ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 30.9.2020

SWD(2020) 309 final

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου

Κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Γαλλία

που συνοδεύει το έγγραφο

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου

Η κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση

{COM(2020) 580 final} - {SWD(2020) 300 final} - {SWD(2020) 301 final} - {SWD(2020) 302 final} - {SWD(2020) 303 final} - {SWD(2020) 304 final} - {SWD(2020) 305 final} - {SWD(2020) 306 final} - {SWD(2020) 307 final} - {SWD(2020) 308 final} - {SWD(2020) 310 final} - {SWD(2020) 311 final} - {SWD(2020) 312 final} - {SWD(2020) 313 final} - {SWD(2020) 314 final} - {SWD(2020) 315 final} - {SWD(2020) 316 final} - {SWD(2020) 317 final} - {SWD(2020) 318 final} - {SWD(2020) 319 final} - {SWD(2020) 320 final} - {SWD(2020) 321 final} - {SWD(2020) 322 final} - {SWD(2020) 323 final} - {SWD(2020) 324 final} - {SWD(2020) 325 final} - {SWD(2020) 326 final}

I.Σύστημα απονομής δικαιοσύνης 

Το δικαστικό σύστημα αποτελείται από δύο αυτόνομους κλάδους δικαστηρίων: τα τακτικά δικαστήρια με δικαιοδοσία σε αστικές και ποινικές υποθέσεις, αφενός, και τα διοικητικά δικαστήρια, αφετέρου. Αμφότεροι οι κλάδοι αποτελούνται από τρία επίπεδα δικαστηρίων με πρωτοβάθμια δικαστήρια, εφετεία και ένα ανώτατο δικαστήριο (το Ακυρωτικό Δικαστήριο και το Συμβούλιο της Επικρατείας, αντίστοιχα). Το Συμβούλιο της Επικρατείας διαθέτει επίσης συμβουλευτικό κλάδο που γνωμοδοτεί επί σχεδίων νομοθετικών πράξεων και είναι επιφορτισμένος με τη διαχείριση των διοικητικών δικαστηρίων και εφετείων. Το Συνταγματικό Συμβούλιο είναι αρμόδιο για τον έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων. Το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο, το οποίο αποτελείται κατά πλειοψηφία από δικαστικούς λειτουργούς που εκλέγονται από τους ομολόγους τους 1 , διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διασφάλιση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης. Η εισαγγελική αρχή αποτελεί τμήμα του δικαστικού σώματος και υπάγεται στην αρμοδιότητα του υπουργού Δικαιοσύνης 2 . Ο τελευταίος μπορεί να δώσει γενικές οδηγίες σχετικά με την πολιτική δίωξης, αλλά δεν επιτρέπεται να δίνει οδηγίες για μεμονωμένες υποθέσεις 3 . Οι δικηγόροι εκπροσωπούνται από διάφορους δικηγορικούς συλλόγους σε ολόκληρη τη Γαλλία.

Ανεξαρτησία

Πρόσφατα προτάθηκαν μεταρρυθμίσεις για την περαιτέρω ενίσχυση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης. Το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο διαδραματίζει καίριο ρόλο στη διασφάλιση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης. Είναι αρμόδιο να προτείνει υποψηφίους για ορισμένες βασικές θέσεις 4 , ενώ σε γενικές γραμμές οι δικαστές διορίζονται από τον υπουργό Δικαιοσύνης κατόπιν δεσμευτικής γνώμης του Συμβουλίου. Οι εισαγγελείς διορίζονται από τον υπουργό Δικαιοσύνης, μετά από γνωμοδότηση του Συμβουλίου η οποία έχει απλώς συμβουλευτικό χαρακτήρα. Στη συνέχεια, τα μέλη του δικαστικού σώματος διορίζονται επισήμως από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας. Σύμφωνα με μια προτεινόμενη συνταγματική μεταρρύθμιση 5 , η γνωμοδότηση του Ανώτατου Συμβουλίου για τον διορισμό υποψήφιων εισαγγελέων θα καθίστατο δεσμευτική για την εκτελεστική εξουσία, ενισχύοντας έτσι τον ρόλο του εν λόγω οργάνου στη διαδικασία διορισμού. Επιπλέον, το Ανώτατο Συμβούλιο είναι το αρμόδιο όργανο για τη λήψη πειθαρχικών μέτρων κατά δικαστών, ενώ ο υπουργός Δικαιοσύνης εκδίδει πειθαρχικές αποφάσεις σχετικά με εισαγγελείς κατόπιν μη δεσμευτικής γνωμοδότησης του Ανώτατου Συμβουλίου. Η προτεινόμενη μεταρρύθμιση θα καθιστούσε επίσης το Ανώτατο Συμβούλιο το αρμόδιο όργανο για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τα πειθαρχικά μέτρα που αφορούν τους εισαγγελείς. Η ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς (GRECO) επικρότησε αυτές τις προτεινόμενες συνταγματικές αλλαγές 6 . Επίσης, η προτεινόμενη μεταρρύθμιση θα έθετε τέλος στο δικαίωμα των πρώην προέδρων της Δημοκρατίας να γίνονται μέλη του Συνταγματικού Συμβουλίου μετά τη λήξη της θητείας τους 7 . Θα καταργούσε επίσης το Δικαστήριο της Δημοκρατίας 8 , το οποίο είναι αρμόδιο για την εκδίκαση ποινικών υποθέσεων που αφορούν πράξεις μελών της κυβέρνησης κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Αντ’ αυτού, αρμόδιο για την εκδίκαση τέτοιων υποθέσεων θα καθίστατο το Εφετείο του Παρισιού. Εκτός από αυτές τις προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις, έχουν σημειωθεί κι άλλες εξελίξεις, όπως η έκδοση νέας επιτομής των δεοντολογικών υποχρεώσεων του δικαστικού σώματος 9 από το Ανώτατο Συμβούλιο τον Ιανουάριο του 2019. Στην επιτομή αυτή προτείνεται τα ενεργά μέλη του δικαστικού σώματος να μη ζητούν τιμητικές διακρίσεις για τα ίδια, ώστε να αποφεύγεται κάθε υπόνοια του ευρέος κοινού όσον αφορά την ανεξαρτησία τους 10 . Σε σχέση με τα παραπάνω, το Συμβούλιο της Ευρώπης είχε εκφράσει ανησυχίες για τη δυνατότητα απονομής επίσημων παρασήμων και τιμητικών διακρίσεων στους δικαστές 11 .

Το επίπεδο της αντίληψης των εταιρειών για την ανεξαρτησία είναι υψηλό, και το επίπεδο της αντίληψης του ευρέος κοινού για την ανεξαρτησία είναι μέσο. Το 56 % του γενικού πληθυσμού και το 68 % των επιχειρήσεων θεωρούν ότι το επίπεδο ανεξαρτησίας των δικαστηρίων είναι «αρκετά καλό ή πολύ καλό» 12 . Ενώ το επίπεδο της αντίληψης των εταιρειών για την ανεξαρτησία έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, παραμένει σε μεγάλο βαθμό σταθερό από το 2016 για τον γενικό πληθυσμό 13 .

Ποιότητα

Γίνονται συνεχείς προσπάθειες για την περαιτέρω ανάπτυξη της ψηφιοποίησης του συστήματος απονομής δικαιοσύνης. Οι πληροφορίες σχετικά με το σύστημα απονομής δικαιοσύνης είναι πλήρως διαθέσιμες για το ευρύ κοινό μέσω διαδικτύου 14 , και η δυνατότητα διαβίβασης κλητεύσεων και διαδικτυακής παρακολούθησης των σταδίων της διαδικασίας είναι ευρέως διαδεδομένη στα δικαστήρια 15 . Ωστόσο, η δυνατότητα υποβολής μιας υπόθεσης μέσω διαδικτύου παραμένει περιορισμένη 16 , όπως και οι κατηγορίες αποφάσεων που δημοσιεύονται στο διαδίκτυο 17 . Υπό την έννοια αυτή, ένα πρόσφατο διάταγμα 18 για τη διάθεση των δικαστικών αποφάσεων στο κοινό αποτελεί ένα από τα επόμενα βήματα στη διαδικασία ψηφιοποίησης. Ωστόσο, ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη έχουν ήδη εκφράσει κριτική σχετικά με τους τρόπους δημοσίευσης και έχουν τονίσει την ανάγκη να διασφαλιστεί η ασφάλεια και η ιδιωτικότητα των μελών του δικαστικού σώματος 19 . Επιπλέον, ο νόμος σχετικά με τον προγραμματισμό για την περίοδο 2018-2022 20 επιδιώκει την περαιτέρω ψηφιοποίηση των νομικών διαδικασιών, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη μια διαδικασία για τη διευκόλυνση της διαδικτυακής υποβολής αιτήσεων για χορήγηση νομικής συνδρομής.

