*****

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 13ης Δεκεμβρίου 1989

σχετικά με μια διαδικασία δυνάμει του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΟΚ

(υπόθεση IV/32.026 - Bayo-n-ox)

(Το κείμενο στη γερμανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(90/38/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, και ιδίως το άρθρο 3 παράγραφος 1,

την απόφαση της Επιτροπής της 22ας Νοεμβρίου 1988 να κινήσει αυτεπάγγελτα την προβλεπόμενη διαδικασία,

το ότι δόθηκε στους ενδιαφερόμενους η δυνατότητα, σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 σε συνδυασμό με τον κανονισμό αριθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 σχετικά με το δικαίωμα ακρόασης δυνάμει του άρθρου 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου (2), να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις αιτιάσεις της Επιτροπής,

τη γνώμη της Συμβουλευτικής Επιτροπής Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων,

Εκτιμώντας:

Ι. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

1. Το αντικείμενο της διαδικασίας

(1) Η εν λόγω διαδικασία αφορά τις από τις 10 Ιουλίου 1986 έως τις 13 Νοεμβρίου 1989 υφιστάμενες συμφωνίες μεταξύ της Bayer AG, Leverkusen, και των απαριθμούμενων στο παράρτημα αγοραστών του προϊόντος της «Bayo-n-ox Premix 10 %», με τις οποίες οι εν λόγω πελάτες υποχρεώνονται να χρησιμοποιούν το προαναφερόμενο προϊόν αποκλειστικά για την κάλυψη των ιδίων αναγκών τους στις εγκαταστάσεις τους.

2. Οι επιχειρήσεις

(2) Η Bayer AG είναι μια χημική βιομηχανία με συνολικό κύκλο εργασιών ύψους 40,5 δισεκατομμυρίων γερμανικών μάρκων (1988), σε παγκόσμιο επίπεδο, και μερίδια συμμετοχής σε μια πλειάδα επιχειρήσεων.

(3) Οι πελάτες της Bayer AG, από την προμηθεύονται προμηθεύονται το προϊόν «Bayo-n-ox Premix 10 %», είναι βιομηχανίες ζωοτροφών, οι οποίες χρησιμοποιούν το εν λόγω προϊόν, κατά κανόνα σε συνδυασμό με άλλες δρώσες ουσίες ή προσμείξεις, για την παρασκευή προπαρασκευασμένων αλλά και έτοιμων ζωοτροφών.

3. Το προϊόν

(4) Το προϊόν «Bayo-n-ox Premix 10 %» (στο εξής «Bayo-n-ox») συνίσταται ιδίως από τη δρώσα ουσία «Olaquindox» κατά 10 % από άσβεστο (ανθρακικό ασβέστιο) ζωοτροφών ως φορέα. Στην αγορά άρχισε να κυκλοφορεί το 1976, με την κατοχυρωμένη εμπορική επωνυμία «Bayo-n-ox».

(5) Το Bayo-n-ox είναι μια παχυντική ουσία. Η περιεχόμενη σ' αυτό δρώσα ουσία οδηγεί, ως πρόσθετο σε ζωοτροφές, στη βελτίωσή τους και στην επιτάχυνση της πάχυνσης. Στην Κοινότητα, η εν λόγω δρώσα ουσία επιτρέπεται να χορηγείται στα χοιροειδή μέχρι τον τέταρτο μήνα.

(6) Τα πρόσθετα ζωοτροφών με τη δρώσα ουσία «Carbodox» (παράγεται από την εταιρεία Pfizer), η οποία ανήκει, όπως και η «Olaquindox», στη χημική ομάδα των «Quinoxaline», καθώς και τα παραγόμενα με ζύμωση αντιβιοτικά ζωοτροφών, ανήκουν στις παχυντικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για τα χοιροειδή.

(7) Σε πολλά κράτη μέλη της ΕΟΚ το Bayo-n-ox ήταν και είναι κατοχυρωμένο νομικά. Τα σχετικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας καλύπτουν τη δρώσα ουσία, τη διαδικασία παραγωγής ή/και το προϊόν. Το 1985 έληξε η προστασία στη Γερμανία και στη Δανία για το Bayo-n-ox με τη μορφή σκόνης, ενώ στη Γαλλία, στις Κάτω Χώρες και στο Βέλγιο εξακολούθησε να ισχύει η ευρεσιτεχνία μέχρι το 1988.

(8) Την περιεχόμενη στο Bayo-n-ox δρώσα ουσία παράγει η Bayer AG. Η παρασκευή του τελικού προϊόντος πραγματοποιείται στη συνέχεια από επιχειρήσεις του ομίλου Bayer στη Γερμανία, στην Ισπανία και στην Ιταλία (εδώ, με ανάμειξη 1 % δρώσας ουσίας, αποκλειστικά για ιατρική χρήση), καθώς και στην Ελλάδα.

4. Το σύστημα διάθεσης του προϊόντος

(9) Εκτός από την Ελλάδα, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας, όπου το Bayo-n-ox διατίθεται μέσω επιχειρήσεων οι οποίες έχουν συνάψει με την Bayer AG συμβάσεις εκμετάλλευσης, στα υπόλοιπα κράτη μέλη η διάθεση του προϊόντος πραγματοποιείται μέσω επιχειρήσεων του ομίλου Bayer. Αυτές οι επιχειρήσεις πωλούν το Bayo-n-ox αποκλειστικά και απευθείας σε εγκεκριμένες επιχειρήσεις της βιομηχανίας ζωοτροφών (προπαρασκευασμένων και έτοιμων). Παραδόσεις σε εμπόρους δεν γίνονται.

5. Η αγορά

α) Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας

(10) Κατά τις εκτιμήσεις της Bayer AG, το 1985 διετέθησαν σε ολόκληρη τη γερμανική αγορά των παχυντικών ουσιών (Quinoxaline και μέσω ζύμωσης παραγόμενα αντιβιοτικά για ζωοτροφές) 230 τόνοι δρώσας ουσίας. Στα πλαίσια αυτά, η Bayer AG κάλυψε κατά το ίδιο έτος το ( . . . ) % (1) της αντίστοιχης αγοράς.

(11) Οι τιμές (χωρίς εκπτώσεις, με παράδοση στο εργοστάσιο και χωρίς ΦΠΑ) που χρεώνει η Bayer AG στους (γερμανούς) πελάτες της ανήλθαν:

το 1982, μεταξύ ( . . . ) γερμανικών μάρκων και ( . . . ) γερμανικών μάρκων (( . . . ) - ( . . . ) Ecu)

το 1983, μεταξύ ( . . . ) γερμανικών μάρκων και ( . . . ) γερμανικών μάρκων (( . . . ) - ( . . . ) Ecu)

το 1984, μεταξύ ( . . . ) γερμανικών μάρκων και ( . . . ) γερμανικών μάρκων (( . . . ) - ( . . . ) Ecu)

το 1985, μεταξύ ( . . . ) γερμανικών μάρκων και ( . . . ) γερμανικών μάρκων (( . . . ) - ( . . . ) Ecu)

το 1986 (Ιανουάριος - Σεπτέμβριος) μεταξύ ( . . . ) γερμανικών μάρκων και ( . . . ) γερμανικών μάρκων (( . . . ) - ( . . . ) Ecu) (2).

Τα ακαθάριστα έσοδα της Bayer AG στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ανήλθαν το 1986 σε ( . . . ) γερμανικά μάρκα, το 1987 σε ( . . . ) γερμανικά μάρκα και το 1988 σε ( . . . ) γερμανικά μάρκα.

