*****

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 25ης Σεπτεμβρίου 1986

σχετικά με τη διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΟΚ και του άρθρου 15 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου ( IV/31.143 - Peugeot)

(Το κείμενο στη γαλλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(86/506/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,

τον κανονισμό αριθ. 17 του Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτο κανονισμό εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης (1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την πράξη προσχώρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, και ιδίως τα άρθρα 4, 5, 6 και το άρθρο 15 παράγραφος 1 στοιχείο β),

την κοινοποίηση της συμβάσεως τύπου για την αποκλειστική εξουσιοδότηση πωλήσεως οχημάτων Peugeot και Talbot, την οποία υπέβαλε στις 30 Ιανουαρίου 1963 η εταιρεία Automobiles Peugeot SA σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού αριθ. 17,

την απόφαση της Επιτροπής της 1ης Οκτωβρίου 1984 να κινήσει τη διαδικασία στην υπόθεση αυτή,

Αφού έδωσε στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις την ευκαιρία να γνωστοποιήσουν τις απόψεις τους σχετικά με τις αιτιάσεις που έλαβε υπόψη η Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 17 και σύμφωνα με τον κανονισμό αριθ. 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής της 25ης Ιουλίου 1963 περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου (2),

Μετά από διαβούλευση της Συμβουλευτικής Επιτροπής Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων,

Εκτιμώντας ότι:

Ι. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

(1) Η παρούσα απόφαση αφορά τα εμπόδια που τέθηκαν στην αγορά καινουργών αυτοκινήτων με δεξιά θέση οδήγησης (δεξιό τιμόνι), στο πλαίσιο του συστήματος διανομής του ομίλου Peugeot, στη διάρκεια της χρονικής περιόδου από την 1η Μαΐου 1982 έως τις 30 Ιουνίου 1985, καθώς και ορισμένες ανακριβείς απαντήσεις που δόθηκαν από την Peugeot σε δύο αιτήσεις παροχής πληροφοριών που της απηύθυνε η Επιτροπή κατ' εφαρμογή του άρθρου 11 παράγραφος 3 του κανονισμού αριθ. 17.

Α. Οι επιχειρήσεις

(2) Η Automobiles Peugeot SA, που καλείται στο εξής «Peugeot» -θυγατρική της Peugeot SA στο Παρίσι-, κατασκευάζει αυτοκίνητα οχήματα και τα πωλεί με τα σήματα Peugeot και Talbot. Ο όμιλος αυτός πραγματοποίησε κύκλο εργασιών 75 300 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων το 1982, 85 200 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων το 1983 και 91 100 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων το 1984.

Οι εταιρείες Talbot Motor Company Ltd, Coventry, Ηνωμένο Βασίλειο, (Talbot Motor), Peugeot-Talbot Belgique SA, Nivelles, Βέλγιο, Peugeot-Talbot Netherland NV, Ουτρέχτη, Κάτω Χώρες, και Peugeot Automobiles Deutschland GmbH, Saarbruecken, Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, ανήκουν στον όμιλο Peugeot και διενεργούν την εισαγωγή και πώληση (διανομή) των οχημάτων με σήματα Peugeot και Talbot στις αντίστοιχες χώρες τους. Η Peugeot-Talbot Belgique SA ασχολείται επίσης με τη διανομή των οχημάτων αυτών στο Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου.

(3) Η Societe de distribution et d'exportation automobiles στο Παρίσι (Sodexa) αποτελεί επίσης μέρος του ομίλου Peugeot και της έχει ανατεθεί η πώληση οχημάτων Peugeot και Talbot στους αγοραστές που διαμένουν προσωρινά στη Γαλλία, οι οποίοι έχουν το δικαίωμα να αγοράζουν εκεί οχήματα με απαλλαγή της καταβολής φόρων (πωλήσεις διαμετακόμισης-τράνζιτ). Για τον παραπάνω σκοπό, η Sodexa είχε πάντοτε τη δυνατότητα να παραγγέλλει και να της παραδίδονται όλα τα μοντέλα που αντιστοιχούν στις προδιαγραφές των διαφόρων χωρών οριστικής καταχώρησης των οχημάτων (χώρες προορισμού), μοντέλα τα οποία οπωσδήποτε περιλαμβάνονται ήδη στις σειρές που κατασκευάζει η Peugeot. Στη Sodexa ανατέθηκε να παρεμβαίνει, ολοένα περισσότερο, στη διεκπεραίωση των πωλήσεων που πραγματοποιούνται εκτός Γαλλίας, στην περίπτωση που ο αγοραστής επιθυμούσε εξοπλισμό αυτοκινήτου διαφορετικό από αυτόν που κανονικά προσφέρεται στη χώρα εκδόσεως της παραγγελίας. Στο πλαίσιο ακριβώς αυτής της δραστηριότητας, ανατέθηκε επίσης στη Sodexa η εκτέλεση των παραγγελιών αυτοκινήτων με δεξιά θέση οδήγησης στην ηπειρωτική Ευρώπη.

Β. Το προϊόν

(4) Αποτελούν αντικείμενο της παρούσας απόφασης τα καινουργή αυτοκίνητα που κατασκευάζονται μαζικά με το σήμα Peugeot και με το σήμα Talbot.

Καθεμιά από αυτές τις σειρές κατασκευής περιλαμβάνει αρκετούς βασικούς τύπους αυτοκινήτων (μοντέλα 104, 205, 305, 504, 604 της Peugeot, μοντέλα Samba, Horizon, Solara, Tagora, Rancho και Morena της Talbot). Επιπλέον, τα οχήματα αυτά έχουν διαφορετικό εξοπλισμό. Ως προς το σημείο αυτό, μπορούμε να διακρίνουμε μεταξύ των εξοπλισμών που επιβάλλονται από τις νομοθεσίες των διαφόρων κρατών και αυτών που ανταποκρίνονται στις επιθυμίες των καταναλωτών ή που, κατά την άποψη του κατασκευαστή, ταιριάζουν ειδικότερα σε μια δεδομένη ζώνη πωλήσεων. Κανένα κράτος μέλος δεν επιβάλλει τη νομική υποχρέωση για δεξιά ή αριστερή θέση οδήγησης, αυτή η επιλογή είναι όμως οικονομικά απαραίτητη για να υπάρξει προσφορά οχημάτων με τα οποία να λαμβάνονται υπόψη οι επιθυμίες και οι συνήθειες των οδηγών στη χώρα προορισμού.

(5) Τα μοντέλα με δεξιά θέση οδήγησης που προσφέρονται στους βρετανούς στρατιωτικούς προσωρινά εγκατεστημένους στην ηπειρωτική Ευρώπη διαφέρουν ελαφρά, ως προς τον εξοπλισμό τους, από τα οχήματα που προορίζονται να παραδοθούν στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία. Διαθέτουν ήδη ένα ταχύμετρο με χιλιομετρική ένδειξη καθώς και εξωτερικούς καθρέπτες και φώτα ειδικά σχεδιασμένα για την κυκλοφορία στο δεξιό μέρος του οδοστρώματος. Η ενδεχόμενη μεταγενέστερη προσαρμογή των οχημάτων αυτών στον κώδικα οδικής κυκλοφορίας της χώρα προορισμού δεν θέτει προβλήματα και συνεπάγεται μικρές δαπάνες.

(6) Τα εργοστάσια του ομίλου Peugeot παράγουν κατά πλειονότητα οχήματα αριστερής θέσης οδήγησης. Το 1982, τα οχήματα με δεξιά θέση οδήγησης αντιπροσώπευαν το 6,1 % της παραγωγής με σήμα Peugeot και 25 % της παραγωγής με σήμα Talbot. Τα εν λόγω οχήματα με σήμα Talbot κατασκευάζονται στο Ηνωμένο Βασίλειο από την ίδια την Talbot Motor.

Γ. Η διανομή

(7) Στη Γαλλία, τη διανομή των οχημάτων έχουν αναλάβει υποκαταστήματα και θυγατρικές εταιρείες της Peugeot καθώς και εξουσιοδοτημένοι πωλητές της (αποκλειστικοί αντιπρόσωποι). Στα άλλα κράτη μέλη, η διανομή γίνεται με τη μεσολάβηση είτε θυγατρικών της Peugeot είτε ανεξάρτητων εισαγωγέων, οι οποίοι με τη σειρά τους διαθέτουν ένα δίκτυο διανομής. Τα δίκτυα διανομής των οχημάτων Peugeot και των οχημάτων Talbot ήταν στην αρχή χωριστά και έχουν, από το φθινόπωρο 1980, προοδευτικά συγχωνευτεί.

