Accept Refuse

EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 52009AE0874

Γνωμόδοτηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την  Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί προστασίας των ζώων που χρησιμοποιούνται για επιστημονικούς σκοπούς (COM(2008) 543 τελικό – 2008/0211 COD)

OJ C 277, 17.11.2009, p. 51–55 (BG, ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, IT, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SL, FI, SV)

17.11.2009   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 277/51


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί προστασίας των ζώων που χρησιμοποιούνται για επιστημονικούς σκοπούς»

(COM(2008) 543 τελικό – 2008/0211 COD)

(2009/C 277/10)

Εισηγητής: ο κ. Richard ADAMS

Στις 12 Ιανουαρίου 2009 το Συμβούλιο αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 95 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την

Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί προστασίας των ζώων που χρησιμοποιούνται για επιστημονικούς σκοπούς

(COM(2008) 543 τελικό – 2008/0211 COD).

Το ειδικευμένο τμήμα «Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου, περιβάλλον», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 17 Απριλίου 2009 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. ADAMS.

Κατά την 453η σύνοδο ολομέλειάς της, της 13ης και 14ης Μαΐου 2009 (συνεδρίαση της 13ης Μαΐου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 173 ψήφους υπέρ, 14 ψήφους κατά και 5 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.   Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την οδηγία αυτή, η οποία θα έπρεπε να έχει θεσπιστεί προ πολλού και με την οποία τυποποιείται και ρυθμίζεται η επιλογή, η χρήση και η μεταχείριση των ζώων για επιστημονικούς σκοπούς, αλλά διατηρεί τις επιφυλάξεις της σχετικά με τον βαθμό στον οποίο η οδηγία θα αντικαταστήσει, θα μειώσει και θα βελτιώσει, στην πράξη, τη χρήση των ζώων στην έρευνα. Για τον λόγο αυτό, πέρα από τις υπόλοιπες συστάσεις που περιλαμβάνονται στο κείμενο που ακολουθεί, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τις ακόλουθες συστάσεις.

1.2.   Η Επιτροπή θα πρέπει να παρακολουθεί πιο στενά τον αριθμό των ζώων που χρησιμοποιούνται για επιστημονικούς σκοπούς. Αυτό συνεπάγεται νέες και κατά τομέα προσεγγίσεις όσον αφορά τη συλλογή στοιχείων και την παρακολούθησή τους, ορισμένες εκ των οποίων δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας.

1.3.   Η οδηγία θα πρέπει να θέτει ως απαίτηση την εναρμόνιση των αξιολογήσεων της έρευνας σε όλα τα κράτη μέλη και να ορίζει ότι οι αρμόδιες αρχές κάθε κράτους μέλους διατηρούν βάση δεδομένων για τα εν εξελίξει πειράματα σε ζώα και χρησιμοποιούν αυτή τη βάση αποτελεσματικά κατά την αδειοδότηση των έργων και των διαδικασιών.

1.4.   Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κέντρου Επικύρωσης Εναλλακτικών Μεθόδων (ECVAM) θα πρέπει να επεκταθεί πέραν της υποστήριξης της έρευνας και να αποκτήσει κεντρικό συντονιστικό χαρακτήρα. Θα πρέπει να συγκροτηθεί ένα ευρωπαϊκό κέντρο αριστείας, προκειμένου να δοθεί προτεραιότητα στην ανάπτυξη μεθόδων αντικατάστασης, μείωσης και βελτίωσης σε όλες τις εν εξελίξει διαδικασίες όπου χρησιμοποιούνται ζώα, συμπεριλαμβανομένης της βασικής ιατρικής έρευνας. Αυτή η γενική προσέγγιση, που είναι γνωστή στα αγγλικά ως «μέθοδος των τριών R» (Replacement, Reduction, Refinement), προσδιορίσθηκε πρώτη φορά το 1958.

1.5.   Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα «βαριά» πειράματα, προκειμένου να εξευρεθούν λιγότερο βάναυσες εναλλακτικές μέθοδοι. Οι μέθοδοι που ενδέχεται να προκαλούν έντονο πόνο, ταλαιπωρία ή φόβο πρέπει να εφαρμόζονται μόνον όταν δεν υφίστανται εναλλακτικές και αποτελεσματικές ερευνητικές μέθοδοι για τη διερεύνηση συγκεκριμένων ασθενειών που πλήττουν σημαντικά την ανθρώπινη υγεία. «Έντονος» είναι ο βαθμός ταλαιπωρίας ή φόβου άνω του «δριμύς» στις κατηγορίες δριμύτητας που ορίζονται στην οδηγία.