β) Γαλλία

(12) Στη γαλλική αγορά των παχυντικών ουσιών, συνυπολογιζόμενων και των μέσω ζύμωσης παραγόμενων αντιβιοτικών για ζωοτροφές, το Bayo-n-ox κάλυψε το 1985 περίπου το ( . . . ) %.

(13) Η Bayer Pharma SA, η οποία ανήκει στον όμιλο Bayer και ασχολείται με τη διάθεση του Bayo-n-ox στη Γαλλία, επέτυχε για το προϊόν αυτό τις ακόλουθες μέσες τιμές ανά χιλιόγραμμο:

το 1982, ( . . . ) γαλλικά φράγκα (( . . . ) Ecu)

το 1983, ( . . . ) γαλλικά φράγκα (( . . . ) Ecu)

το 1984, ( . . . ) γαλλικά φράγκα (( . . . ) Ecu)

το 1985, ( . . . ) γαλλικά φράγκα (( . . . ) Ecu)

το 1986, ( . . . ) γαλλικά φράγκα (( . . . ) Ecu).

(14) Η σύγκριση μεταξύ των μηνιαίων μέσων ακαθάριστων τιμών στη Γερμανία και στη Γαλλία, εκφρασμένων σε γερμανικά μάρκα, παρέχει την ακόλουθη εικόνα:

1.2.3 // // // // // Γερμανία // Γαλλία // // // // 1/1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // 2/1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // 3/1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // 4/1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // 5/1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // 6/1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // 7/1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // 8/1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // 9/1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // 10/1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // 11/1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // 12/1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // 1/1987 // ( . . . ) // ( . . . ) // 2/1987 // ( . . . ) // ( . . . ) // 3/1987 // ( . . . ) // ( . . . ) // 4/1987 // ( . . . ) // ( . . . ) // 5/1987 // ( . . . ) // ( . . . ) // 6/1987 // ( . . . ) // ( . . . ) // 7/1987 // ( . . . ) // ( . . . ) // 8/1987 // ( . . . ) // ( . . . ) // 9/1987 // ( . . . ) // ( . . . ) // 10/1987 // ( . . . ) // ( . . . ) // 11/1987 // ( . . . ) // ( . . . ) // 12/1987 // ( . . . ) // ( . . . ) // 1/1988 // ( . . . ) // ( . . . ) // 2/1988 // ( . . . ) // ( . . . ) // 3/1988 // ( . . . ) // ( . . . ) // 4/1988 // ( . . . ) // ( . . . ) // 5/1988 // ( . . . ) // ( . . . ) // 6/1988 // ( . . . ) // ( . . . ) // 7/1988 // ( . . . ) // ( . . . ) // 8/1988 // ( . . . ) // ( . . . ) // 9/1988 // ( . . . ) // ( . . . ) // 10/1988 // ( . . . ) // ( . . . ) // 11/1988 // ( . . . ) // ( . . . ) // 12/1988 // ( . . . ) // ( . . . ) // 1/1989 // ( . . . ) // ( . . . ) // 2/1989 // ( . . . ) // ( . . . ) // 3/1989 // ( . . . ) // ( . . . ) // 4/1989 // ( . . . ) // ( . . . ) // 5/1989 // ( . . . ) // ( . . . ) // 6/1989 // ( . . . ) // ( . . . ) // // //

γ) Υπόλοιπα κράτη μέλη

(15) Κατά τις εκτιμήσεις της Bayer AG, κατά το 1985 το Bayo-n-ox διέθετε στην αγορά μερίδια μεταξύ ( . . . ) %, στο Βέλγιο/Λουξεμβούργο και ( . . . ) % στην Ιταλία, στην Ισπανία και στην Ελλάδα (στις Κάτω Χώρες, ( . . . ) %).

(16) Τουλάχιστον στο Βέλγιο/Λουξεμβούργο και στις Κάτω Χώρες, η εξέλιξη των τιμών που εφαρμόζουν για το Bayo-n-ox οι εταιρείες του ομίλου Bayer ακολούθησε κατά την περίοδο 1986/87 την εξέλιξη στη Γαλλία. Τα καθαρά έσοδα από το Bayo-n-ox εξελίχθηκαν ως εξής:

(σε γερμανικά μάρκα)

1.2.3.4 // // // // // // Βέλγιο/

Λουξεμβούργο // Κάτω Χώρες // Γαλλία // // // // // 1986 // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // 1987 // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // 1988 // ( . . . ) // ( . . . ) // ( . . . ) // // // //

6. Οι συμφωνίες

(17) Στις 12 Ιουνίου 1986, η Bayer AG εξέδωσε έναν οδηγό ( «Sprachregelung fuer den Aussendienst»), ο οποίος σκοπό είχε να παράσχει στους αγοραστές του Bayo-n-ox την ακόλουθη εξήγηση:

«Λόγω της σημερινής κατάστασης της αγοράς, είμαστε υποχρεωμένοι να διαθέτουμε το Bayo-n-ox σε συμπιεσμένες τιμές έξω από τα συνήθη πλαίσια του κόστους. Για να εγγυηθούμε τη συνέχιση μιας κατάλληλα προσαρμοσμένης εξυπηρέτησης και για να ικανοποιούμε τις ανάγκες σας, είμαστε έτοιμοι να εξασφαλίσουμε στους παλαιούς πελάτες μας, εφόσον μας κοινοποιήσουν τις ακριβείς ανάγκες τους, κατ' εξαίρεση ειδικές τιμές (μαζί με μια ανά τρίμηνο επιστροφή, ύψους ( . . . ) γερμανικών μάρκων). Τούτο ισχύει ως συμπιεσμένη προσφορά για ποσότητες των ιδίων αναγκών των πελατών. Στο εμπόριο το εν λόγω προϊόν προσφέρεται προς ( . . . ) γερμανικά μάρκα ανά χιλιόγραμμο.»

(18) Αυτό το σχέδιο δράσης («Aktion eigerbedarf») συμπληρώθηκε με την ακόλουθη εγκύκλιο, την οποία απηύθυνε η Bayer AG στις 10 - 11 Ιουλίου 1986 προς όλους τους γερμανούς αγοραστές του Bayo-n-ox:

«Bayo-n-ox

Αξιότιμε κύριε,

με την παρούσα ευκαιρία θα ήθελα να σας επιβεβαιώσω για μια ακόμη φορά τις συμφωνίες που ισχύουν μεταξύ μας σχετικά με το Bayo-n-ox:

Οι ποσότητες Bayo-n-ox που σας παραδίδονται χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την κάλυψη των ιδίων αναγκών σας.

Για αυτές τις ποσότητες προς ιδία χρήση σας, σας χρεώνουμε την ειδική τιμή των ( . . . ) γερμανικών μάρκων ανά χιλιόγραμμο Premix 10 %.

Σας παρακαλούμε να επιβεβαιώσετε τη συναίνεσή σας στο επισυναπτόμενο αντίγραφο της παρούσας, το οποίο και να μας επιστρέψετε. Ειλικρινείς ευχαριστίες για την κατανόησή σας.

Με φιλικούς χαιρετισμούς.»

