EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 52012AE1577

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για την ενίσχυση της αλληλεγγύης εντός της ΕΕ στον τομέα του ασύλου — Ένα θεματολόγιο της ΕΕ για τη βελτίωση της κατανομής των ευθυνών και την αύξηση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης» [COM(2011) 835 τελικό]

OJ C 299, 4.10.2012, p. 92–96 (BG, ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, IT, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SL, FI, SV)

4.10.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299/92


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για την ενίσχυση της αλληλεγγύης εντός της ΕΕ στον τομέα του ασύλου — Ένα θεματολόγιο της ΕΕ για τη βελτίωση της κατανομής των ευθυνών και την αύξηση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης»

[COM(2011) 835 τελικό]

2012/C 299/17

Εισηγητής: ο κ. Cristian PÎRVULESCU

Στις 2 Δεκεμβρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

«Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για την ενίσχυση της αλληλεγγύης εντός της ΕΕ στον τομέα του ασύλου – Ένα θεματολόγιο της ΕΕ για τη βελτίωση της κατανομής των ευθυνών και την αύξηση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης»

COM(2011) 835 final.

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 27 Ιουνίου 2012.

Κατά την 482η σύνοδο ολομέλεια της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 116 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1

Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρωτοβουλία της Επιτροπής και θεωρεί ότι η ευρωπαϊκή πολιτική για το άσυλο πρέπει να επανεξεταστεί και να τροποποιηθεί.

1.2

Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η αρχή της αλληλεγγύης θα πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της εν λόγω πολιτικής, παρά το γεγονός ότι ο αριθμός και το μέγεθος των κρατών μελών μαζί με τους διάφορους βαθμούς έκθεσής τους σε ροές προσφύγων δημιουργεί αθέμιτο ανταγωνισμό, ο οποίος περιπλέκει την πολιτική για το άσυλο. Η αλληλεγγύη δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως μια αρχή που ενισχύει την αποδοτικότητα της πολιτικής αλλά και ως ένας βασικός κώδικας αξιών, ο οποίος δικαιολογεί και ενισχύει τα ληφθέντα μέτρα.

1.3

Θα πρέπει να δοθεί σημαντική ώθηση με στόχο να διασφαλισθεί ότι η κοινή γνώμη, οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές διοικήσεις και οι υπεύθυνοι για τη λήψη των αποφάσεων στηρίζουν τις βασικές αξίες της πολιτικής για το άσυλο: τον σεβασμό των θεμελιωδών ατομικών δικαιωμάτων, τη βοήθεια προς ανθρώπους που βιώνουν κρίσιμες καταστάσεις, την αλληλεγγύη και την εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών μελών.

1.4

Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι μια προσέγγιση που βασίζεται στην παροχή κινήτρων θα μπορούσε να εξομαλύνει την εφαρμογή της πολιτικής για το άσυλο, υπό την προϋπόθεση ότι θα προσδιορισθούν τα πλέον ενδεδειγμένα κίνητρα και θα τύχουν κατάλληλης υποστήριξης, περιλαμβανομένης της χρηματοδότησης.

1.5

Όσον αφορά την πρακτική συνεργασία, η ΕΟΚΕ ζητεί επιτακτικά από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για θέματα Ασύλου (EASO) να σημειώσει ταχύτερη πρόοδο προς την επίτευξη μεγαλύτερης επιχειρησιακής ικανότητας. Η ενίσχυση της ικανότητας της EASO είναι και επιτακτική και αναγκαία, και θα πρέπει να υπάρξει συντονισμός αυτής με το πρόγραμμα και την υλοποίηση του Ταμείου Ασύλου και Μετανάστευσης.

1.6

Η ΕΟΚΕ ζητά επίσης να υπάρξουν βελτιώσεις των μέτρων ένταξης των προσφύγων. Παρά τις αποδοτικές του διαδικασίες για την ταχεία και ορθή αναγνώριση καθεστώτος πρόσφυγα, το ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου, στην οικοδόμηση του οποίου προσβλέπουμε, θα μπορούσε να αποτύχει στον τομέα της ένταξης.