(8) Η Peugeot κοινοποίησε στην Επιτροπή, στις 30 Ιανουαρίου 1963, μια σύμβαση-τύπο αποκλειστικής αντιπροσωπείας για τη διανομή των οχημάτων Peugeot στη Γαλλία (υπόθεση αριθ. IV/14.056 ), καθώς και για την εισαγωγή τους στα άλλα κράτη μέλη (υπόθεση αριθ. IV/12.428). Με επιστολή της 7ης Μαΐου 1971, η Peugeot διαβίβασε στην Επιτροπή τις συμβάσεις-τύπους αποκλειστικής αντιπροσωπείας για τις χώρες της Benelux, την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, καθώς και για την Ιταλία. Στις 28 Φεβρουαρίου 1972, η Επιτροπή απηύθυνε στην Peugeot έκθεση αιτιάσεων για τις υποθέσεις αριθ. IV/14.056 και αριθ. IV/12.428, κατόπιν της οποίας καταργήθηκαν οι απαγορεύσεις εξαγωγών που περιλαμβάνοντο στις συμβάσεις αποκλειστικής αντιπροσωπείας. Στη συνέχεια, μετά από αίτημα της Επιτροπής, επήλθαν άλλες τροποποιήσεις των συμβάσεων-τύπων Peugeot, με σκοπό να προσαρμοσθούν οι συμβάσεις αυτές με τις αρχές της αποφάσεως 75/73/ΕΟΚ της Επιτροπής (1) στην υπόθεση BMW. Η « σύμβαση αποκλειστικής αντιπροσωπείας Peugeot» που χρησιμοποιείται στη Γαλλία θεωρείται από την Peugeot ως σύμβαση-τύπος για το σύνολο του συστήματος διανομής της μέσα στην Κοινότητα.

(9) Συμβάσεις-τύποι αποκλειστικής αντιπροσωπείας Peugeot κοινοποιήθηκαν επισήμως στην Επιτροπή, για τη Γερμανία στις 10 Ιουλίου 1979 (υπόθεση αριθ. IV/29.900) και για το Ηνωμένο Βασίλειο στις 7 Μαρτίου 1979 (υπόθεση αριθ. IV/29.819).

(10) Με συστημένη επιστολή της 24ης Δεκεμβρίου 1985, η Peugeot πληροφόρησε την Επιτροπή ότι είχε τροποποιήσει τις συμβάσεις διανομής της, έτσι ώστε να είναι σύμφωνες με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 123/85 της Επιτροπής της 12ης Δεκεμβρίου 1984 αναφορικά με την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ σε κατηγορίες συμφωνιών διανομής και εξυπηρέτησης αυτοκινήτων οχημάτων κατά την πώληση και μετά (2).

(11) Η σύμβαση αποκλειστικής αντιπροσωπείας που ελήφθη υπόψη στην παρούσα υπόθεση είναι η σύμβαση-τύπος αποκλειστικής αντιπροσωπείας όπως την εφάρμοσε η Peugeot στο Βέλγιο, το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου και τις Κάτω Χώρες στη διάρκεια της περιόδου από την 1η Μαΐου 1982 έως τις 30 Ιουνίου 1985.

(12) Οι κυριότερες διατάξεις της σύμβασης αυτής είναι περιληπτικά οι εξής:

Η Peugeot παραχωρεί στον επιλεγέντα διανομέα της το δικαίωμα να πωλεί στους τελικούς χρήστες τα περιγραφόμενα στη σύμβαση προϊόντα (προϊόντα της συμβάσεως), δηλαδή τα καινουργή οχήματα με τα σήματα Peugeot ή/και Talbot, καθώς και τα σχετικά ανταλλακτικά και είδη εξοπλισμού, σε συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή (περιοχή της συμβάσεως). Στην περιοχή αυτή, η Peugeot αναλαμβάνει να μη διενεργεί παραδόσεις με σκοπό τη μεταπώληση των προϊόντων της συμβάσεως, παρά μόνο στον διανομέα αυτό. Ο διανομέας δεν επιτρέπεται να πωλεί καινουργή οχήματα παρά μόνο στους τελικούς χρήστες. Απαγορεύεται να ενεργεί για την προώθηση των πωλήσεών του έξω από την περιοχή του. Δεν μπορεί να πωλεί καινουργή οχήματα άλλων κατασκευαστών χωρίς τη συγκατάθεση της Peugeot. Ο αποκλειστικός αντιπρόσωπος υποχρεώνεται επίσης να χρησιμοποιεί αποκλειστικά τα γνήσια ανταλλακτικά που προσφέρονται από την Peugeot και, στη Γαλλία, από την Peugeot ή τους προμηθευτές της.

(13) Μέσα στην περιοχή της συμβάσεως, η Peugeot διατηρεί το δικαίωμα να προβαίνει σε κατευθείαν πωλήσεις σε ορισμένες κατηγορίες αγοραστών, ειδικότερα σε χονδρικούς αγοραστές, τους δημόσιους φορείς, το προσωπικό του ομίλου Peugeot, καθώς και σε αγοραστές με συγκεκριμένη ιδιότητα.

(14) Μια από τις ομάδες που υπάγεται σ' αυτές τις κατηγορίες « ειδικών πωλήσεων» περιλαμβάνει τις πωλήσεις σε αγοραστές οχημάτων υπό διαμετακόμιση (τράνζιτ). Έτσι, η σύμβαση-τύπος προβλέπει ότι:

«Ο κατασκευαστής επιφυλάσσει για τον εαυτό του το δικαίωμα να πωλεί κατευθείαν, ή μέσω οποιασδήποτε εξειδικευμένης εταιρείας, τα προϊόντα τα οποία εμπορεύεται, στις ακόλουθες περιπτώσεις:

1. . . .

2. . . .

3. Πωλήσεις σε πρόσωπα με συνήθη κατοικία στην αλλοδαπή, τα οποία ζητούν να τους παραδοθεί το όχημα στην παραχωρηθείσα ζώνη αρχικής ευθύνης, με καταχώρησή του στις σειρές κυκλοφορίας ΤΤ».

Για το σκοπό ακριβώς αυτό συστάθηκε η Sodexa (βλέπε σημείο 3).

Δ. Οι διαφορές τιμών στα διάφορα κράτη μέλη

(15) Οι συνιστώμενες, πριν την καταβολή φόρου, τελικές τιμές πωλήσεως των οχημάτων Peugeot και Talbot στα κράτη μέλη παρουσίασαν μεγάλες διαφορές. Το 1982 και το 1983 οι πλέον υψηλές τιμές σημειώθηκαν στη Δανία και οι πλέον χαμηλές στο Ηνωμένο Βασίλειο. Μεταξύ αυτών των δύο ακραίων τιμών, τα επίπεδα τιμών στις άλλες χώρες τοποθετούντο με την εξής αύξουσα σειρά: Βέλγιο/Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Γαλλία, Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, Ιταλία και Ιρλανδία. Μια σύγκριση που έκανε η Peugeot, των τιμών που εφαρμόζοντο για τα επτά πλέον συνήθη μοντέλα στη Γαλλία, στο Βέλγιο, στο Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και στο Ηνωμένο Βασίλειο την 1η Ιανουαρίου 1982 και την 1η Ιανουαρίου 1983, απέδειξε ότι το επίπεδο των τιμών στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν ανώτερο κατά 40 % κατά μέσο όρο από το επίπεδο των τιμών στο Βέλγιο και το Λουξεμβούργο, κατά 23 % από το επίπεδο τιμών στη Γαλλία και κατά 20 % από το επίπεδο τιμών στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Ε. Η διανομή των οχημάτων με δεξιά θέση οδήγησης στην ηπειρωτική Ευρώπη

(16) Υπό το καθεστώς της σύμβασης που ίσχυε μέχρι τις 30 Ιουνίου 1985, οι αποκλειστικοί αντιπρόσωποι Peugeot-Talbot στην ηπειρωτική Ευρώπη δεν μπορούσαν, κατά γενικό κανόνα, να προμηθεύονται αυτοκίνητα με δεξιό τιμόνι κατευθείαν από τον αντισυμβαλλόμενό τους στη σύμβαση αντιπροσωπείας. Όφειλαν αναγκαστικά να υποβάλλουν την παραγγελία στη Sodexa, η οποία ασκούσε το δικαίωμα των κατευθείαν πωλήσεων που είχε επιφυλάξει για τον εαυτό της η Peugeot. Ο αποκλειστικός αντιπρόσωπος κατείχε έτσι θέση παραγγελιοδόχου ή απλού αντιπροσώπου και, αντί για το σύνηθες ποσοστό κέρδους του, ελάμβανε προμήθεια, η οποία κατά γενικό κανόνα κυμαίνετο γύρω στο 8 %.