1.6.   Η οδηγία θα πρέπει να ορίζει ότι, αφ’ ης στιγμής καταστεί πρακτικά δυνατό, η χρήση πρωτευόντων πλην του ανθρώπου θηλαστικών σε δοκιμές με ζώα επιτρέπεται μόνο εφόσον τα ζώα αυτά γεννήθηκαν από πρωτεύοντα πλην του ανθρώπου τα οποία έχουν εκτραφεί σε συνθήκες αιχμαλωσίας.

1.7.   Η οδηγία θα πρέπει να αναφέρει με σαφήνεια ότι δεν περιορίζει το δικαίωμα των κρατών μελών να εφαρμόζουν ή να θεσπίζουν αυστηρότερα μέτρα για τη φροντίδα και τη στέγαση των εργαστηριακών ζώων.

1.8.   Η ΕΟΚΕ καλεί την επιστημονική κοινότητα να αναγνωρίσει ότι τα ερευνητικά της προγράμματα μπορούν να ανταποκριθούν πλήρως στους στόχους των «τριών R», τόσο στη θεωρία όσο και στην πράξη, και να δεσμευθεί ότι θα συνεχίσει αυτή τη δυναμική προσέγγιση.

2.   Εισαγωγή

2.1.   Η καλή διαβίωση και η προστασία των ζώων, είτε κατοικίδιων είτε εκτρεφόμενων, ρυθμίζεται από ένα μεγάλο αριθμό κοινοτικών οδηγιών, αποφάσεων και κανονισμών της ΕΕ. Στο πρωτόκολλο 33 (1) σχετικά με την καλή διαβίωση των ζώων, που είναι προσαρτημένο στη Συνθήκη του Άμστερνταμ, τονίζεται «η βελτίωση της προστασίας και ο σεβασμός της καλής διαβίωσης των ζώων, ως όντων που αισθάνονται». Η ΕΕ αναγνωρίζει, λοιπόν, ότι τα ζώα έχουν εγγενώς καθεστώς ανώτερο από αυτό της ιδιοκτησίας ή του αντικειμένου και ο τρόπος με τον οποίο τα μεταχειριζόμαστε θα πρέπει να ρυθμίζεται τόσο μέσω της δεοντολογίας όσο και μέσω της νομοθεσίας. Τα ανώτερα ζώα έχουν το καθεστώς αυτό διότι, όπως και εμείς, νοιώθουν πόνο και ευχαρίστηση, έχουν συναίσθηση της ύπαρξής τους και προτιμούν να διάγουν έναν ευχάριστο και μακρύ βίο. Ορισμένα είδη των ζώων αυτών, τα οποία έχουν παρόμοια νευρολογικά συστήματα με αυτά του ανθρώπου, χρησιμοποιούνται ευρέως σε εργαστηριακά πειράματα για διαφόρους σκοπούς. Τα αποτελέσματα των δοκιμών αυτών μπορούν να αποφέρουν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, οφέλη στους ανθρώπους, στα ίδια τα ζώα και στο περιβάλλον, αλλά, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορούν επίσης να προκαλέσουν πόνο, ταλαιπωρία και θάνατο στα ζώα που υποβάλλονται στα πειράματα.

2.2.   Η οδηγία αυτή, με την οποία αναθεωρείται η νομοθεσία του 1986 (2), μπορεί να θεωρηθεί μέρος μιας σειράς νομοθετικών πράξεων που αντικατοπτρίζουν την εξέλιξη της στάσης απέναντι στη χρήση των ζώων. Πρόσφατα αναθεωρήθηκαν ορισμένες οδηγίες που ασχολούνται με τη σφαγή και τη μεταφορά ζώων και θεσπίστηκε ένα κοινοτικό σχέδιο δράσης για την προστασία και την καλή διαβίωση των ζώων, θέματα που εξέτασε πρόσφατα και η ΕΟΚΕ (3). Φέτος τέθηκε σε ισχύ η σχεδόν πλήρης απαγόρευση σε ολόκληρη την ΕΕ της πώλησης καλλυντικών που έχουν παρασκευαστεί με δοκιμές σε ζώα, καθώς και η απαγόρευση κάθε είδους δοκιμών σε ζώα στον τομέα των καλλυντικών (4).

2.3.   Η προτεινόμενη οδηγία για την προστασία των ζώων που χρησιμοποιούνται για επιστημονικούς σκοπούς θα αποτελέσει μέρος των εν λόγω νομοθετικών πράξεων. Η οδηγία ενστερνίζεται πλήρως τον γενικό στόχο με τον οποίο είναι, κατ’ αρχήν, σύμφωνη η ευρύτερη επιστημονική κοινότητα και ο οποίος προβλέπει την αντικατάσταση, τη μείωση και τη βελτίωση της χρήσης των ζώων στην έρευνα (τα «τρία R»). Στη γνωμοδότησή της, η ΕΟΚΕ εξετάζει, ως εκ τούτου, κατά πόσο η πρόταση προωθεί την επίτευξη του στόχου αυτού και σε ποιον βαθμό έχει επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ της καλής διαβίωσης των ζώων, των οφελών για τον άνθρωπο και της επιστημονικής προόδου.