1.7

Παράλληλα με την υφιστάμενη οριζόντια διάρθρωση, η πολιτική για το άσυλο πρέπει να εξετασθεί υπό το πρίσμα του συνολικού κύκλου του ασύλου, θέτοντας τους ανθρώπους που βρίσκονται σε κίνδυνο στον πυρήνα της δράσης της. Με αυτόν τον τρόπο, μπορούν να εντοπισθούν αδιέξοδα και αναντιστοιχίες.

1.8

Υπενθυμίζεται ότι η αρχή της αλληλεγγύης δεν εφαρμόζεται μόνο σε επίπεδο κρατών, αλλά πρόκειται για γενική αρχή που διέπει την ανθρώπινη αλληλεπίδραση μεταξύ ατόμων και μεταξύ ομάδων. Το πνεύμα της ανθρώπινης αλληλεγγύης πρέπει να καλλιεργείται και να τονώνεται, πέραν των λογικών επιχειρημάτων και της πίεσης των πολιτικών μετανάστευσης και ασύλου, ως αναπόσπαστο μέρος των αρχών που διέπουν την Ευρωπαϊκή Ένωση.

1.9

Η εμπειρία των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και της ΕΟΚΕ στον εν λόγω τομέα μπορεί να συμβάλει σε μια πιο ολοκληρωμένη και αναλυτική αξιολόγηση της πολιτικής για το άσυλο.

2.   Εισαγωγή

2.1

Στην ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρεται ότι «Η αλληλεγγύη συνιστά μία από τις θεμελιώδεις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έχει αποτελέσει κατευθυντήρια αρχή της κοινής ευρωπαϊκή πολιτικής για το άσυλο (…). Σήμερα η αλληλεγγύη ορίζεται και προβλέπεται στο άρθρο 80 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.»

2.2

Όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής, οι ροές των αιτούντων άσυλο «έχουν γνωρίσει διακυμάνσεις που ποικίλλουν από 425,000 αιτήσεις στα κράτη μέλη της ΕΕ-27 το 2001 σε λιγότερο από 200,000 το 2006», ενώ αναμενόταν μεγάλη αύξηση για το 2011.

2.3

Η Επιτροπή προτείνει την ενίσχυση της αλληλεγγύης εντός της ΕΕ όσον αφορά το άσυλο γύρω από τέσσερις πυλώνες: «πρακτική συνεργασία και τεχνική βοήθεια, οικονομική αλληλεγγύη, κατανομή των αρμοδιοτήτων και βελτίωση των εργαλείων για τη διακυβέρνηση του συστήματος για το άσυλο».

2.4

Η ανακοίνωση σκοπό έχει επίσης να «συμβάλει στην οριστικοποίηση της «δέσμης μέτρων για το άσυλο», δεδομένου ότι οι προσεχείς μήνες θα είναι καθοριστικοί για την επίτευξη του στόχου του 2012, προσπάθεια στην οποία η διάσταση της αλληλεγγύης πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο».

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1

Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρωτοβουλία της Επιτροπής και θεωρεί ότι η ευρωπαϊκή πολιτική για το άσυλο πρέπει να αναλυθεί ενδελεχώς, ούτως ώστε να μπορέσουν να γίνουν ουσιαστικές αλλαγές που να εξυπηρετούν τους στόχους της.

3.2

Η πολιτική για το άσυλο τίθεται υπό αμφισβήτηση στην ΕΕ στον απόηχο των πρόσφατων πολιτικών γεγονότων στη Βόρειο Αφρική, τη Μέση Ανατολή και την Άπω Ανατολή. Πολλοί άνθρωποι αναγκάστηκαν να διαφύγουν σε κράτη μέλη της ΕΕ για να προστατευθούν.

3.3

Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η αρχή της αλληλεγγύης θα πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της εν λόγω πολιτικής, παρά το γεγονός ότι ο αριθμός και το μέγεθος των κρατών μελών μαζί με την έκθεσή τους σε ροές προσφύγων δυσχεραίνει γενικώς την έμπρακτη εφαρμογή και τον συντονισμό της αλληλεγγύης.

3.4

Το σύστημα ασύλου πρέπει να είναι ευέλικτο, ώστε να δύναται να αντιμετωπίσει τις διακυμάνσεις των ροών προσφύγων, αλλά χρειάζεται επίσης να είναι σταθερό, ούτως ώστε οι θεσμικές διαδικασίες και τα περαιτέρω μέτρα ένταξης να μπορούν να αποδώσουν απτά αποτελέσματα.

