EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 52016AE3274

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος “Ορίζοντας 2020”» (διερευνητική γνωμοδότηση)

OJ C 34, 2.2.2017, p. 66–72 (BG, ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, HR, IT, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SL, FI, SV)

2.2.2017   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 34/66


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος “Ορίζοντας 2020”»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2017/C 034/10)

Εισηγητής:

Ulrich SAMM

Αίτηση γνωμοδότησης

Σλοβακική Προεδρία του Συμβουλίου, 14.3.2016

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

 

Διερευνητική γνωμοδότηση

Αρμόδιο ειδικευμένο τμήμα

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το ειδικευμένο τμήμα

4.10.2016

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

20.10.2016

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

520

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

180/0/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» ως ένα ισχυρό και επιτυχημένο πρόγραμμα που συνδυάζει την αριστεία, κοινές υποδομές έρευνας, συνεργασία σε διασυνοριακό επίπεδο, καθώς και συνέργειες μεταξύ της πανεπιστημιακής κοινότητας, της βιομηχανίας, ΜΜΕ και ερευνητικών οργανισμών.

1.2.

Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» αποτελεί βασικό μέσο πολιτικής για την υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και του στόχου της «να συμβάλει στη βιώσιμη ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας και της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, ενισχύοντας την ικανότητα των κρατών μελών και της Ένωσης για καινοτομία, προκειμένου να ανταποκριθούν στις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή κοινωνία».

1.3.

Η ΕΟΚΕ, ως εκ τούτου, με βάση το πνεύμα της Επιτροπής Βιομηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ITRE), ζητεί να επανέλθουν 2,2 δισεκατ. ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ) στο πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ «Ορίζοντας 2020».

1.4.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η καινοτομία έχει μεγαλύτερη βαρύτητα στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Η καινοτομία αποτελεί κλειδί για την οικονομική ανάπτυξη. Το νεοεισαχθέν μέσο για τις ΜΜΕ συνιστά θετικό παράδειγμα αποτελεσματικής διαδικασίας υποβολής αίτησης, επιλογής και παρακολούθησης.

1.5.

Η χρηματοδότηση της βασικής έρευνας είναι εξαιρετικά επιτυχής. Οι επιχορηγήσεις του ΕΣΕ, ειδικότερα, χαίρουν μεγάλης εκτίμησης, καθώς θεωρούνται βραβεία υψηλού επιπέδου για μεμονωμένους ερευνητές και λειτουργούν ως πανευρωπαϊκός δείκτης αναφοράς.

1.6.

Η ΕΟΚΕ ανησυχεί για το γεγονός ότι η χρηματοδότηση για την έρευνα στην προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις» έχει μειωθεί σημαντικά. Πολλές βασικές επιτυχίες ερευνητικής συνεργασίας σε επίπεδο ΕΕ από το 6ο και το 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο τερματίστηκαν με το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Η συνεργατική έρευνα θα πρέπει και πάλι να λειτουργεί ως απαραίτητο στοιχείο στην αλυσίδα έρευνας και καινοτομίας.

1.7.

Η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση για προσεκτική αξιολόγηση ώστε να βρεθεί μια εύλογη ισορροπία μεταξύ των τριών πυλώνων της χρηματοδότησης, δηλαδή την επιστήμη αριστείας, τη βιομηχανική υπεροχή και τις κοινωνιακές προκλήσεις. Η αξιολόγηση αυτή πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις διαφορές τους όσον αφορά τον αντίκτυπο, τον χρόνο παράδοσης, τα αποτελέσματα μόχλευσης και, ιδίως, τις ειδικές προστιθέμενες αξίες τους για την ΕΕ.

1.8.

Η ΕΕ πρέπει να παρέχει καλά ισορροπημένη υποστήριξη σε όλη την αλυσίδα έρευνας και καινοτομίας, από τη βασική έρευνα ως την έρευνα με γνώμονα το προϊόν.

1.9.

Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης ότι οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες πρέπει να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάλυση και την πρόβλεψη των κοινωνιακών εξελίξεων που προκαλούνται από μεταβολές στις συνθήκες εργασίας και διαβίωσης λόγω της δημογραφικής αλλαγής, της παγκοσμιοποίησης, της κλιματικής αλλαγής, των αναδυόμενων τεχνολογιών, της ψηφιοποίησης και της εκπαίδευσης για νέες υψηλής ποιότητας θέσεις εργασίας.

1.10.

Η ΕΟΚΕ παρακολουθεί με μεγάλο ενδιαφέρον τις επιδόσεις του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΤ) και τις συστάσεις που εξέδωσε το Ελεγκτικό Συνέδριο. Προσδοκούμε ότι η ενδιάμεση αξιολόγηση θα οδηγήσει σε ουσιαστικές βελτιώσεις στο ΕΙΤ.

1.11.

Η ίδρυση ενός νέου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (EIC), όπως προτείνεται από την Επιτροπή, το οποίο υποτίθεται ότι θα απευθύνεται άμεσα στους επιχειρηματίες/καινοτόμους, θα μπορούσε να καταστεί πόλος για την ευθυγράμμιση των μέσων χρηματοδότησης της καινοτομίας, αποτελώντας έτσι αποτελεσματικό τρόπο γεφύρωσης του χάσματος καινοτομίας.

1.12.