(17) Στη γερμανική αγορά, όπου υπάρχει κάποια τοπική ζήτηση για αυτοκίνητα με δεξιό τιμόνι από βρετανούς στρατιωτικούς που υπηρετούν εκεί (το 1981, η Peugeot επώλησε εκεί περίπου 500 αυτοκίνητα με δεξιό τιμόνι), στην πραγματικότητα οι αποκλειστικοί αντιπρόσωποι είχαν παραμεριστεί από τη διανομή των οχημάτων αυτών. Η σύμβαση αποκλειστικής αντιπροσωπείας στη Γερμανία προέβλεπε υπέρ του κατασκευαστή ένα δικαίωμα κατευθείαν πωλήσεων, το οποίο, στην πράξη, ασκούσε η Sodexa σαν ένα αποκλειστικό δικαίωμα πωλήσεων.

Για τις πωλήσεις της στους βρετανούς στρατιωτικούς, η Sodexa είχε συνάψει συμφωνίες διανομής με δύο εμπορικές εταιρείες, ειδικευμένες στις πωλήσεις γι' αυτήν την κατηγορία προσώπων. Με τις συμβάσεις αυτές απαγορευόταν στις δύο επιχειρήσεις να πωλούν τα αυτοκίνητα με δεξιό τιμόνι σε πρόσωπα άλλα πέραν των μελών του προσωπικού των βρετανικών ενόπλων δυνάμεων στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία.

(18) Οι τιμές που χρέωνε η Sodexa, εκφρασμένες σε γαλλικά φράγκα, αντιστοιχούσαν κατά γενικό κανόνα στα τιμολόγια που ίσχυαν στη Γαλλία για πωλήσεις στους τελικούς καταναλωτές και δεν διέφεραν μεταξύ τους είτε πρόκειτο για αυτοκίνητα με δεξιό τιμόνι είτε αυτοκίνητα με αριστερό τιμόνι που διέθεταν τον ίδιο βασικό εξοπλισμό. Για τις πωλήσεις στους βρετανούς στρατιωτικούς, η Sodexa είχε ορίσει ειδικές τιμές εκφρασμένες σε λίρες στερλίνες και, στο μέτρο που η σχετική πώληση πραγματοποιείτο στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, σε γερμανικά μάρκα.

(19) Μέχρι τον Μάρτιο 1982 η κατάσταση στο Βέλγιο και το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου ήταν εν μέρει διαφορετική. Τα οχήματα με δεξιό τιμόνι μπορούσαν να αγοραστούν κατευθείαν από τον εισαγωγέα, δηλαδή χωρίς τη μεσολάβηση της Sodexa. Οι τιμές αντιστοιχούσαν στις τιμές των αντίστοιχων μοντέλων με αριστερό τιμόνι με επιβάρυνση 5 000 βελγικών φράγκων περίπου για τον εξοπλισμό που είναι υποχρεωτικός στο Ηνωμένο Βασίλειο. (20) Οι πωλήσεις αυτοκινήτων με δεξιά θέση οδήγησης σε πρόσωπα με κατοικία στο Ηνωμένο Βασίλειο έφθασαν σε αξιοσημείωτο αριθμό μόνο στο Βέλγιο (150 το 1983 και 137 το 1982). Έφθασαν στο ανώτατο σημείο το πρώτο τρίμηνο του 1982 και μετά μειώθηκαν με απότομο ρυθμό. Στις άλλες αγορές της ηπειρωτικής Ευρώπης, οι πωλήσεις αυτοκινήτων με δεξιό τιμόνι σε βρετανούς υπηκόους παρέμειναν σε μέτρια επίπεδα, και τούτο μετά από τον έλεγχο που ασκούσε η Sodexa και τα ειδικά μέτρα που έλαβε η Peugeot για να παύσουν οι πωλήσεις αυτές από τους αποκλειστικούς αντιπροσώπους της (βλέπε σημεία 22 έως 27).

Πάντως, η Sodexa η ίδια διενήργησε στο δεύτερο εξάμηνο του 1982 παραδόσεις αυτοκινήτων Talbot στο Ηνωμένο Βασίλειο. Επρόκειτο για 150 περίπου αυτοκίνητα με δεξιό τιμόνι, που αντιστοιχούσαν στις γερμανικές προδιαγραφές, και τα οποία προορίζοντο αρχικά για βρετανούς στρατιωτικούς στη Γερμανία, τα οποία όμως δεν είχαν τελικά πωληθεί λόγω απρόβλεπτης μείωσης της ζητήσεως. Η Sodexa πρότεινε τα οχήματα αυτά κατ' αρχάς στη συνδεόμενη με αυτήν εταιρεία Talbot Motor. Επειδή η Talbot Motor δεν φαινόταν να ενδιαφέρεται, η Sodexa παρέδωσε τελικά τα αυτοκίνητα αυτά σε ανεξάρτητους διανομείς, και ιδιαίτερα στην επιχείρηση Europlan, με σκοπό τη μεταπώλησή τους σε βρετανούς ιδιώτες. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι πωλήσεις αυτές είχαν σαν αποκλειστικό σκοπό να απαλλαγεί η Sodexa από το παλαιούμενο αυτό απόθεμα οχημάτων που θα παρέμεναν αλλιώς απώλητα. Η πρωτοβουλία αυτή της Sodexa προκάλεσε τις έντονες διαμαρτυρίες εκ μέρους των βρετανών αντιπροσώπων και της διεύθυνσης της Talbot Motor στο Ηνωμένο Βασίλειο.

ΣΤ. Τα αποτρεπτικά μέτρα που έλαβε η Peugeot

(21) Σύμφωνα με τις διαπιστώσεις της Επιτροπής, η Sodexa προσπάθησε να αποτρέψει τους υποψήφιους αγοραστές οχημάτων με δεξιό τιμόνι, εγκατεστημένους στο Ηνωμένο Βασίλειο, από του να παραγγέλλουν τα οχήματα αυτά στην ηπειρωτική Ευρώπη. Οι αγοραστές που είχαν απευθυνθεί γραπτώς στη Sodexa καλούντο συστηματικά να απευθυνθούν στους φορείς της βρετανικής οργάνωσης διάθεσης αυτών των αυτοκινήτων.

Αυτή η αρνητική στάση έναντι των πελατών με κατοικία το Ηνωμένο Βασίλειο ευρίσκετο σε σαφή αντίθεση με τις προσπάθειες της Sodexa να πωλήσει το μεγαλύτερο δυνατό αριθμό οχημάτων με δεξιό τιμόνι στους άλλους αγοραστές, υπηκόους τρίτων χωρών αφενός και βρετανούς στρατιωτικούς που διέμεναν στην ηπειρωτική Ευρώπη αφετέρου.

α) Τα μέτρα που ελήφθησαν στη βελγική αγορά και στην αγορά του Λουξεμβούργου

(22) Μετά την αισθητή αύξηση της ζήτησης οχημάτων με δεξιό τιμόνι, που εκδηλώθηκε στις αρχές του 1982, κυρίως στο Βέλγιο, η Peugeot-Talbot Βελγίου, θυγατρική εταιρεία αρμόδια για τη διανομή στο Βέλγιο και το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, απηύθυνε στις 23 Απριλίου 1982 στην Peugeot ένα τέλεξ υποδεικνύοντάς της ότι το μέτρο, σύμφωνα με το οποίο καθορίζετο εξάμηνη προθεσμία παραδόσεως, δεν ήταν αρκετά αποτρεπτικό, επειδή συνεχίζετο η υποβολή παραγγελιών. Η Sodexa πρότεινε, με την επιστολή της της 30ής Απριλίου 1982, να γίνονται οι πωλήσεις προς τους βρετανούς πελάτες βάσει των τιμολογίων που εφάρμοζε ο εισαγωγέας στη Μεγάλη Βρετανία (τιμοκατάλογος « λοιπές εξαγωγές»). Έδωσε πάντως οδηγία στην Peugeot-Talbot Βελγίου να εξασφαλίζει ειδική μεταχείριση των βρετανών στρατιωτικών που υπηρετούσαν στο Βέλγιο, με προσκόμιση της απόδειξης ότι ανήκαν στις εν λόγω ένοπλες δυνάμεις.