3.5

Παρομοίως, θα πρέπει να επισημανθεί ότι η αρχή της αλληλεγγύης δεν ισχύει μόνο μεταξύ κρατών: αποτελεί μια γενική αρχή για ανθρώπινη αλληλεπίδραση ανάμεσα σε άτομα και ομάδες. Το πνεύμα της ανθρώπινης αλληλεγγύης θα πρέπει να καλλιεργείται και να προάγεται πάνω και πέρα από τη λογική και τις πιέσεις της πολιτικής για τη μετανάστευση και το άσυλο, ως μέρος των κεντρικών αξιών της ΕΕ.

3.6

Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την έμφαση που δίνει η Επιτροπή στην εμπιστοσύνη. Η αρχή της αλληλεγγύης συμπληρώνεται από την αρχή της εμπιστοσύνης, καθιστώντας τα κράτη μέλη περισσότερο υπεύθυνα. Η επιτυχία της πολιτικής εξαρτάται από την εκτέλεση από το κάθε κράτος μέλος των αντίστοιχων καθηκόντων του, αναλαμβάνοντας ένα μερίδιο των εργασιών και στηρίζοντας τις προσπάθειες των άλλων. Η δράση του κάθε κράτους μέλους εξαρτάται από εκείνη των άλλων κρατών μελών, γεγονός που αποτυπώνει την ανάγκη για τόλμη κατά την επιδίωξη συντονισμού και εναρμόνισης.

3.7

Εντούτοις, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η πολιτική για το άσυλο απέχει πολύ από το να είναι συνεκτική και αποδοτική. Εξακολουθούν να υπάρχουν αποκλίσεις μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά τη διάθεση και την ετοιμότητα για την υποδοχή προσφύγων καθώς και την ανάπτυξη μιας πολιτικής της ΕΕ για το άσυλο. Θα πρέπει να δοθεί σημαντική ώθηση με στόχο να διασφαλισθεί ότι η κοινή γνώμη, οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές διοικήσεις και οι υπεύθυνοι για τη λήψη των αποφάσεων στηρίζουν τις βασικές αξίες της πολιτικής για το άσυλο: τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, τη βοήθεια προς ανθρώπους που βιώνουν κρίσιμες καταστάσεις, την αλληλεγγύη και την εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών μελών. Επίσης, θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην εφαρμογή της πολιτικής. Συγκεκριμένες καταστάσεις έχουν καταδείξει ότι οι αιτούντες άσυλο είναι ευάλωτοι, τόσο στις χώρες προέλευσής τους, όσο και στις χώρες υποδοχής.

3.8

Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, η οποία εκφράζεται συχνά μέσω της ΕΟΚΕ, έχει επισημάνει τις ανεπάρκειες της πολιτικής για το άσυλο από άποψη στρατηγικής, διάρθρωσης και εφαρμογής και έχει εκδώσει πολλές συστάσεις με στόχο τη βελτίωσή της. Οι αλλαγές που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα στους τομείς της εναρμόνισης, της χρηματοδότησης ειδικών προγραμμάτων ή της θεσμικής μεταρρύθμισης δεν έχουν ως τώρα κατορθώσει να ενισχύσουν την κοινή πολιτική για το άσυλο. Η πολιτική χρήζει μεταρρύθμισης και η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη δέσμευσή της να συμβάλει σε αυτήν τη διαδικασία.

3.9

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι η κατάλληλη στιγμή να εφαρμοσθούν πολύ πιο αποφασιστικά οι αρχές της αλληλεγγύης και της εμπιστοσύνης. Συγκεκριμένα, προτείνει δύο συμπληρωματικές γραμμές δράσης. Η πρώτη αποσκοπεί στην αλλαγή των απόψεων και της νοοτροπίας έναντι του ασύλου, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, ειδικά μεταξύ των φορέων διαμόρφωσης των απόψεων, των υπευθύνων χάραξης πολιτικής και των δημοσίων υπαλλήλων σε τοπικό και εθνικό επίπεδο.