Η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά, κατά τη θέσπιση ενός νέου μέσου χρηματοδότησης, τη διεξοδική αναθεώρηση των άλλων μέσων με στόχο τη μείωση του αριθμού τους και την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη εναρμόνισή τους.

1.13.

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει το γεγονός ότι η παροχή χρηματοδότησης για την κινητικότητα και πρόσβαση, παράλληλα με τη στήριξη των ερευνητών στον τομέα των διασυνοριακών υποδομών, αποτελεί βασικό περιουσιακό στοιχείο του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, το οποίο θα πρέπει να υποστηριχθεί αποτελεσματικότερα.

1.14.

Η ΕΟΚΕ ανησυχεί ιδιαίτερα για τις μεγάλες διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την εθνική χρηματοδότηση για την έρευνα και καινοτομία. Αυτές οδήγησαν σε μεγάλες διαφορές που καταγράφονται στις εγκρίσεις των αιτήσεων χρηματοδότησης από την ΕΕ.

1.15.

Η ΕΟΚΕ συνιστά να αναθεωρηθούν όλα τα μέσα ώστε να επέλθουν βελτιώσεις οι οποίες ενδέχεται να συμβάλουν στο να ξεπεραστούν οι εν λόγω ανισότητες. Για τον σκοπό αυτό, η συνεργατική έρευνα με τη συμμετοχή αρκετών κρατών μελών θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, όπως και τα νέα μέτρα για την εξάπλωση της αριστείας και τη διεύρυνση της συμμετοχής (Spreading Excellence and Widening Participation).

1.16.

Η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση να ενισχυθεί η εθνική χρηματοδότηση έρευνας και καινοτομίας, θα ήθελε δε να τονίσει στα κράτη μέλη ότι η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση έρευνας και καινοτομίας δεν μπορεί να υποκαθιστά τις εθνικές προσπάθειες.

1.17.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 27ης Μαΐου 2016 τονίζοντας ότι, σύμφωνα με το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε να μην επεκτείνεται περαιτέρω η οικονομική ενίσχυση βάσει δανείων σε βάρος της χρηματοδότησης έρευνας και καινοτομίας βάσει επιχορηγήσεων.

1.18.

Θα πρέπει να επιτευχθούν λογικά ποσοστά επιτυχίας έτσι ώστε να αποφεύγεται η σπατάλη πόρων και η πρόκληση απογοήτευσης στους καλύτερους συμμετέχοντες από τη βιομηχανία και τα πανεπιστήμια. Υπάρχουν διαθέσιμα ποικίλα αντισταθμιστικά μέτρα, η δε Επιτροπή θα πρέπει να τα εφαρμόσει αμέσως για το υπόλοιπο της περιόδου του προγράμματος «Ορίζοντας 2020».

1.19.

Η ανάγκη περαιτέρω απλοποίησης των διαδικασιών του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» εξακολουθεί να αποτελεί μείζον θέμα. Αναγνωρίζουμε τις επιτυχείς προσπάθειες της Επιτροπής να καταστήσει τις εφαρμογές ευχερέστερες. Αντιθέτως, το στάδιο εκτέλεσης του έργου μπορεί πλέον να περιλαμβάνει επιπλέον επιβαρύνσεις. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να αποδεχθεί, στο μέτρο του δυνατού, την αρχή ότι η συμμόρφωση με τους εθνικούς κανόνες αποτελεί το βασικό κριτήριο, εφόσον οι κανόνες αυτοί πληρούν τα συμφωνηθέντα πρότυπα.

1.20.

Η ενδιάμεση αξιολόγηση θα πρέπει να αναλύει τον τρόπο με τον οποίο το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» συμβάλλει ποιοτικά στην επίτευξη των στόχων της προώθησης της επιστήμης αριστείας, της αντιμετώπισης των επειγουσών κοινωνιακών προκλήσεων και της υποστήριξης της βιομηχανικής υπεροχής προς ενίσχυση της οικονομικής και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης που δημιουργεί πραγματικές θέσεις εργασίας στην Ευρώπη, αντί να επικεντρώνεται υπερβολικά σε ποσοτικά μέτρα όπως η καταμέτρηση των δημοσιεύσεων, των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και της απόδοσης των επενδύσεων, όπως έγινε με την αξιολόγηση του 7ου προγράμματος-πλαισίου (7ο ΠΠ). Συνιστά επίσης τη θέσπιση συμβατών δεικτών τόσο για τις επενδύσεις στην έρευνα όσο και στην καινοτομία στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων και του ΕΤΣΕ.

2.   Εισαγωγή

2.1.

Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» —το πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία (2014-2020)— ξεκίνησε το 2014 με σκοπό την ενίσχυση της επιστημονικής αριστείας, την αντιμετώπιση των μεγάλων προκλήσεων για την κοινωνία στην Ευρώπη και την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης. Ακολούθησε το 7ο ΠΠ έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (2007-2013). Η δομή του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» διαφέρει σημαντικά από το 7ο ΠΠ, καθότι πλέον το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τεχνολογίας (ΕΙΤ) και τμήματα του πρώην προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (ΠΑΚ). Όπως γίνεται φανερό τόσο από αυτή τη νέα δομή, όσο και από το όνομα, η καινοτομία έχει πολύ σημαντικότερη θέση στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» σε σχέση με τον προκάτοχό του.