3.   Σύνοψη της προτεινόμενης οδηγίας

3.1.   Πεδίο εφαρμογής και επιτρεπόμενοι σκοποί

3.1.1.   Η οδηγία αφορά τα ζώα (κυρίως σπονδυλωτά) που εκτρέφονται ή χρησιμοποιούνται για επιστημονικούς σκοπούς. Δεν αφορά τις γεωργικές πρακτικές, τις πρακτικές ζωικής παραγωγής και τις κτηνιατρικές πρακτικές. Οι σκοποί που επιτρέπονται είναι οι εξής: η βασική έρευνα με σκοπό την εξέλιξη της γνώσης στις επιστήμες της βιολογίας ή της συμπεριφοράς· η έρευνα που σκοπεύει στην αποφυγή, πρόληψη, διάγνωση ή θεραπεία ασθενειών ή στην εκτίμηση, ανίχνευση, ρύθμιση ή τροποποίηση των συνθηκών φυσιολογίας· η ανάπτυξη, παρασκευή ή δοκιμή φαρμάκων, τροφίμων και ζωοτροφών, καθώς και άλλων προϊόντων που εξυπηρετούν τους ανωτέρω στόχους· η προστασία του περιβάλλοντος με γνώμονα την καλή διαβίωση των ανθρώπων· η έρευνα με σκοπό την προστασία των ειδών· η ανώτερη εκπαίδευση ή κατάρτιση και οι ιατροδικαστικές έρευνες.

3.2.   Είδη ζώων

3.2.1.   Τα πρωτεύοντα πρέπει να έχουν εκτραφεί ειδικά για ερευνητικούς σκοπούς και μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο σε διαδικασίες που εφαρμόζονται «για την αποφυγή, πρόληψη, διάγνωση ή θεραπεία κλινικών παθήσεων που απειλούν τη ζωή του ανθρώπου ή που προκαλούν σοβαρή αναπηρία» Η χρήση ανθρωποειδών πιθήκων απαγορεύεται, αν και υπάρχει η διαδικασία «διασφάλισης» που επιτρέπει στα κράτη μέλη, με τη σύμφωνη γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επιτρέψουν τη χρήση τους για έρευνα που θεωρείται ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση του είδους ή για την αντιμετώπιση απροσδόκητης εμφάνισης πάθησης που απειλεί τη ζωή. Τα είδη που απειλούνται με εξαφάνιση μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο για μεταγραφική ή εφαρμοσμένη έρευνα και δοκιμές, αλλά όχι για βασική έρευνα· δεν επιτρέπεται δε η χρήση αδέσποτων και άγριων κατοικίδιων ζώων ούτε και η απόσπαση ζώων από το φυσικό τους περιβάλλον, παρά μόνο με συγκεκριμένο επιστημονικό επιχείρημα. Επιπροσθέτως, τα συνήθη «εργαστηριακά» είδη (μύες, επίμυες, ινδικά χοιρίδια, κρικητοί, γερβίλοι, κουνέλια, βάτραχοι, σκύλοι, γάτες) πρέπει να έχουν εκτραφεί ειδικά για επιστημονικούς σκοπούς.

3.3.   Η δριμύτητα των διαδικασιών

3.3.1.   Ορίζονται τέσσερις κατηγορίες δριμύτητας των διαδικασιών: ήπιες, μέτριες, βαριές και χωρίς ανάνηψη (δηλαδή θανάτωση υπό γενική αναισθησία). Η Επιτροπή θα καθορίσει τα κριτήρια για την ταξινόμηση των διαδικασιών, τα οποία θα πρέπει να εγκριθούν από ρυθμιστική επιτροπή. Τα εν λόγω κριτήρια ισχύουν για τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται όσον αφορά τη φροντίδα και την καλή μεταχείριση των ζώων και για την «επαναχρησιμοποίηση» ζώων σε δοκιμές, ισχύουν δε ορισμένοι περιορισμοί.