(23) Από τη δεύτερη εβδομάδα του Μαΐου 1982, η Peugeot-Talbot Βελγίου πληροφόρησε τους αποκλειστικούς αντιπροσώπους ότι είχαν ακυρωθεί από τον κατασκευαστή οι παραγγελίες τους που είχαν υποβάλει ήδη από τις αρχές του έτους, ότι τα περιθώρια κέρδους τους μειώνοντο στο 10 % και ότι θα έπρεπε ακόμη να προεξοφλείται, μέσα στον Μάιο, μια νέα αύξηση της τιμής τουλάχιστον κατά 10 %. Ζητήθηκε από τους αποκλειστικούς αντιπροσώπους να γνωστοποιήσουν το κατά ποσό επιθυμούσαν να διατηρήσουν τις υποβληθείσες παραγγελίες τους, δεδομένων των νέων συνθηκών. Σε αντίθετη περίπτωση, επρόκειτο να τους επιστραφούν οι προκαταβολές που είχαν δοθεί.

(24) Η μεταρρύθμιση, τον Μάιο 1982, του συστήματος καθορισμού των τιμών για τα αυτοκίνητα με δεξιό τιμόνι που αντιστοιχούσαν στις βρετανικές προδιαγραφές είχε ως συνέπεια αυξήσεις των τιμών της τάξεως του 17 % κατά μέσον όρο για τα οχήματα Peugeot και της τάξεως του 53 % για τα οχήματα Talbot. Ταυτόχρονα, η διαφορά των τιμών στο Βέλγιο μεταξύ των αυτοκινητων με αριστερό τιμόνι και αυτών με δεξιό τιμόνι ανήλθε σε 31 % κατά μέσον όρο για τα οχήματα Peugeot και σε 47 % για τα οχήματα Talbot.

Τα μέτρα που έλαβε η Peugeot οδήγησαν, σε 300 περίπου περιπτώσεις, σε ακύρωση των συμβάσεων πωλήσεως που είχαν συναφθεί από τους αποκλειστικούς αντιπροσώπους στο Βέλγιο με βρετανούς αγοραστές και, στη συνέχεια, σε παύση των παραγγελιών στο Βέλγιο αυτοκινήτων με δεξιό τιμόνι από βρετανούς αγοραστές.

β) Τα μέτρα που ελήφθησαν στην ολλανδική αγορά

(25) Τον Μάρτιο 1982, εκδηλώθηκε στις Κάτω Χώρες μια αυξημένη ζήτηση αυτοκινήτων με δεξιό τιμόνι, σε βρετανικές προδιαγραφές. Η Peugeot-Talbot Ολλανδίας αρνήθηκε τότε να δεχθεί ορισμένες παραγγελίες, και τούτο μετά από συνεννόηση με την Peugeot. Στις 13 Απριλίου 1982, σε εγκύκλιό της που απηύθυνε σε όλους τους αποκλειστικούς αντιπροσώπους, η ολλανδική θυγατρική γνωστοποιούσε ότι δεν επρόκειτο να δεχθεί παραγγελίες αυτοκινήτων με δεξιό τιμόνι, βρετανικών προδιαγραφών, και ότι θα έπρεπε να ζητείται από τους υποψήφιους αγοραστές να απευθύνονται στο βρετανικό δίκτυο διάθεσης των οχημάτων αυτών. γ) Τα αποτελέσματα των μέτρων αυτών

(26) Στόχος των μέτρων που έλαβε η Peugeot ήταν να προστατευθεί το δίκτυο πωλήσεών της στο Ηνωμένο Βασίλειο με παρεμπόδιση των παράλληλων εισαγωγών, προελεύσεως ηπειρωτικής Ευρώπης. Τα μέτρα αυτά υπήρξαν όντως αποτελεσματικά, όπως μαρτυρούν δύο σημειώματα εσωτερικής χρήσεως της Talbot Motor και της Peugeot, του Οκτωβρίου 1982 και του Ιανουαρίου 1983. Στο ένα, αναγνωρίζεται το γεγονός ότι η διεύθυνση πωλήσεων της Peugeot για τη Βόρεια Ευρώπη εμπόδισε αποτελεσματικά τους αντιπροσώπους από το να πωλούν αυτοκίνητα με δεξιό τιμόνι σε αγοραστές του Ηνωμένου Βασιλείου· στο άλλο περιέχεται ο ισχυρισμός ότι η Peugeot υπήρξε η εταιρεία αυτοκινήτων που εισήγαγε τα λιγότερα οχήματα στην Αγγλία, και μάλιστα με μεγάλη διαφορά.

Ζ. Υποβολή ανακριβών πληροφοριών εκ μέρους της Peugeot

(27) Στις 9 Σεπτεμβρίου 1982, η Επιτροπή απηύθυνε στην Peugeot SA αίτηση παροχής πληροφοριών βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού αριθ. 17. Έθετε το ερώτημα κατά πόσο οι επιχειρήσεις του ομίλου Peugeot εκτελούσαν τις παραγγελίες των εξουσιοδοτημένων πωλητών τους στις περιπτώσεις επίσης όπου επρόκειτο για οχήματα οι προδιαγραφές των οποίων δεν αντιστοιχούσαν σ' αυτές της χώρας στην οποία πραγματοποιείτο η πώληση. Ζητούσε επίσης να μάθει αν υπήρξαν τυχόν οδηγίες σύμφωνα με τις οποίες οι πελάτες με κατοικία στη χώρα του εξουσιοδοτημένου αντιπροσώπου θα έπρεπε να τυγχάνουν διαφορετικής μεταχείρισης από τους πελάτες τους εγκατεστημένους σε άλλα κράτη μέλη.

Στις 6 Οκτωβρίου 1982, η Peugeot απήντησε διαβεβαιώνοντας ότι όλοι οι εξουσιοδοτημένοι διανομείς στην κοινή αγορά είχαν τη δυνατότητα να τους παραδίδονται οχήματα Peugeot και Talbot με προδιαγραφές άλλης χώρας απ' αυτήν στην αγορά της οποίας λειτουργούσαν, στο μέτρο που τα οχήματα αυτά είχαν κατασκευαστεί μαζικά στον επιθυμητό τύπο. Επίσης η Peugeot αρνείτο την ύπαρξη οδηγιών σύμφωνα με τις οποίες η μεταχείριση των πελατών θα έπρεπε να είναι διαφορετική, ανάλογα με τη χώρα κατοικίας τους.

(28) Αντίθετα με τις δηλώσεις αυτές, οι αποκλειστικοί αντιπρόσωποι Peugeot-Talbot δεν είχαν εξασφαλισμένη δυνατότητα να πωλούν τέτοια οχήματα. Η άρνηση της ύπαρξης οποιωνδήποτε οδηγιών για την επιβολή διακρίσεων ήταν αναληθής (βλέπε σημεία 23 και 25). Η Peugeot είχε επίγνωση της ανακρίβειας αυτών των πληροφοριακών στοιχείων, και τούτο επειδή η διεύθυνσή της εγνώριζε τον τρόπο με τον οποίο είχε διοργανωθεί η πώληση εκείνων των οχημάτων, οι προδιαγραφές των οποίων δεν αντιστοιχούσαν σ' αυτές της χώρας πωλήσεώς τους, καθώς και ποια ήταν η διακριτική μεταχείριση που επεφυλάσσετο στους πελάτες με κατοικία στη Μεγάλη Βρετανία. Τούτο προκύπτει ειδικότερα από ένα εσωτερικό σημείωμα του διευθυντή, στον οποίο είχε ανατεθεί η απάντηση στην Επιτροπή, με ημερομηνία 6 Οκτωβρίου 1982, στο οποίο αναγνωρίζεται ρητά η ύπαρξη τέτοιων περιοριστικών μέτρων. Το σημείωμα αυτό αναφέρεται επίσης σε οδηγίες, βάσει των οποίων η Peugeot-Talbot Ολλανδίας απηγόρευσε στους αντιπροσώπους της να πωλούν αυτοκίνητα με δεξιό τιμόνι σε βρετανούς αγοραστές. Η ύπαρξη όμως τέτοιων οδηγιών διαψεύδεται ρητά στις πληροφορίες που δόθηκαν την ίδια ημέρα στην Επιτροπή.