(19) Η «ειδική τιμή» που αναφέρει η εγκύκλιος κυμαινόταν, ανάλογα με τον πελάτη, μεταξύ ( . . . ) γερμανικών μάρκων και ( . . . ) γερμανικών μάρκων ανά χιλιόγραμμο. Μετά τις 11 Ιουλίου 1986 ίσχυσε η «ειδική τιμή» για όλους τους αγοραστές του Bayo-n-ox. Οι καθοριζόμενες με τις εκάστοτε εγκυκλίους τιμές σκοπό είχαν, όπως εξήγησε η Bayer AG στην Επιτροπή, να αποτελέσουν κίνητρο για να επεξεργάζεται κάθε πελάτης τις αγοραζόμενες ποσότητες Bayo-n-ox στις εγκαταστάσεις του. Οι τιμές αυτές ήταν σχεδόν ίδιες με εκείνες των προϊόντων απομίμησης, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει πλέον κανένα κίνητρο για την επεξεργασία φθηνότερων προϊόντων απομίμησης και με ταυτόχρονη -όπως την εννοεί η Bayer AG- «παράνομη» χρήση του Bayo-n-ox. Η ισχύουσα για το εμπόριο τιμή εξυπηρέτησε, μέσω του εξαρχής εξωπραγματικού ύψους της, την παρεμπόδιση του εμπορίου.

(20) Οι απαριθμούμενες στο τμήμα Α ( . . . ) του παραρτήματος επιχειρήσεις επιβεβαίωσαν εγγράφως προς την Bayer AG τη συναίνεσή τους. Οι απαριθμούμενες στο τμήμα Β ( . . . ) του παραρτήματος επιχειρήσεις προέβησαν σε μια παραλλαγμένη επιβεβαίωση, χωρίς, ωστόσο, να αποκλείουν τη βασική ιδέα της ιδίας χρήσης. Μία επιχείρηση επέστρεψε χωρίς περιστροφές την εγκύκλιο της Bayer AG. Οι υπόλοιποι αγοραστές του Bayo-n-ox δεν διετύπωσαν εγγράφως τη γνώμη τους (απαριθμούνται στο τμήμα Γ ( . . . ) του παραρτήματος). Σύμφωνα με τα στοιχεία της, η Bayer AG δεν επέβαλε οποιεσδήποτε κυρώσεις ούτε στις επιχειρήσεις που δεν επιβεβαίωσαν την εγκύκλιο της 10ης - 11ης Ιουλίου 1988 ούτε σ' εκείνες οι οποίες επιβεβαίωσαν με την εγκύκλιο αυτή αλλά διέθεσαν στο εμπόριο το Bayo-n-ox, παρά την υπόσχεσή τους.

(21) Η Bayer AG υποστηρίζει ότι, πριν από τις 10-11 Ιουλίου 1986, σε μια σειρά περιπτώσεων το Bayo-n-ox είχε αναμειχθεί με άλλα, ποιοτικά υποδεέστερα, παρασκευάσματα της κατηγορίας Olaquindox. Επίσης, ότι το Bayo-n-ox διετέθη απευθείας σε κτηνοτρόφους, από αυτούς δε χρησιμοποιήθηκε καταχρηστικά και έξω από το πεδίο των επιτρεπόμενων χρήσεων, και συγκεκριμένα σε υψηλότερες δόσεις για θεραπευτικούς σκοπούς, ως κτηνιατρικό παρασκεύασμα κατά της διάρροιας. Για να αποφεύγεται τούτο στο μέλλον, η Bayer AG επέβαλε στους πελάτες της να προμηθεύονται το Bayo-n-ox μόνο για χρήση στις εγκαταστάσεις τους. Με τον τρόπο αυτόν επεδίωκε να εμποδίσει το παραεμπόριο του Bayo-n-ox από τη μια επιχείρηση ζωοτροφών στην άλλη (απευθείας ή μέσω εμπόρου) και να περιορίσει τον κίνδυνο της ποιοτικής υποβάθμισης του προϊόντος μέσω της ανάμειξής του με παρασκευάσματα Olaquindox χαμηλότερης ποιότητας. Όμως, το παραεμπόριο των επιχειρήσεων της βιομηχανίας ζωοτροφών προσκρούει στο άρθρο 21 του γερμανικού κανονισμού για τις ζωοτροφές. Εάν μια επιχείρηση ζωοτροφών εφοδιαζόμενη από την Bayer AG διαθέσει περαιτέρω το Bayo-n-ox σε μια μη αναγνωρισμένη επιχείρηση, διαπράττει παράβαση του εν λόγω κανονισμού. Αλλά και οι υπεύθυνοι της Bayer AG θεωρούνται παραβάτες του κανονισμού αυτού, εάν, εν γνώσει της διαπραττόμενης παράβασης, εφοδιάσουν έναν έμπορο με Bayo-n-ox. Τα εξεταζόμενα μέτρα σκοπό έχουν «να παρεμποδίσουν την επικίνδυνη για την υγεία ανθρώπων και ζώων κατάχρηση του Bayo-n-ox, να συντελέσουν στην αποφυγή της μείωσης της εμπορευσιμότητας και της συμμετοχής σε απειλούμενες με πρόστιμα παραβιάσεις των γερμανικών διατάξεων περί ζωοτροφών, να αποκρούσουν προληπτικά τον καταλογισμό ευθυνών για προϊόντα τους και, τέλος, να αποτρέψουν τη βλάβη της καλής φήμης και του γοήτρου του Bayo-n-ox, εμποδίζοντας το ανεξέλεγκτο εμπόριο του προϊόντος αυτού μέσω μη νομίμων διαύλων διάθεσής του». Η Bayer AG ισχυρίζεται ότι η παροχή οδηγιών από τους προς τούτο εκπαιδευμένους συνεργάτες της και η πώληση της εν λόγω παχυντικής ουσίας, η οποία απαιτεί ειδική χρήση, αποτελούν αδιάσπαστη ενότητα.

(22) Σε ένα σημείωμα της νομικής υπηρεσίας της Bayer AG αναφέρεται ως βαθύτερος λόγος της προαναφερθείσας εγκυκλίου η λήξη της ισχύος του διπλώματος ευρεσιτεχνίας του Bayo-n-ox στη Γερμανία, ενώ στα άλλα κράτη μέλη η κατοχύρωσή του εξακολουθούσε να ισχύει. Τούτο οδήγησε στη δημιουργία διαφορετικών τιμών μεταξύ Γερμανίας και των άλλων κρατών μελών, οπότε μεμονωμένοι γερμανοί παραγωγοί ζωοτροφών άρχισαν συναλλαγές με εισαγωγείς από άλλα κράτη μέλη, συναλλαγές που προσέκρουαν στις γερμανικές νομοθετικές διατάξεις περί ζωοτροφών.

7. Το εμπόριο εκτός συστήματος διάθεσης

α) Πριν από τη λήξη της διάρκειας ευρεσιτεχνίας στη Γερμανία

(23) Ήδη από το 1981, η μέση τιμή του Bayo-n-ox στη Γαλλία χρειάσθηκε να μειωθεί από ( . . . ) γαλλικά φράγκα σε ( . . . ) γαλλικά φράγκα, λόγω των εισαγωγών από το Βέλγιο.

(24) Μετά το 1982, οι εισαγωγές από την Ιταλία και την Ισπανία έγιναν μόνιμο πρόβλημα για τη γαλλική επιχείρηση διανομής της Bayer, η οποία ήταν έτσι υποχρεωμένη να διορθώνει τις τιμές της διαρκώς προς τα κάτω. Βραχυπρόθεσμα, ωστόσο, ήταν δυνατή η συγκράτηση των τιμών διάθεσης μέσω της χορήγησης εκπτώσεων σε είδος.

(25) Μέσω πολυάριθμων μέτρων, στα οποία έλαβαν μέρος όλες οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις διανομής της Bayer, κατέστη δυνατόν (τουλάχιστον εν μέρει) να διακοπούν οι ροές των εισαγωγών.

(26) Όταν το 1983 διαπιστώθηκε ότι ένας γάλλος αγοραστής Bayo-n-ox αποτελούσε πηγή εξαγωγών προς την Ελβετία, περιορίσθησαν οι ποσότητες που του προμήθευε η γαλλική επιχείρηση διανομής της Bayer.

