του ελέγχου των λογαριασμών στην Ευρώπη και ο ρόλος της ΕΕ. Από τη συνδιάσκεψη προέκυψε μία γενικότερη συμφωνία σχετικά με το ότι χρειάζεται ένα κοινό πλαίσιο για το λογιστικό έλεγχο στην ΕΕ, το οποίο θα πρέπει κατά προτίμηση να βασίζεται στους διεθνείς κανόνες ελέγχου. Τα προσωρινά συμπεράσματα τα οποία παρουσίασε η Επιτροπή στην τελική συνεδρίαση της διάσκεψης συζητήθηκαν και εγκρίθηκαν στο σύνολο τους από την επιτροπή επαφών για τις λογιστικές οδηγίες στη συνεδρίαση της 10ης Μαρτίου 1997.

2.8. Στις 26 Φεβρουαρίου 1997, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διατύπωσε γνώμη για το Πράσινο Βιβλίο στην οποία εξέφρασε την ικανοποίηση της, γιατί χάρη σ' αυτό άρχισε μια συζήτηση σχετικά με την πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί ώστε να θεσπιστούν υψηλού επιπέδου και εναρμονισμένοι κανόνες για τον υποχρεωτικό λογιστικό έλεγχο και να τεθούν τα θεμέλια για μία κοινοτική προσέγγιση έναντι της θέσπισης διεθνών κανόνων. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κάλεσε την Επιτροπή να θέσει προτεραιότητες και να επεξεργαστεί ένα σχέδιο δράσης όπου θα ορίζονται ορισμένες ελάχιστες απαιτήσεις που θα ισχύουν στην ΕΕ. Η Επιτροπή θα πρέπει να προωθήσει τη θέσπιση κανόνων από το ίδιο το σώμα των ελεγκτών για την ενοποίηση των σχετικών διαδικασιών σε όλη την Ένωση, μέσω μιας αποτελεσματικής «αυτορρύθμισης». Σχετικά όμως με το σημείο αυτό, στις συζητήσεις, τις οποίες θα παρακολουθεί προσεχτικά η Επιτροπή, θα πρέπει να συμμετέχει ένα ευρύτερο φάσμα ενδιαφερομένων, όπως οι μέτοχοι και οι διευθύνοντες σύμβουλοι εταιρειών.

2.9. Στις 15 Ιανουαρίου 1998, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε ένα ψήφισμα με το οποίο εκφράζει την υποστήριξή του σε μεγάλο βαθμό προς το Πράσινο Βιβλίο. Το Κοινοβούλιο τόνισε το σημαντικό ρόλο του ελεγκτή, ο οποίος εξασφαλίζει την αξιοπιστία των οικονομικών εκθέσεων των εταιρειών, στοιχείο απαραίτητο για την εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Το Κοινοβούλιο τόνισε επίσης την ανάγκη για άρση, σε εθνικό επίπεδο, κάθε εμποδίου που μπορεί να περιορίζει την ελευθερία εγκατάστασης των ελεγκτών καθώς και την ελευθερία τους να παρέχουν υπηρεσίες σε διασυνοριακό επίπεδο.

2.10. Τα κυριότερα θέματα που έθιξε το Κοινοβούλιο ήσαν:

- οι κανόνες ανεξαρτησίας των ελεγκτών. Το Πράσινο Βιβλίο προτείνει την καθιέρωση μιας σειράς βασικών αρχών για την ανεξαρτησία των ελεγκτών, που θα διατυπωθούν από τις ίδιες τις επαγγελματικές ενώσεις. Στο πλαίσιο της, αναγκαίας, θέσπισης κοινοτικών κανόνων σχετικά με την ανεξαρτησία των ελεγκτών, το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ζητά να ορισθούν και οι εκτός του υποχρεωτικού ελέγχου υπηρεσίες,

- η ανάγκη για θέσπιση νέας νομοθεσίας. Το Πράσινο Βιβλίο προτείνει την πραγματοποίηση των επιδιωκόμενων αλλαγών όσο το δυνατόν χωρίς τη θέσπιση νέας νομοθεσίας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά από την Επιτροπή να εξετάσει κατά πόσον θα είναι αναγκαία η θέσπιση νέας νομοθεσίας για την επίτευξη μεγαλύτερης εναρμόνισης.

3. ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ

3.1. Κατά την εκπόνηση των προτάσεών της, η Επιτροπή έλαβε ιδιαίτερη μέριμνα για την τήρηση των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, όπως διατυπώνονται στην οδηγία. Δεν προβλέπεται κατ' ανάγκη η θέσπιση νέας νομοθεσίας ή η τροποποίηση της υφισταμένης σε κοινοτικό επίπεδο. Ωστόσο, ιδίως κατόπιν σχετικής σύστασης του Κοινοβουλίου, η Επιτροπή διαβεβαιώνει ότι δεν θα διστάσει να προτείνει νέα νομοθεσία, εφόσον το θεωρεί αναγκαίο. Καλό θα ήταν επίσης να αποφευχθεί η δημιουργία ενός πρόσθετου στρώματος κανόνων επιπλέον εκείνων που υπάρχουν ή εκπονούνται ήδη σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Χρειάζεται ένα πλαίσιο το οποίο θα είναι αρκετά ευέλικτο για να μπορεί να προσαρμόζεται αμέσως στις σημερινές και μελλοντικές εξελίξεις. Προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στους τομείς εκείνους όπου οι ισχύουσες εθνικές νομοθετικές διατάξεις και πρακτικές αποτελούν εμπόδιο για τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

Επιτροπή λογιστικού ελέγχου

3.2. Σύμφωνα με τη νέα προσέγγιση που ακολουθείται με επιτυχία στο λογιστικό τομέα από το 1995 (3) η Επιτροπή προτίθεται να συστήσει μία επιτροπή λογιστικού ελέγχου, η οποία θα έχει ειδικές αρμοδιότητες επί θεμάτων υποχρεωτικού ελέγχου. Η επιτροπή λογιστικού ελέγχου θα απαρτίζεται από εθνικούς εμπειρογνώμονες που θα ορίζουν τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή θα επιθυμούσε να παρίστανται και αντιπρόσωποι των οργανισμών οι οποίοι εκπονούν τους κανόνες ελέγχου σε εθνικό επίπεδο. Επίσης, πρέπει να υπάρχει, στο πλαίσιο της επιτροπής αυτής, στενή συνεργασία και με εκπροσώπους του κλάδου, ο οποίος έχει την κύρια ευθύνη για τις τεχνικές πτυχές των κανόνων λογιστικού ελέγχου και είναι συνυπεύθυνη μαζί με τις δημόσιες αρχές για την εξασφάλιση της τήρησης των βασικών απαιτήσεων του λογιστικού ελέγχου (επαγγελματικά προσόντα και ανεξαρτησία). Θα πρέπει επομένως να εκπροσωπείται σ' αυτήν την επιτροπή λογιστικού ελέγχου και ο ευρωπαϊκός λογιστικός κλάδος.

3.3. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά επίσης από την Επιτροπή να μελετήσει το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει ο εσωτερικός έλεγχος σε σχέση με τον εξωτερικό. Η Επιτροπή θα θεωρήσει ευπρόσδεκτη τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών επαγγελματικών ενώσεων εσωτερικού ελέγχου στην Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ζητούν από την Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου να έχει εκτενείς επαφές με τους χρήστες των εκθέσεων ελέγχου. Η Επιτροπή προτείνει να συμμετέχει το συμβουλευτικό Forum λογιστικών θεμάτων στις εργασίες της Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου για να εξασφαλιστεί η σύνδεση με ένα ευρύ φάσμα τελικών χρηστών. Το συμβουλευτικό Forum λογιστικών θεμάτων δημιουργήθηκε το 1991 σαν συμβουλευτικός φορέας που περιλαμβάνει εκπροσώπους από φορείς θέσπισης λογιστικών κανόνων καθώς και από χρήστες και υπεύθυνους για τη σύνταξη λογαριασμών.