2.2.

Η ΕΟΚΕ έχει παράσχει λεπτομερή ανάλυση της πρότασης για τους κανονισμούς του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» σε γνωμοδότησή της που χρονολογείται από τον Μάρτιο του 2012 (1).

2.3.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», το οποίο συνιστά ένα ισχυρό και επιτυχημένο πρόγραμμα που, με έμφαση στην αριστεία, συνενώνει ερευνητικές υποδομές και, κυρίως, ερευνητές από διαφορετικά κράτη μέλη της ΕΕ, από συνδεδεμένες χώρες και από ολόκληρο τον κόσμο, παράγοντας σημαντικά αποτελέσματα καθώς και συνέργειες μεταξύ της πανεπιστημιακής κοινότητας, της βιομηχανίας, των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων και διαφόρων ερευνητικών οργανισμών. Είναι το μεγαλύτερο παγκοσμίως πρόγραμμα δημόσιας χρηματοδότησης για την έρευνα και την καινοτομία και ένα ισχυρό μήνυμα ότι η ΕΕ επενδύει στο μέλλον της.

2.4.

Πάνω από το 90 % του προϋπολογισμού του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» αφορά τους ακόλουθους τρεις κύριους πυλώνες του:

1.

Επιστήμη αριστείας με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ), τις μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες (FET), την κινητικότητα των ερευνητών (MSCA) και τις ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές (24,4 δισεκατ. ευρώ).

2.

Βιομηχανική υπεροχή, η οποία εστιάζει στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας σε έξι υποπρογράμματα με ιδιαίτερη έμφαση στη χρηματοδότηση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (17 δισεκατ. ευρώ).

3.

Κοινωνιακές προκλήσεις, με επτά υποπρογράμματα (29,7 δισεκατ. ευρώ).

2.5.

Το πρόγραμμα εγκρίθηκε από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με συνολικό προϋπολογισμό άνω των 70 δισεκατ. ευρώ (σχεδόν 80 δισεκατ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές) χρηματοδότησης σε διάστημα επτά ετών. Ο προϋπολογισμός του προγράμματος μειώθηκε κατά 2,2 δισεκατ. ευρώ το 2015, έτσι ώστε τα κονδύλια αυτά να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για το ΕΤΣΕ.

2.6.

Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» έχει πολύπλευρο ρόλο στη στρατηγική της ΕΕ. Είναι το μέσο υλοποίησης της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Ένωση καινοτομίας» της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», που αποσκοπεί στη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης σε παγκόσμια κλίμακα. Έχει τις ρίζες του, ωστόσο, στη Συνθήκη της Λισαβόνας, και ιδίως στα άρθρα 179 κ.ε., με τα οποία τίθεται ο στόχος της επίτευξης ενός Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και επιφορτίζεται η ΕΕ «με την εφαρμογή προγραμμάτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης, με προώθηση της συνεργασίας με τις επιχειρήσεις, τα ερευνητικά κέντρα και τα πανεπιστήμια, καθώς και της συνεργασίας μεταξύ των φορέων αυτών».

2.7.

Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» καθιερώθηκε σε περιόδους σοβαρών οικονομικών προκλήσεων και ανεργίας των νέων στην Ευρώπη και, κατά συνέπεια, δίνει πολύ μεγαλύτερη έμφαση στην καινοτομία από ό,τι σε προηγούμενα ερευνητικά προγράμματα της ΕΕ. Η καινοτομία γίνεται γενικά κατανοητή σε αυτό το πλαίσιο ως η εμπορική εισαγωγή νέων ή σημαντικά βελτιωμένων προϊόντων και υπηρεσιών.

2.8.

Στο πλαίσιο αυτό, το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», με την εστίασή του στην οικονομική ανάπτυξη, έχει δημιουργήσει επίσης ένα νέο μέσο για τις ΜΜΕ το οποίο έχει σχεδιαστεί ειδικά για να βοηθά μεμονωμένες ΜΜΕ να είναι περισσότερο καινοτόμες. Στόχος του είναι το 20 % της χρηματοδότησης στους πυλώνες 2 και 3 να απορροφηθεί από ΜΜΕ, ενώ δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στα χρηματοοικονομικά μέσα.

3.   Από την έρευνα στην καινοτομία

3.1.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την επιτυχία του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και χαιρετίζει τη μετατόπιση του κέντρου βάρους προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης της καινοτομίας για την ανάπτυξη της οικονομίας. Θα ήθελε, ωστόσο, να επισημάνει και ορισμένους κινδύνους όσον αφορά την αλυσίδα έρευνας και καινοτομίας, οι οποίοι θεωρεί ότι θα μπορούσαν να απειλήσουν την εν λόγω επιτυχία.

3.2.

Η ΕΕ πρέπει να εξετάσει ολόκληρη την αλυσίδα έρευνας και καινοτομίας, από τη βασική έρευνα ως την έρευνα με γνώμονα το προϊόν. Μόνο με καλά ισορροπημένη υποστήριξη προς την αλυσίδα αυτή θα διασφαλιστεί ότι η γενιά της τεχνογνωσίας θα επιτύχει την εφαρμογή αυτής της τεχνογνωσίας και, τελικά, θα αποκομίσει κοινωνιακά και οικονομικά οφέλη. Η ΕΟΚΕ ζητά να γίνει προσεκτική αξιολόγηση έτσι ώστε να βρεθεί εύλογη ισορροπία μεταξύ των τριών πυλώνων χρηματοδότησης (επιστήμη αριστείας, βιομηχανική υπεροχή και κοινωνιακές προκλήσεις), λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορές τους όσον αφορά τον αντίκτυπο, τον χρόνο παράδοσης, τα αποτελέσματα μόχλευσης και, ιδίως, την ειδική προστιθέμενη αξία τους για την ΕΕ.