β) Μετά τη λήξη της διάρκειας της ευρεσιτεχνίας στη Γερμανία

(27) Μετά τις αρχές Οκτωβρίου 1985 έληξε για τη Bayer AG η προστασία μέσω του διπλώματος ευρεσιτεχνίας για το «Olaquindox» , στο εξής δε το προϊόν αυτό πρσφερόταν στη γερμανική αγορά και από άλλους παραγωγούς, για δε το Bayo-n-ox ίσχυαν στη Γερμανία τιμές ( . . . ) γερμανικών μάρκων/kg. Η γαλλική επιχείρηση διανομής της Bayer AG αναγκάστηκε ήδη από τις 25 Οκτωβρίου 1985, λόγω της έναρξης των παράλληλων εισαγωγών, να μειώσει τις τιμές της από ( . . . ) γαλλικά φράγκα σε ( . . . ) γαλλικά φράγκα. Παρά την εφαρμογή πολυάριθμων εκπτώσεων σε είδος, οι τιμές χρειάσθηκε και στη συνέχεια να μειωθούν με ταχύ ρυθμό.

(28) Τον Ιανουάριο του 1986, περιήλθε σε γνώση της Bayer AG ότι στις παράλληλες εισαγωγές ελάμβαναν μέρος όχι μόνον εμπορικές εταιρείες αλλά και μεγάλες βιομηχανίες ζωοτροφών, οι οποίες, άλλωστε, σε περίπτωση ανάγκης αντάλλασαν πρώτες ύλες στη Μπενελούξ και στη Γαλλία.

(29) Η βελγική επιχείρηση διανομής της Bayer AG υπέθετε ότι τα εμπορεύματα ακολουθούσαν την εξής πορεία: Ένας πελάτης της Bayer AG αγοράζει Bayo-n-ox προς ( . . . ) γερμανικά μάρκα το χιλιόγραμμο, χρησιμοποιεί όμως ένα άλλο προϊόν Olaquindox προς 6,5 γερμανικά μάρκα το χιλιόγραμμο. Στη συνέχεια το Bayo-n-ox πωλείται σε χώρες όπου είναι ακόμη προστατευμένο προϊόν από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

Η Bayer AG επιβεβαίωσε, κατά τη διάρκεια της παρούσας διαδικασίας την υπόθεση αυτή. Εξήγησε δε ότι «λόγω της εκπνοής της κατοχύρωσης των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, αφενός, και της προσφοράς προϊόντων αποτίμησης, αφετέρου, . . . αγοραστές Bayo-n-ox προέβαιναν στις εγκαταστάσεις τους ακόμη και σε ανάμειξη στις ζωοτροφές και προϊόντων αποτίμησης, τις δε ποσότητες Bayo-n-ox που δεν χρησιμοποιούσαν οι ίδιοι τις διέθεταν στο μη ελεγχόμενο και παράνομο εμπόριο».

(30) Τον Απρίλιο του 1986 τέθηκε τέρμα σε μια πρακτική μεταπώλησης που είχε αρχίσει τον Ιανουάριο του 1986. Χάρη σε μια ακριβή ανάλυση, διαπιστώθηκε από ποιες γερμανικές πηγές προερχόταν το Bayo-n-ox που είχε εντοπισθεί σε άλλα κράτη μέλη.

(31) Μια συγκεκριμένη ποσότητα Bayo-n-ox η οποία μεταπωλήθηκε στις Κάτω Χώρες, προερχόταν από μια παράδοση της 21ης Μαρτίου 1986 προς την επιχείρηση ( . . . ), αν και ο εν λόγω γερμανός αγοραστής Bayo-n-ox είχε δεσμευθεί απέναντι στη Bayer AG να χρησιμοποιεί τα αγοραζόμενα είδη μόνο για την κάλυψη ιδίων αναγκών (η ( . . . ) υποστηρίζει ότι η προαναφερόμενη ποσότητα είχε κλαπεί).

(1) ΕΕ αριθ. 13 της 21. 2. 1962, σ. 204/62.

(2) ΕΕ αριθ. 127 της 20. 8. 1963, σ. 2268/63.

(1) Στο κείμενο της παρούσας απόφασης που δημοσιεύθηκε, ορισμένοι αριθμοί παρελείφθησαν σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 21 του κανονισμού αριθ. 17 περί μη αποκαλύψεως επαγγελματικών απορρήτων.

(2) Με βάση τις εκάστοτε μέσες ετήσιες ισοτιμίες (πηγή: Eurostat).

8. Η διαδικασία

(32) Στα πλαίσια των ερευνών της η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες, μεταξύ άλλων, και από συγκεκριμένους γερμανούς πελάτες που αγόραζαν Bayo-n-ox από την Bayer AG, σύμφωνα με το άρθρο 11 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου. Η Bayer AG έλαβε γνώση του γεγονότος αυτού και στις 15 Δεκεμβρίου 1987 απηύθυνε προς τους πελάτες της μια επιστολή (1), η οποία, μεταξύ άλλων και πέρα από την παρουσίαση του σκεπτικού των μέτρων που είχε λάβει, ανέφερε και τα εξής:

«Αξιότιμοι Κυρίες και Κύριοι,

Όπως πληροφορηθήκαμε, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ζήτησε ορισμένες πληροφορίες από μια σειρά γερμανών πελατών μας του προϊόντος Bayo-n-ox, μεταξύ δε αυτών πιθανώς είστε και εσείς.

( . . . ) Σας συνιστούμε, στις σχετικές ερωτήσεις της Επιτροπής να απαντήσετε περίπου ως εξής:

Μετά την εκ μέρους σας επιβεβαίωση της επιστολής μας στις 10- 11 Ιουλίου 1986, σας κατεβλήθη το συμφωνηθέν επίδομα. Αγοράσατε το Bayo-n-ox για χρήση στις δικές σας εγκαταστάσεις. Δεν εμπορευθήκατε το Bayo-n-ox ούτε πριν ούτε μετά τον Ιούλιο του 1986. Αποδέχεσθε το ότι η Bayer είχε συμφέρον, για λόγους διασφάλισης της ποιότητας, να εμποδίζει όσο μπορούσε τις νομικά απαράδεκτες πρακτικές ως προς τη χρήση του Bayo-n-ox. Σχετικά με το θέμα αυτό υπάρχει μόνο η προαναφερθείσα επιστολή της Bayer , στις 10 - 11 Ιουλίου 1986, και η σχετική επιβεβαίωσή σας στις 16 Ιουλίου 1986.»

(33) Στις 29 Αυγούστου 1989 η Bayer AG γνωστοποίησε στην Επιτροπή την πρόθεσή της να συμπληρώσει τους όρους πώλησης του προϊόντος της. Το περιεχόμενο αυτής της γνωστοποίησης διαφέρει ουσιωδώς από το αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας και πρόκειται να κριθεί από την Επιτροπή στο πλαίσιο άλλης διαδικασίας. Με εγκύκλιό της 13ης Νοεμβρίου 1989 ακύρωσε ρητά η Bayer AG την εγκύκλιό της στις 10 - 11 Ιουλίου 1986.