3.4. Συμμετέχοντας στις εργασίες της επιτροπής λογιστικού ελέγχου, ο κλάδος θα αντιμετωπίζει συνεχώς την πρόκληση να ανταποκρίνεται στη δέσμευση του για ρύθμιση των προβλημάτων του λογιστικού ελέγχου βάσει κανόνων που θεσπίζει ο ίδιος. Το ιδανικό θα ήταν η επιτροπή να ήταν σε θέση να συνιστά την έγκριση των αποτελεσμάτων που προκύπτουν από τις εργασίες του σώματος των ορκωτών λογιστών. Από αυτό το τελευταίο αναμένεται η συγκέντρωση του αρχικού υλικού που θα αποτελέσει τη βάση για τις συζητήσεις της επιτροπής. Στα βασικά καθήκοντα της επιτροπής περιλαμβάνονται:

- η επανεξέταση των ισχυόντων διεθνών κανόνων ελέγχου και της εφαρμογής τους στο πλαίσιο ΕΕ, προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσον η εφαρμογή των κανόνων αυτών ανταποκρίνεται πλήρως στις ανάγκες του υποχρεωτικού ελέγχου στην ΕΕ ή υπάρχουν κενά που πρέπει να καλυφθούν,

- η συμμετοχή στις εργασίες της Διεθνούς Επιτροπής Ελεγκτικών Πρακτικών της Διεθνούς Ομοσπονδίας Ελεγκτών, περιλαμβανομένου του συντονισμού των απόψεων σχετικά με τα «exposure drafts» (σχέδια προτύπων),

- η εξέταση των συστημάτων ελέγχου της ποιότητας του ελέγχου που υπάρχουν στα κράτη μέλη και η διατύπωση και ενδεχομένως προτάσεων για τη βελτίωση τους,

- η εξέταση των προτάσεων για την υιοθέτηση μιας σειράς βασικών αρχών σχετικά με την ανεξαρτησία των ορκωτών λογιστών τις οποίες θα εκπονήσουν οι ευρωπαϊκές επαγγελματικές τους οργανώσεις.

3.5. Επί όλων αυτών των ζητημάτων η επιτροπή λογιστικού ελέγχου θα υποβάλει εκθέσεις στην επιτροπή επαφών για τις λογιστικές οδηγίες. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα προβλήματα που έχουν περισσότερο πολιτικό χαρακτήρα, όπως ο ορισμός του υποχρεωτικού ελέγχου και το περιεχόμενο της έκθεσης ελέγχου.

3.6. Η Επιτροπή προτείνει να πραγματοποιηθεί η πρώτη συνεδρίαση της επιτροπής λογιστικού ελέγχου το Μάιο του 1998.

Κανόνες ελέγχου

3.7. Η αναθέωρηση των ισχυόντων διεθνών κανόνων ελέγχου (ISA - international standards on auditing), σε κοινοτικό πλαίσιο, αποτελεί προτεραιότητα και θα γίνει με βάση τα έγγραφα που θα εκπονήσει η Επιτροπή αφού ζητηθεί και η γνώμη του κλάδου των ορκωτών ελεγκτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στόχος είναι να αρχίσει μία πρώτη ουσιαστική συζήτηση κατά τη δεύτερη συνεδρίαση της επιτροπής υποχρεωτικού λογιστικού ελέγχου στα τέλη του 1998.

3.8. Ένα άλλο θέμα που πρέπει να εξεταστεί είναι σε ποιο βαθμό τα ισχύοντα ISA παρέχουν στους ευρωπαίους ελεγκτές την κατάλληλη καθοδήγηση για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που προκύπτουν από τις σημαντικές εξελίξεις στη θέσπιση λογιστικών κανόνων. Οι αλλαγές που υφίσταται η θέσπιση λογιστικών κανόνων ενδέχεται να επιφέρει περαιτέρω εξέλιξη των κανόνων υποχρεωτικού ελέγχου. Συγκεκριμένα, μπορεί να χρειαστεί κάποια καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο που θα διαπιστώνουν οι ελεγκτές αν οι οικονομικές καταστάσεις είναι σύμφωνες με τους ισχύοντες νόμους, εφόσον έχουν καταρτιστεί με βάση λογιστικούς κανόνες διαφορετικούς από εκείνους που ισχύουν συνήθως βάσει της εθνικής νομοθεσίας.