3.10

Η δεύτερη καλύπτεται εν μέρει από το έργο που επιτελείται ήδη, αλλά χρειάζεται να διαρθρωθεί και να διατυπωθεί καλύτερα. Περιλαμβάνει την ενίσχυση των αρχών της αλληλεγγύης και της εμπιστοσύνης με θεσμικούς μηχανισμούς, προάγοντας τη συμμετοχή των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών. Μια προσέγγιση που βασίζεται στην παροχή κινήτρων θα μπορούσε να εξομαλύνει την εφαρμογή της πολιτικής για το άσυλο, υπό την προϋπόθεση ότι θα προσδιορισθούν τα πλέον ενδεδειγμένα κίνητρα και θα τύχουν κατάλληλης υποστήριξης, περιλαμβανομένης της χρηματοδότησης.

3.11

Η ΕΟΚΕ ζητά επίσης να υπάρξουν βελτιώσεις των μέτρων ένταξης των προσφύγων. Οργανώσεις που δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον τομέα έχουν παράσχει πληθώρα στοιχείων που καταδεικνύουν ότι οι αιτούντες άσυλο είναι ευάλωτοι στις διακρίσεις, δεν έχουν πρόσβαση σε βασικές δημόσιες υπηρεσίες και έρχονται αντιμέτωποι με προβλήματα εξασφάλισης στέγης και προσωπικής ασφάλειας. Παρά τις αποδοτικές του διαδικασίες για την ταχεία και ορθή αναγνώριση καθεστώτος πρόσφυγα, το ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου, στην οικοδόμηση του οποίου προσβλέπουμε, θα μπορούσε να αποτύχει στον τομέα της ένταξης.

3.12

Ομοίως, η ΕΟΚΕ συνιστά, παράλληλα με την υφιστάμενη οριζόντια διάρθρωση, η πολιτική για το άσυλο να αναλυθεί επίσης υπό το πρίσμα του συνολικού κύκλου του ασύλου, ο οποίος ακολουθεί την πορεία των ανθρώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο από τότε που εισέρχονται στην ΕΕ ως τις διαδικασίες υποβολής αίτησης, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων ένταξης, και των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων προοπτικών ένταξης ή επιστροφής στη χώρα προέλευσής τους, ανάλογα με την περίπτωση. Η ανάπτυξη της πολιτικής που θα ακολουθεί τον κύκλο του ασύλου και θα θέτει τους ανθρώπους που βρίσκονται σε κίνδυνο στον πυρήνα της δράσης της μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ανάδειξη αδιεξόδων και αναντιστοιχιών.

3.13

Η εμπειρία που έχουν αποκτήσει οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και η ΕΟΚΕ στον εν λόγω τομέα μπορεί να συμβάλει σε μια πιο ολοκληρωμένη και αναλυτική αξιολόγηση της πολιτικής για το άσυλο, η οποία δικαιολογημένα αμφισβητείται στον απόηχο των πρόσφατων πολιτικών γεγονότων σε χώρες που βρίσκονται κοντά στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι απαιτείται πολύ πιο ξεκάθαρη εξέταση του ρόλου των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στο πλαίσιο της ανακοίνωσης της Επιτροπής.

3.14

Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει επίσης τη συμμετοχή της Επιτροπής των Περιφερειών και των τοπικών αρχών στην ανάπτυξη της πολιτικής για το άσυλο και κρίνει ότι οι υπο-εθνικές αρχές έχουν ζωτική σημασία για την επιτυχία της πολιτικής, ιδιαίτερα όσον αφορά τα μέτρα ένταξης. Οι αρχές αυτές πρέπει να ενθαρρυνθούν, μεταξύ άλλων και μέσω μέτρων ενεργούς χρηματοδότησης, να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο κατά την ένταξη των προσφύγων.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την έμφαση που δίνει η Επιτροπή στην πρακτική συνεργασία. Σε συνδυασμό με τις (απαιτούμενες) αλλαγές που πρόκειται να εισαχθούν με τη δέσμη νομοθετικών μέτρων, η πρακτική συνεργασία θα εξομαλύνει τα προβλήματα στις διαδικασίες χορήγησης ασύλου. Η βελτιωμένη πρακτική συνεργασία θα πρέπει να αποσκοπεί στον περιορισμό της γραφειοκρατίας που συνδέεται με τη χορήγηση ασύλου και τη μείωση του χρονικού πλαισίου αυτών των διαδικασιών.