9. Η σημερινή κατάσταση των κοινοτικών κανονιστικών ρυθμίσεων

(34) Βάσει της οδηγίας 70/524/ΕΟΚ του Συμβουλίου (2), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 89/23/ΕΟΚ της Επιτροπής (3), εναρμονίσθηκαν οι ισχύοντες στα κράτη μέλη νομικοί και διοικητικοί κανόνες σχετικά με τα πρόσθετα των ζωοτροφών. Το Olaquindox είναι ένα τέτοιο πρόσθετο, δεδομένου δε ότι περιλαμβάνεται στο παράρτημα Ι της εν λόγω οδηγίας, επιτρέπεται να χρησιμοποιείται χωρίς χρονικούς περιορισμούς ως πρόσθετο ζωοτροφών (4). Οι παραγωγοί παχυντικών ουσιών, συναφών παρασκευασμάτων και ανάμεικτων ζωοτροφών, καθώς και οι παρεμβαλλόμενοι στο κύκλωμα αυτό έμποροι, πρέπει να ακολουθούν τις απαιτήσεις που αναφέρει το παράρτημα ΙΙΙ της προαναφερθείσας οδηγίας. Κάθε κράτος μέλος δημοσιεύει ετησίως έναν πίνακα με τους αντίστοιχους παραγωγούς. Στο τελευταίο στάδιο εμπορίας οι παχυντικές ουσίες πρέπει να διατίθενται μόνο στους παραγωγούς συναφών παρασκευασμάτων και στους παραγωγούς ανάμεικτων ζωοτροφών, εφόσον έχουν τη μορφή τέτοιων παρασκευασμάτων, οι οποίοι ικανοποιούν τις κατ' ελάχιστον απαιτήσεις που καθορίζονται στο παράρτημα ΙΙΙ.

Το Olaquindox περιλήφθηκε για πρώτη φορά στο παράρτημα ΙΙ της οδηγίας 76/933/ΕΟΚ (5).

Όσον αφορά δε τα προϊόντα που αναφέρει το παράρτημα ΙΙ, πρόκειται για πρόσθετα των οποίων η επίδραση στην υγεία ανθρώπων και ζώων δεν έχει ακόμη οριστικά προσδιοριστεί. Η εξουσιοδότηση των κρατών μελών να εκδίδουν άδειες για τη χρήση του Olaquindox ως πρόσθετου στις ζωοτροφές παρατάθηκε πολλές φορές. Με την οδηγία 85/520/ΕΟΚ, 1985 (6), ορίστηκε η 3 Δεκεμβρίου 1986 ως τελική ημερομηνία της τελευταίας παράτασης.

Η Bayer AG υποστηρίζει ότι, σ' αυτήν την τόσο σημαντική για τη μελλοντική εμπορία του προϊόντος της φάση, η διατήρηση της εμπορευσιμότητάς του είχε γι' αυτήν πρωτεύουσα σημασία. Όφειλε, λοιπόν, να καταβάλει κάθε προσπάθεια για να αποφύγει τυχόν δημόσιες συζητήσεις σχετικά με το Bayo-n-ox. Ιδιαίτερα ανησυχητικό θα ήταν το μη ελεγχόμενο και παράνομο εμπόριο του προϊόντος αυτού.

Για να διασφαλίσει την εμπορευσιμότητα του εν λόγω προϊόντος, η Bayer αποφάσισε να επιδιώξει με κάθε μέσο τον τερματισμό αυτού του μη ελεγχόμενου εμπορίου Bayo-n-ox, δεδομένου ότι στην επικρατούσα κατάσταση η περαιτέρω έγκριση του προϊόντος αυτού ήταν άκρως επισφαλής.

ΙΙ. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

1. Άρθρο 85 παράγραφος 1

(35) Οι συμφωνίες που ισχύουν από τις 10 Ιουλίου 1986 ως τις 13 Νοεμβρίου 1989 μεταξύ της Bayer AG και των πελατών της που απαριθμούνται στο παράρτημα, συμφωνίες με τις οποίες οι εν λόγω πελάτες ήταν υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν το Bayo-n-ox αποκλειστικά στις εγκαταστάσεις τους και για την κάλυψη των ιδίων αναγκών τους, είναι, σύμφωνα με το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ, ασυμβίβαστες με τη κοινή αγορά και απαγορεύονται.

α) Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων

(36) Η εγκύκλιος της Bayer AG, της 10ης - 11ης Ιουλίου 1986, αναγνωρίζει «ισχύουσες συμφωνίες». Παράλληλα, ζητείται από τους παραλήπτες να δηλώσουν τη συναίνεσή τους στο ότι οι παραδόσεις πραγματοποιούνται για την κάλυψη των ιδίων αναγκών τους και στις καθοριζόμενες ειδικές τιμές.

(37) Το ερώτημα εάν και για ποιους αγοραστές ίσχυαν ήδη, πριν από την αποστολή της προαναφερόμενης εγκυκλίου, συμφωνίες με ανάλογο περιεχόμενο -στις οποίες παραπέμπει η διαδικασία σχετικά με την κλοπή στην επιχείρηση ( . . . ) (βλέπε σημείο 31), ο οδηγός «Sprachregelumg fuer den Aussendienst» (βλέπε σημείο 17) και οι έγγραφες επιβεβαιώσεις εκ μέρους των επιχειρήσεων που απαριθμούνται στα τμήματα Α και Β του παραρτήματος- μπορεί να τεθεί κατά μέρος.

(38) Απ' ό,τι φαίνεται, μετά τις 10 - 11 Ιουλίου η Bayer AG παρέδιδε σε κάθε πελάτη Bayo-n-ox στις ειδικές τιμές και μόνο με τον όρο να χρησιμοποιηθεί για τις ίδιες ανάγκες του. Όλοι οι απαριθμούμενοι στο παράρτημα πελάτες, ακόμη και εκείνοι που δεν είχαν δηλώσει ρητά τη συναίνεσή τους, δεδομένου ότι αγόραζαν Bayo-n-ox στις ειδικές τιμές, έγιναν συμβαλλόμενοι των αντίστοιχων συμφωνιών, κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης. Λόγω του ότι η Bayer AG, πέρα από τις ειδικές τιμές για την κάλυψη ιδίων αναγκών, προσέφερε για το Bayo-n-ox και μια τιμή, η οποία δεν οδηγούσε καθόλου σε περιορισμό της εμπορευσιμότητας (βλέπε σημείο 17), η επιλογή της αγοράς σε ειδική τιμή ισοδυναμεί αντικειμενικά με σιωπηρή συναJίνεση για ίδια χρήση, εκτός αν ο αγοραστής απέρριπτε ρητά τον όρο αυτό, όπως έπραξε ένας από τους πελάτες της Bayer AG.

β) Περιορισμός του ανταγωνισμού

(39) Η ισχύουσα, για τις απαριθμούμενες στο παράρτημα επιχειρήσεις, υποχρέωση προς ίδια χρήση έχει ως στόχο και ως αποτέλεσμα την απαγόρευση της μεταπώλησης και, ως εκ τούτου, της εξαγωγής προς άλλα κράτη μέλη εκ μέρους των επιχειρήσεων αυτών. Εξάλλου, από την ίδια τη διατύπωση της συμφωνίας προκύπτει ότι οι εν λόγω επιχειρήσεις αποκλείονται ως πιθανές πηγές αγοράς. Έτσι, η θέση των υπόλοιπων πραγματικών ή δυνητικών προμηθευτών ενισχύθηκε τεχνητά, ο δε ανταγωνισμός στην αντίστοιχη αγορά περιορίσθηκε.

(40) Ωστόσο, εάν το εμπόριο του Bayo-n-ox είχε ήδη απαγορευθεί στους πελάτες της Bayer AG, μέσω νομοθετικής διάταξης, δεν θα συνέτρεχε περιορισμός του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης.