Έλεγχος ποιότητας όσον αφορά τη συμμόρφωση με τους κανόνες και αρχή της ανεξαρτησίας

3.9. Σύμφωνα με την όγδοη οδηγία, τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνούν ώστε οι ελεγκτές να ασκούν τα καθήκοντα τους με την προσήκουσα επιμέλεια και με πλήρη ανεξαρτησία. Παρόλο που η εποπτεία των ορκωτών λογιστών πραγματοποιείται κατά κύριο λόγο από τον ίδιο τον κλάδο, την τελική ευθύνη για την τήρηση αυτών των υποχρεώσεων, οι οποίες, βάσει του κοινοτικού δικαίου, θεωρούνται ως θεμελιώδεις απαιτήσεις δημοσίου συμφέροντος, έχουν οι κυβερνήσεις των κρατών μελών. Τα κράτη μέλη δεν διαθέτουν όλα συστήματα ελέγχου της ποιότητας. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν συστήματα στα οποία η εποπτεία τείνει να καταστεί περισότερο ζήτημα τύπου παρά ουσίας.

3.10. Για να εξασφαλισθεί ισότιμος και υψηλής ποιότητας έλεγχος, πρέπει κατά πρώτον να προχωρήσει η έρευνα στον τομέα αυτό και να εξαταστεί πώς εφαρμόζονται στην πράξη τα συστήματα ελέγχου της ποιότητας στον λογιστικό τομέα. Οι ευρωπαϊκές επαγγελματικές οργανώσεις των λογιστών έχουν συμφωνήσει να προβούν στην εξέταση αυτή κατά προτεραιότητα και να ενημερώσουν την τεχνική υποεπιτροπή για τις διαπιστώσεις τους. Αναμένεται ότι τουλάχιστον μια πρώτη έκθεση θα είναι έτοιμη για υποβολή στην υποεπιτροπή ώστε να συζητηθεί το Μάιο του 1998. Με βάση την έκθεση που θα υποβάλει η επιτροπή λογιστικού ελέγχου προς την επιτροπή επαφών, η Επιτροπή θα εκτιμήσει κατά πόσον χρειάζεται κάποια περαιτέρω πρωτοβουλία σε κοινοτικό επίπεδο στον τομέα αυτό.

3.11. Ο κλάδος έχει αναλάβει την υποχρέωση να επανεξετάσει τις προηγούμενες εργασίες του σχετικά με την ανεξαρτησία προκειμένου να καθιερωθούν ορισμένες βασικές αρχές για την καθοδήγηση των ορκωτών ελεγκτών στην ΕΕ. Τα αποτελέσματα της εργασίας αυτής θα εξεταστούν επίσης από την επιτροπή λογιστικού ελέγχου με στόχο να βελτιωθεί η αξιοπιστία των λογαριασμών ενισχύοντας τις εγγυήσεις ανεξαρτησίας εκ μέρους του ελεγκτή. Κατόπιν σχετικής σύστασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Επιτροπή θα μεριμνήσει ώστε να αποδοθεί ιδιαίτερη σημασία στον καθορισμό των εκτός του λογιστικού ελέγχου υπηρεσιών οι οποίες υπάρχει (ή δεν υπάρχει) κίνδυνος να θίξουν την ανεξαρτησία του ελεγκτή.

Διοίκηση της εταιρείας

3.12. Ο ρόλος του ελεγκτή πρέπει να εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της διοίκησης της εταιρείας. Είναι γενικά παραδεκτό ότι υπάρχει περιθώριο για ενίσχυση της θέσης του ορκωτού λογιστή μεταξύ των οργάνων της εταιρείας. Στις προτάσεις περιλαμβάνεται η δημιουργία επιτροπών ελέγχου καθώς και η θεσμοθέτηση της λειτουργίας του εσωτερικού ελέγχου. Θεωρείται, επίσης, γενικότερα ότι οι ίδιες οι εταιρείες θα πρέπει να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στα εσωτερικά τους συστήματα ελέγχου για τη διαχείριση και την αναφορά των κινδύνων. Στο πλαίσιο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διαχειρίζονται οι εταιρείες τους κινδύνους που ενέχουν οι σχετικές συναλλαγές με τρίτους.

3.13. Ταυτόχρονα, πρέπει να έχουμε υπόψη τις διαφορές που υπάρχουν στη διάρθρωση των εταιρειών μεταξύ των κρατών μελών καθώς και τις δυσκολίες στις οποίες προσέκρουσαν οι προηγούμενες προσπάθειες για επίτευξη συναίνεσης στον τομέα αυτό. Η πτυχή αυτή του υποχρεωτικού λογιστικού ελέγχου θα παρακολουθείται υπό το πρίσμα των ενεργειών που γίνονται κατόπιν των διαβουλεύσεων που άρχισαν το 1997 οι υπηρεσίες της Επιτροπής σχετικά με το δίκαιο των εταιρειών.