(29) Με μια φεύτερη αίτηση για την υποβολή πληροφοριών, στις 28 Ιανουαρίου 1983, επίσης βασισμένη στο άρθρο 11 του κανονισμού αριθ. 17, η Επιτροπή ζητούσε να μάθει τις τιμές πωλήσεως που ίσχυαν στη Γαλλία, στο Βέλγιο, στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας καθώς και στο Ηνωμένο Βασίλειο, όσον αφορά τα αυτοκίνητα με δεξιό τιμόνι, την 1η Ιανουαρίου 1982 και την 1η Ιανουαρίου 1983.

Στην απάντησή της, της 17ης Μαρτίου 1983, η Peugeot δήλωνε ότι στις σχετικές χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης ίσχυαν τα τιμολόγια της Sodexa για τις πωλήσεις σε τελικούς αγοραστές. Η Peugeot είχε επισυνάψει σχετικά έναν πίνακα που περιελάμβανε, για τα έτη 1982 και 1983, ταυτόσημους τιμοκαταλόγους για τη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.

(30) Η απάντησή της αυτή ήταν ανακριβής ως προς αρκετά σημεία: στο Βέλγιο, λόγου χάρη, οι τιμές που ίσχυαν από την 1η Ιανουαρίου 1982 και μέχρι τον Μάρτιο 1982 για τα αυτοκίνητα Talbot με δεξιό τιμόνι δεν ήταν οι τιμές της Sodexa αλλά οι τιμές του κανονικού τιμοκαταλόγου για το Βέλγιο με προσαύξηση 5 000 βελγικών φράγκων περίπου για τον εξοπλισμό τους βάσει βρετανικών προδιαγραφών. Οι τιμές που κοινοποιήθηκαν για τα οχήματα Peugeot στο Βέλγιο ήταν επίσης ανακριβείς. Μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 1982 και της αυξήσεως που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο 1982, οι τιμές που χρεώνοντο ήταν σαφώς κατώτερες από τις τιμές της Sodexa. Εξάλλου οι τιμές που εφαρμόζονταν μετά τον Μάιο 1982 ήταν αισθητά ανώτερες από τις τιμές της Sodexa.

Τα στοιχεία που υποβλήθηκαν σχετικά με τη γερμανική αγορά ήταν εξίσου ανακριβή. Τα τιμολόγια που ίσχυαν εκεί, εκφρασμένα σε γερμανικά μάρκα, βασίζοντο στις τιμές Sodexa, ήταν όμως, σε τελική ανάλυση, κατώτερα από τις τιμές αυτές, λόγω του γεγονότος ότι η Sodexa παραχωρούσε γενική έκπτωση στο στρατιωτικό προσωπικό. Επιπλέον, οι πληροφορίες που δόθηκαν σχετικά με τις τιμές ήταν παραπλανητικές, επειδή έδιναν την εντύπωση ότι τα αυτοκίνητα με δεξιό τιμόνι μπορούσαν να αγοραστούν στη Γερμανία ελεύθερα. Στην πραγματικότητα, τα οχήματα αυτά πωλούντο και παραδίδοντο μόνο στους στρατιωτικούς που προσκόμιζαν το κατάλληλο πιστοποιητικό της εκεί υπηρεσίας τους.

(31) Η Peugeot, στην απάντησή της στις αιτήσεις, την οποία και επανέλαβε στις γενικές της γραμμές στη διάρκεια της ακρόασης της 10ης Δεκεμβρίου 1985, αναγνωρίζει ότι τα στοιχεία των απαντήσεών της δεν ήταν πλήρη, αποδίδει όμως τη σχετική ευθύνη σε έλλειψη διαφάνειας όσον αφορά τις πληροφορίες στο πλαίσιο του ομίλου, δεδομένης της έκτασης του δικτύου της επιχείρησης και της εσωτερικής ασυνέ χειας των διαφόρων τομέων ευθύνης. Ως προς την απάντηση της 6ης Οκτωβρίου 1982, η Peugeot αναγνωρίζει ότι ήταν σε γνώση των πραγματικών γεγονότων αλλά, έχοντας εκτιμήσει ότι δεν υπήρξε περιορισμός του ανταγωνισμού, αποφάσισε εντούτοις να αποστείλει την επιστολή. Όσον αφορά ειδικότερα την απάντηση της 17ης Μαρτίου 1983, η Peugeot διευκρινίζει επίσης ότι οι αναφερόμενες στην επιστολή αυτή τιμές είναι οι τιμές που είχε καταστρώσει η υπηρεσία τιμών στην έδρα της επιχείρησης, και ότι ενδεχομένως υπήρξαν διαφορές όσον αφορά τις ημερομηνίες κατά τις οποίες άρχισαν να ισχύουν, στο μέτρο που οι διευθύνσεις της Sodexa και των τοπικών θυγατρικών διαθέτουν στην πράξη κάποια ευχέρεια για τον καθορισμό τους, λαμβανομένου υπόψη του ιδιαίτερου εμπορικού πλαισίου κάθε σχετικής αγοράς.

ΙΙ. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Α. Άρνηση χορήγησης απαλλαγής για τις συμφωνίες διανομής Peugeot

(32) Οι συμφωνίες που εφαρμόζονται στο πλαίσιο του συστήματος διανομής Peugeot και απορρέουν από τη σύμβαση-τύπο που κοινοποίησε η Peugeot στις 30 Ιανουαρίου 1963, περιέχουν μια σειρά από περιοριστικές ρήτρες ως προς τις οποίες εφαρμόζεται η απαγόρευση του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης και για τις οποίες δεν πληρούνται οι όροι χορήγησης απαλλαγής, δυνάμει της παραγράφου 3 του εν λόγω άρθρου, για την περίοδο από την 1η Μαΐου 1982 μέχρι τις 30 Ιουνίου 1985.

1. Άρθρο 85 παράγραφος 1

(33) Το σύστημα διανομής Peugeot βασίζεται κατά γενικό κανόνα σε διμερείς συμφωνίες μεταξύ της Peugeot ή των θυγατρικών διανομής της αφενός και των εξουσιοδοτημένων αντιπροσώπων τους αφετέρου. Πρόκειται για ένα σύστημα που εκτείνεται στο σύνολο της Κοινότητας και εφαρμόζεται σύμφωνα με ενιαίες αρχές, καθορισμένες από την Peugeot. Η σύμβαση-τύπος που αποτέλεσε το θεμέλιο του συστήματος διανομής μέχρι τις 30 Ιουνίου 1985, χρησιμοποιείτο σαν πρότυπο ή παρείχε τις κατευθύνσεις για τη σύνταξη των συμφωνιών διανομής Peugeot σε όλα τα στάδια διανομής, εντός της κοινής αγοράς.

Οι κυριότερες διατάξεις αυτής της συμβάσεως-τύπου (βλέπε σημεία 12 και 13) που εμπίπτουν στην απαγορευτική διάταξη του άρθρου 85 παράγραφος 1 είναι οι ακόλουθες.

(34) Η κατ' αρχήν δέσμευση της Peugeot να μη συνάπτει συμβάσεις διανομής και εξυπηρέτησης κατά και μετά την πώληση, σχετικά με τα προϊόντα της συμβάσεως, με άλλες επιχειρήσεις που ασκούν τις δραστηριότητές τους στην περιοχή της συμβάσεως, περιορίζει την ελευθερία δράσης της Peugeot καθώς και τον ανταγωνισμό.

(35) Δεδομένου ότι η αποκλειστική αντιπροσωπεία που παραχωρήθηκε στους εξουσιοδοτημένους μεταπωλητές περιορίζεται στην πώληση καινουργών οχημάτων της σειράς προϊόντων της συμβάσεως σε τελικούς καταναλωτές, καθίσταται αδύνατο για άλλους διανομείς, περιλαμβανομένων και των παράλληλων εισαγωγέων, να αγοράζουν προς μεταπώληση καινουργή οχήματα Peugeot και Talbot. Σύμφωνα με τους όρους της ρήτρας αυτής, αποκλείονται ακόμη και οι πωλήσεις σε άλλους εξουσιοδοτημένους διανομείς του δικτύου Peugeot.