3.3.

Η βασική έρευνα στην Ευρώπη είναι εξαιρετικά επιτυχημένη. Η χρηματοδότηση εκ των κάτω προς τα άνω από τις μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες (FET), την κινητικότητα των ερευνητών (MSCA) και το ΕΣΕ θα πρέπει οπωσδήποτε να διατηρηθεί σε υψηλό επίπεδο. Οι επιχορηγήσεις του ΕΣΕ, ειδικότερα, χαίρουν μεγάλης εκτίμησης, καθώς θεωρούνται βραβεία υψηλού επιπέδου για μεμονωμένους ερευνητές και λειτουργούν ως πανευρωπαϊκός δείκτης αναφοράς.

3.4.

Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η σύγχρονη έρευνα διεξάγεται σε μεγάλο βαθμό με βάση τη συνεργασία. Ως εκ τούτου, ανεξάρτητα από τη σημασία της υποστήριξης μεμονωμένων ερευνητών, εκφράζουμε τη λύπη μας για το γεγονός ότι η χρηματοδότηση για τη συλλογική βασική έρευνα έχει μειωθεί σημαντικά στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020».

3.5.

Η βασική έρευνα με μεγάλο χρόνο απόδοσης πριν την επίτευξη της καινοτομίας, η οποία έχει ως κύριο κίνητρο τις κοινωνιακές προκλήσεις, δεν καλύπτεται κατά το μεγαλύτερο μέρος της από το ΕΣΕ. Αυτό το είδος συνεργατικής έρευνας είχε μεγάλη επιτυχία σε προηγούμενα προγράμματα-πλαίσια, όμως με το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» έχασε μεγάλο μέρος της σημασίας του. Ο πυλώνας «Κοινωνιακές προκλήσεις» μειώθηκε κατά 3,5 % για να χρηματοδοτηθεί το ΕΤΣΕ, ενώ η συνεργατική έρευνα στα χαμηλότερα επίπεδα τεχνολογικής ετοιμότητας (TRL) 1-5 έχασε έδαφος σε σχέση με υψηλότερα TRL. Αυτό το γεγονός είχε ως αποτέλεσμα πολλά πανεπιστήμια και ερευνητικοί οργανισμοί να εγκαταλείψουν την έρευνα στις κοινωνιακές προκλήσεις, με αποτέλεσμα η αλληλεπίδραση μεταξύ της βιομηχανίας και της πανεπιστημιακής κοινότητας να μειωθεί αντί να ενισχυθεί. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αντιμετωπίσει αυτή την ανησυχητική εξέλιξη. Είναι ζωτικής σημασίας να αποκατασταθεί η χρηματοδότηση για την προτεραιότητα «Κοινωνιακές προκλήσεις» και η έρευνα στα TRL 1-5 να καταλάβει πιο περίοπτη θέση στις κοινωνιακές προκλήσεις του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» ώστε να καλύπτεται ολόκληρος ο κύκλος έρευνας και καινοτομίας. Στο πλαίσιο αυτό, εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικό να έρχεται η Επιτροπή σε επαφή με τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά τον καθορισμό των λεπτομερειών ως προς τη μορφή της προτεραιότητας «Κοινωνιακές προκλήσεις» σε επίπεδο προγράμματος εργασίας.

3.6.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η καινοτομία έχει μεγαλύτερη βαρύτητα στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Η καινοτομία αποτελεί κλειδί για την οικονομική ανάπτυξη. Το νεοεισαχθέν μέσο για τις ΜΜΕ συνιστά θετικό παράδειγμα αποτελεσματικής διαδικασίας υποβολής αίτησης, επιλογής και παρακολούθησης. Η επιτυχία του μέσου αυτού πιστοποιείται από το γεγονός ότι έχει ήδη ξεπεραστεί ο αρχικός στόχος για μερίδιο 20 % του προϋπολογισμού για τις ΜΜΕ. Η αξιολόγηση θα πρέπει να αναλύει τον αντίκτυπο και την αποτελεσματικότητα του συγκεκριμένου μέσου σε σχέση με τους διαφορετικούς τύπους ΜΜΕ και τους λόγους τους να υποβάλλουν αίτηση ως μεμονωμένη επιχείρηση (όπως κάνουν οι περισσότερες από αυτές) ή ως κοινοπραξία (σε εθνικό επίπεδο ή σε επίπεδο ΕΕ). Θα πρέπει επίσης να ληφθεί μέριμνα προκειμένου να αναλύεται ο βαθμός στον οποίο η μείωση της εθνικής χρηματοδότησης για τις ΜΜΕ συσχετίζεται με τις αιτήσεις για χρηματοδότηση σε επίπεδο ΕΕ. Είναι επίσης ζητούμενο ζωτικής σημασίας η χρηματοδότηση των ΜΜΕ να παραμείνει ευπρόσιτη για τις ΜΜΕ σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και η χρηματοδότηση της ΕΕ να μη χρησιμοποιείται για να δικαιολογούνται περικοπές σε αυτή τη σημαντικότατη πηγή στήριξης σε τοπικό επίπεδο.