Επαγγελματική ευθύνη

3.14. Στην μεγάλη πλειοψηφία των απαντήσεων που δόθηκαν στο Πράσινο Βιβλίο διατυπώνεται η άποψη ότι η εναρμόνιση των κανόνων σχετικά με την ευθύνη των ορκωτών ελεγκτών είναι αδύνατη και ανώφελη. Η Επιτροπή ωστόσο δέχθηκε έντονα διαβήματα από τις επαγγελματικές οργανώσεις για ανάληψη ενεργειών στον τομέα αυτό. Διατυπώθηκε η άποψη ότι είναι σημαντικό για την ενιαία αγορά να ληφθεί μέριμνα ώστε να μην δημιουργούνται φραγμοί μεταξύ των κρατών μελών λόγω των διαφορετικών εθνικών κανόνων και πρακτικών που ισχύουν όσον αφορά την ευθύνη των ελεγκτών και να μην τίθεται σε κίνδυνο η λειτουργία του ελέγχου λόγω αδικαιολόγητων απαιτήσεων.

3.15. Η Επιτροπή θα εξετάσει διεξοδικότερα τις διάφορες έννοιες που διαδραματίζουν ρόλο στον καθορισμό της αστικής ευθύνης του ορκωτού ελεγκτή στα κράτη μέλη. Μόλις γίνουν γνωστά τα αποτελέσματα της εξέτασης αυτής, η Επιτροπή θα μπορεί να εκτιμήσει καλύτερα τη σκοπιμότητα ανάληψης μιας πρωτοβουλίας στον τομέα αυτό.

Επαγγελματικά προσόντα

3.16. Στόχος της όγδοης οδηγίας είναι η εξασφάλιση υψηλού βαθμού ειδίκευσης των ορκωτών ελεγκτών. Η περαιτέρω διευκρίνιση των απαιτούμενων προσόντων που απαριθμούνται στην οδηγία θα βοηθούσε στη βελτίωση της ποιότητας και στην προσέγγιση των σχετικών κανόνων. Για το σκοπό αυτό, προτείνεται να διοργανωθεί ένας στενότερος συντονισμός των προγραμμάτων επιμόρφωσης των ελεγκτών. Αυτό το έργο θα πρέπει να αναλάβει κατά κύριο λόγο ο ίδιος ο κλάδος των λογιστών καθώς και εκείνοι οι οποίοι εμπλέκονται άμεσα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η Επιτροπή θα προσφέρει μία βάση για την συζήτηση του θέματος αυτού, χρησιμοποιώντας δεόντως τα υπάρχοντα προγράμματα, και ιδίως τα Socrates και Leonardo da Vinci.

Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών ελέγχου

3.17. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστηρίζει σθεναρά την αποτελεσματική εφαρμογή στην πράξη της γενικής οδηγίας για την αμοιβαία αναγνώριση (4) σε σχέση με το λογιστικό έλεγχο. Η Επιτροπή πιστεύει ότι η προώθηση της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελευθερίας παροχής υπηρεσιών είναι ιδιαίτερα σημαντική για τις μικρότερες εταιρείες ελεγκτών και ανεξάρτητων επαγγελματιών. Η Επιτροπή θα συζητήσει με τα κράτη μέλη και τα μέλη της επιτροπής επαφών για τις λογιστικές οδηγίες τις πρακτικές δυσχέρειες που έχουν προκύψει όσον αφορά την ελεύθερη εγκατάσταση και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στον τομέα του λογιστικού ελέγχου. Οι ευρωπαϊκές επαγγελματικές ενώσεις λογιστών θα συνεργάζονται στενά στον τομέα αυτό, και ιδιαίτερα θα πρέπει να αναφέρουν τις πρακτικές δυσχέρειες που αντιμετωπίζουν κατά την εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας για την αμοιβαία αναγνώριση. Θα ζητηθεί επίσης η γνώμη της ομάδας συντονιστών για το γενικό σύστημα αμοιβαίας αναγνώρισης.