Οι πρωτοβουλίες αποσκοπούν στην αύξηση των πόρων για το σύστημα απονομής δικαιοσύνης. Ενώ οι συνολικές δημόσιες δαπάνες για τα δικαστήρια σε EUR ανά κάτοικο υπερβαίνουν τον μέσο όρο, οι δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι αρκετά χαμηλές 21 . Ο νόμος σχετικά με τον προγραμματισμό για την περίοδο 2018-2022 και τη μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης προβλέπει σημαντική αύξηση των χρηματοδοτικών πόρων που παρέχονται στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης, με διαφορά της τάξης του 24 % μεταξύ του προϋπολογισμού του 2017 ύψους 6,7 δισ. EUR και του προβλεπόμενου ποσού των 8,3 δισ. EUR το 2022. Επιπλέον, από τον Ιούλιο του 2019 βρίσκεται σε εξέλιξη διαβούλευση μεταξύ του Υπουργείου Δικαιοσύνης και των ενδιαφερόμενων μερών, για την ανάπτυξη ενός αξιόπιστου εργαλείου μέτρησης του φόρτου εργασίας. Η διαθεσιμότητα ενός τέτοιου εργαλείου θα ήταν επωφελής για τη βέλτιστη διαχείριση των ανθρώπινων και οικονομικών πόρων στο δικαστικό σώμα. Όσον αφορά τη νομική συνδρομή, το όριο εισοδήματος για να είναι κάποιος επιλέξιμος για πλήρη νομική συνδρομή είναι ελαφρώς χαμηλότερο από το όριο της φτώχειας που καθορίζεται από την Eurostat 22 . Ο νόμος σχετικά με τον προγραμματισμό για την περίοδο 2018-2022 και τη μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης θεσπίζει υποχρεωτική διαμεσολάβηση για ορισμένες υποθέσεις μικροδιαφορών 23 , γεγονός το οποίο ενδέχεται να έχει αντίκτυπο στην πρόσβαση των πολιτών στη δικαιοσύνη.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 θεσπίστηκαν ορισμένα μέτρα σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος απονομής δικαιοσύνης. Ενώ τα μέτρα αυτά περιλάμβαναν την πρόωρη απόλυση ορισμένων κατηγοριών κρατουμένων, θεσπίστηκε επίσης αυτόματη παράταση της διάρκειας της προφυλάκισης 24 . Το μέτρο αποτέλεσε αντικείμενο έντονης κριτικής από τα ενδιαφερόμενα μέρη, τα οποία τόνισαν τον κίνδυνο ως προς τη διασφάλιση του θεμελιώδους δικαιώματος στην ελευθερία 25 . Το Συμβούλιο της Επικρατείας απέρριψε προσφυγή κατά της νομιμότητας της παράτασης της προφυλάκισης 26 . Το Ακυρωτικό Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το δικαστήριο που θα αποφάσιζε κανονικά σχετικά με την παράταση θα πρέπει να επανεξετάσει ταχέως την ισχύ της απόφασης παράτασης 27 .

Αποδοτικότητα

Η αστική δικαιοσύνη αντιμετωπίζει ορισμένες προκλήσεις όσον αφορά την αποδοτικότητά της. Ο εκτιμώμενος χρόνος που απαιτείται για την επίλυση αστικών και εμπορικών υποθέσεων αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας αυξήθηκε τα τελευταία χρόνια, με μέσο χρόνο άνω των 400 ημερών το 2018 28 . Επιπλέον, το ποσοστό διεκπεραίωσης των αστικών και εμπορικών υποθέσεων αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας μειώθηκε σε 96 % για το 2018 29 , και υπάρχει σημαντικός αριθμός εκκρεμών αστικών και εμπορικών υποθέσεων αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας 30 . Η πρόσφατη εισαγωγή της προσωρινής εκτέλεσης πρωτοβάθμιων δικαστικών αποφάσεων αποσκοπεί στην περαιτέρω ενίσχυση της αποδοτικότητας του συστήματος απονομής δικαιοσύνης. Επιπλέον, η πρόσφατη συγχώνευση διαφόρων τύπων πρωτοβάθμιων δικαστηρίων στην ενιαία μορφή του «tribunal judiciaire» μπορεί επίσης να συμβάλει στην επίτευξη αυτού του στόχου 31 , αν και ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη έχουν εκφράσει κάποιες ανησυχίες σχετικά με τον αντίκτυπο αυτής της μεταρρύθμισης στην πρόσβαση των πολιτών στη δικαιοσύνη 32 .

II. Πλαίσιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς

Η Γαλλία διαθέτει, σε γενικές γραμμές, το αναγκαίο θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο. Έχουν θεσπιστεί νόμοι για την πρόληψη και την καταπολέμηση της διαφθοράς στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, της δήλωσης περιουσιακών στοιχείων, των δραστηριοτήτων άσκησης πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων και της μεταπήδησης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα. Στις αρχές που εμπλέκονται στην καταπολέμηση της διαφθοράς συγκαταλέγονται η Υπηρεσία Αντιμετώπισης της Διαφθοράς, η Ανώτατη Αρχή για τη Διαφάνεια της Δημόσιας Ζωής και η Κεντρική Υπηρεσία Καταπολέμησης της Διαφθοράς και των Φορολογικών Αδικημάτων. Ο εθνικός οικονομικός εισαγγελέας είναι αρμόδιος για τη διερεύνηση υποθέσεων διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο.

Η Γαλλία έλαβε βαθμολογία 69/100 στον τελευταίο δείκτη αντίληψης της διαφθοράς της Διεθνούς Διαφάνειας και κατετάγη στην 9η θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην 23η θέση παγκοσμίως 33 . Το 70 % όσων απάντησαν από τη Γαλλία θεωρούν ότι η διαφθορά είναι ευρέως διαδεδομένη στη χώρα τους (ενωσιακός μέσος όρος: 71 %), ενώ το 10 % των ατόμων αισθάνονται ότι έχουν πληγεί προσωπικά από τη διαφθορά στην καθημερινή τους ζωή. Όσον αφορά τις επιχειρήσεις, το 55 % των εταιρειών θεωρούν ότι η διαφθορά είναι ευρέως διαδεδομένη (ενωσιακός μέσος όρος: 63 %) 34 και το 51 % των εταιρειών θεωρούν ότι η διαφθορά αποτελεί πρόβλημα για την επιχειρηματική δραστηριότητα (ενωσιακός μέσος όρος: 37 %). Το 26 % των ατόμων που απάντησαν θεωρούν ότι υπάρχουν, στον τομέα αυτόν, αρκετές επιτυχείς ποινικές διώξεις, ώστε να αποτρέπονται τα άτομα από πρακτικές διαφθοράς (ενωσιακός μέσος όρος: 36 %), ενώ το 43 % των εταιρειών πιστεύουν ότι τα άτομα και οι επιχειρήσεις που συλλαμβάνονται για δωροδοκία ανώτερου υπαλλήλου τιμωρούνται δεόντως (ενωσιακός μέσος όρος: 31 %) 35 .

Η εθνική νομοθεσία ποινικοποιεί όλες τις μορφές αδικημάτων ενεργητικής και παθητικής δωροδοκίας στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Σε αυτές περιλαμβάνονται η δωροδοκία στον τομέα του αθλητισμού, καθώς και η δωροδοκία και η αθέμιτη άσκηση επιρροής στον δημόσιο τομέα. Τον Ιανουάριο του 2020, η Γαλλία ενέκρινε το πρώτο της πολυετές εθνικό σχέδιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Το σχέδιο εκπονήθηκε από τη γαλλική Υπηρεσία Καταπολέμησης της Διαφθοράς (AFA) σε διαβούλευση με όλες τις ενδιαφερόμενες διοικήσεις και τοπικές αρχές, και καλύπτει την περίοδο 2020-2022. Το εθνικό σχέδιο καλύπτει τόσο την προληπτική όσο και την κατασταλτική διάσταση της διαφθοράς και προβλέπει ενισχυμένα προληπτικά μέτρα, καθώς και την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της διεθνούς συνεργασίας όσον αφορά την καταπολέμηση της διαφθοράς. Προγραμματίζεται η διενέργεια δημόσιας διαβούλευσης στο τέλος του 2021, με σκοπό τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και όλων των ενδιαφερόμενων μερών στην αξιολόγηση των πρώτων αποτελεσμάτων των δράσεων του εθνικού σχεδίου.

Η Υπηρεσία Καταπολέμησης της Διαφθοράς (AFA) συστάθηκε στις 9 Δεκεμβρίου 2016 36 . Επικεφαλής της AFA είναι δικαστικός λειτουργός που διορίζεται με διάταγμα του προέδρου της Δημοκρατίας για μη ανανεώσιμη εξαετή θητεία. Η παύση των καθηκόντων του είναι δυνατή μόνο κατόπιν αιτήματός του ή σε περίπτωση ανικανότητας ή σοβαρού παραπτώματος. Κατά την άσκηση των ελεγκτικών καθηκόντων του, ο διευθυντής της AFA δεν μπορεί να λαμβάνει ούτε να ζητεί οδηγίες από οποιαδήποτε διοικητική ή κυβερνητική αρχή. Η AFA καταρτίζει το πολυετές σχέδιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς και στηρίζει νομικά πρόσωπα ιδιωτικού και δημόσιου δικαίου όσον αφορά τους τρόπους πρόληψης και εντοπισμού της διαφθοράς 37 . Παρακολουθεί επίσης την ποιότητα των συστημάτων πρόληψης σε δημόσιους φορείς, τόσο σε κεντρικό όσο και σε τοπικό επίπεδο, σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και ιδρύματα δημοσίου συμφέροντος, και σε δημόσιες και ιδιωτικές εταιρείες που υπάγονται στη δικαιοδοσία της, καθώς και την έγκριση προγραμμάτων συμμόρφωσης στο πλαίσιο δικαστικών αποφάσεων 38 .