3.4.   Αδειοδότηση

3.4.1.   Τα πρόσωπα χρειάζονται αδειοδότηση για την επίβλεψη ή την εκτέλεση διαδικασιών, τη θανάτωση με μη βάναυση μέθοδο και την επίβλεψη του προσωπικού που φροντίζει τα ζώα. Οι εγκαταστάσεις χρειάζονται αδειοδότηση για την εκτροφή, την προμήθεια και τη χρήση ζώων σε διαδικασίες. Το εξουσιοδοτημένο προσωπικό είναι υπεύθυνο για τα έργα και ασχολείται με περιπτώσεις μη συμμόρφωσης. Κάθε εγκατάσταση πρέπει να διαθέτει ένα μόνιμο όργανο δεοντολογικού ελέγχου. Η αρμόδια αρχή που έχει διοριστεί από το κράτος δύναται να χορηγεί άδειες έργου για μια περίοδο όχι μεγαλύτερη των τεσσάρων ετών, βάσει διαφανούς δεοντολογικής αξιολόγησης, η οποία περιλαμβάνει την επιστημονική ή νομική αιτιολόγηση του έργου, την εφαρμογή των «τριών R» στον σχεδιασμό των έργων, τη δριμύτητα των χρησιμοποιούμενων διαδικασιών και μια ανάλυση βλάβης-οφέλους (δικαιολογείται η χρήση και η ταλαιπωρία των ζώων από την αναμενόμενη πρόοδο της επιστήμης που θα ωφελήσει τελικά τους ανθρώπους, τα ζώα ή το περιβάλλον;).

3.4.2.   Σε όλες τις αιτήσεις χορήγησης άδειας έργου είναι υποχρεωτικό να δημοσιεύονται μη τεχνικές περιλήψεις έργου. Τα κράτη μέλη δύνανται να αποφασίσουν να χρησιμοποιήσουν ένα σύστημα συνοπτικής πρότασης έργου (που επίσης περιλαμβάνει τέτοιες περιλήψεις) για κάθε έργο που περιλαμβάνει πρωτεύοντα πλην του ανθρώπου και χρησιμοποιεί αποκλειστικά διαδικασίες που χαρακτηρίζονται ως «ήπιες».

3.5.   Φροντίδα και επιθεώρηση

3.5.1.   Οι αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προστασία των σπονδυλωτών ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς (Συμβούλιο της Ευρώπης, Σειρά Ευρωπαϊκών Συνθηκών – αριθ. 123) σχετικά με τη στέγαση και τη φροντίδα των εργαστηριακών ζώων θα αποτελούν ως επί το πλείστον δεσμευτικές υποχρεώσεις. Όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να διαθέτουν κατάλληλες υποδομές με επαρκή αριθμό καταρτισμένων επιθεωρητών και κάθε εγκατάσταση θα επιθεωρείται τουλάχιστον 2 φορές ετησίως από την εθνική αρχή, τουλάχιστον μία εκ των οποίων θα γίνεται χωρίς προειδοποίηση, ενώ οι μεγαλύτερες εγκαταστάσεις θα επιθεωρούνται συχνότερα. Υπάρχει μία διάταξη που προβλέπει ότι η Επιτροπή μπορεί να προβεί σε ελέγχους των υποδομών και της διενέργειας των εθνικών επιθεωρήσεων. Επιπλέον, θα είναι υποχρεωτική η τήρηση λεπτομερών στοιχείων για την προέλευση, τη χρήση, τον επαναπατρισμό και τη διάθεση των ζώων, με πρόσθετες διατάξεις για τους σκύλους, τις γάτες και τα πρωτεύοντα εκτός του ανθρώπου.

3.6.   Εναλλακτικές μέθοδοι χωρίς χρήση ζώων

3.6.1.   Τα στοιχεία για τις μεθόδους δοκιμών που απαιτούνται από τον νόμο σε ένα κράτος μέλος θα γίνονται δεκτά από όλους για την αποφυγή περιττής επανάληψης διαδικασιών. Κάθε κράτος μέλος συνεισφέρει στην ανάπτυξη εναλλακτικών προσεγγίσεων που δεν περιλαμβάνει τη χρήση ζώων, πρέπει δε να διορίζει εθνικά εργαστήρια αναφοράς για την επικύρωση εναλλακτικών μεθόδων. Η Επιτροπή θα ορίσει τις προτεραιότητες εργασίας για αυτά τα εθνικά εργαστήρια αναφοράς σε συνεννόηση με τα κράτη μέλη και θα τα συντονίζει. Εάν υπάρχει μια μέθοδος δοκιμών που δεν περιλαμβάνει τη χρήση ζώων και μπορεί να χρησιμοποιηθεί αντί μιας διαδικασίας, τα κράτη μέλη έχουν ρητή υποχρέωση να διασφαλίζουν τη χρήση της εναλλακτικής αυτής μεθόδου. Τα κράτη μέλη οφείλουν επίσης να διασφαλίζουν ότι ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιούνται σε έργα μειώνεται στον ελάχιστο δυνατό, χωρίς να διακυβεύονται οι σκοποί του έργου.