(41) Κατά την άποψη της Bayer AG, οι συναφθείσες με τους πελάτες της συμφωνίες είχαν ως στόχο πρωτίστως την παρεμπόδισή του μέσω μη νομίμων διόδων εμπορίου του Bayo-n-ox. Έτσι όμως η ίδια η Bayer AG παραδέχεται ότι οι πελάτες της διεξήγαν εμπόριο κατά παράβαση των κανονιστικών διατάξεων περί ζωοτροφών μόνον εφόσον «μεταπωλούσαν το Bayo-n-ox σε μη αναγνωρισμένη επιχείρηση ».

(42) Η απορρέουσα από την συναφθείσα με την Bayer AG συμφωνία-υποχρέωση των γερμανών αγοραστών προς ίδια χρήση αποκλείει, ωστόσο, κάθε είδους εμπόριο, οπότε και το εμπόριο με αναγνωρισμένες επιχειρήσεις στη Γερμανία καθώς και στα άλλα κράτη μέλη της ΕΟΚ. Ωστόσο, καμία νομοθετική διάταξη δεν απαγορεύει την άσκηση και εμπορικών δραστηριοτήτων από μια αναγνωρισμένη επιχείρηση της βιομηχανίας ζωοτροφών. Εξάλλου, για καθεμιά από τις δραστηριότητες αυτές ισχύουν συγκεκριμένες διατάξεις. Ακόμη και όταν συγκεκριμένοι γερμανοί αγοραστές Bayo-n-ox σε συγκεκριμένες εμπορικές συναλλαγές παραβιάζουν τις διατάξεις που οφείλουν να εφαρμόζουν ως έμποροι, μια συμφωνία η οποία κατ' αρχήν αποκλείει κάθε εμπορική δραστηριότητα σε σχέση με το εν λόγω προϊόν δεν παύει να έχει περιοριστικά του ανταγωνισμού αποτελέσματα.

(43) Τέλος, η Bayer AG στηρίζεται στις αρχές της επιλεκτικής διάθεσης, σύμφωνα με τις οποίες ο κατά σύμβαση περιορισμός του αριθμού των μεταπωλητών δεν συνιστά και περιορισμό του ανταγωνισμού, ενόσω η επιλογή των μεταπωλητών γίνεται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων ποιοτικού χαρακτήρα, τα οποία έχουν σχέση με την επαγγελματική επάρκεια του μεταπωλητή και του προσωπικού του καθώς και την καταλληλότητα του εξοπλισμού του, και ενόσω τα κριτήρια αυτά καθορίζονται και εφαρμόζονται ενιαία για όλους τους εμπλεκόμενους μεταπωλητές (1).

Ωστόσο, στην ακίνδυνη από την άποψη του ανταγωνισμού επιλεκτική διάθεση ανήκει ιδιαίτερα και η ελευθερία του εμπορίου στα πλαίσια του δικτύου των αναγνωρισμένων επιχειρήσεων. Η ελευθερία αυτή στην παρούσα περίπτωση δεν είναι καθόλου δεδομένη.

γ) Ο περιορισμός του ανταγωνισμού ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα των συμφωνιών

(44) Η εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 1 προϋποθέτει ότι οι εξεταζόμενες συμφωνίες έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού.

(45) Η έννοια «αντικείμενο» έχει στη δεδομένη περίπτωση αντικειμενική σημασία, δεν έχει δε σχέση με τις υποκειμενικές επιδιώξεις των συμβαλλόμενων μερών.

(46) Η απαγόρευση της εμπορίας του Bayo-n-ox προκύπτει άμεσα από τη διατύπωση των συμφωνιών. Όσον αφορά το αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 85 παράγραφος 1, ο ισχυρισμός της Bayer AG, ότι μέσω της επιβληθείσας στους πελάτες της υποχρέωσης για αγορές προς ίδια χρήση δεν επεδίωξε καθόλου τον περιορισμό του ανταγωνισμού (βλέπε σημείο 21) δε έχει μεγάλη σημασία. Άλλωστε, ο περιορισμός του ανταγωνισμού προκύπτει ως αποτέλεσμα, διότι οι πιθανότητες επιλογής τρίτων ήδη με τη σύναψη των συμφωνιών φαλκιδεύονταν.

δ) Εντοπισμός του περιορισμού του ανταγωνισμού

(47) Το ερώτημα αν στοιχειοθετείται πρόδηλος περιορισμός του ανταγωνισμού μένει να απαντηθεί, λόγω των νομικών και οικονομικών παραμέτρων που διέπουν τις περιοριστικές του ανταγωνισμού συμφωνίες.

(1) Το περιεχόμενο της επιστολής προς τους πελάτες που δεν επιβεβαίωσαν εγγράφως την εγκύκλιο της 10/11 Ιουλίου 1986 είναι προσαρμοσμένο ανάλογα.

(2) ΕΕ αριθ. L 270 της 14. 12. 1970, σ. 1.

(3) ΕΕ αριθ. L 11 της 14. 1. 1989, σ. 39.

(4) Οδηγία 87/317/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ αριθ. L 160 της 20. 6. 1987, σ. 34.) Βλέπε επίσης απόφαση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου της 8 Απριλίου 1987 στην υπόθεση 65/87-R Pfizer (Συλλογή 1988, σ. 1 691).

(5) ΕΕ αριθ. L 364 της 31. 12. 1976, σ. 18.

(6) ΕΕ αριθ L 323 της 4. 12. 1985, σ. 12.

(1) Απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 15ης Οκτωβρίου 1977, υπόθεση 26/76 - Metro, Συλλογή 1977, σελίδες 1 875, 1 905.

(48) Λόγω της άμεσης έναρξης του ανταγωνισμού στον οποίο εξετέθει το Bayo-n-ox στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας μετά τη λήξη της προστασίας μέσω διπλώματος ευρεσιτεχνίας του Olaquindox, καθώς και λόγω της συνακόλουθης πτώσης των τιμών, κάθε γερμανός πελάτης της Bayer AG αποτέλεσε μια οικονομικά συμφέρουσα πηγή εφοδιασμού για τους αγοραστές του Bayo-n-ox, τουλάχιστον στα γειτονικά κράτη μέλη. Η μέσω σύμβασης διακοπή σχεδόν όλων αυτών των πηγών εφοδιασμού αποτελεί πρόδηλο περιορισμό του ανταγωνισμού μεταξύ τους, και ιδίως μεταξύ των εμπλεκόμενων εμπορικών επιχειρήσεων της Bayer AG.

ε) Επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών

(49) Η μέσω σύμβασης απαγόρευση της μεταπώλησης σημαίνει σαφώς ότι τα είδη των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών. Ωστόσο, στην παρούσα περίπτωση μένει να διαπιστωθεί αν κάτι τέτοιο είναι πρόδηλο.

(50) Αν και η Bayer AG έχει οργανώσει το σύστημα εμπορίας της έτσι ώστε να εφοδιάζονται μόνον επιχειρήσεις της βιομηχανίας ζωοτροφών, σε περιστάσεις όπως οι εξεταζόμενες, είναι οικονομικά συμφέρουσα ακόμη και για τις επιχειρήσεις αυτές η άσκηση εμπορικών δραστηριοτήτων (βλέπε σημείο 29).

(51) Μέσω του σχεδίου δράσης «Aktion eigenbedarf» της Bayer AG απαγορεύθηκε η άσκηση εμπορικών δραστηριοτήτων σε αρκετές επιχειρήσεις, οι οποίες καλύπτουν περισσότερο από το ( . . . ) της γερμανικής αγοράς των παχυντικών ουσιών για χοιροειδή. Δεδομένου δε ότι εκτός από τα μεταφορικά έξοδα δεν υπάρχουν άλλα σημαντικά εμπόδια στην πρόσβαση σε άλλες αγορές, ήταν αναμενόμενη η πράγματι εκδηλωθείσα σημαντική ζήτηση Bayo-n-ox εκ μέρους αγοραστών, τουλάχιστον στις γειτονικές αγορές, προς τους πελάτες της Bayer AG (βλέπε σημεία 23 και επόμενα).