4.1.1

Η σύσταση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Υποστήριξης για θέματα Ασύλου (EASO) είναι αξιέπαινη, και, αν και βρίσκεται ακόμα σε πρώιμο στάδιο, καταδεικνύει ότι υπάρχουν τεράστιες δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών. Η EASO ξεκίνησε εστιάζοντας στη στήριξη και την κατάρτιση. Η ΕΟΚΕ καλεί την EASO να σημειώσει ταχύτερη πρόοδο προς την επίτευξη μεγαλύτερης επιχειρησιακής ικανότητας. Η ενίσχυση της ικανότητας της EASO είναι και επιτακτική και αναγκαία, και θα πρέπει να υπάρξει συντονισμός αυτής με το πρόγραμμα και την υλοποίηση του Ταμείου Ασύλου και Μετανάστευσης. Η τοποθέτηση προσωπικού και η διενέργεια έκτακτων παρεμβάσεων θα μπορούσε να αναβαθμίσει το προφίλ της υπηρεσίας και να ενισχύσει την εμπιστοσύνη σε αυτήν. Η προγραμματισμένη ετήσια έκθεση θα μπορούσε να συμβάλει στην άντληση σχετικών δεδομένων για το άσυλο. Η ΕΟΚΕ συνιστά να περιλαμβάνει η έκθεση τα αποδεικτικά στοιχεία που μπορούν να παρασχεθούν σε μεγάλες ποσότητες από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στον εν λόγω τομέα.

4.1.2

Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την EASO να αναπτύξει ταχέως το σύστημά της για τη συλλογή πληροφοριών στις χώρες προέλευσης των μεταναστών. Αυτό θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να διαθέτουν εγκαίρως αξιόπιστες και συγκρίσιμες πληροφορίες, καθώς και να είναι σε θέση να διευκολύνουν τη διαδικασία καθιστώντας την ταχύτερη και εν τέλει δικαιότερη. Επίσης, είναι αναγκαίο να προβλεφθεί η αξιολόγηση των εν λόγω πληροφοριών σε ανεξάρτητη βάση.

4.1.3

Αν και η ενίσχυση της EASO αποτελεί αξιέπαινη πρωτοβουλία, δεν θα πρέπει να αποτρέπει τα κράτη μέλη από το να αναπτύξουν δικούς τους θεσμούς και ικανότητα διαχείρισης ζητημάτων ασύλου. Σύμφωνα με τη στρατηγική παροχής κινήτρων, η ενίσχυση της EASO θα πρέπει να συμβαδίζει με μηχανισμούς που θα διασφαλίζουν ότι οι εθνικές αρχές είναι περισσότερο ανοιχτές στην ευρωπαϊκή συνεργασία και την αποδοτική διαχείριση των προκλήσεων στον τομέα του ασύλου.

4.1.4

Οι καταστάσεις κρίσεων δοκιμάζουν τη βιωσιμότητα των θεσμικών λύσεων – με μεικτά αποτελέσματα στην περίπτωση της πολιτικής για το άσυλο. Σε γενικές γραμμές, η ΕΕ και τα κράτη μέλη δεν διαθέτουν επαρκή μέσα για να αντιμετωπίσουν έκτακτες ροές προσφύγων, αν και η ανάλυση δείχνει ότι αυτές είναι προβλέψιμες, τουλάχιστον όσον αφορά τα σημεία εισόδου. Η ΕΟΚΕ συνιστά να υπάρξει εστίαση στην ενίσχυση της ικανότητας εκείνων των κρατών που είναι περισσότερο εκτεθειμένα σε κανονικές ή έκτακτες ροές προσφύγων.

4.1.5

Η συνέχιση και η εμβάθυνση της συνεργασίας ανάμεσα στην EASO και άλλους οργανισμούς της ΕΕ, όπως η Frontex, είναι ευπρόσδεκτες. Η ΕΟΚΕ επιμένει ότι η EASO θα πρέπει να εστιάζει στα θεμελιώδη δικαιώματα των ανθρώπων με τους οποίους έρχεται σε άμεση και έμμεση επαφή. Η συνεργασία με τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων έχει ζωτική σημασία για τη διασφάλιση μιας διαρθρωτικής και επιχειρησιακής ισορροπίας μεταξύ των εργαλείων της πολιτικής για το άσυλο.