Η Ανώτατη Αρχή για τη Διαφάνεια της Δημόσιας Ζωής (HATVP) είναι αρμόδια για τη διασφάλιση της ακεραιότητας των δημόσιων οργανισμών. Η αποστολή της ανεξάρτητης αρχής, η οποία συγκροτήθηκε το 2013, περιλαμβάνει τον έλεγχο της πληρότητας, της ακρίβειας και του δίκαιου χαρακτήρα των δηλώσεων περιουσιακών στοιχείων και συμφερόντων των εντολοδόχων ή των δημόσιων υπαλλήλων, την αναφορά ύποπτων υποθέσεων στην Εθνική Οικονομική Εισαγγελία 39 και την παροχή δεοντολογικών συμβουλών σε δημόσιους λειτουργούς. Οι δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων διαβιβάζονται είτε στην εκάστοτε αρμόδια για τους διορισμούς αρχή είτε στην HATVP. Οι δηλώσεις συμφερόντων των υπαλλήλων και των υπουργών είναι διαθέσιμες σε μορφότυπο ανοικτών δεδομένων, αλλά οι δηλώσεις συμφερόντων των μελών του Κοινοβουλίου δεν είναι διαθέσιμες στο κοινό 40 . Το 2018 η HATVP έλαβε 5 787 δηλώσεις συμφερόντων και περιουσιακών στοιχείων. Σύμφωνα με εκτίμησή της, οι υπάλληλοι συμμορφώνονται με την υποχρέωση δήλωσης σε ποσοστό 99,82 %. Το 2018 διαβίβασε 30 υποθέσεις στην εισαγγελία 41 . Η HATVP μπορεί επίσης να υποβάλει προτάσεις για πιθανές βελτιώσεις του νομικού και θεσμικού πλαισίου στο πλαίσιο των ετήσιων εκθέσεών της. Με την έκδοση του νόμου Sapin II 42 το 2016, η εντολή της HATVP επεκτάθηκε στη διαχείριση του μητρώου ομάδων συμφερόντων. Έκτοτε είναι υπεύθυνη και για τη ρύθμιση της μεταπήδησης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα. Το 2018 43 η Ανώτατη Αρχή απασχολούσε 52 υπαλλήλους, έλαβε 5 787 δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων και συμφερόντων και είχε προϋπολογισμό 5,5 εκατ. EUR. Άλλοι θεσμοί που συμμετέχουν στο πλαίσιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς είναι οι εξής: Η Εθνική Επιτροπή Λογαριασμών Εκστρατειών και Πολιτικής Χρηματοδότησης 44 και η υπεύθυνη δεοντολογίας της Εθνοσυνέλευσης 45 , στην οποία πρόσφατα ανατέθηκαν νέες αποστολές 46 και της οποίας η γνώμη ζητείται ολοένα και περισσότερο από τα μέλη του Κοινοβουλίου.

Ενώ όλες οι αστυνομικές υπηρεσίες μπορούν να διερευνούν εγκλήματα διαφθοράς, η Κεντρική Υπηρεσία Καταπολέμησης της Διαφθοράς και των Φορολογικών Αδικημάτων (OCLCIFF) ασχολείται ειδικά με τη διερεύνηση της διαφθοράς και της δωροδοκίας αλλοδαπών δημόσιων λειτουργών. Η Κεντρική Υπηρεσία (OCLCIFF) λειτουργεί υπό τη διεύθυνση της Εθνικής Οικονομικής Εισαγγελίας (PNF), μιας υπηρεσίας ιδιαίτερα εξειδικευμένης στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Τον Φεβρουάριο του 2020 το Υπουργείο Δικαιοσύνης δημοσίευσε έκθεση για τις υποθέσεις που σχετίζονταν με τη διαφθορά το 2018. Στην έκθεση αναφέρεται ότι οι υποθέσεις αυτές έχουν αυξηθεί κατά 24 % από το 2013 47 . Για να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις που συνεπάγεται αυτή η αύξηση, η οικονομική αστυνομία αναδιοργανώθηκε τον Ιούλιο του 2019. Δημιουργήθηκε μια υποδιεύθυνση αφιερωμένη αποκλειστικά στο οικονομικό έγκλημα, η οποία θα φέρει σε επαφή διάφορες υπηρεσίες που είναι αρμόδιες για τις υποθέσεις αυτές: η Υποδιεύθυνση για την Καταπολέμηση του Οικονομικού Εγκλήματος. Στο πλαίσιο αυτής της νέας δομής, η OCLCIFF είναι αρμόδια για υποθέσεις διαφθοράς, υπεξαίρεσης δημόσιων πόρων και φορολογικής απάτης. Το προσωπικό της OCLCIFF το 2020 αποτελείται από 90 υπαλλήλους.

Το έργο του εθνικού οικονομικού εισαγγελέα (PNF) είχε ως αποτέλεσμα τη δίωξη και την καταδίκη στο πλαίσιο αρκετών υποθέσεων σε υψηλά κλιμάκια στις οποίες εμπλέκονταν πολιτικοί και εκπρόσωποι διεθνών εταιρειών. Η PNF αναφέρει ότι έχει αναπτύξει στενές σχέσεις με τους αλλοδαπούς ομολόγους της και ότι έχει συνάψει διάφορες συμφωνίες κατόπιν κοινών ερευνών μέσω της χρήσης δικαστικών συμφωνιών δημοσίου συμφέροντος 48 . Σύμφωνα με στοιχεία του Δεκεμβρίου 2019, η PNF είχε 582 φακέλους στο χαρτοφυλάκιό της, εκ των οποίων το 50 % αφορούσε παραβιάσεις της ακεραιότητας. Στις 6 Ιανουαρίου 2020 η PNF είχε 17 δικαστικούς λειτουργούς, καθώς και πέντε ειδικευμένους βοηθούς και 15 υπαλλήλους γραμματείας. Τα νούμερα αυτά κρίθηκαν ανεπαρκή και η GRECO συνέστησε να διατεθεί πρόσθετο προσωπικό στην Εθνική Οικονομική Εισαγγελία. Επιπλέον, η GRECO συνέστησε να διασφαλιστεί η ανεξαρτησία της υπηρεσίας αυτής από την εκτελεστική εξουσία με πρόσθετες εγγυήσεις όσον αφορά τη διαβίβαση στην κυβέρνηση πληροφοριών σχετικά με τις εν εξελίξει διαδικασίες κατά προσώπων με ανώτατες εκτελεστικές λειτουργίες, προκειμένου να διαφυλαχθεί η ακεραιότητα των ερευνών 49 .

Οι δικαστικές συμφωνίες δημοσίου συμφέροντος (CJIP) αποτελούν εναλλακτική λύση αντί της δίωξης στη Γαλλία. Το μέσο αυτό μπορεί να εφαρμοστεί μετά από προκαταρκτική εξέταση, καθιστώντας δυνατή την πρόληψη, μέσω προγράμματος συμμόρφωσης που εκτελείται υπό τον έλεγχο της AFA, της επανάληψης των αδικημάτων διαφθοράς που διέπραξε νομικό πρόσωπο. Μέχρι σήμερα έχουν ολοκληρωθεί έντεκα CJIP, εκ των οποίων έξι σχετικά με τη διαφθορά 50 .

Οι εταιρείες ορισμένου μεγέθους υποχρεούνται να καταρτίζουν προγράμματα για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Τα διευθυντικά στελέχη εταιρειών και δημόσιων επιχειρήσεων βιομηχανικού ή εμπορικού χαρακτήρα που απασχολούν τουλάχιστον 500 εργαζομένους και έχουν κύκλο εργασιών άνω των 100 εκατ. EUR υποχρεούνται να λαμβάνουν μέτρα για την πρόληψη και τον εντοπισμό πράξεων διαφθοράς ή αθέμιτης άσκησης επιρροής που διαπράττονται στη Γαλλία ή στο εξωτερικό. Στα παραπάνω περιλαμβάνεται η τέλεση τέτοιων πράξεων σε θυγατρικές και ελεγχόμενες εταιρείες 51 . Οι κρατικές διοικήσεις, οι τοπικές αρχές και οι δημόσιες επιχειρήσεις και ημικρατικές εταιρείες τους, καθώς και οι ενώσεις και τα ιδρύματα που αναγνωρίζονται ως κοινωφελούς χαρακτήρα, υποχρεούνται επίσης να εφαρμόζουν μέτρα για την πρόληψη και τον εντοπισμό πράξεων διαφθοράς και άλλων παραβιάσεων της ακεραιότητας 52 .

Έχει τεθεί σε εφαρμογή ενιαίο καθεστώς για την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος. Από το 2007 έχουν τεθεί σε εφαρμογή διάφοροι μηχανισμοί σε συγκεκριμένους τομείς, μεταξύ άλλων για τη διαφθορά, τις ζημίες στο περιβάλλον και τη δημόσια υγεία. Με την έγκριση του νόμου Sapin II το 2016, θεσπίστηκε ένα γενικό καθεστώς για την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα 53 .