4.   Γενικές παρατηρήσεις

4.1.   Παρότι συνεχίζεται η συγκέντρωση στοιχείων για τα πειράματα με ζώα, ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιούνται σε εργαστηριακές δοκιμές έχει αρχίσει να αυξάνεται προσφάτως και πλέον εκτιμάται ότι ανέρχεται σε τουλάχιστον 12 εκατομμύρια στην Ευρώπη. Πρέπει να σημειωθεί επίσης ότι στα στοιχεία αυτά δεν περιλαμβάνονται τα «πλεονάζοντα» ζώα – ζώα που εκτρέφονται, αλλά δεν χρησιμοποιούνται και στη συνέχεια θανατώνονται, και ζώα που εκτρέφονται και θανατώνονται και των οποίων ο ιστός χρησιμοποιείται στη συνέχεια για δοκιμές (λεπτομέρειες σχετικά με τον αριθμό των χρησιμοποιούμενων ζώων που παραχωρούνται εκουσίως δημοσιεύονται στο έγγραφο της Επιτροπής: Πέμπτη έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τα στατιστικά στοιχεία για τον αριθμό των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 5.11.2007. Παραδείγματος χάρη τα τρωκτικά και τα κουνέλια αποτελούν το 77,5 %, τα πτηνά το 5,4 % και τα πρωτεύοντα θηλαστικά το 0,1 % του συνόλου των χρησιμοποιούμενων ζώων). Η αύξηση αυτή οφείλεται εν μέρει στην τάση των ερευνητών να χρησιμοποιούν γενετικώς τροποποιημένα ζώα στα πειράματα, καθώς και στις νέες νομικές απαιτήσεις για τις δοκιμές – επί παραδείγματι ο κανονισμός REACH (5). Οι οργανώσεις για την καλή μεταχείριση των ζώων εκφράζουν ανησυχία σχετικά με τον συνολικό αντίκτυπο που θα έχει ο κανονισμός REACH όσον αφορά τις δοκιμές σε ζώα, αποτέλεσμα του οποίου θα είναι η αύξηση του αριθμού των χρησιμοποιούμενων ζώων. Άλλοι φορείς, όπως επί παραδείγματι το WWF (http://www.wwf.org.uk/filelibrary/pdf/aniamltesting03.pdf - διατίθεται μόνον στα αγγλικά), επισημαίνουν τα σημαντικά πλεονεκτήματα του οφέλους για το περιβάλλον που θα προκύψει μακροπρόθεσμα για την πανίδα.

4.2.   Φορείς του τομέα της βιοϊατρικής έρευνας έχουν εγείρει μια σειρά ζητημάτων που χρήζουν διευκρίνισης σε σχέση με την προτεινόμενη οδηγία. Γενικά, η βασική ανησυχία φαίνεται πως είναι η αύξηση των διοικητικών διαδικασιών και της γραφειοκρατίας, μια πιθανή αποδυνάμωση του δικαιώματος προστασίας της εμπιστευτικότητας των ερευνών, καθώς και η παρεχόμενη δυνατότητα μεγαλύτερης πρόσβασης των ομάδων πίεσης στις πληροφορίες και στις διαδικασίες. Όσοι χρησιμοποιούν ζώα σε πειράματα συχνά εκφράζουν την απογοήτευσή τους για το γεγονός ότι η κοινή γνώμη και οι ομάδες πίεσης δεν αναγνωρίζουν το γεγονός ότι οι δοκιμές σε ζώα αποτελούν σε μεγάλο βαθμό την εσχάτη λύση, λόγω του κόστους τους και των ηθικών προβληματισμών. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο ερευνητικός κλάδος μπορεί, έως ένα βαθμό, να παρουσιάσει τα επιχειρήματά του για όλα τα ανωτέρω σημεία, αλλά φρονεί ότι τα ζητήματα αυτά έχουν ήδη ληφθεί πλήρως υπόψη κατά την κατάρτιση της οδηγίας.

4.3.   Θα έπρεπε να σημειωθεί ότι η αντικατάσταση των ζώων που χρησιμοποιούνται σε δοκιμές θα είναι τελικά εμπορικώς ωφέλιμη για τις εταιρείες. Δεδομένου ότι οι δοκιμές σε ζώα είναι ακριβές και χρονοβόρες, οι εναλλακτικές μέθοδοι θα παράσχουν μελλοντικές εμπορικές ευκαιρίες.