3.7.

H συμμετοχή της βιομηχανίας είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχία του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Είναι προφανές ότι το συνολικό ποσό της χρηματοδότησης από το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» για τις βιομηχανίες είναι λιγότερο σημαντικό σε σχέση με τις δαπάνες της βιομηχανίας στην έρευνα-ανάπτυξη. Τα κύρια οφέλη για τους εταίρους της βιομηχανίας αφορούν τη δημιουργία δικτύων και νέων συνδέσεων με πανεπιστήμια, ερευνητικούς οργανισμούς και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς, όπως οι πόλεις. Τα σχέδια της ΕΕ διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην παροχή κρίσιμης μάζας για την ανάπτυξη νέων προτύπων και τον εφοδιασμό της βιομηχανίας με νέα τεχνογνωσία, νέους πελάτες και αγορές και νέα ταλέντα. Αυτή η ευεργετική επίδραση για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» δεν ισχύουν ακόμη δείκτες επιτυχίας, όπως ο αριθμός των νέων θέσεων εργασίας σε συνάρτηση με τον χρόνο παράδοσης για την καινοτομία και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

3.8.

Η ΕΟΚΕ παρακολουθεί με μεγάλο ενδιαφέρον τις επιδόσεις του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΤ). Η Ευρώπη χρειάζεται ισχυρή αλληλεπίδραση μεταξύ της βιομηχανίας, της έρευνας και της εκπαίδευσης, στοιχείο που αποτελεί τον κύριο σκοπό του ΕΙΤ. Σύμφωνα με την ειδική έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου (Απρίλιος 2016), ωστόσο, το ΕΙΤ αντιμετωπίζει πολυάριθμες σημαντικές προκλήσεις. Παρότι ορισμένες εξ αυτών έχουν ήδη αντιμετωπιστεί πρόσφατα, προσδοκούμε ότι η ενδιάμεση αξιολόγηση θα οδηγήσει σε σημαντικές συνολικές βελτιώσεις στο ΕΙΤ.

3.9.

Η Επιτροπή έχει εκκινήσει συζήτηση σχετικά με το πεδίο εφαρμογής και τη θέσπιση ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (EIC). Το EIC υποτίθεται ότι θα απευθύνεται άμεσα σε επιχειρηματίες και καινοτόμους. Θα μπορούσε να γίνει ένας ταχύτερος μηχανισμός για την ολοκλήρωση των τελικών διαδικασιών με στόχο τη γεφύρωση του χάσματος καινοτομίας. Το EIC θα μπορούσε να μετατραπεί σε πόλο στον οποίο θα ευθυγραμμίζονται τα χρηματοδοτικά μέσα που σχετίζονται με την κοινωνία. Αυτό απαιτεί βέβαια προσεκτικό συγχρονισμό και εναρμόνιση με όλα τα υπόλοιπα χρηματοδοτικά μέσα. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία αυτή και είναι έτοιμη να συμβάλει στην εν λόγω συζήτηση μόλις κατατεθούν συγκεκριμένες προτάσεις.

3.10.

Μία από τις βασικές προκλήσεις για τα επόμενα χρόνια είναι το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» να αναπτύξει πλήρως το δυναμικό του προς στήριξη της κοινωνικής καινοτομίας, η οποία είναι ιδιαίτερης σημασίας για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι, λόγω της φύσης τους, οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας έχουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο ως προς τούτο και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να μεριμνήσουν έτσι ώστε η πρόσβαση των επιχειρήσεων αυτών στη χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» να γίνεται επί ίσοις όροις με τους άλλους φορείς.

3.11.

Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης ότι οι κοινωνικές και οι ανθρωπιστικές επιστήμες έχουν ιδιαίτερη σημασία στην Ευρώπη. Η κοινωνία μας θα αλλάξει αναπόφευκτα λόγω της γήρανσης και της δημογραφικής αλλαγής, πράγμα που οδηγεί σε νέες ερευνητικές προτεραιότητες (2). Η κοινωνία θα υποστεί θεμελιώδεις αλλαγές καθ’ οδόν προς βιώσιμες συνθήκες. Οι αλλαγές στις οριακές συνθήκες που πηγάζουν από φαινόμενα όπως η παγκοσμιοποίηση, η κλιματική αλλαγή, η πρόσβαση στην ενέργεια και οι αναδυόμενες τεχνολογίες —κύριο μοχλό των οποίων αποτελεί η ψηφιοποίηση— θα επιταχύνουν τις κοινωνιακές αλλαγές. Η βελτίωση του εκπαιδευτικού μας συστήματος θα αποβεί καθοριστική για να εξασφαλιστεί ότι θα είμαστε έτοιμοι για το μέλλον, με τις κατάλληλες δεξιότητες για μελλοντικές θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας. Η αξιολόγηση του αντικτύπου όλων αυτών των εξελίξεων στην κοινωνία μας, συμπεριλαμβανομένων τυχόν προβλημάτων που ενδέχεται να προκύψουν από τις αλλαγές στις συνθήκες εργασίας και διαβίωσης, πρέπει να λάβει υψηλή προτεραιότητα και οι κοινωνικές επιστήμες να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο σε αυτήν.