3.18. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η αποτελεσματική εφαρμογή της γενικής οδηγίας για την αμοιβαία αναγνώριση αποτελεί ουσιώδες στοιχείο της ελευθερίας παροχής υπηρεσιών λογιστικού ελέγχου. Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης περαιτέρω τη δυνατότητα θέσπισης μιας επιμέρους οδηγίας για τους ελεγκτές. Αυτό θα γίνει, εφόσον καταστεί σαφές ότι θα επιφέρει βελτιώσεις σε σχέση με τη γενική οδηγία τόσο για τις εταιρείες ελέγχου όσο και για τους ανεξάρτητους επαγγελματίες, και ότι έχει την υποστήριξη του επαγγελματικού κλάδου και των κρατών μελών. Όσον αφορά τη βελτίωση για τους ανεξάρτητους επαγγελματίες, η Επιτροπή έχει προτείνει στις ευρωπαϊκές επαγγελματικές οργανώσεις των λογιστών να συμφωνήσουν μια ρύθμιση για τη διευκόλυνση της δοκιμασίας επάρκειας, ή και την απαλλαγή από αυτήν, που απαιτούν τα κράτη μέλη δυνάμει της οδηγίας για τη δημιουργία ενός συστήματος αναγνώρισης των διπλωμάτων προκειμένου να αποκτηθεί ο επαγγελματικός τίτλος στις χώρες υποδοχής. Οι διευκολύνσεις αυτές μπορούν να δοθούν λαμβάνοντας υπόψη την εμπειρία που θα αποκτήσει ο διακινούμενος, εργαζόμενος με τον τίτλο της χώρας καταγωγής του, μαζί με έναν ελεγκτή (λογιστή) που έχει τον τίτλο της χώρας υποδοχής.

Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις

3.19. Παρόλο που η Επιτροπή πιστεύει, πράγμα που επιβεβαιώνουν και οι απαντήσεις στο πράσινο βιβλίο, ότι δεν υπάρχει ανάγκη μεταβολής του ισχύοντος συστήματος σύμφωνα με το οποίο οι μικρές εταιρείες απαλλάσσονται από την υποχρέωση ελέγχου των λογαριασμών τους από ειδικευμένο επαγγελματία. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστήριξε την άποψη αυτή. Ωστόσο, θα ήταν χρήσιμο να εξεταστεί σε ποιο βαθμό ο κλάδος των λογιστών μπορεί να συνδράμει πιο ενεργά τις ΜΜΕ. Η Επιτροπή θα ζητήσει από τις ευρωπαϊκές επαγγελματικές οργανώσεις των λογιστών να υποβάλλουν προτάσεις στον τομέα αυτό.

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

4.1. Από τις εκτεταμένες διαβουλεύσεις που πραγματοποιήθηκαν σχετικά με τον υποχρεωτικό έλεγχο προέκυψε μια γενικότερη συμφωνία ότι η λειτουργία του ελέγχου είναι σημαντική, ότι η ΕΕ χρειάζεται ένα πλαίσιο αναφοράς στο πεδίο του υποχρεωτικού ελέγχου και ότι το πλαίσιο αυτό θα πρέπει να βασίζεται όσο το δυνατόν στους ισχύοντες διεθνείς κανόνες.

4.2. Βασικά, η προσέγγιση που προτείνει η Επιτροπή έχει σαν στόχο να συμβάλει στη γενικότερη άνοδο της ποιότητας του υποχρεωτικού ελέγχου στην ΕΕ, πράγμα το οποίο θα είναι σε τελευταίο βαθμό επωφελές για όλους όσους αφορά η δραστηριότητα των επιχειρήσεων και θα βελτιωθεί η κατάσταση που επικρατεί όσον αφορά την ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών ελέγχου.

4.3. Είναι σαφές ότι η προσέγγιση αυτή χρειάζεται την ενεργό υποστήριξη των κρατών μελών και των ευρωπαϊκών επαγγελματικών οργανώσεων των λογιστών ώστε να είναι καρποφόρα. Οι διαβουλεύσεις που ολοκληρώθηκαν πρόσφατα αποτελούν μια ισχυρή ένδειξη ότι θα υπάρξει η υποστήριξη αυτή.