Σε γενικές γραμμές, έχουν θεσπιστεί διατάξεις για τη ρύθμιση των ομάδων συμφερόντων και της μεταπήδησης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα. Η Ανώτατη Αρχή για τη Διαφάνεια της Δημόσιας Ζωής είναι επιφορτισμένη με την παροχή βοήθειας στη δημόσια διοίκηση για τη ρύθμιση της μεταπήδησης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα. Ο νόμος για τον μετασχηματισμό της δημόσιας διοίκησης 54 συγχωνεύει την Επιτροπή Δεοντολογίας της Δημόσιας Διοίκησης 55 με την Ανώτατη Αρχή για τη Διαφάνεια της Δημόσιας Ζωής (HATVP). Η HATVP γνωμοδοτεί πριν από την πρόσληψη σε ανώτερη θέση του δημόσιου τομέα ενός προσώπου που εργαζόταν προηγουμένως στον ιδιωτικό τομέα από τον οποίο θα εξαρτάται η πρόσληψη. Πριν από τον διορισμό οποιουδήποτε μέλους της κυβέρνησης και σε σχέση με το πρόσωπο το οποίο αφορά ο επικείμενος διορισμός, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να ζητήσει από τον πρόεδρο της HATVP πληροφορίες, αναφέροντας, κατά την ημερομηνία υποβολής του αιτήματος και λαμβανομένων υπόψη των πληροφοριών που έχει στη διάθεσή της η HATVP, αν το πρόσωπο αυτό βρίσκεται σε κατάσταση που ενδέχεται να συνιστά σύγκρουση συμφερόντων, καθώς και τα αναγκαία μέτρα για την πρόληψη ή την ανάληψη δράσης με σκοπό τον άμεσο τερματισμό της εν λόγω σύγκρουσης συμφερόντων. Η Γαλλία διαθέτει ανοικτό μητρώο ομάδων συμφερόντων, ενώ ορισμένες οργανώσεις, όπως οι θρησκευτικές, εξαιρούνται από την υποχρέωση εγγραφής σε αυτό. Ωστόσο, η GRECO έχει επισημάνει την ανάγκη να διασφαλιστεί η πλήρης ακρίβεια του μητρώου, δεδομένου ότι απαιτείται να εγγραφούν σε αυτό μόνο οι οργανώσεις εκπροσώπησης συμφερόντων που έρχονται σε επαφή με ανώτερους υπαλλήλους 56 . Η HATVP παρέχει πληροφορίες σχετικά με τις ομάδες συμφερόντων που έχουν καταχωριστεί στο μητρώο που δημιουργήθηκε μετά την έκδοση του νόμου Sapin II, σε μορφότυπο ανοικτών δεδομένων 57 .

III.Πολυφωνία των μέσων μαζικής επικοινωνίας

Η Γαλλία διαθέτει μακρά παράδοση στην ελευθερία της έκφρασης και της πληροφόρησης, καθώς και στην πολυφωνία και την ανεξαρτησία των μέσων μαζικής επικοινωνίας, οι οποίες κατοχυρώνονται στο Σύνταγμα και διασφαλίζονται μέσω ειδικής τομεακής νομοθεσίας, η οποία επιβάλλεται από την ανεξάρτητη ρυθμιστική αρχή των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Η διαφάνεια του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των μέσων μαζικής επικοινωνίας ορίζεται από τον νόμο. Το ίδιο ισχύει και για την ανεξαρτησία των μέσων μαζικής επικοινωνίας, τα οποία παραδοσιακά χαίρουν ισχυρής προστασίας.

Η ανεξαρτησία της ρυθμιστικής αρχής των μέσων μαζικής επικοινωνίας στη Γαλλία διασφαλίζεται από τον νόμο. Το Conseil Supérieur de l'Audiovisuel (Ανώτατο Συμβούλιο Οπτικοακουστικών Μέσων — CSA) είναι ανεξάρτητη ρυθμιστική αρχή που ιδρύθηκε το 1989 58 . Τα επτά μέλη του CSA διορίζονται με διάταγμα για μη ανανεώσιμη, εξαετή θητεία. Ο πρόεδρός του διορίζεται από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας, και τρία μέλη διορίζονται από καθένα από τα δύο κοινοβουλευτικά σώματα. Ένα μέλος μπορεί να ανασταλεί ή να παυθεί μόνον λόγω ανικανότητας, ακαταλληλότητας για την πλήρωση της θέσης ή για άλλους επιτακτικούς λόγους που σχετίζονται με το συγκεκριμένο πρόσωπο. Έχουν θεσπιστεί γενικές διατάξεις για την ελαχιστοποίηση των παρεμβάσεων από τον τομέα των μέσων μαζικής επικοινωνίας και για την απαγόρευση της λήψης οδηγιών από άλλες δημόσιες αρχές 59 . Ενώ ο προϋπολογισμός της ρυθμιστικής αρχής επιβεβαιώνεται από το Κοινοβούλιο, οι οικονομικοί και ανθρώπινοι πόροι της ρυθμιστικής αρχής είναι στη διακριτική ευχέρειά της, γεγονός που στηρίζει την ανεξαρτησία της. Προκειμένου να διασφαλιστεί η ορθή και υπεύθυνη χρήση των πόρων, η ρυθμιστική αρχή πρέπει να υποβάλλει την οικονομική έκθεσή της στην κυβέρνηση και στο Κοινοβούλιο σε ετήσια βάση. Το CSA έχει την εξουσία να επιβάλλει κυρώσεις, οι οποίες μπορούν να προσβληθούν ενώπιον δικαστηρίου. Η εκ του νόμου προβλεπόμενη υποχρέωση δημοσίευσης των ημερήσιων διατάξεων και των αποφάσεων των συνεδριάσεων του συμβουλίου συμβάλλει στην υψηλή διαφάνεια των δραστηριοτήτων του CSA. Ο κίνδυνος για την ανεξαρτησία του CSA είναι πολύ χαμηλός σύμφωνα με το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα επικοινωνίας (MPM) 2020. Εκτός από το CSA, το 2019 ιδρύθηκε και το γαλλικό Δημοσιογραφικό Συμβούλιο 60 με σκοπό να συμβάλει στην τήρηση των δεοντολογικών προτύπων. Πρόκειται για αυτορρυθμιζόμενο φορέα, αποτελούμενο από εκπροσώπους δημοσιογράφων, εκδοτών και του κοινού. Το Συμβούλιο, κατόπιν καταγγελίας ή με δική του πρωτοβουλία, μπορεί να προσφέρει διαμεσολάβηση μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών ή να εκδίδει γνώμες, εφόσον απαιτείται.

Οι κανόνες για τη διαφάνεια του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των μέσων μαζικής επικοινωνίας απαιτούν από τις εταιρείες να δημοσιοποιούν ορισμένες πληροφορίες σχετικά με την ιδιοκτησία. Οι εταιρείες υποχρεούνται από τον νόμο να δημοσιοποιούν τους τρεις μεγαλύτερους ιδιοκτήτες τους 61 . Επιπλέον, υποχρεούνται να ενημερώνουν το CSA όταν το ποσοστό ιδιοκτησίας ή ελέγχου μιας ραδιοφωνικής ή τηλεοπτικής επιχείρησης φτάνει ή ξεπερνά το όριο του 10 % 62 . Το CSA δημοσιεύει στον ιστότοπό του τις πληροφορίες σχετικά με την κεφαλαιακή διάρθρωση των εκδοτών 63 και συμβουλεύεται την αρχή ανταγωνισμού σε περίπτωση εξελίξεων στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των μέσων μαζικής επικοινωνίας, στην οποία περίπτωση αξιολογεί τόσο τους άμεσους όσο και τους έμμεσους ιδιοκτήτες των μέσων μαζικής επικοινωνίας 64 .

Η κατανομή της κρατικής διαφήμισης ρυθμίζεται από τον νόμο περί δημόσιων συμβάσεων και τον νόμο για την Κυβερνητική Υπηρεσία Ενημέρωσης 65 . Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα ενημέρωσης (MPM) 2020, η κατανομή της κρατικής διαφήμισης διαχωρίζεται σε διάφορα είδη μέσων μαζικής επικοινωνίας, και ο αντίστοιχος δείκτης κινδύνου για την κρατική ρύθμιση των πόρων και τη στήριξη στον τομέα των μέσων μαζικής επικοινωνίας 66 δείχνει ελάχιστο κίνδυνο. Το CSA είναι αρμόδιο για την επιβολή των κανόνων πολιτικής κάλυψης του οπτικοακουστικού τομέα, καθώς διασφαλίζει τη δίκαιη κατανομή του χρόνου εκπομπής κατά τη διάρκεια πολιτικών συζητήσεων. Οι πληροφορίες αυτές διαβιβάζονται, σε μηνιαία βάση, στα δύο κοινοβουλευτικά σώματα, γεγονός που εγγυάται ικανοποιητικό επίπεδο διαφάνειας και ελέγχου.

Το παγιωμένο νομικό πλαίσιο και η παρουσία πολυάριθμων παραγόντων ελαχιστοποιούν τους κινδύνους πολιτικού ελέγχου των μέσω μαζικής επικοινωνίας 67 . Για παράδειγμα, οι νομικές διατάξεις στον τομέα αυτόν αφορούν τη δήλωση σύγκρουσης συμφερόντων για τους δημόσιους υπαλλήλους 68 , και τους σχετικούς μηχανισμούς ασφαλείας εντός του CSA, οι οποίοι απαγορεύουν στα μέλη του Συμβουλίου να ασκούν καθήκοντα σε εταιρεία μέσων μαζικής επικοινωνίας 69 . Τα μέσα μαζικής επικοινωνίας υποχρεούνται επίσης να διαθέτουν χάρτη δεοντολογίας και να συγκροτούν επιτροπή για την ακρίβεια, την ανεξαρτησία και την πολυφωνία της ενημέρωσης και των προγραμμάτων 70 . Το MPM 2020 αναφέρει ότι ο κίνδυνος πολιτικού ελέγχου των δημόσιων ή ιδιωτικών μέσων μαζικής επικοινωνίας στη Γαλλία είναι χαμηλός.