4.   Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας και η προστιθέμενη αξία του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» για την ΕΕ

4.1.

Ένας από τους στόχους του «Προγράμματος-Πλαισίου για την Έρευνα και την Καινοτομία» (Ορίζοντας 2020) είναι η ολοκλήρωση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ). Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» θεωρείται επίσης μέσο πολιτικής για την εφαρμογή της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και των πρωτοβουλιών της «Ένωσης καινοτομίας». Βασικά στοιχεία για τον ΕΧΕ είναι η κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για τις υποδομές της έρευνας, τα συνεργατικά ερευνητικά έργα, η διασυνοριακή κινητικότητα των ερευνητών και ο συντονισμός των μεγάλων ερευνητικών προγραμμάτων στο πλαίσιο των δύσκολων περιοριστικών συνθηκών με δεδομένο ότι τα προγράμματα της ΕΕ πρέπει να λειτουργούν μέσα σε ένα περιβάλλον στο οποίο το μεγαλύτερο μέρος της δημόσιας χρηματοδότησης για την έρευνα και καινοτομία χορηγείται από τα κράτη μέλη.

4.2.

Μέχρι στιγμής, το Ευρωπαϊκό Στρατηγικό Φόρουμ για τις Υποδομές Έρευνας (ESFRI) λειτουργεί ως χρήσιμο μέσο συντονισμού όσον αφορά τον προσδιορισμό νέων ερευνητικών υποδομών πανευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Παρά το γεγονός ότι η δημιουργία μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεων έρευνας εξαρτάται κυρίως από την εθνική χρηματοδότηση, το ευρωπαϊκό επίπεδο είναι σημαντικό για τη στήριξη κοινοπραξιών, καθώς και για την παροχή πρόσβασης σε υποδομές για τους ερευνητές εντός των ευρωπαϊκών συνόρων. Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τις ανησυχίες των ερευνητικών κοινοτήτων σχετικά με την ανεπάρκεια της εν λόγω στήριξης και καλεί την Επιτροπή να την ενισχύσει σημαντικά, διασφαλίζοντας έτσι πρόσβαση εκ μέρους των ευρωπαίων ερευνητών σε εθνικές και ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις που αποτελούν βασικό περιουσιακό στοιχείο του ΕΧΕ.

4.3.

Σε γενικές γραμμές, η κινητικότητα εντός του ΕΧΕ είναι υψίστης σημασίας. Ζητούμε, συνεπώς, προγράμματα χρηματοδότησης όπως οι δράσεις «Marie Sklodowska Curie» να διατηρηθούν σε ικανοποιητικό επίπεδο.

4.4.

Χαιρετίζουμε την πρωτοβουλία Open to the World, με την προϋπόθεση ότι η επιστημονική ποιότητα παραμένει η βασική κινητήρια δύναμη για τη δραστηριότητα αυτή. Θα πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά οι πρώτες ενδείξεις σύμφωνα με τις οποίες η μείωση της συμμετοχής τρίτων χωρών επηρεάζει ακόμη και βιομηχανικές οικονομίες, π.χ. τις ΗΠΑ, προκειμένου να προσδιοριστούν οι αιτίες της ανησυχητικής αυτής εξέλιξης.

4.5.

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι η συνεργατική έρευνα με τουλάχιστον τρεις εταίρους από διαφορετικά κράτη μέλη πρέπει να παραμείνει η ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης της έρευνας. Τόσο η παροχή της δυνατότητας σε διαφορετικούς εκφραστές καινοτομίας και έρευνας να ενώσουν τις δυνάμεις τους για την αντιμετώπιση προκλήσεων στις οποίες δεν μπορεί να αντεπεξέλθει μία μόνο χώρα όσο και η δημιουργία συνεργειών στο πλαίσιο του ερευνητικού τοπίου της ΕΕ πρέπει να γίνονται σε επίπεδο ΕΕ και δημιουργούν σημαντική προστιθέμενη αξία για την ΕΕ.

4.6.

Η ΕΟΚΕ ανησυχεί σοβαρότατα για τις μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την εθνική χρηματοδότηση για την έρευνα και την καινοτομία. Αποτέλεσμα αυτού είναι η ύπαρξη μεγάλων διαφορών όσον αφορά την επιτυχία λήψης χρηματοδότησης από την ΕΕ. Παρατηρούμε με βαθιά ανησυχία ότι οι διαφορές αυτές στην πραγματικότητα διευρύνονται. Ειδικότερα, τα κράτη μέλη της ΕΕ των 13 δεν είχαν μεγάλη επιτυχία στη λήψη χρηματοδότησης στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Οι διαφορές στην εθνική χρηματοδότηση για την έρευνα και την καινοτομία είναι τεράστιες. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στις διαφορές του ΑΕΠ εντός της ΕΕ. Επιπλέον, τα ισχυρότερα κράτη μέλη δαπανούν επίσης πολύ περισσότερο σε σχετικούς όρους για την έρευνα και την καινοτομία από τα ασθενέστερα ομόλογά τους.

4.7.