Η επιβαλλόμενη στους αποκλειστικούς αντιπροσώπους απαγόρευση να μην εμπορεύονται, εκτός συγκαταθέσεως της Peugeot, καινουργή οχήματα άλλων κατασκευαστών έχει ως αποτέλεσμα να μην μπορούν οι εν λόγω διανομείς να θεωρηθούν ως καταστήματα πωλήσεως άλλων κατασκευαστών. Η υποχρέωση να χρησιμοποιούνται αποκλειστικά τα γνήσια ανταλλακτικά που προσφέρονται από την Peugeot και, στη Γαλλία, από την Peugeot και τους προμηθευτές της εμποδίζει του άλλους προμηθευτές ανταλλακτικών να πωλούν στους αποκλειστικούς αντιπροσώπους άλλα υποκατάστατα ή λειτουργικά προσαρμόσιμα ανταλλακτικά στη θέση των ανταλλακτικών Peugeot ή των ανταλλακτικών των προμηθευτών της.

Η επιβαλλόμενη στους αποκλειστικούς αντιπροσώπους απαγόρευση να προωθούν τις πωλήσεις των προϊόντων της συμβάσεως και εκτός της συμφωνηθείσας περιοχής της συμβάσεως μειώνει την ένταση του ανταγωνισμού στο εσωτερικό του δικτύου διανομής Peugeot όσον αφορά τα προϊόντα της συμβάσεως, δηλαδή στο εσωτερικό της μάρκας, καθώς και όσον αφορά τις σχέσεις με προϊόντα άλλων κατασκευαστών, δηλαδή τον ανταγωνισμό μεταξύ αυτοκινήτων διαφορετικής μάρκας.

Στο πλαίσιο του συστήματος διανομής Peugeot, μετά από σώρευση παρομοίων συμφωνιών, έχει εμποδισθεί αισθητά η λειτουργία του ανταγωνισμού στο εσωτερικό της κοινής αγοράς. Τα περιοριστικά αποτελέσματα, κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1, των συμφωνιών που συνάπτει και εφαρμόζει η Peugeot ενισχύονται ακόμη περισσότερο από την ύπαρξη παρόμοιων συστημάτων αποκλειστικής και επιλεκτικής διανομής που εφαρμόζουν οι άλλοι κατασκευαστές αυτοκινήτων οχημάτων.

(36) Επιπλέον, οι σχετικές συμφωνίες επηρεάζουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Πράγματι, οι διανομείς που δεν γίνονται δεκτοί στο σύστημα διανομής Peugeot εμποδίζονται να αγοράζουν προϊόντα Peugeot και να τα μεταπωλούν σε αγοραστές εγκατεστημένους σε άλλα κράτη μέλη. Στους εξουσιοδοτημένους διανομείς δεν επιτρέπεται η ενεργητική προώθηση των εξαγωγικών πωλήσεων, περιλαμβανομένων των εξαγωγών προς άλλα κράτη μέλη. Το ενδοκοινοτικό εμπόριο επηρεάζεται επίσης από το γεγονός ότι τα προσφερόμενα ανταγωνιστικά προϊόντα σε δεδομένο κράτος μέλος, για τα οποία αναζητούνται δυνατότητες προωθήσεώς τους σε άλλο κράτος μέλος, δεν μπορούν να περιληφθούν στο δίκτυο διανομής των αντιπροσώπων Peugeot. (37) Τα μέτρα που έλαβε η Peugeot (βλέπε σημεία 22 και 26), με τα οποία έγινε δυσχερέστερη, και μάλιστα αδύνατη για ορισμένες κατηγορίες καταναλωτών, η αγορά αυτοκινήτων με δεξιό τιμόνι σε χώρα της ηπειρωτικής Ευρώπης, έχουν σε σημαντικό βαθμό ενισχύσει τα περιοριστικά αποτελέσματα των συμβατικών διατάξεων που εξετάζονται ανωτέρω καθώς και το βαθμό επίδρασης του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών (σημείο 21 του αιτιολογικού της αποφάσεως της 17ης Σεπτεμβρίου 1985 του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στις συνεκδικασθείσες αποφάσεις 25 και 26/84) (1).

2. Άρθρο 85 παράγραφος 3

(38) Βεβαίως, ένα σύστημα συμφωνιών που περιλαμβάνει περιοριστικές ρήτρες, όπως αυτές που περιέχονται στις συμφωνίες διανομής Peugeot, δύναται κατ' αρχήν να παράγει τα θετικά αποτελέσματα που είναι αναγκαία για να μπορεί να τύχει απαλλαγής κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 3. Πάντως, η υποθετική αυτή περίπτωση αποκλείεται από τη στιγμή που οι αποκλειστικοί αντιπρόσωποι δεν μπορούν να παραγγέλλουν καινουργή αυτοκίνητα της σχετικής μάρκας, ώστε να ανταποκρίνονται στη ζήτηση πελατών υπηκόων άλλου κράτους μέλους (και τούτο στο μέτρο που τα εν λόγω αυτοκίνητα διατίθενται στο εμπόριο σ' αυτήν την άλλη χώρα). Ένας κατασκευαστής αυτοκινήτων που χρησιμοποιεί τις διαφορές που υφίστανται ως προς τις προδιαγραφές των αυτοκινήτων με σκοπό να ελέγχει αποτελεσματικότερα τη διοχέτευσή τους στο εμπόριο και ο οποίος περιορίζει, κατά περίπτωση, τη δυνατότητα παραδόσεως αυτοκινήτων με δεξιό τιμόνι ή αντίστοιχα με αριστερό τιμόνι στους αποκλειστικούς αντιπροσώπους του, μειώνει, εις βάρος του τελικού καταναλωτή, την προσφορά και τις παρεχόμενες δυνατότητες αγοράς. Δημιουργεί έτσι μια κατάσταση η οποία εμποδίζει το σχηματισμό εκείνων των ευνοϊκών αποτελεσμάτων που μπορούν κατ' αρχήν να προκύψουν από ένα σύστημα επιλεκτικής και αποκλειστικής διανομής, όπως συνήθως εφαρμόζεται στον τομέα του αυτοκινήτου (βλέπε σημείο 44 της αποφάσεως 83/560/ΕΟΚ της Επιτροπής στην υπόθεση Ford (2), καθώς και άρθρο 5 παράγραφος 1 σημείο 2 στοιχείο δ) και 16η αιτιολογική σκέψη του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 123/85).

(39) Η Peugeot υποστήριξε ότι η σύμβαση την οποία κοινοποίησε θα έπρεπε να ερμηνευτεί κατά την έννοια ότι η Peugeot επεφύλαξε για τον εαυτό της, στο ίδιο κείμενο της συμφωνίας, το αποκλειστικό δικαίωμα πωλήσεων στους καταναλωτές που διαμένουν εκτός της ζώνης (περιοχής) του σχετικού αποκλειστικού αντιπροσώπου των οχημάτων που διαθέτουν προδιαγραφές άλλες, πέραν αυτών που προβλέπονται από τη σύμβαση με τον αποκλειστικό αντιπρόσωπο: πράγμα που θα σήμαινε επιπλέον ότι έχαιρε ασυλίας από ενδεχόμενα πρόστιμα, στο μέτρο που οι ενέργειές της παρέμειναν μέσα στα πλαίσια της δραστηριότητας η οποία περιγράφεται στην κοινοποίηση. Η Επιτροπή αφήνει όμως ανοιχτό το ζήτημα του κατά πόσον η σύμβαση επέτρεπε στους αποκλειστικούς αντιπροσώπους να υποβάλλουν παραγγελίες για τέτοια αυτοκίνητα, αφού η απαλλαγή βάσει του άρθρου 85 παράγραφος 3 δεν είναι δυνατόν, ούτως ή άλλως, να χορηγηθεί (βλέπε σημεία 40 έως 46) και αφού δεν προβλέπεται να επιβληθούν στην περίπτωση αυτή πρόστιμα για τις ενέργειες της Peugeot στο παρελθόν (βλέπε σημείο 47).

(40) Στις περιπτώσεις που ένας κατασκευαστής επιφυλάσσει για τον εαυτό του το δικαίωμα να πωλεί κατ' αποκλειστικό τρόπο τα μοντέλα που διαθέτουν προδιαγραφές, οι οποίες τα διακρίνουν από αυτά που κανονικά προσφέρονται στους εντόπιους καταναλωτές της περιοχής της συμβάσεως, ο ανταγωνισμός για τα προϊόντα του στο επίπεδο της εμπορίας δεν μπορεί ουσιαστικά να υπάρξει μεταξύ των κρατών μέλων. Επίσης, όταν ένας κατασκευαστής αρνείται συστηματικά ή καθιστά πρακτικά αδύνατη την πώληση, αυτή η μονομερής στάση του έχει τα ίδια αποτελέσματα με ένα επιφυλασσόμενο αποκλειστικό δικαίωμα πωλήσεως. Όλα τα εν λόγω μέτρα οδηγούν σε κατακερματισμό της αγοράς.