4.4.   Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η προτεινόμενη οδηγία δεν εκμεταλλεύεται πλήρως την ευκαιρία να αποτυπώσει την πρόοδο όσον αφορά τις εναλλακτικές μεθόδους που δεν περιλαμβάνουν τη χρήση ζώων. Δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει νομική βάση για να απαιτήσει την εναρμόνιση των αξιολογήσεων της έρευνας σε όλα τα κράτη μέλη, η ΕΟΚΕ διατηρεί αμφιβολίες σχετικά με το αν οι αρμόδιες αρχές κάθε κράτους μέλους θα είναι σε θέση να τηρούν και να εφαρμόζουν αποτελεσματικά μια βάση δεδομένων για τα εν εξελίξει πειράματα σε ζώα κατά την αδειοδότηση έργων και διαδικασιών. Η Επιτροπή θα πρέπει να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να διασφαλίσει ότι οι αρμόδιες για την αδειοδότηση εθνικές αρχές και τα εθνικά κέντρα επικύρωσης των εναλλακτικών μεθόδων έχουν πλήρη γνώση των δραστηριοτήτων των αντίστοιχων αρχών ή κέντρων και είναι σε θέση να αναπτύσσουν κοινές προσεγγίσεις, προκειμένου να αποτρέπεται η στρέβλωση της εσωτερικής αγοράς.

4.5.   Σε ορισμένα κράτη μέλη υπάρχει σημαντικό ενδιαφέρον και ευαισθησία από μέρους της κοινής γνώμης για το ζήτημα των δοκιμών στα ζώα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τασσόμενη υπέρ της ελαχιστοποίησης της ταλαιπωρίας των ζώων αποτυπώνει με ακρίβεια την επικρατούσα άποψη, ενώ ταυτοχρόνως δέχεται ότι κάποιες φορές οι δοκιμές στα ζώα είναι απαραίτητες για το γενικότερο καλό.

5.   Ειδικές παρατηρήσεις

5.1.   Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η προτεινόμενη οδηγία θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιούνται σε δοκιμές και στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης τους. Παρότι ο μακροπρόθεσμος στόχος θα έπρεπε να είναι η σημαντική μείωση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιούνται σε δοκιμές, η θέσπιση στόχων να μπορούσε να είναι αντιπαραγωγική και να οδηγήσει στο εξωτερικό τις διαδικασίες χρήσης που υπάγονται στη ρύθμιση. Ωστόσο, η Επιτροπή θα πρέπει να εξεύρει τρόπους ελέγχου του αριθμού των ζώων που υποβάλλονται σε δοκιμές και, εν ανάγκη, να αναθεωρήσει την προσέγγισή της. Αυτό συνεπάγεται νέες και κατά τομέα προσεγγίσεις όσον αφορά τη συλλογή στοιχείων και την παρακολούθησή τους, ορισμένες εκ των οποίων δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας.

5.2.   Η σημερινή δραστηριότητα της ΕΕ όσον αφορά την ανάπτυξη εναλλακτικών μεθόδων επικεντρώνεται στη ρυθμιστική τοξικολογία, η οποία καλύπτει κάτω του 10 % των δοκιμών που πραγματοποιούνται σήμερα σε ζώα. Θα ήταν ιδιαίτερα επιθυμητή μια πανευρωπαϊκή προσέγγιση της ανάπτυξης εναλλακτικών μεθόδων σε όλους τους τομείς της έρευνας που χρησιμοποιούν ζώα (άρθρα 44-47), αναγνωρίζοντας ότι ένα βασικό έργο θα ήταν η επίβλεψη του συντονισμού. Για τη σημαντική αύξηση της χρήσης εναλλακτικών μεθόδων θα χρειαστεί η καταβολή σημαντικών προσπαθειών από πολυεπιστημονικές ομάδες και από νομοθέτες, καθώς και η ενισχυμένη στήριξη του Ευρωπαϊκού Κέντρου Επικύρωσης Εναλλακτικών Μεθόδων (ECVAM), που συστάθηκε από την ΕΕ το 1991, όπως και άλλων ευρωπαϊκών και εθνικών κέντρων. Ο ρόλος του ECVAM θα πρέπει να επεκταθεί πέραν της υποστήριξης της έρευνας και να αποκτήσει κεντρικό συντονιστικό χαρακτήρα στην προώθηση της γενικευμένης χρήσης εναλλακτικών μεθόδων. Επιπροσθέτως, η ΕΟΚΕ συνιστά τη συγκρότηση ενός κέντρου αριστείας της ΕΕ, που θα δώσει προτεραιότητα στην ανάπτυξη μεθόδων που εφαρμόζουν τη μέθοδο των «τριών R» στο σύνολο των τρεχουσών χρήσεων των ζώων, περιλαμβανόμενης και της βασικής ιατρικής έρευνας. Η εντολή αυτή θα ήταν πολύ περισσότερο διευρυμένη από εκείνη που έχει σήμερα το ECVAM.