Μπορεί σαφώς να υποστηριχθεί ότι η μη επίτευξη του στόχου του 3 % του ΑΕΠ για τη χρηματοδότηση σε έρευνα και καινοτομία (Λισαβόνα 2007) οφείλεται κυρίως στην έλλειψη εθνικής χρηματοδότησης σε αυτά τα πεδία. Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» συμβάλλει μόνο κατά μικρό μέρος σε αυτό. Η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση να ενισχυθεί η εθνική χρηματοδότηση για την έρευνα, θα ήθελε δε να τονίσει στα κράτη μέλη το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για την έρευνα δεν μπορεί να υποκαθιστά τις εθνικές προσπάθειες. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας σε ορισμένα κράτη μέλη να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι της διαρροής εγκεφάλων.

4.8.

Πρέπει να διεξαχθεί ανάλυση του μεγεθυνόμενου χάσματος μεταξύ των κρατών μελών προκειμένου να αξιολογηθούν τα αίτιά του. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τα νέα μέτρα υπό τον τίτλο «Spreading Excellence and Widening Participation» που ενδέχεται να συμβάλουν στη γεφύρωση του χάσματος. Άλλα μέτρα που θα πρέπει να εξεταστούν είναι η παροχή συμβουλών για υποστηρικτικές δομές για τους αιτούντες, ή η συμμετοχή των χωρών της ΕΕ των 13 ως κριτήριο ιεράρχησης μεταξύ εξίσου καλών έργων, εφόσον οι ανταγωνιζόμενοι αιτούντες πληρούν τα ίδια κριτήρια αριστείας. Συνιστούμε ιδιαιτέρως την ενίσχυση ενός ήδη υφιστάμενου μηχανισμού χρηματοδότησης, της συνεργατικής έρευνας, ο οποίος οικοδομεί γέφυρες μεταξύ ερευνητικών κοινοτήτων, συμβάλλοντας έτσι στην εξάλειψη των διαφορών.

4.9.

Οι δραστηριότητες ανοικτής επιστήμης (Open Science) υποστηρίζονται από την ΕΟΚΕ (3). Η χρήση της ανοιχτής πρόσβασης (Open Access) στις δημοσιεύσεις έχει σημειώσει πρόοδο, εξακολουθούν ωστόσο να υπάρχουν σοβαρά προβλήματα με μερικούς εκδότες· εμπόδιο που θα μπορούσε να ξεπεραστεί με συντονισμένες προσπάθειες της ΕΕ. Η ανάπτυξη των ανοικτών δεδομένων είναι ευπρόσδεκτη, εξακολουθεί όμως να απαιτείται διαδικασία εκ των κάτω προς τα άνω στο πλαίσιο των ερευνητικών κοινοτήτων για τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής της.

4.10.

Το ευρωπαϊκό υπολογιστικό νέφος της επιστήμης, όπως προτείνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα μπορούσε να προσφέρει στους ερευνητές της Ευρώπης ένα εικονικό περιβάλλον για την αποθήκευση, την ανταλλαγή και την εκ νέου χρήση των δεδομένων τους σε διεπιστημονικό και διακρατικό επίπεδο. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την εν λόγω πρωτοβουλία (4), και φρονεί ότι θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό στοιχείο για τα ανοικτά δεδομένα. Καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει δεόντως υπόψη τα διεθνή συστήματα υπολογιστικού νέφους σε συγκεκριμένες επιστημονικές κοινότητες που ήδη υφίστανται και λειτουργούν ορθά, καθώς και τις εθνικές δράσεις που αποσκοπούν στην επίτευξη του ίδιου στόχου.

5.   Μετάβαση σε αποδοτικές διαδικασίες

5.1.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προσθέσει ακόμη περισσότερες απλουστεύσεις στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Ειδικότερα, οι μικρότεροι παράγοντες προσελκύονται όταν διασφαλίζεται λιγότερη γραφειοκρατία, ευκολότεροι κανόνες και μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου.

5.2.

Το νεοεισαχθέν μέσο για τις ΜΜΕ συνιστά θετικό παράδειγμα αποτελεσματικής διαδικασίας υποβολής αίτησης, επιλογής και παρακολούθησης. Οι επιχειρήσεις έχουν εκφράσει θετικότατη άποψη για στοιχεία όπως το σύντομο χρονικό διάστημα για την ικανοποίηση αιτήσεων δανείων και η χρηματοδότηση ιδεών από τη βάση προς την κορυφή. Τα στοιχεία αυτά θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως βέλτιστη πρακτική για άλλα μέσα του προγράμματος.

5.3.

Πολλά μεγάλα επιτεύγματα έχουν ολοκληρωθεί όσον αφορά την απλοποίηση των κανόνων και εργαλείων, όπως η πολύ βελτιωμένη πύλη για συμμετέχοντες, θα πρέπει όμως ακόμη να επιλυθούν σημαντικά ζητήματα, διότι βλάπτουν σοβαρά την ελκυστικότητα του προγράμματος. Για παράδειγμα, η εσωτερική τιμολόγηση, όπως χρησιμοποιείται από την πλειονότητα της βιομηχανίας και των πανεπιστημιακών φορέων, έχει καταστεί σχεδόν αδύνατη, ενώ οι αυστηρότερες διατάξεις περί πλήρους αξιοποίησης των εγκαταστάσεων που χρησιμοποιούνται έχει επιφέρει περαιτέρω επιπλοκές. Η απροθυμία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επιστρέψει επιμέρους σημερινές μισθολογικές δαπάνες αντί για παρελθούσες τιμές της τελευταίας κλεισμένης οικονομικής χρήσης έχει εν μέρει αντιμετωπιστεί, ωστόσο αποτελεί επιπλέον διοικητική επιβάρυνση. Οι κανονισμοί του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» εξακολουθούν συχνά να απαιτούν παράλληλη τήρηση βιβλίων. Η μαζική διοικητική ειδημοσύνη που εξακολουθεί να απαιτείται από τους συμμετέχοντες προκειμένου να εφαρμόσουν τις εν λόγω πτυχές του προγράμματος καθιστά τη συμμετοχή ιδιαίτερα επαχθή για τις ΜΜΕ και αποθαρρύνει τους διεθνείς εταίρους.