(41) Στην ολλανδική αγορά, η άρνηση των παραδόσεων αυτοκινήτων με δεξιό τιμόνι στους ολλανδούς αποκλειστικούς αντιπροσώπους υπήρξε απόλυτη (βλέπε σημεία 25 και 26). Στο Βέλγιο, οι πρόσθετες επιβαρύνσεις είχαν τα ίδια αποτελέσματα με πλήρη άρνηση παράδοσης αυτοκινήτων με δεξιό τιμόνι. Οι επιβαρύνσεις αυτές ήταν τόσο υψηλές και εισήχθησαν με τέτοιον τρόπο ώστε οι βρετανοί καταναλωτές έχασαν κάθε συμφέρον να αγοράζουν στη χώρα αυτή (βλέπε σημεία 22 έως 24 και 26).

(42) Η σημαντική μείωση της προσφοράς στο δίκτυο διανομής Peugeot όσον αφορά τους αγοραστές με κατοικία το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία ευρίσκεται σε αντίθεση με το γεγονός ότι η ίδια η Peugeot δεν τερμάτισε κατά κανένα τρόπο τη διανομή αυτοκινήτων της με δεξιό τιμόνι στην ηπειρωτική Ευρώπη. Πράγματι, αυτοκίνητα με δεξιό τιμόνι με προδιαγραφές τρίτων χωρών συνέχιζαν να διατίθενται και οι πωλήσεις οχημάτων με βρετανικές προδιαγραφές στο στρατιωτικό προσωπικό συνέχιζαν να ενθαρρύνονται με ιδιαίτερες τιμές και όρους που παρέμεναν ελκυστικοί (βλέπε σημείο 20).

(43) Στη διάρκεια των ακροάσεων, η Peugeot πρόβαλε το επιχείρημα ότι οι αποκλειστικοί αντιπρόσωποι Peugeot-Talbot συνάντησαν κατά τη διάρκεια των ετών 1981 έως 1983 σοβαρές δυσκολίες εξαιτίας της συγχώνευσης των δικτύων Peugeot και Talbot (πτώση του αριθμού των καταστημάτων πωλήσεως από 647 σε 518), της δυσμενούς οικονομικής συγκυρίας (100 αντιπρόσωποι αυτοκινήτων εγκατέλειψαν την αγορά) και, τέλος, της ανάπτυξης παραλλήλων εξαγωγών προς το Ηνωμένο Βασίλειο, την οποία προκάλεσε η αποκλίνουσα οικονομική πολιτική των κρατών μελών (διαφορά του δείκτη τιμών 11 % μεταξύ του

Ηνωμένου Βασιλείου από τη μια πλευρά και του Βελγίου και του Λουξεμβούργου από την άλλη). Μια τέτοια κατάσταση θα μπορούσε, προκαλώντας ασυνήθεις εμπορικές ροές μέσα στην κοινή αγορά, να ζημιώσει ανεπανόρθωτα το δίκτυο πωλήσεων της Peugeot στο Ηνωμένο Βασίλειο. Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι μια τέτοια ανησυχία δεν θα μπορούσε να δικαιολογήσει τον κατακερματισμό των αγορών, όπως δημιουργήθηκε από την Peugeot. Η επαγγελματική ένωση των βρετανών αντιπροσώπων αυτοκινήτων, εν όψει της ανωτέρω περιγραφόμενης κατάστασης, κάλεσε εξάλλου την Peugeot να μειώσει τις τιμές της στο Ηνωμένο Βασίλειο για να τις κάνει πιο ανταγωνιστικές.

(44) Αν ληφθεί υπόψη ότι για το μέσο καταναλωτή το αυτοκίνητο αποτελεί ένα από τα πλέον δαπανηρά καταναλωτικά είδη και το ότι η ζήτηση των καταναλωτών στο Ηνωμένο Βασίλειο αφορά σχεδόν αποκλειστικά αυτοκίνητα με δεξιό τιμόνι, τα συμφέροντα των τελευταίων είχαν πολύ σοβαρά θιγεί, λόγω της αρνήσεως της Peugeot να διενεργεί παραδόσεις αυτοκινήτων με δεξιό τιμόνι στην ολλανδική αγορά.

(45) Συμπερασματικά, οι διάφορες παρεμποδίσεις της παραδόσεως αυτοκινήτων σε αγοραστές με κατοικία το Ηνωμένο Βασίλειο καθιστούν αδύνατη την απαλλαγή, δυνάμει του άρθρου 85 παράγραφος 3, των περιορισμών του ανταγωνισμού που απορρέουν από το σύστημα διανομής Peugeot.

(46) Αν και η Peugeot πληροφόρησε, στις 24 Δεκεμβρίου 1985, την Επιτροπή ότι είχε τροποποιήσει τις συμφωνίες διανομής της με τρόπο που να τις καθιστά σύμφωνες με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 123/85, οι εν λόγω συμφωνίες δεν μπορούν να τύχουν, σύμφωνα με το άρθρο 8 του ίδιου κανονισμού, της απαλλαγής κατά κατηγορίες όσον αφορά τη χρονική περίοδο από την 1η Μαΐου 1982 μέχρι τις 30 Ιουνίου 1985. Πράγματι, στο μέτρο που η Επιτροπή κίνησε, πριν την έναρξη ισχύος το κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 123/85, δηλαδή πριν από την 1η Ιουλίου 1985, τη διαδικασία που προβλέπεται από το άρθρο 9 του κανονισμού αριθ. 17 σε μεμονωμένη περίπτωση, όπως διαπιστώθηκε στην παρούσα υπόθεση, η κοινοποίηση αυτή δεν μπορεί να παράγει τα αναδρομικά αποτελέσματα που προβλέπονται από το άρθρο 8 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 123/85.

(47) Όσον αφορά τα μέτρα που πήρε η Peugeot για να εμποδίσει την αγορά οχημάτων με δεξιό τιμόνι, δεν συντρέχει λόγος επιβολής προστίμου κατά την έννοια του άρθρου 15 παράγραφος 2 στοιχείο α) του κανονισμού αριθ. 17 και αυτό για δύο λόγους. Αν υποτεθεί ότι η σύμβαση αποκλειστικής αντιπροσωπείας θα έπρεπε να ερμηνευθεί κατά την έννοια ότι προβλέπει την αποκλειστικότητα πωλήσεως των οχημάτων με δεξιό τιμόνι μέσω της Peugeot και της Sodexa (βλέπε σημείο 39), τότε η κοινοποίηση θα κάλυπτε επίσης την άρνηση πωλήσεως, πράγμα που θα εμπόδιζε την επιβολή προστίμου (άρθρο 15 παράγραφος 5 του κανονισμού αριθ. 17). Αν πάλι υποτεθεί ότι η σύμβαση αποκλειστικής αντιπροσωπείας επιτρέπει τη διενέργεια παραγγελιών οχημάτων με δεξιό τιμόνι από τους αποκλειστικούς αντιπροσώπους της ηπειρωτικής Ευρώπης, τότε δεν θα άρμοζε να επιβληθεί πρόστιμο για επιλήψιμες ενέργειες που τερματίστηκαν στις 30 Ιουνίου 1985, αφού το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων δεν παρέσχε τις αναγκαίες διασαφηνίσεις σχετικά με αυτό το θέμα παρά μόνο με την απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 1985 στις υποθέσεις αριθ. 25 και 26/84. Από την έκδοση αυτής της απόφασης και ύστερα, οφείλουμε να θεωρούμε ότι δεν είναι δυνατή η χορήγηση απαλλαγής βάσει του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης, αν τα οχήματα με δεξιό τιμόνι δεν είναι διαθέσιμα. Από την ίδια επίσης εποχή, οι επιχειρήσεις που συμπράττουν, στο πλαίσιο του δικτύου διανομής, σε συστηματική άρνηση πωλήσεως πρέπει να περιμένουν ότι θα εφαρμόζεται άμεσα το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης.