4.1.6

Η ΕΟΚΕ εγκρίνει τη χρήση του μηχανισμού πολιτικής προστασίας σε περίπτωση έκτακτων μεταναστευτικών ροών. Εντούτοις, η δυνατότητα αυτή δεν θα πρέπει να υπονομεύει τα κίνητρα των εθνικών αρχών να συγκροτήσουν ισχυρά συστήματα ασύλου, ικανά να αντιμετωπίζουν τις διακυμάνσεις στις ροές προσφύγων.

4.1.7

Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην αξιοποίηση κονδυλίων από το τρέχον οικονομικό έτος, προκειμένου να υλοποιηθεί αποτελεσματικά η ανανεωμένη δέσμη νομοθετικών μέτρων. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη να συνεχίσουν να ενισχύονται οι ικανότητες των κρατών μελών που έρχονται αντιμέτωπα με ροές προσφύγων. Καθώς η γεωπολιτική κατάσταση των περιοχών από τις οποίες προέρχονται αυτές οι ροές παραμένει ασταθής, δεν μπορούμε να αναμένουμε σημαντική μείωση του αριθμού των προσφύγων. Είναι επομένως σημαντικό να συνεχισθεί η ενίσχυση του συστήματος σε χώρες που είναι εκτεθειμένες σε τέτοιες ροές παράλληλα με τις προσπάθειες εναρμόνισης και υλοποίησης της νομοθεσίας για το άσυλο. Τα υπάρχοντα σχέδια, πολλά εκ των οποίων είναι καινοτόμα, πρέπει να διατηρηθούν και να τύχουν κατάλληλης υποστήριξης. Εάν τα σχέδια αυτά δεν αποφέρουν αποτελέσματα, θα υπονομευθεί η εμπιστοσύνη των κρατών μελών στην ενωσιακή στήριξη και τα κίνητρά τους για μεγαλύτερη συμμετοχή στο μέλλον.

4.1.8

Από το 2014, τα κράτη μέλη θα έχουν στη διάθεσή τους ένα νέο Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης. Η ΕΟΚΕ καλεί επιτακτικά την Επιτροπή να προβεί σε σοβαρό διάλογο με τα κράτη μέλη προκειμένου να χαρτογραφηθούν με ακρίβεια οι ανάγκες και οι προτεραιότητες σε εθνικό επίπεδο. Έχει επιτακτική σημασία να συμμετάσχουν σε αυτόν τον διάλογο η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, ως εκπρόσωπος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, η Επιτροπή των Περιφερειών και οι τοπικές αρχές. Το πρόγραμμα του Ταμείου πρέπει να αποτυπώνει με σαφήνεια τις εθνικές ανάγκες και προτεραιότητες, καθώς και τους διαθέσιμους πόρους και μηχανισμούς. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι οι ετήσιες εκθέσεις σχετικά με τη χρήση των κεφαλαίων θα ωθήσουν τα κράτη μέλη να επιδιώξουν πιο ενεργά την επίτευξη των στόχων της πολιτικής για το άσυλο.

4.1.9

Η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει ότι οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά την πρόσβασή τους στη χρηματοδότηση που απαιτείται για την υλοποίηση έργων που ενδέχεται να έχουν σημαντικό τοπικό αντίκτυπο. Θα πρέπει να απλουστευθούν οι διαδικασίες προκειμένου να διευκολυνθεί η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και των αιτούντων άσυλο.

4.1.10

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόθεση της Επιτροπής για αξιοποίηση των διαθέσιμων κονδυλίων πρωτίστως για χώρες που είναι επί του παρόντος εκτεθειμένες σε ροές προσφύγων. Αυτό θα τις ενθαρρύνει να συμμετάσχουν και να ενισχύσουν τις ικανότητές τους· επίσης θα θέσει σε εφαρμογή τη βασική αρχή της πολιτικής για το άσυλο – την αλληλεγγύη.

4.1.11

Ομοίως, η ΕΟΚΕ εγκρίνει ανεπιφύλακτα την παροχή οικονομικών κινήτρων στα κράτη μέλη, σύμφωνα με εκείνα που χρησιμοποιούνται επί του παρόντος για την επανεγκατάσταση συγκεκριμένων κατηγοριών προσφύγων (ευάλωτες ομάδες και άτομα που προέρχονται από τα περιφερειακά προγράμματα προστασίας), για την αποζημίωση των κρατών μελών που συμφωνούν να δεχτούν προς μετεγκατάσταση δικαιούχους διεθνούς προστασίας από άλλο κράτος μέλος.