(52) Οι υφιστάμενες μεταξύ της Bayer AG και των πελατών της συμφωνίες απομονώνουν ένα μεγάλο μέρος της γερμανικής αγοράς των παχυντικών ουσιών για χοιροειδή από τις άλλες αγορές της ΕΟΚ, οπότε είναι δυνατό να επηρεάσουν προδήλως το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.

(53) Το γεγονός ότι ακόμη και μετά τις 10 - 11 Ιουλίου 1986 σημειώθηκαν πωλήσεις Bayo-n-ox γερμανικής καταγωγής στα γειτονικά κράτη μέλη της ΕΟΚ, και με περαιτέρω μείωση των τιμών δεν αντικρούει το ότι οι προαναφερθείσες συμφωνίες είναι δυνατό να επηρεάσουν το εμπόριο. Οι πραγματικές επιπτώσεις μιας δυνάμενης από τη φύση της να επηρεάσει το εμπόριο συμφωνίας πρέπει να προσδιορίζονται και στις πιο ασήμαντες περιπτώσεις με σαφήνεια. Το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης δεν θέτει ως προϋπόθεση την ευόδωση μιας σύμπραξης περιοριστικής του ανταγωνισμού (1).

2. Άρθρο 85 παράγραφος 3

(54) Οι υφιστάμενες μεταξύ της Bayer AG και των απαριθμούμενων στο παράρτημα επιχειρήσεων συμφωνίες δεν έχουν κοινοποιηθεί προς την Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17. Ούτε και απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2 του κανονισμού αυτού, δεδομένου ότι αφορούν ιδιαίτερα τις εξαγωγές μεταξύ των κρατών μελών, κατά την έννοια του άρθρου 4 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο του ίδιου κανονισμού.

(55) Μόνο με την προϋπόθεση ότι οι συμφωνίες θα είχαν κοινοποιηθεί ή απαλλαγεί από την υποχρέωση κοινοποίησης, θα μπορούσαν οι διατάξεις του άρθρου 85 παράγραφος 1 να κηρυχθούν ανεφάρμοστες για τις εν λόγω συμφωνίες, ανεξάρτητα από τα οριζόμενα στο άρθρο 85 παράγραφος 3 της συνθήκης.

(56) Οι προκείμενες συμφωνίες ούτε βελτιώνουν την παραγωγή ή τη διανομή των προϊόντων ούτε συμβάλλουν στην τεχνική ή οικονομική πρόοδο στην Κοινότητα. Αντίθετα, είναι σε θέση να απομονώσουν ένα μεγάλο τμήμα μιας διασυνοριακής αγοράς και, ως εκ τούτου, είναι -εκ πρώτης όψεως- ασυμβίβαστες με τις αρχές της ΕΟΚ. Ιδίως δε το επιχείρημα της Bayer AG ότι η παροχή οδηγιών και η πώληση θα αποτελούσαν μια αδιάσπαστη ενότητα και θα μεθόδευαν τη μεταπώληση του Bayo-n-ox μέσω των πελατών της Bayer AG, δεν αντέχει σε επαλήθευση. Ένα σύστημα πωλήσεων που πρέπει να συμφωνεί με την κοινή αγορά προϋποθέτει κυρίως ότι οι οδηγίες και λοιπές αναγκαίες υπηρεσίες παρέχονται σε όλη την Κοινότητα και σε όλους τους αγοραστές που έχουν αποκτήσει το εν λόγω προϊόν στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα νομότυπα. Ακόμη, οι επιβαλλόμενοι στους γερμανούς αγοραστές του Bayo-n-ox περιορισμοί δεν είναι απαραίτητοι ούτε για την επίτευξη των στόχων που επιδιώκει η Bayer AG (βλέπε σημείο 21). Εάν επρόκειτο η Bayer AG πράγματι να αποκλείσει το παράνομο εμπόριο, το περιεχόμενο της συμφωνίας θα έπρεπε να περιορισθεί σ' αυτό. Εξάλλου, με αυτά τα δεδομένα είναι μάλλον αμφίβολο αν η άσκηση καθηκόντων τήρησης της τάξης από επιχειρήσεις μπορεί να εξαιρέσει τους συνακόλουθους περιορισμούς του ανταγωνισμού από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85 της συνθήκης.

3. Προσβολή του δικαιώματος που προστατεύεται από την ευρεσιτεχνία

(57) Η Bayer AG υποστηρίζει ότι η απαγόρευση των προκείμενων συμφωνιών θα φαλκίδευε τα υφιστάμενα στα άλλα κράτη μέλη δικαιώματα ευρεσιτεχνίας για το Olaquindox. Και ναι μεν θα μπορούσε στις χώρες αυτές να αμυνθεί στη συνέχεια κατά του ανταγωνισμού των προϊόντων Olaquindox άλλων παραγωγών, η διανομή, όμως, του γερμανικού Bayo-n-ox, οι όροι εμπορίας του οποίου υφίστανται ήδη τον ανταγωνισμό άλλων προϊόντων με βάση το Olaquindox, θα οδηγούσε στις χώρες αυτές στο ίδιο αποτέλεσμα.

(58) Αυτό το επιχείρημα της Bayer AG δεν αντέχει σε επαλήθευση. Δεν χωρεί αμφιβολία ότι το περιεχόμενο των δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας επί του Bayo-n-ox στα άλλα κράτη μέλη δεν θίγεται από ενδεχόμενη απαγόρευση των προκείμενων συμφωνιών. Ακόμη, η άσκηση των δικαιωμάτων αυτών δεν επηρεάζεται σε βαθμό που να προσβάλλεται το περιεχόμενό τους και, συνακόλουθα, να προσβάλλονται οι κοινά αποδεκτές συνταγματικές πεποιθήσεις των κρατών μελών, τα οποία εγγυώνται το δικαίωμα της ιδιοκτησίας στα πλαίσια της έννομης τάξης.

(59) Η ουσία ενός δικαιώματος ευρεσιτεχνίας ή ενός δικαιώματος ιδιοκτησίας έγκειται κυρίως στην αναγνώριση στον εφευρέτη του αποκλειστικού δικαιώματος να διαθέτει πρώτος αυτός στο εμπόριο το αντίστοιχο προϊόν. Εάν αυτός αποφασίσει να διαθέσει το εν λόγω προϊόν σε ένα κράτος μέλος στο οποίο δεν ισχύει (πλέον) καμιά νομική κατοχύρωση της ευρεσιτεχνίας του, τότε πρέπει να αναλάβει και τις συνέπειες της απόφασής του αυτής, όσον αφορά την κυκλοφορία του προϊόντος σε ολόκληρη την αγορά (1). Ως προς το δικαίωμά του να αντιμετωπίζει με διαρκή κατοχύρωση της ευρεσιτεχνίας τους σε όλα τα κράτη μέλη προϊόντα τρίτων που παραβιάζουν το δικαίωμα ευρεσιτεχνίας του, το δικαίωμα τούτο εξακολουθεί να ισχύει χωρίς κανένα περιορισμό.

(60) Σύμφωνα με την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, «ο κάτοχος ενός δικαιώματος βιομηχανικής ή εμπορικής ιδιοκτησίας το οποίο προστατεύεται από τις νομοθετικές διατάξεις ενός κράτους μέλους δεν μπορεί να επικαλεσθεί τις διατάξεις αυτές για να αντιταχθεί στην εισαγωγή ενός προϊόντος το οποίο έχει τεθεί σε κυκλοφορία, είτε από τον ίδιο τον ενδιαφερόμενο είτε με τη συγκατάθεσή του, στην αγορά ενός άλλου κράτους μέλους» (2).