Β. Εφαρμογή του άρθρου 15 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού αριθ. 17

(48) Σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 1 στοιχείο β), η Επιτροπή δύναται να επιβάλλει πρόστιμα ύψους από 100 έως 5 000 ECU σε επιχείρηση η οποία, εκ προθέσεως ή εξ αμελείας, παρέχει ανακριβείς πληροφορίες σε απάντηση σχετικής αιτήσεως που εγένετο σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 3 ή 5 του εν λόγω κανονισμού. Όπως έχει εκτεθεί λεπτομερειακά (βλέπε σημεία 27 έως 31), η Peugeot παρείχε ανακριβείς απαντήσεις σε δύο αιτήσεις της Επιτροπής για πληροφορίες.

(49) Όσον αφορά τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν στις 6 Οκτωβρίου 1982, η δήλωση της Peugeot σύμφωνα με την οποία κάθε εξουσιοδοτημένος διανομέας στην κοινή αγορά είχε το δικαίωμα να ζητήσει να του παραδοθούν οχήματα Peugeot και Talbot με προδιαγραφές χώρας άλλης από αυτήν στην αγορά της οποίας εμπορεύεται, και να μεταπωλεί τα οχήματα αυτά σε πελάτες του χωρίς διακρίσεις αναφορικά με τη χώρα κατοικίας τους ήταν αντικειμενικά ανακριβής: στην πραγματικότητα η Peugeot είτε είχε αρνηθεί παραδόσεις είτε είχε υιοθετήσει μέτρα με αποτελέσματα ισοδύναμα με αποκλεισμό των παραδόσεων. Από την άλλη πλευρά, η Peugeot δεν μπορούσε να αρνηθεί την ύπαρξη οποιασδήποτε οδηγίας για διακριτική μεταχείριση, εφόσον είχε παράσχει στους διανομείς της στις Κάτω Χώρες ακριβείς οδηγίες με στόχο τη διαφορετική μεταχείριση των βρετανών πελατών.

(50) Την εποχή της απαντήσεώς της, η Peugeot είχε πλήρη γνώση όλων αυτών των στοιχείων. Άρα εκ προθέσεως απάντησε ανακριβώς, όπως άλλωστε το αναγνώρισε, προβάλλοντας ως δικαιολογία ότι ο άρθρο 85 δεν αναφέρεται στις επιλήψιμες ενέργειες που αφορούσαν οι ερωτήσεις. Σαν αποτέλεσμα της δηλώσεως αυτής, η Επιτροπή δεν επανέλαβε τις έρευνές της παρά μόνο αφού της υποβλήθηκαν νέες καταγγελίες. (51) Όσον αφορά την απάντηση της 17ης Μαρτίου 1983, αναφορικά με τις τιμές λιανικής πωλήσεως των αυτοκινήτων με δεξιό τιμόνι στο Βέλγιο και τη Γερμανία, τα πληροφοριακά στοιχεία ήταν εξίσου ανακριβή, στο μέτρο που η Peugeot είχε κοινοποιήσει ότι τα τιμολόγια Sodexa ίσχυαν το 1982. Στην πραγματικότητα, το τιμολόγιο που ίσχυε στο Βέλγιο την 1η Ιανουαρίου 1982 και μέχρι τον Μάρτιο 1982 για τα αυτοκίνητα του τύπου αυτού, μάρκας Talbot , ήταν το κανονικό τιμολόγιο στη χώρα αυτή· στο Βέλγιο πάντοτε, ένα προτιμησιακό τιμολόγιο εφαρμόσθηκε για τα αυτοκίνητα Peugeot με δεξιό τιμόνι μέχρι τον Μάιο 1982: από την ημερομηνία αυτή και έπειτα, οι τιμές που ζητούντο ήταν αισθητά ανώτερες από τις τιμές Sodexa· στη Γερμανία, γενικά, δεν ίσχυαν τα τιμολόγια Sodexa· αφορούσαν αποκλειστικά τους αλλοδαπούς στρατιωτικούς, στους οποίους επιπλέον παρείχοντο και σημαντικές εκπτώσεις.

(52) Η Peugeot επικαλέστηκε το γεγονός ότι τα πρόσωπα στα οποία είχε αναθέσει τη σύνταξη της απαντήσεως δεν ήταν πλήρως ενημερωμένα σχετικά με τις ισχύουσες στο Βέλγιο και τη Γερμανία τιμές στις σχετικές ημερομηνίες, και ότι δεν εγνώριζαν πως τα νέα τιμολόγια, τα οποία είχαν τότε μόλις υιοθετηθεί από τη Sodexa, ήταν δυνατόν, λόγω των απαιτήσεων στις αντίστοιχες αγορές, να μην εφαρμόζονται αυτόματα από τους διανομείς της σε εθνικό επίπεδο. Ακόμη και αν κάνουμε δεκτή την εν λόγω υπόθεση προς απαλλαγή της Peugeot, θα πρέπει πάντως να θεωρήσουμε ότι η εταιρεία αυτή δεν άσκησε στο πλαίσιο του ομίλου της αρκετή εποπτεία ώστε να αποφευχθεί η κατάθεση ψευδούς δηλώσεως. Η ανακρίβεια των στοιχείων που υποβλήθηκαν αποτελεί λοιπόν, τουλάχιστον, αποτέλεσμα αμέλειας.

(53) Οι δύο επιστολές της Επιτροπής της 9ης Σεπτεμβρίου 1982 και της 28ης Ιανουαρίου 1982 μπορούν, προς όφελος της Peugeot, να θεωρηθούν ότι αποτελούν μόνο μία αίτηση παροχής πληροφοριών κατά την έννοια του άρθρου 11 του κανονισμού αριθ. 17, λόγω του ότι οι σειρές των ερωτημάτων που έθεταν είχαν ένα και το αυτό πλαίσιο, καθώς επίσης και λόγω του ότι στη δεύτερη επιστολή γίνεται αναφορά στην πρώτη. Κατόπιν των ερωτήσεων αυτών η Peugeot παρέσχε ανακριβείς πληροφορίες, εν μέρει εκ προθέσεως (βλέπε σημείο 50), εν μέρει εξ αμελείας (βλέπε σημείο 52). Αν άρα ληφθεί υπόψη το σύνολο των στοιχείων, φαίνεται σκόπιμο να επιβληθεί πρόστιμο ύψους 4 000 ECU.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Η σύμβαση-τύπος που κοινοποίησε η Automobiles Peugeot SA στις 30 Ιανουαρίου 1963, στην οποία βασίζεται το σύστημα διανομής της καινουργών οχημάτων στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας μέχρι τις 30 Ιουνίου 1985, περιορίζει τον ανταγωνισμό και επηρέασε το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών, κατά την έννοια του άρθρου 85 παράγραφος 1. Δεν χορηγείται απαλλαγή δυνάμει του άρθρου 85 παράγραφος 3 στη συμφωνία διανομής, όπως αυτή εφαρμόσθηκε από την Peugeot στο Βέλγιο, στις Κάτω Χώρες και στο Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, κατά την περίοδο από την 1η Μαΐου 1982 μέχρι τις 30 Ιουνίου 1985.

Άρθρο 2

Επιβάλλεται στην Automobiles Peugeot SA πρόστιμο ύψους 4 000 ECU, ήτοι 27 413 γαλλικών φράγκων, σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού αριθ. 17, για τις ανακριβείς πληροφορίες που παρασχέθηκαν εκ προθέσεως στις 6 Οκτωβρίου 1982 και εξ αμελείας στις 17 Μαρτίου 1983.

Το πρόστιμο αυτό πρέπει να καταβληθεί σε γαλλικά φράγκα στο λογαριασμό 5.770.006.5 της Societe generale, Agence internationale, Παρίσι, ή σε ECU στο λογαριασμό 000-7.729-105.5 της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σε προθεσμία τριών μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας αποφάσεως στην Peugeot.

Άρθρο 3

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Automobiles Peugeot SA, 75, avenue de la Grande Armee, F-75116 Paris.

Η παρούσα απόφαση αποτελεί τίτλο εκτελεστό, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 192 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας.

Βρυξέλλες, 25 Σεπτεμβρίου 1986.

Για την Επιτροπή

Peter SUTHERLAND

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ αριθ. 13 της 21. 2. 1962, σ. 204/62.

(2) ΕΕ αριθ. 127 της 20. 8. 1963, σ. 2268/63.

(1) ΕΕ αριθ. L 29 της 3. 2. 1975, σ. 1.

(2) ΕΕ αριθ. L 15 της 18. 1. 1985, σ. 16.

(1) Δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

(2) ΕΕ αριθ. L 327 της 24. 11. 1983, σ. 31.