4.1.12

Τα διαθέσιμα κονδύλια πρέπει επίσης να χρησιμοποιούνται κατά τέτοιον τρόπο ώστε να συμπληρώνουν άλλες πηγές χρηματοδότησης, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, και η ΕΟΚΕ συνιστά τη μεγαλύτερη συμμετοχή στα σχέδια της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

4.2

Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τις προσπάθειες που βρίσκονται εν εξελίξει για τη μεταρρύθμιση του κανονισμού του Δουβλίνου. Υπάρχει σημαντικός αριθμός στοιχείων, πολλά εκ των οποίων προερχόμενα από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, που υποδεικνύουν ότι το σύστημα δεν είναι σε θέση να εκπληρώσει αποδοτικά τους στόχους του. Οι αποφάσεις και οι συστάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων διαδραματίζουν επίσης θεμελιώδη ρόλο στις συζητήσεις σχετικά με τη μεταρρύθμιση του εν λόγω κανονισμού, οι οποίες θα καταστούν αναγκαίες μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Η ΕΟΚΕ είναι πάντα ανοιχτή στον διάλογο και θα στηρίξει κάθε προσπάθεια ανάλυσης, εκτίμησης και προσδιορισμού των πλέον ενδεδειγμένων κανόνων και εργαλείων. Η παραπομπή στα θεμελιώδη δικαιώματα ως βασικό κριτήριο για την αξιολόγηση του συστήματος του Δουβλίνου είναι παραπάνω από ευπρόσδεκτη.

4.3

Όσον αφορά τη μετεγκατάσταση αιτούντων διεθνή προστασία, η ΕΟΚΕ τη θεωρεί μη αναγκαία εφόσον απολαμβάνουν αξιοπρεπείς συνθήκες στις χώρες όπου υποβάλλουν αίτηση και η αίτηση διεκπεραιώνεται γρήγορα. Οι ικανότητες υποδοχής των κρατών μελών πρέπει να αυξηθούν. Σε αντίθετη περίπτωση, ένας οικειοθελής, βασισμένος σε κίνητρα μηχανισμός για τη μετεγκατάσταση αιτούντων θα μπορούσε να αποφέρει αποτελέσματα.

4.3.1

Αν και υπάρχει ευρεία συναίνεση σχετικά με την πρακτική ανάγκη μετεγκατάστασης δικαιούχων διεθνούς προστασίας, η συνεργασία των κρατών μελών γίνεται μάλλον απρόθυμα. Το πιλοτικό σχέδιο της Επιτροπής δεν έχει κατορθώσει να δημιουργήσει έναν αποδοτικό μηχανισμό μετεγκατάστασης. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, την EASO και τα κράτη μέλη να συνεχίσουν να συνεργάζονται για αυτό το σχέδιο και τάσσεται υπέρ της μετατροπής του σε μόνιμο, οικειοθελές πρόγραμμα. Είναι επιτακτική ανάγκη να προσδιορισθούν και να τεθούν σε ισχύ κίνητρα για την αύξηση της συμμετοχής των κρατών μελών σε αυτό το μόνιμο πρόγραμμα. Η κλίμακα των κινήτρων και της παρότρυνσης θα πρέπει να αποτελεί βασικό παράγοντα στην προγραμματισμένη αξιολόγηση της Επιτροπής.

4.4

Η θέσπιση από κοινού διεκπεραίωσης των αιτήσεων ασύλου θα μπορούσε να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για την υλοποίηση της πολιτικής για το άσυλο. Η ΕΟΚΕ προσβλέπει στη μελέτη των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης που έχει προγραμματίσει η Επιτροπή για το συγκεκριμένο θέμα, το οποίο είναι πολύπλοκο τόσο από νομική όσο και από επιχειρησιακή άποψη. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η από κοινού διεκπεραίωση θα μπορούσε να αποτελέσει ενδεδειγμένο τρόπο αντιμετώπισης των διακυμάνσεων στις ροές των αιτούντων άσυλο, καθώς και τυπική διαδικασία στην οποία θα μπορούν να βασίζονται τα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, εφόσον ληφθούν υπόψη τα ευρήματα της εκτίμησης αντίκτυπου, η από κοινού διεκπεραίωση θα πρέπει να προαχθεί σε συνδυασμό με την ενίσχυση των εθνικών ικανοτήτων. Αυτές οι ικανότητες υπερβαίνουν την απλή διεκπεραίωση των αιτήσεων και τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενθαρρύνονται να διατηρούν ενεργό ρόλο σε κάθε τομέα της πολιτικής για το άσυλο.