Η συντακτική ελευθερία των δημοσιογράφων διασφαλίζεται με την εφαρμογή της «ρήτρας συνείδησης» 71 και της «ρήτρας καταγγελίας» 72 . Η σχετική διάταξη του Εργατικού Κώδικα επιτρέπει στους δημοσιογράφους που έχουν συνάψει σύμβαση με τον εργοδότη τους να καταγγείλουν τη σύμβασή τους χωρίς προειδοποίηση, εάν η εργασία τους απειλεί τα ηθικά τους πρότυπα, χωρίς να χάνουν κοινωνικές παροχές. Ως έναν βαθμό, αυτό αποτρέπει τη συντακτική πίεση προς τους δημοσιογράφους. Ωστόσο, η εγγύηση αυτή δεν ισχύει για τους δημοσιογράφους που δεν έχουν συνάψει σύμβαση. Οι δημοσιογράφοι έχουν το νόμιμο δικαίωμα να μην αποκαλύπτουν τις πηγές τους. Παρεκκλίσεις από το δικαίωμα αυτό υφίστανται για λόγους εθνικής ασφάλειας. Αρκετά ενδιαφερόμενα μέρη αναφέρουν ότι οι δημοσιογράφοι δέχονται πιέσεις και εκφοβισμούς για να αποκαλύψουν τις πηγές τους 73 . Η συμπεριφορά αυτή θα μπορούσε να επηρεάσει την καθημερινή εργασία των δημοσιογράφων και να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα 74 . Η δυσφήμιση θεωρείται ποινικό αδίκημα και η φυλάκιση συγκαταλέγεται στις πιθανές κυρώσεις (όταν η δυσφήμιση συνδέεται με τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή).

Το νομικό πλαίσιο προβλέπει μέτρα για τη σωματική ασφάλεια των δημοσιογράφων, αλλά οι απειλές κατά δημοσιογράφων αυξάνονται. Οι αρχές αναφέρουν ότι δεν υπάρχει ειδική διάταξη στον νόμο σχετικά με την ασφάλεια των δημοσιογράφων και ότι οι δημοσιογράφοι προστατεύονται όπως κάθε άλλος πολίτης 75 . Τα τελευταία χρόνια έχουν αναφερθεί ορισμένες περιπτώσεις σωματικών απειλών και επιθέσεων από κρατικούς και μη κρατικούς παράγοντες, ιδίως κατά τις διάφορες διαδηλώσεις το 2019 76 . Σε αυτές προστίθεται ο αυξημένος αριθμός διαδικτυακών επιθέσεων και απειλών, όπου οι δράστες μπορούν εύκολα να παραμείνουν ανώνυμοι. Το 2019 και το 2020 η πλατφόρμα του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων δημοσίευσε 19 προειδοποιήσεις σχετικά με τη Γαλλία. Αυτές αφορούσαν ιδίως επιθέσεις κατά της σωματικής ακεραιότητας, την παρενόχληση δημοσιογράφων και κατηγορίες δυσφήμισης. Λαμβανομένων υπόψη των αποδεικτικών στοιχείων τέτοιων επιθέσεων και του γεγονότος ότι η προστασία των δημοσιογραφικών πηγών έχει επανειλημμένα αναφερθεί ότι «τίθεται σε κίνδυνο» 77 , το MPM 2020 κατέγραψε μέτριο κίνδυνο όσον αφορά τα πρότυπα προστασίας των δημοσιογράφων. Τα ενδιαφερόμενα μέρη αναφέρουν επίσης ανησυχίες σχετικά με την αύξηση των επιθέσεων κατά δημοσιογράφων, ιδίως κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων. 

IV.Άλλα θεσμικά θέματα σχετικά με το σύστημα ελέγχων και ισορροπιών (θεσμικά αντίβαρα)

Η Γαλλία έχει ημιπροεδρικό σύστημα διακυβέρνησης, με πρόεδρο που εκλέγεται απευθείας από τον λαό και πρωθυπουργό ο οποίος λογοδοτεί στο Κοινοβούλιο. Το Κοινοβούλιο αποτελείται από δύο σώματα, την Εθνοσυνέλευση και τη Γερουσία. Οι νομοθετικές προτάσεις μπορούν να προέρχονται από την κυβέρνηση ή από μέλη και των δύο σωμάτων του Κοινοβουλίου. Το Συνταγματικό Συμβούλιο ελέγχει τη συνταγματικότητα των νόμων πριν ή μετά την έγκρισή τους. Οι ανεξάρτητες αρχές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο σύστημα των θεσμικών αντιβάρων.

Διενεργούνται συχνά εκτιμήσεις επιπτώσεων και διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη στο πλαίσιο της νομοθετικής διαδικασίας. Τα σχέδια νομοθετικών πράξεων που προέρχονται από την κυβέρνηση υπόκεινται σε εκτίμηση επιπτώσεων και υποβάλλονται στο Συμβούλιο της Επικρατείας για συμβουλευτική γνωμοδότηση. Επιπλέον, οι αρχές διαβουλεύονται τακτικά με τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά την εκπόνηση της νομοθεσίας 78 . Τέτοιες διαβουλεύσεις είναι υποχρεωτικές για τη νομοθεσία σε ορισμένους τομείς 79 . Υπάρχει επίσης η δυνατότητα διοργάνωσης ανοικτών διαβουλεύσεων για το ευρύ κοινό. Πρόσφατα, μια νέα Συνέλευση Πολιτών για το Κλίμα συγκέντρωσε 150 τυχαία επιλεγμένους πολίτες για να συζητήσουν την κλιματική αλλαγή και να καταρτίσουν σχέδια νόμου για την αντιμετώπισή της. Στη συνέχεια, ο πρόεδρος αποφάσισε να υποβάλει 146 από τις 149 προτάσεις στην κυβέρνηση, στο Κοινοβούλιο ή σε δημοψήφισμα. Αυτή η πρόσφατη πρωτοβουλία προσφέρει έναν καινοτόμο τρόπο συμμετοχής των πολιτών στη νομοθετική διαδικασία.

Αρκετές ανεξάρτητες αρχές συμβάλλουν στη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η ανεξάρτητη Commission Nationale Consultative des Droits de l’Homme (Εθνική Συμβουλευτική Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα — CNCDH) είναι ο εθνικός οργανισμός για τα ανθρώπινα δικαιώματα που έχει λάβει διαπίστευση «Α΄ τάξης» από την Παγκόσμια Συμμαχία των Εθνικών Οργανισμών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (GANHRI). Η σύνθεση της CNCDH εξασφαλίζει την ποικιλόμορφη εκπροσώπηση των οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων 80 . Η εντολή της περιλαμβάνει τον έλεγχο της συμμόρφωσης των αρχών με τα πρότυπα για τα θεμελιώδη δικαιώματα, καθώς και την παροχή συμβουλών σχετικά με το θέμα αυτό. Η υποεπιτροπή της GANHRI για τη διαπίστευση (SCA) ενθάρρυνε τη CNCDH να συνεχίσει να διευρύνει τις δραστηριότητές της σε σχέση με την εντολή της που αφορά την προστασία, μεταξύ άλλων υποστηρίζοντας νομοθετικές τροποποιήσεις ώστε να καταστεί σαφής η εντολή αυτή 81 . Η SCA ενθάρρυνε επίσης τη CNCDH να συνεχίσει να ενισχύει τη συνεργασία της με άλλες εθνικές οντότητες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως ο Συνήγορος του Πολίτη. Αυτό το συνταγματικά κατοχυρωμένο όργανο είναι ένα άλλο βασικό όργανο του συστήματος των θεσμικών αντιβάρων, το οποίο είναι επιφορτισμένο με την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών στις σχέσεις τους με τις κρατικές αρχές, και ενώπιόν του μπορούν να κινηθούν διαδικασίες από οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο. Ο Συνήγορος του Πολίτη είναι αρμόδιος για τη διεξαγωγή ερευνών, τη διαμεσολάβηση, την έκδοση συστάσεων και την υποβολή προτάσεων για νομικές μεταρρυθμίσεις. Πρόσφατα ο Συνήγορος του Πολίτη άσκησε κριτική για την παράλειψη των αρχών να δώσουν συνέχεια σε απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σχετικά με τη μη εκτέλεση εγχώριας δικαστικής απόφασης 82 .