5.3.   Ο κανονισμός REACH αποτελεί σημαντική πρόκληση τόσο για τη βιομηχανία όσο και για τις ρυθμιστικές αρχές, σε ό,τι αφορά την τήρηση του χρονοδιαγράμματος. Αποτελεί επίσης μια ευκαιρία χάραξης προοδευτικών στρατηγικών για τις δοκιμές, που θα οδηγούν όχι μόνο στην ανάπτυξη εναλλακτικών μεθόδων και στη μείωση της ταλαιπωρίας των ζώων, αλλά και στη βελτίωση των δεδομένων και τη μείωση του κόστους για τη βιομηχανία, χάρη σε πιο αποδοτικές μεθόδους. Διάφοροι συγγραφείς έχουν περιγράψει προσεγγίσεις κλιμακωτών δοκιμών, βάσει του έργου του ECVAM, οι οποίες θα έπρεπε να ληφθούν υπόψη. Τέτοιου είδους προσεγγίσεις εφαρμόζονται ήδη, ιδίως στη Βόρεια Αμερική.

5.4.   Η ΕΟΚΕ δέχεται την επικρατούσα επιστημονική άποψη ότι οι δοκιμές σε ζώα έχουν συνεισφέρει σημαντικά στην επιστημονική έρευνα και ότι θα συνεχίσουν να συνεισφέρουν σε αυτήν και μελλοντικά. Ωστόσο, η ευρύτερη επιστημονική κοινότητα που ασχολείται με τις δοκιμές σε ζώα πρέπει επίσης να είναι σε θέση να αποδεχτεί τους περιορισμούς των σημερινών προσεγγίσεων και την ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη όλες οι μέθοδοι κατά τον έλεγχο της λογικής βάσης κάθε πειράματος. Τα ερευνητικά προγράμματα όπου οι δοκιμές σε ζώα θεωρούνται αμφίβολης αξίας θα πρέπει να αποτελέσουν προτεραιότητα για την ανάπτυξη εναλλακτικών μεθόδων. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την επικείμενη αναδρομική εκτίμηση των οφελών των διαδικασιών κατά τις οποίες χρησιμοποιούνται ζώα και πιστεύει ότι, αν εφαρμοστεί σε όλες τις διαδικασίες, μπορεί να αποφευχθεί η περιττή χρήση ζώων και να ληφθεί υπόψη η ανησυχία ορισμένων φορέων ως προς την αξία ορισμένων διαδικασιών κατά τις οποίες χρησιμοποιούνται ζώα.

5.5.   Η ΕΟΚΕ επικροτεί την επικείμενη ταξινόμηση βάσει του βαθμού ταλαιπωρίας κατά τα πειράματα. Στο πλαίσιο των προσπαθειών εξεύρεσης μη βάναυσων εναλλακτικών μεθόδων θα έπρεπε να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα «βαριά» πειράματα. Οι μέθοδοι που ενδέχεται να προκαλούν έντονο πόνο, ταλαιπωρία ή φόβο πρέπει να εφαρμόζονται μόνον όταν δεν υφίστανται εναλλακτικές και αποτελεσματικές ερευνητικές μέθοδοι για τη διερεύνηση συγκεκριμένων ασθενειών που πλήττουν σημαντικά την ανθρώπινη υγεία.

5.6.   Σύμφωνα με την οδηγία, κάθε κράτος μέλος οφείλει να στηρίξει την ανάπτυξη και τη χρήση διαδικασιών και προσεγγίσεων που θα προωθούν τη μέθοδο των «τριών R», με στόχο τη μείωση της ταλαιπωρίας των ζώων. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί εν μέρει μέσω του βελτιωμένου σχεδιασμού των πειραμάτων, της αποφυγής των περιττών επαναλήψεων και της μη πραγματοποίησης αδικαιολόγητα εκτεταμένων διερευνητικών μελετών. Πρέπει να στηριχθούν μέθοδοι ικανές να μειώσουν, να βελτιώσουν και τελικά να αντικαταστήσουν τις δοκιμές σε ζώα, στο πλαίσιο ολοκληρωμένων στρατηγικών για τις δοκιμές, όπως δοκιμές in vitro, ποσοτικές σχέσεις δομής-δραστικότητας (QSAR), συστήματα εμπειρογνωμόνων, κατάρτιση μοντέλων μέσω υπολογιστών και στατιστικές μέθοδοι. Τα κράτη μέλη θα έπρεπε να έχουν την υποχρέωση να διορίζουν έναν φορέα αναφοράς σχετικά με αυτού του είδους τις πρωτοβουλίες, προκειμένου να διασφαλισθεί η ανάπτυξη και εφαρμογή εναλλακτικών μεθόδων.