4.5

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ενεργοποίηση του μηχανισμού της οδηγίας για προσωρινή προστασία, όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις. Αν και σπάνιες, οι έκτακτες ροές προσφύγων δημιουργούν περιόδους κρίσης και τα ευρωπαϊκά και εθνικά θεσμικά όργανα πρέπει να είναι προετοιμασμένα να τις αντιμετωπίσουν. Η ΕΟΚΕ εφιστά επίσης την προσοχή στις πρακτικές που σχετίζονται με επιχειρήσεις διάσωσης και επαναλαμβάνει ότι η αρχή της μη επαναπροώθησης πρέπει να τηρείται απαρέγκλιτα.

4.6

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πολιτική για το άσυλο έχει επιδείξει τόσο ωριμότητα όσο και υψηλό επίπεδο ανάπτυξης όσον αφορά την Ελλάδα. Η χρήση μηχανισμών για την ποινικοποίηση τυχόν παραβίασης του δικαίου της ΕΕ θα πρέπει να συνοδεύεται από μέτρα στήριξης. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα άλλα όργανα της ΕΕ να υιοθετήσουν μια προορατική, αποτρεπτική προσέγγιση έναντι των κρατών μελών που πρέπει να βελτιώσουν την απόδοση του εθνικού συστήματος ασύλου τους. Το πρόγραμμα στήριξης της Ελλάδας αποτελεί σημαντικό βήμα προόδου, αλλά θα πρέπει να συνεχισθεί και να λάβει την απαιτούμενη χρηματοδότηση. Η κατάσταση στην Ελλάδα και τη Μάλτα θα αποτελέσει δοκιμασία της πολιτικής για το άσυλο. Εάν τα κράτη μέλη και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα δεν μπορούν να επιδείξουν ουσιαστική αλληλεγγύη προς τις χώρες που έρχονται αντιμέτωπες με έντονες ροές προσφύγων, η κοινή πολιτική για το άσυλο έχει αποτύχει και η αποτυχία αυτή θα έχει σοβαρές επιπτώσεις για τον μεγάλο αριθμό ανθρώπων που κινδυνεύουν. Η στήριξη θα πρέπει να διαφοροποιείται, να ενισχύεται και να συντονίζεται ανάλογα με την περίπτωση.

4.7

Η ΕΟΚΕ ζητά να ενισχυθεί το σύστημα του Δουβλίνου, με καλύτερη παρακολούθηση και με τη θέσπιση μηχανισμού έγκαιρης προειδοποίησης. Αυτά τα μέσα μπορούν να βοηθήσουν τα κράτη μέλη να προετοιμασθούν για να αντιμετωπίσουν καλύτερα τις ροές προσφύγων και τον αποτελεσματικό συντονισμό της πολιτικής για το άσυλο. Πρέπει να είναι σαφώς προσανατολισμένα στις ανάγκες των κρατών μελών, λαμβάνοντας υπόψη την επιταγή του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων των προσφύγων.

4.8

Η βελτιωμένη διαχείριση των συνόρων και μια καλύτερη πολιτική για τις θεωρήσεις θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ενίσχυση της πολιτικής για το άσυλο. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόοδο που έχει σημειωθεί εν προκειμένω, αλλά θεωρεί ότι μια ρήτρα διασφάλισης που θα παρέχει τη δυνατότητα αναστολής της μετακίνησης πολιτών τρίτων χωρών χωρίς θεώρηση θα μπορούσε να είναι προβληματική, ακόμα και αν εξαρτάται από την προϋπόθεση ύπαρξης στοιχείων που θα αποδεικνύουν ότι η απουσία θεωρήσεων έχει οδηγήσει στην κατάχρηση του συστήματος ασύλου.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


Top