(1) ΕΕ C 240 της 9.9.1983, σ. 2.

(2) ΕΕ C 321 της 28.10.1996, σ. 1.

(3) Ανακοίνωση της Επιτροπής για τη λογιστική εναρμόνιση: Μία νέα στρατηγική έναντι της διεθνούς εναρμόνισης, COM(95) 508, Νοέμβριος 1995.

(4) ΕΕ L 19 της 24.1.1989, σ. 16.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΠΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΑΝ ΣΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ

Εκτός από τα επίσημα σχόλια των κρατών μελών, υποβλήθηκαν σχόλια για το Πράσινο Βιβλίο από τους ακόλουθους οργανισμούς/ιδρύματα/εταιρείες/ιδιώτες.

Ευρωπαϊκοί/Διεθνείς οργανισμοί

Association des chambres de commerce et d'industrie

Centre for European Policy Studies

Council of the Bars and Law Societies of the European Community

EU Committee of the American Chamber of Commerce in Belgium

European Confederation of Institutes of Internal Auditing

European Contact Group

European Federation of Accountants and Auditors for SMEs

European Federation of Financial Executives Institutes

European Savings Banks Group

Fιdιration bancaire de l'Union europιenne

Fιdιration des experts-comptables europιens

International Auditing Practices Committee of the International Federation of Accountants

Moores Rowland International Europe

Union of European Accountancy Students

Union of Industrial and Employers' Confederations of Europe

Φορείς που υπέβαλαν σχόλια από τα κράτη μέλη

Αυστρία

Bundeskammer fόr Arbeiter und Angestellte

Prof. Dkfm. Dr. Helmut Samer

Wirtschaftskammer Φsterreich

Βέλγιο

Institut des experts-comptables/Instituut der Accountants

Institut des rιviseurs d'entreprises/Instituut der Bedrijfsrevisoren

Δανία

Anne Loft og Miles Gietzmann (Handelshψjskolen i Kψbenhavn)

Prof. Hψjslψv (Handelshψjskole Syd)

Ph. D. Bent Warming-Rasmussen

Φινλανδία

HTM - Tilintarkastajat ry (Association of Approved Accountants)

Sisδiset tarkastajat ry (Institute of Internal Auditors)

Γαλλία

Compagnie nationale des commissaires aux comptes

Γερμανία

Bundesverband der vereidigten Buchprόfer eV

Bundesverband deutscher Banken eV

Deutscher Genossenschafts- und Raiffeisenverband eV

Deutscher Gewerkschaftsbund

Deutscher Industrie- und Handelstag

Deutscher Sparkassen- und Giroverband

Institut der Wirtschaftsprόfer

Steuerberaterkammer Rheinland-Pfalz

Wengert AG

Wirtschaftsprόferkammer

Ελλάδα

Association of Certified Accountants and Auditors of Greece

Hellenic Auditing Company AE

Ιταλία

Consiglio nazionale dei dottori commercialisti

Consiglio nazionale dei ragioneri e periti commerciali

Instituto nazionale revisori contabili

Associazione bancaria italiana

Ισπανία

Comisiσn nacional del mercado de Valores

Ilustre Colegio de Abogados de Barcelona

Prof. Fernαndez Rodrνguez (Universidad Nacional de Educaciσn a Distancia)

Σουηδία

Svenska Revisorsamfundet (Swedish Association of Approved Auditors)

Κάτω Χώρες

Drs. J. H. J Achten RA

Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten

A. P. Schipper, Registeraccountant

Ηνωμένο Βασίλειο

Auditing Practices Board

Chartered Association of Certified Accountants

Imperial Chemical Industries plc

Institute of Chartered Accountants of England and Wales and Institute of Chartered Accountants of Scotland

Law Society of England and Wales and Law Society of Scotland

Christopher Humphrey and Josephine Maltby (Sheffield University)

Prof. David Hatherly (University of Edinburgh)

Prof. Ashley Burrowes (University of Glamorgan)

Vivien Beattie (University of Stirling), Richard Brandt and Stella Fearnley (University of Portsmouth)

Άλλες χώρες

Ουγγαρία

Chamber of Hungarian Auditors

Νορβηγία

Norges Registerte Revisores Forening

Ελβετία

Bundesamt fόr Justiz