Στο πλαίσιο της πανδημίας COVID-19, θεσπίστηκε καθεστώς έκτακτης ανάγκης, και τα μέτρα που εγκρίθηκαν υποβλήθηκαν σε δικαστικό έλεγχο. Ο νόμος για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19 που εγκρίθηκε τον Μάρτιο θέσπισε ένα νέο καθεστώς έκτακτης ανάγκης ειδικά προσαρμοσμένο στις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας, το οποίο διαχωρίζεται από τα προϋπάρχοντα καθεστώτα έκτακτης ανάγκης 83 . Η «κατάσταση έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας» επέτρεψε στην κυβέρνηση να θεσπίσει με διάταγμα σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19, όπως ο περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας του πληθυσμού. Η CNCDH άσκησε κριτική σε ορισμένα από τα μέτρα αυτά 84 , πολλά από τα οποία προσβλήθηκαν στο πλαίσιο νομικών διαδικασιών. Το Συνταγματικό Συμβούλιο και το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσαν ορισμένα από τα μέτρα, συμπεριλαμβανομένων της γενικής υποχρέωσης λήψης άδειας για διαδηλώσεις και ορισμένων διατάξεων σχετικά με τη συλλογή δεδομένων ενόψει της νόσου COVID-19 85 . Το Συνταγματικό Συμβούλιο επικύρωσε τον νόμο για την παράταση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας 86 . 

Πρωτοβουλίες που αναλήφθηκαν πρόσφατα έχουν ως στόχο να βελτιώσουν το τοπίο της κοινωνίας των πολιτών. Ενώ το τοπίο της κοινωνίας των πολιτών στη Γαλλία θεωρείται περιορισμένο 87 , η πρόσφατη εισαγωγή του ψηφιακού εργαλείου «Λογαριασμός ένωσης» 88 επιδιώκει να διευκολύνει την αλληλεπίδραση μεταξύ των ενώσεων και των δημόσιων αρχών, ιδίως όσον αφορά την υποβολή αιτήσεων για επιδοτήσεις. Η κυβέρνηση επιδιώκει επίσης να προωθήσει την ανάπτυξη ενώσεων της κοινωνίας των πολιτών μέσω ενός ειδικού ταμείου 89 .

Παράρτημα I: Κατάλογος των πηγών με αλφαβητική σειρά.*

* Ο κατάλογος των σχολίων που ελήφθησαν στο πλαίσιο της διαβούλευσης για την έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου διατίθεται στον ιστότοπο (ιστότοπος της Επιτροπής).

Ακυρωτικό Δικαστήριο, απόφαση της 26ης Μαΐου 2020 αριθ. 974 (20-81.910).

Ανώτατη Αρχή για τη Διαφάνεια της Δημόσιας Ζωής — HATVP (2019), Έκθεση δραστηριοτήτων για το 2018. https://www.hatvp.fr/rapports_activite/rapport_2018/#popup3 .

Ανώτατη Αρχή για τη Διαφάνεια της Δημόσιας Ζωής — HATVP, Δημόσιο μητρώο https://www.hatvp.fr/le-repertoire/ .

Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο (2019), Επιτομή των δεοντολογικών υποχρεώσεων του δικαστικού σώματος.

Γαλλική κυβέρνηση (2020), Πληροφορίες που έδωσε η Γαλλία για την κατάρτιση της έκθεσης του 2020 για το κράτος δικαίου.

Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας (2020), Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 502: Διαφθορά.

Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας (2020), Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 482: Στάση των επιχειρήσεων απέναντι στη διαφθορά στην ΕΕ.

Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας (2020), Ευρωβαρόμετρο: Αντίληψη του ευρέος κοινού για την ανεξαρτησία του εθνικού συστήματος δικαιοσύνης στην ΕΕ.

Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα, Προφίλ χώρας: Γαλλία. https://rsf.org/en/france .

Εθνοσυνέλευση (2019), Νέος ενθουσιασμός για την κοινοβουλευτική δεοντολογία: Ετήσια έκθεση που υποβλήθηκε στον πρόεδρο και το προεδρείο της Εθνοσυνέλευσης στις 14 και 30 Ιανουαρίου 2019, σύμφωνα με το άρθρο 80-3 του κανονισμού της Εθνοσυνέλευσης. http://www2.assemblee-nationale.fr/static/15/deontologue/rapport_activite_300119.pdf .

Εικονική επίσκεψη στη Γαλλία στο πλαίσιο της έκθεσης του 2020 για το κράτος δικαίου.

Ένωση Δικαστικών Λειτουργών (2020), Αυτόματη παράταση προσωρινών κρατήσεων: μετά το σκάνδαλο και το χάος, αδιαφορία! http://www.syndicat-magistrature.org/Prolongation-automatique-des-detentions-provisoires-apres-le-scandale-et-le.html .

Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2020), Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης.

Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, απόφαση της 9ης Απριλίου 2015, Tchokontio Happi κατά Γαλλίας, προσφυγή αριθ. 65829/12.

Εφετείο Παρισιού (2020), Δικαστική συμφωνία δημοσίου συμφέροντος (CJIP) που συνήφθη μεταξύ της Εθνικής Οικονομικής Εισαγγελίας και της εταιρείας Airbus SE.  https://www.agence-francaise-anticorruption.gouv.fr/files/2020-02/20200129%20CJIP%20AIRBUS%20signée.pdf .

ΟΟΣΑ (2019), Indicators of regulatory policy and governance Europe 2019: France (Δείκτες ρυθμιστικής πολιτικής και διακυβέρνησης 2019: Γαλλία).

Παγκόσμια Συμμαχία των Εθνικών Οργανισμών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (GANHRI): Υποεπιτροπή για τη Διαπίστευση (SCA) (2019), Έκθεση της υποεπιτροπής της GANHRI για τη διαπίστευση — Μάρτιος 2019.

Πρόεδρος της Ένωσης Δικαστικών Λειτουργών κ. Katia Dubreuil (2019), επιστολή της 3ης Δεκεμβρίου 2019 προς τον υπουργό Δικαιοσύνης.

Συμβούλιο της Επικρατείας, αποφάσεις της 6ης Ιουλίου 2020 σχετικά με την υποχρέωση λήψης άδειας πριν από τη διοργάνωση εκδήλωσης, αποφάσεις αριθ. 441257, 441263 και 441384.

Συμβούλιο της Ευρώπης, Πλατφόρμα για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων: Γαλλία. https://www.coe.int/en/web/media-freedom/france .

Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή Υπουργών (2010), Σύσταση CM/Rec(2010)12 της Επιτροπής Υπουργών προς τα κράτη μέλη σχετικά με τους δικαστές: ανεξαρτησία, αποδοτικότητα και αρμοδιότητες.

Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή Υπουργών (2016), Σύσταση CM/Rec(2016)4 της Επιτροπής Υπουργών προς τα κράτη μέλη σχετικά με την προστασία της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων και των άλλων παραγόντων των μέσων επικοινωνίας.

Συνήγορος του Πολίτη (2020), Επιστολή προς τους προέδρους της Γερουσίας και της Εθνοσυνέλευσης σχετικά με τον νόμο για την παράταση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας.

Συνταγματικό Συμβούλιο, απόφαση της 11ης Μαΐου 2020 σχετικά με τον νόμο για την παράταση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας και τη συμπλήρωση των διατάξεών του, απόφαση αριθ. 2020-800 DC.

Συνταγματικό Συμβούλιο, απόφαση της 3ης Ιουλίου 2020, M. Sofiane A. κ.λπ., απόφαση αριθ. 2020-851/852.

Υπουργείο Δικαιοσύνης (2020), Παραβιάσεις ακεραιότητας: στατιστικά στοιχεία. https://www.agence-francaise-anticorruption.gouv.fr/files/files/Fiche%20atteintes%20à%20la%20probité%20-%20chiffres%202018.pdf .

Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2020), 2020 Media pluralism monitor [Κέντρο για την πολυφωνία και την ελευθερία των μέσων επικοινωνίας (2020), Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα επικοινωνίας 2020]. https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2020 .

CIVICUS, Monitor tracking civic space: France (Παρατηρητήριο του χώρου δράσης της κοινωνίας των πολιτών: Γαλλία). https://monitor.civicus.org/country/france/ .

CNCDH (2020), Γνωμοδότηση σχετικά με την κατάσταση έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας και το κράτος δικαίου.

CSA, πληροφορίες σχετικά με τους εκδότες. https://www.csa.fr/Reguler/Espace-juridique/Les-relations-du-CSA-avec-les-editeurs/Convention-des-editeurs .

GRECO (Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς) (2018), Fifth Evaluation Round – Evaluation Report on France on preventing corruption and promoting integrity in central governments (top executive functions) and law enforcement agencies [Πέμπτος γύρος αξιολογήσεων — Έκθεση αξιολόγησης της Γαλλίας σχετικά με την πρόληψη της διαφθοράς και την προώθηση της ακεραιότητας στις κεντρικές κυβερνήσεις (ανώτατες εκτελεστικές λειτουργίες) και στις υπηρεσίες επιβολής του νόμου].

GRECO (Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς) (2018), Fourth Evaluation Round – Second Compliance Report on France on corruption prevention in respect of members of parliament, judges and prosecutors (Τέταρτος γύρος αξιολογήσεων — Δεύτερη έκθεση συμμόρφωσης για τη Γαλλία σχετικά με την πρόληψη της διαφθοράς όσον αφορά τους βουλευτές, τους δικαστές και τους εισαγγελείς).