(61) Αυτή η σχετική με το δικαίωμα ευρεσιτεχνίας βασική αρχή δεν πρέπει, στα πλαίσια της έννομης τάξης, να παρακάμπτεται με συμφωνίες που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης (3).

4. Παύση της παράβασης

(62) Η Bayer AG έπαυσε με εγκύκλιό της της 13ης Νοεμβρίου 1989 την παράβαση του άρθρου 85.

(63) Ο περιορισμός της διαπίστωσης της παράβασης σύμφωνα με το άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 17 στο μέρος της συμφωνίας που υπερβαίνει τους νόμιμους περιορισμούς διάθεσης, δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη. Δεν υπάρχουν καν ενδείξεις ότι η Bayer AG και οι πελάτες της επιθυμούν τέτοιου είδους περιορισμένες συμφωνίες. Η νομικά εσφαλμένη ερμηνεία του άρθρου 21 του γερμανικού κανονισμού για τις ζωοτροφές που πρότεινε η Bayer AG (σημείο 21) αποδεικνύει καθαρά την έλλειψη τέτοιων προθέσεων.

5. Πρόστιμο

(64) Πρόστιμο δυνάμει του άρθρου 15 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17 θα επιβληθεί μόνο στην Bayer AG, γιατί οι εν λόγω συμφωνίες συνήφθησαν με πρωτοβουλία και προς το συμφέρον αυτής.

(65) Η Bayer AG παραβίασε εκ προθέσεώς της το άρθρο 85 της συνθήκης από τις 10 Ιουλίου 1986 έως τις 13 Νοεμβρίου 1989.

(66) Ούτε η Bayer AG προσεκόμισε έγγραφά της από τα οποία να προκύπτει σαφώς αιτιώδης συνάφεια μεταξύ του προγράμματος «Aktion eigenbedarf» και της εικαζόμενης πρόθεσης (βλέπε σημείο 21), ούτε η Επιτροπή διαθέτει τέτοια έγγραφα από άλλη πηγή. Όμως, η ύπαρξη της πρόθεσης αυτής δεν μπορεί να αντικρουσθεί.

(67) Ο οδηγός «Sprachregelung fur den Aussendienst» (βλέπε σημείο 17) και η εκτεθείσα στο σημείο 22 παρατήρηση της νομικής υπηρεσία της Bayer AG αντιτείνουν ότι η κατάσταση του ανταγωνισμού στη Γερμανία και οι επιπτώσεις της στις εμπορικές σχέσεις αποτελούσαν σημαντικό επιχείρημα για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης «Aktion eigenbedarf».

(68) Η εξεταζόμενη εδώ παράβαση είναι, εξάλλου, ιδιαίτερα σοβαρή, γιατί ήδη από το 1983 η Επιτροπή είχε προειδοποιήσει ότι η απαγόρευση εξαγωγών και η δημιουργία στεγανών στην αγορά είναι ιδιαίτερα κολάσιμες πρακτικές (βλέπε 13η έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού, σημείο 62).

Στην προκειμένη περίπτωση συνάγεται ότι η κατάχρηση του εφαρμοζόμενου από τον όμιλο Bayer συστήματος πωλήσεων είναι πολύ πιθανό να θέσει σε κίνδυνο την υλοποίηση της κοινής αγοράς. Τούτο προκύπτει από την καθετοποίηση του συστήματος πωλήσεων στον όμιλο της εταιρείας και από την επιλεγείσα πολιτική πωλήσεων, να εφοδιάζονται δηλαδή μόνον επιχειρήσεις της μεταποιητικής βιομηχανίας. Όταν ο εφοδιασμός ακόμη και για την κάλυψη των ιδίων αναγκών του εκάστοτε αγοραστή περιορίζεται ποσοτικά, τότε πλέον η δημιουργία στεγανών στην αγορά έχει επιτευχθεί πλήρως.

(69) Τέλος, ως επιβαρυντικό στοιχείο για την Bayer AG πρέπει να θεωρηθεί και το ότι παρεμπόδισε τις έρευνες της Επιτροπής στην παρούσα υπόθεση. Λόγω της επιστολής που απηύθυνε προς τους αγοραστές του Bayo-n-ox στις 15 Δεκεμβρίου 1987, μειώνεται η αξία των πληροφοριών που παρέσχαν οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, διότι δεν μπορεί να εξακριβωθεί κατά πόσον οι πληροφορίες αυτές επηρεάσθηκαν από τα σχετικά μέτρα της Bayer AG.

(70) Το ύψος του προστίμου είναι ανάλογο προς τον κύκλο εργασιών της Bayer AG και των συνδεόμενων με αυτήν μέσω του Bayo-n-ox επιχειρήσεων στις εμπλεκόμενες γεωγραφικές αγορές (Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, Γαλλία, Κάτω Χώρες και Βέλγιο/Λουξεμβούργο) καθώς και προς το οικονομικό μέγεθος αυτού του ομίλου των επιχειρήσεων όπως τούτο προκύπτει από το συνολικό τους κύκλο εργασιών,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Οι από τις 10 Ιουλίου έως τις 13 Νοεμβρίου 1989 συναφθείσες συμφωνίες μεταξύ της Bayer AG και των πελατών της, βάσει των οποίων οι τελευταίοι ήταν υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν το «Bayo-n-ox Premix 10 %» αποκλειστικά για την κάλυψη των ιδίων αναγκών τους στις εγκαταστάσεις τους, συνιστούν παράβαση του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΟΚ.

Άρθρο 2

Κατά της Bayer AG ορίζεται, λόγω της προσδιοριζόμενης στο άρθρο 1 παράβασης, πρόστιμο ύψους 500 000 Ecu.

Άρθρο 3

Το οριζόμενο στο άρθρο 2 πρόστιμο πρέπει να καταβληθεί μέσα σε τρεις μήνες από την επίδοση της παρούσας απόφασης στον ακόλουθο τραπεζικό λογαριασμό:

Αριθ. 310 - 0933000-43,

Banque Bruxelles-Lambert,

Agence Europeenne,

Rond Point Schouman,

B-1040 Bruxelles.

Μετά την λήξη της ανωτέρω προθεσμίας, οι τόκοι υπολογίζονται αυτόματα από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Νομισματικής Συνεργασίας στις πράξεις του σε Ecu, με βάση το επιτόκιο που ισχύει την πρώτη εργάσιμη ημέρα του μήνα κατά τον οποίο εξεδόθη η παρούσα απόφαση, προσαυξημένη κατά 3,5 %, δηλαδή ποσοστό 14,25 %.

Άρθρο 4

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Bayer Aktiengesellschaft, D - 5090 Leverkusen.

Βρυξέλλες, 13 Δεκεμβρίου 1989.

Για την Επιτροπή

Leon BRITTAN

Αντιπρόεδρος

(1) Πάγια νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Βλέπε απόφαση της 1ης Φεβρουαρίου 1978 στην υπόθεση 19/77 - Miller International Schallplatten GmbH. Συλλογή 1978, σελίδες 131, 150 και επόμενες.

(1) Απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 14ης Ιουλίου 1981, στην υπόθεση 187/80 - Merck Stephar, Συλλογή 1981, σελίδες 2063, 2081/2082.

(2) Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, όπως ανωτέρω, σελίδα 2082 και αναφερόμενη εκεί νομολογία.

(3) Απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 8ης Ιουνίου 1982, στην υπόθεση 258/78 - Nungesser, Συλλογή 1982, σελίδες 2015, 2061.