5.7.   Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τη θέση που εκφράζεται στην οδηγία όσον αφορά τη σχεδόν πλήρη απαγόρευση της χρήσης ανθρωποειδών πιθήκων.

5.8.   Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι τα πλην του ανθρώπου πρωτεύοντα θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένα ερευνητικά πλαίσια, αλλά πιστεύει ότι η εξάλειψη κάθε χρήσης πρωτευόντων θα πρέπει να αποτελέσει μακροπρόθεσμο στόχο, εφόσον εξευρεθούν επαρκείς εναλλακτικές μέθοδοι. Εν τω μεταξύ, η οδηγία θα πρέπει να ορίζει ότι τα πλην του ανθρώπου πρωτεύοντα δύνανται να χρησιμοποιούνται σε δοκιμές σε ζώα μόνο εάν έχουν γεννηθεί από πρωτεύοντα που έχουν εκτραφεί σε συνθήκες αιχμαλωσίας· οι αρμόδιες αρχές θα έχουν τη δυνατότητα να εγκρίνουν εξαιρέσεις βάση επιστημονικών επιχειρημάτων (άρθρο 10). Λαμβανομένης υπόψη της αβεβαιότητας και του ανεπαρκούς αριθμού δεύτερων γενεών πρωτευόντων πλην του ανθρώπου, η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να διενεργήσει μια αξιολόγηση της καλής διαβίωσης των ζώων και μια μελέτη σκοπιμότητας για την εφαρμογή των απαιτήσεων αυτών πέντε χρόνια μετά την έναρξη ισχύος της οδηγίας.

5.9.   Προς το παρόν, η οδηγία ορίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν τα ελάχιστα πρότυπα για τη φροντίδα και τη στέγαση που ορίζονται στο παράρτημα IV και η Επιτροπή δύναται να προσαρμόσει τα πρότυπα στην τεχνική και επιστημονική πρόοδο, σύμφωνα με την προτεινόμενη διαδικασία της επιτροπής, καθώς και να τα καταστήσει δεσμευτικά (άρθρο 32). Το άρθρο 95 της Συνθήκης ως νομική βάση για την προτεινόμενη οδηγία προβλέπει πολύ αυστηρές διαδικασίες βάσει των οποίων τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόσουν υψηλότερα πρότυπα. Για να εξαλειφθεί η αβεβαιότητα, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να συμπεριληφθεί μια σαφής δήλωση στο άρθρο 32, η οποία θα επιβεβαιώνει ότι η οδηγία δεν περιορίζει το δικαίωμα των κρατών μελών να εφαρμόζουν ή να εγκρίνουν αυστηρότερα μέτρα για τη φροντίδα και τη στέγαση των εργαστηριακών ζώων.

5.10.   Επί του παρόντος, η οδηγία ορίζει ότι η απόφαση αδειοδότησης ενός έργου λαμβάνεται και κοινοποιείται στην εγκατάσταση πειραματισμού το αργότερο εντός 30 ημερών από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης. Εάν το κράτος μέλος δεν λάβει απόφαση εντός αυτής της περιόδου, θεωρείται ότι η άδεια έχει χορηγηθεί, εφόσον το σχετικό έργο περιλαμβάνει μόνο διαδικασίες που χαρακτηρίζονται «έως ήπιες» και εφόσον δεν χρησιμοποιούνται πρωτεύοντα πλην του ανθρώπου (άρθρο 43). Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η διάταξη αυτή δεν δικαιολογείται και δεν θα έπρεπε να ισχύει εάν η δεοντολογική αξιολόγηση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας αδειοδότησης του έργου.

Βρυξέλλες, 13 Μαΐου 2009.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI


(1)  ΕΕ C 340 της 10ης Νοεμβρίου 1997.

(2)  ΕΕ L 358 της 18ης Δεκεμβρίου 1986.

(3)  ΕΕ C 28 της 3.2.2006, σ. 25, ΕΕ C 151 της 17.6.2008, σ.13, ΕΕ C 161 της 13.7.2007, σ. 54, ΕΕ C 324 της 30.12.2006, σ. 18, πρόσθετη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ 879/2009 (NAT/431) που υιοθετήθηκε στις 13 Μαΐου 2009.

(4)  ΕΕ L 262 της 27ης Σεπτεμβρίου 1976, ΕΕ L 66 της 11ης Μαρτίου 2003.

(5)  ΕΕ L 396 της 30ής Δεκεμβρίου 2006.


Top