Παράρτημα II: Επίσκεψη στη Γαλλία

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής πραγματοποίησαν εικονικές συναντήσεις τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2020 με τους εξής φορείς:

·Ανώτατη Αρχή για τη Διαφάνεια της Δημόσιας Ζωής

·Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο

·Ανώτατο Συμβούλιο Οπτικοακουστικών Μέσων

·Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα

·Εθνική Ένωση Δημοσιογράφων

·Εθνική Οικονομική Εισαγγελία

·Εθνική Συμβουλευτική Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

·Εθνικό Συμβούλιο Δικηγορικών Συλλόγων

·Κεντρική Υπηρεσία Καταπολέμησης της Διαφθοράς και των Φορολογικών Αδικημάτων

·Συμβούλιο Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας και Διαμεσολάβησης

·Υπηρεσία Καταπολέμησης της Διαφθοράς

·Υπουργείο Δικαιοσύνης

* Η Επιτροπή συναντήθηκε επίσης με τους ακόλουθους οργανισμούς στο πλαίσιο σειράς οριζόντιων συνεδριάσεων:

·Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα

·Διάσκεψη των Ευρωπαϊκών Εκκλησιών

·Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου

·Διεθνής Αμνηστία

·Διεθνής Διαφάνεια ΕΕ

·Διεθνής Επιτροπή Νομικών

·Διεθνής Ομοσπονδία για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

·Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Δίκαιο των Μη Κερδοσκοπικών Οργανώσεων

·Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελευθερίας του Τύπου και των Μέσων Ενημέρωσης

·Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτών

·Πλατφόρμα Διά Βίου Μάθησης 

·Civil Liberties Union for Europe

·Civil Society Europe

·EuroCommerce

·Free Press Unlimited

·Front Line Defenders

·ILGA-Europe

·Open Society Justice Initiative / Open Society European Policy Institute

(1)      Το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο έχει δύο διακριτές συνθέσεις. Για τη σύνθεση που αφορά τους δικαστές, το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο αποτελείται από τον πρόεδρο του Ακυρωτικού Δικαστηρίου, πέντε δικαστές, έναν εισαγγελέα, ένα μέλος του Συμβουλίου της Επικρατείας, έναν δικηγόρο και έξι άλλα καταρτισμένα μέλη, τα οποία δεν ανήκουν στο Κοινοβούλιο, το δικαστικό σώμα ή τη δημόσια διοίκηση. Για τη σύνθεση που αφορά τους εισαγγελείς, το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο αποτελείται από τον γενικό εισαγγελέα του Ακυρωτικού Δικαστηρίου, πέντε εισαγγελείς, έναν δικαστή, το ίδιο μέλος του Συμβουλίου της Επικρατείας, τον ίδιο δικηγόρο και τα ίδια έξι καταρτισμένα μέλη που αναφέρονται ανωτέρω. Σχετικά με τα ανωτέρω, βλ. παράγραφο 27 της σύστασης CM/Rec(2010)12 της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης, στην οποία αναφέρεται ότι «τουλάχιστον το ήμισυ των μελών των [δικαστικών] συμβουλίων θα πρέπει να είναι δικαστές επιλεγμένοι από τους συναδέλφους τους από όλες τις βαθμίδες του δικαστικού σώματος και με σεβασμό στον πλουραλισμό εντός του δικαστικού σώματος».

(2)      Άρθρο 5 της διάταξης 58-1270 της 22ας Δεκεμβρίου 1958.

(3)      Άρθρο 1 του νόμου 2013-669 της 25ης Ιουλίου 2013.

(4)      Στις θέσεις αυτές περιλαμβάνονται ο πρώτος πρόεδρος του Ακυρωτικού Δικαστηρίου, οι πρόεδροι των εφετείων και οι πρόεδροι των πρωτοβάθμιων δικαστηρίων.

(5)      Η προτεινόμενη μεταρρύθμιση εισήχθη από τον πρόεδρο Macron τον Αύγουστο του 2019.

(6)      GRECO Fourth Evaluation Round – Second Compliance Report for France (Τέταρτος γύρος αξιολογήσεων της GRECO — Δεύτερη έκθεση συμμόρφωσης για τη Γαλλία), σ. 24.

(7)      Επί του παρόντος ένας πρώην πρόεδρος υπηρετεί στο Συνταγματικό Συμβούλιο.

(8)      Το ειδικό αυτό δικαστήριο απαρτίζεται από έξι μέλη της Γερουσίας, έξι μέλη της Εθνοσυνέλευσης και τρεις δικαστές του Ακυρωτικού Δικαστηρίου. Ένας από τους τρεις δικαστές του Ακυρωτικού Δικαστηρίου ασκεί καθήκοντα προέδρου.

(9)      Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο (2019), Επιτομή των δεοντολογικών υποχρεώσεων του δικαστικού σώματος.

(10)      Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο (2019), Επιτομή των δεοντολογικών υποχρεώσεων του δικαστικού σώματος, σ. 9.

(11)      GRECO Fourth Evaluation Round – Second Compliance Report for France (Τέταρτος γύρος αξιολογήσεων της GRECO — Δεύτερη έκθεση συμμόρφωσης για τη Γαλλία), σ. 24.

(12)      Ενώ το 5 % του γενικού πληθυσμού και το 3 % των εταιρειών δηλώνουν ότι θεωρούν το επίπεδο ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης «πολύ καλό» και το 51 % του γενικού πληθυσμού και το 65 % των εταιρειών το θεωρούν «αρκετά καλό», το 31 % του γενικού πληθυσμού και το 27 % των εταιρειών θεωρούν το επίπεδο ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης «αρκετά κακό ή πολύ κακό». Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2020, διαγράμματα 44 και 46· Έρευνα του Ευρωβαρόμετρου. Το επίπεδο της εκλαμβανόμενης ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης κατηγοριοποιείται ως εξής: πολύ χαμηλό (λιγότερο από το 30 % όσων απάντησαν θεωρούν ότι η δικαστική ανεξαρτησία είναι αρκετά καλή και πολύ καλή)· χαμηλό (μεταξύ 30-39 %), μέτριο (μεταξύ 40-59 %), υψηλό (μεταξύ 60-75 %), πολύ υψηλό (άνω του 75 %).

(13)      Διαγράμματα 44 και 46, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2020.

(14)      Διάγραμμα 22, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2020.

(15)      Διάγραμμα 27, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2020.

(16)      Διάγραμμα 27, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2020.

(17)      Διάγραμμα 28, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2020.

(18)      Διάταγμα 2020-797 της 29ης Ιουνίου 2020.

(19)      Βλ. για παράδειγμα: Syndicat de la Magistrature, lettre du 3 décembre 2019 adressée à Madame la garde des Sceaux (Ένωση Δικαστικών Λειτουργών, επιστολή της 3ης Δεκεμβρίου 2019 προς την υπουργό Δικαιοσύνης).

(20)      Loi 2019-222 du 23 mars 2019 de programmation 2018-2022 et de réforme pour la justice (Νόμος 2019-222 της 23ης Μαρτίου 2019 σχετικά με τον προγραμματισμό για την περίοδο 2018-2022 και τη μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης).

(21)      Διαγράμματα 32 και 33, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2020.

(22)      Διάγραμμα 23, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2020.

(23)      Άρθρο 3 του νόμου 2019-222 της 23ης Μαρτίου 2019.

(24)      Άρθρο 16 της διάταξης 2020-303 της 25ης Μαρτίου 2020.

(25)      Βλ. επίσης κριτική για την έλλειψη σαφήνειας: Ένωση Δικαστικών Λειτουργών (2020), Αυτόματη παράταση προσωρινών κρατήσεων: μετά το σκάνδαλο και το χάος, αδιαφορία!

(26)      Απόφαση αριθ. 439877 του Συμβουλίου της Επικρατείας, της 3ης Απριλίου 2020. Βλ. επίσης πιο πρόσφατα: Απόφαση 2020-851/852 του Συνταγματικού Συμβουλίου, της 3ης Ιουλίου 2020.

(27)      Απόφαση αριθ. 974 του Ακυρωτικού Δικαστηρίου, της 26ης Μαΐου 2020 (20-81.910).

(28)      Διάγραμμα 6, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2020. Ο αριθμός αυτός είναι χαμηλότερος στον τρίτο βαθμό, βλ. διάγραμμα 7.

(29)      Διάγραμμα 11, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2020.

(30)      Διάγραμμα 14, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2020.

(31)      Δεν έκλεισε κανένα δικαστικό μέγαρο.

(32)      Πληροφορίες που ελήφθησαν κατά την εικονική επίσκεψη στη χώρα.

(33)      Διεθνής Διαφάνεια (2019), Δείκτης αντίληψης της διαφθοράς.

(34)    Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 502 (2020).

(35)    Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 482 (2019).

(36)      Νόμος 2016-1691 της 9ης Δεκεμβρίου 2016, γνωστός ως «Sapin II».

(37)      Η AFA στηρίζει επίσης νομικά πρόσωπα ιδιωτικού και δημόσιου δικαίου όσον αφορά τον τρόπο πρόληψης και εντοπισμού πρακτικών αθέμιτης άσκησης επιρροής, εκβίασης από δημόσιους λειτουργούς, απιστίας περί την υπηρεσία, υπεξαίρεσης δημόσιων πόρων και ευνοιοκρατίας.

(38)      Οι έλεγχοι που διενεργούνται κατά την εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων: ένα νομικό πρόσωπο υποχρεούται να καταρτίσει πρόγραμμα συμμόρφωσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς υπό τον έλεγχο της AFA: κατ’ εφαρμογή της κύρωσης του προγράμματος συμμόρφωσης η οποία προβλέπεται στο άρθρο 131-39-2 του Ποινικού Κώδικα, πρόσθετης κύρωσης που ενδέχεται να επιβληθεί από ποινικό δικαστήριο ή κατ’ εκτέλεση δικαστικής συμφωνίας δημοσίου συμφέροντος η οποία προβλέπεται στο άρθρο 41-1-2 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας.

(39)      Parquet national financier.

(40)      GRECO Fourth Evaluation Round – Corruption prevention in respect of members of parliament, judges and prosecutors: Second Compliance Report for France (Τέταρτος γύρος αξιολογήσεων της GRECO — Πρόληψη της διαφθοράς όσον αφορά τους βουλευτές, τους δικαστές και τους εισαγγελείς: Δεύτερη έκθεση συμμόρφωσης για τη Γαλλία).

(41)      HATVP (2019), Έκθεση δραστηριοτήτων του 2018.

(42)      Νόμος για τη διαφάνεια, την καταπολέμηση της διαφθοράς και τον εκσυγχρονισμό της οικονομικής ζωής, ο οποίος αποσκοπεί στην ενίσχυση της διαφάνειας, την καταπολέμηση της διαφθοράς και τον εκσυγχρονισμό της οικονομικής ζωής. Τα μέτρα που εγκρίθηκαν περιλαμβάνουν τη σύσταση της Ανώτατης Αρχής για τη Διαφάνεια της Δημόσιας Ζωής και την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος.

(43)      HATVP (2019), Έκθεση δραστηριοτήτων του 2018.

(44)      Commission nationale des comptes de campagne et du financement politique (CNCCFP).

(45)      Déontologue de l’Assemblée nationale,

(46)      Εθνοσυνέλευση (2019), Νέος ενθουσιασμός για την κοινοβουλευτική δεοντολογία: Ετήσια έκθεση που υποβλήθηκε στον πρόεδρο και το προεδρείο της Εθνοσυνέλευσης στις 14 και 30 Ιανουαρίου 2019, σύμφωνα με το άρθρο 80-3 του κανονισμού της Εθνοσυνέλευσης.

(47)      Υπουργείο Δικαιοσύνης (2020), Παραβιάσεις ακεραιότητας: στατιστικά στοιχεία.

(48)      Με το άρθρο 22 του νόμου 2016-1691 της 9ης Δεκεμβρίου 2016, θεσπίστηκε, στο άρθρο 41-1-2 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, διαδικασία η οποία επιτρέπει στον εισαγγελέα να συνάπτει δικαστική συμφωνία δημοσίου συμφέροντος με νομικό πρόσωπο το οποίο προσβάλλεται ή τελεί υπό έρευνα για διαφθορά, αθέμιτη άσκηση επιρροής, νομιμοποίηση εσόδων φορολογικής απάτης ή για συναφή αδικήματα.

(49)      GRECO Fifth Evaluation Round – Evaluation Report (Πέμπτος γύρος αξιολογήσεων της GRECO — Έκθεση Αξιολόγησης), παράγραφος 136.

(50)      Τον Ιανουάριο του 2020 συνήφθη CJIP με την Airbus (δωροδοκία αλλοδαπών δημόσιων λειτουργών και ιδιώτης δωροδοκών) με καταβλητέο στο κράτος πρόστιμο ύψους 2 083 137 455 EUR.

(51)      Άρθρο 17 του νόμου 2016-1691 της 9ης Δεκεμβρίου 2016.

(52)      Η AFA είναι υπεύθυνη για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης με την εν λόγω υποχρέωση. Σε περίπτωση αθέτησης της υποχρέωσης, προβλέπονται διοικητικές κυρώσεις, καθώς και χρηματικές κυρώσεις έως 200 000 EUR για τα φυσικά πρόσωπα και έως 1 εκατ. EUR για τα νομικά πρόσωπα.

(53)      Πληροφορίες που έδωσε η Γαλλία για την κατάρτιση της έκθεσης του 2020 για το κράτος δικαίου, σ. 20.

(54)      Νόμος 2019-828 της 6ης Αυγούστου 2019.

(55)      Commission de déontologie de la fonction publique.

(56)      GRECO Fifth Evaluation Round – Preventing Corruption and Promoting Integrity (Πέμπτος γύρος αξιολόγησης της GRECO — Πρόληψη της διαφθοράς και προώθηση της ακεραιότητας).

(57)      HATVP, δημόσιο μητρώο.

(58)      Νόμος 89-25 της 17ης Ιανουαρίου 1989.

(59)      Νόμος 2017-55 της 20ής Ιανουαρίου 2017.

(60)      Conseil de déontologie journalistique et de médiation.

(61)      Νόμος 86-1067 της 30ής Σεπτεμβρίου 1986, όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο 2004-669 της 9ης Ιουλίου 2004.

(62)      Νόμος 86-1067 της 30ής Σεπτεμβρίου 1986, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 38 του νόμου 2004-669 της 9ης Ιουλίου 2004.

(63)      CSA, Πληροφορίες σχετικά με τους εκδότες.

(64)      Υπενθυμίζεται, εν προκειμένω, ότι η αναθεωρημένη οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να θεσπίσουν νομοθετικά μέτρα που να προβλέπουν ότι οι πάροχοι υπηρεσιών μέσων επικοινωνίας που υπάγονται στη δικαιοδοσία τους καθιστούν δυνατή την πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με το ιδιοκτησιακό καθεστώς τους, συμπεριλαμβανομένων των πραγματικών δικαιούχων.

(65)      Διάταξη 2018-1074 της 26ης Νοεμβρίου 2018 και διάταγμα 2000-1027 της 18ης Οκτωβρίου 2000.

(66)      Ο δείκτης «Κρατική ρύθμιση των πόρων και στήριξης του τομέα των μέσων μαζικής επικοινωνίας» περιλαμβάνει άμεσες και έμμεσες ενισχύσεις, όπως άμεσες επιδοτήσεις και μειώσεις φόρων και εισφορών κοινωνικής ασφάλισης.

(67)    2020 Media pluralism monitor (Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα επικοινωνίας 2020).

(68)      Άρθρο 9 του νόμου 2017-55 της 20ής Ιανουαρίου 2017.

(69)      Άρθρο 5 του νόμου 86-1067 της 30ής Σεπτεμβρίου 1986.

(70)      Comité relatif à l’honnêteté, à l’indépendance et au pluralisme de l’information et des programmes.

(71)      Άρθρο L7112-5 3° του Εργατικού Κώδικα.

(72)      Άρθρο L7112-5 1° του Εργατικού Κώδικα.

(73)      Ευρωπαϊκό Δίκτυο των Εθνικών Οργανισμών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα — The Rule of Law in the European Union (Το κράτος δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση), σ. 103.

(74)      Συμβούλιο της Ευρώπης, Πλατφόρμα για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων, Υπόθεση αριθ. 43/2019: «Three Journalists Summoned for Compromising National Defense Classification» (Κλήτευση τριών δημοσιογράφων για τη διαρροή διαβαθμισμένων πληροφοριών εθνικής άμυνας), Κατηγορία «Other acts having chilling effects on media freedom» (Άλλες πράξεις που έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην ελευθερία των μέσων μαζικής επικοινωνίας).

(75)      Πληροφορίες που ελήφθησαν κατά την εικονική επίσκεψη στη χώρα.

(76)      Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα, Προφίλ χώρας: Γαλλία.  

(77)    2020 Media pluralism monitor (Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα επικοινωνίας 2020).

(78)      ΟΟΣΑ, Indicators of regulatory policy and governance 2019: France (Δείκτες ρυθμιστικής πολιτικής και διακυβέρνησης 2019: Γαλλία), σ. 2.

(79)      Άρθρο 1 του Εργατικού Κώδικα.

(80)      Η CNCDH αποτελείται από 64 μέλη: εκπροσώπους των κυριότερων ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εκπροσώπους των κύριων συνδικαλιστικών συνομοσπονδιών και άλλους εμπειρογνώμονες.

(81)      GANHRI: SCA (2019), Έκθεση της υποεπιτροπής της GANHRI για τη διαπίστευση — Μάρτιος 2019.

(82)      Επιστολή του Συνηγόρου του Πολίτη, της 1ης Ιουλίου 2019, προς το Συμβούλιο της Ευρώπης, Τμήμα Εκτέλεσης Αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

(83)      Άρθρα 16 και 36 του γαλλικού Συντάγματος, και νόμος 55-385 της 3ης Απριλίου 1955.

(84)      CNCDH (2020), Γνωμοδότηση σχετικά με την κατάσταση έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας και το κράτος δικαίου· Συνήγορος του Πολίτη (2020), Επιστολή προς τους προέδρους της Γερουσίας και της Εθνοσυνέλευσης σχετικά με τον νόμο για την παράταση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας.

(85)      Απόφαση 2020-800 DC του Συνταγματικού Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου, και αποφάσεις αριθ. 441257, 441263 και 441384 του Συμβουλίου της Επικρατείας, της 6ης Ιουλίου 2020.

(86)      Βλ. απόφαση 2020-800 του Συνταγματικού Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου, αν και ορισμένες από τις διατάξεις της έχουν ακυρωθεί.

(87)      Βλ. την αξιολόγηση από τη CIVICUS· οι βαθμολογίες δίνονται σε κλίμακα πέντε κατηγοριών, οι οποίες ορίζονται ως: ανοιχτό, περιορισμένο, εμποδισμένο, κατεσταλμένο και κλειστό.

(88)      Compte association.

(89)      Πληροφορίες που έδωσε η Γαλλία για την κατάρτιση της έκθεσης του 2020 για το κράτος δικαίου.