5.4.

Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει κατά συνέπεια την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να απλοποιήσει περαιτέρω το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» και να σέβεται τους κανόνες συμμετοχής του που προβλέπουν «ευρύτερη αποδοχή των συνήθων πρακτικών κοστολόγησης των δικαιούχων». Συνιστά επίσης ότι κατά την εξέταση των μελλοντικών προγραμμάτων-πλαίσιο θα πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια ώστε να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος προς την κατεύθυνση αυτή, με την αποδοχή των συνήθων λογιστικών αρχών των συμμετεχόντων όπου είναι δυνατόν, εκκινώντας από την αρχή ότι η συμμόρφωση με τους εθνικούς κανόνες αποτελεί το βασικό κριτήριο, εφόσον οι κανόνες αυτοί πληρούν τα συμφωνηθέντα πρότυπα. Τα εν λόγω πρότυπα θα μπορούσαν να αναπτυχθούν και δοκιμαστούν σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

5.5.

Ενόψει του επόμενου προγράμματος-πλαισίου, η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να αποφευχθεί η δημιουργία περισσότερων μέσων και, αντίθετα, ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μειώσει δραστικά τον αριθμό των μέσων, καθώς επίσης και να επωφεληθεί από την αξιολόγηση της ΚΤΠ έτσι ώστε να τα περιορίσει στα πιο αποτελεσματικά.

5.6.

Η ΕΟΚΕ, ακολουθώντας τη σύσταση της Επιτροπής Βιομηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ζητεί να επανέλθουν 2,2 δισεκατ. ευρώ από το ΕΤΣΕ στο πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ «Ορίζοντας 2020», έτσι ώστε να αντισταθμιστούν οι σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις των περικοπών. Το ΕΤΣΕ επενδύει σε έργα που δεν μπορούν να θεωρηθούν αντιστάθμισμα για τα έργα εκείνα που δεν είναι πλέον δυνατόν να πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των έργων του ΕΤΣΕ δεν αφορούν ερευνητικές πτυχές, αλλά την εφαρμογή υφιστάμενων τεχνολογιών. Μολονότι και αυτό έχει βεβαίως αξία, δεν πρέπει να περιορίζει την πηγή νέων καινοτόμων τεχνολογιών για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης, την οποία μπορεί να προσφέρει το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020».

5.7.

Με το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», η κλασική συγχρηματοδότηση για έργα στα οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χορηγεί επιδοτήσεις σε συγκεκριμένα προγράμματα, συμβάλλοντας έτσι στο συνολικό κόστος, χάνει όλο και περισσότερο έδαφος προς όφελος των χρηματοοικονομικών μέσων. Η χρηματοδότηση της έρευνας μέσω δανείων, ωστόσο, είναι χρήσιμη τόσο για τη βιομηχανία όσο και για την πανεπιστημιακή κοινότητα μόνο στο τελικό άκρο της αλυσίδας της καινοτομίας και όχι στο πεδίο της επαναστατικής καινοτομίας. Επιπλέον, πολλοί σχετικοί παράγοντες δεν καλύπτονται από τα μέσα αυτά, δεδομένου ότι δημόσιοι ερευνητικοί οργανισμοί σε πολλά κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να λαμβάνουν δάνεια. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι τόσο το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» όσο και οι διάδοχοί του θα πρέπει να παραμείνουν επικεντρωμένοι κυρίως στη συγχρηματοδότηση.

5.8.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει συνεπώς τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 27ης Μαΐου 2016, τονίζοντας ότι, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα έτσι ώστε να μην επεκτείνεται περαιτέρω η οικονομική ενίσχυση βάσει δανείων σε βάρος της χρηματοδότησης σε έρευνα και καινοτομία βάσει επιχορηγήσεων. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία χρειάζεται πρόσβαση σε ρηξικέλευθες νέες τεχνολογίες που θα προέρχονται από έργα υψηλού κινδύνου, και αυτά δεν θα ανακαλυφθούν μέσω δανείων.

5.9.

Τα πρώτα χρόνια του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» τα ποσοστά επιτυχίας ήταν σε ορισμένες περιπτώσεις εξαιρετικά χαμηλά, της τάξης του 3 %. Σε γενικές γραμμές, τα ποσοστά επιτυχίας έχουν μεταβληθεί από 1 προς 5 στο 7ο ΠΠ σε 1 προς 8 στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Θα πρέπει να επιτευχθούν λογικά ποσοστά επιτυχίας ώστε να αποφευχθεί η σπατάλη πόρων, καθώς και η πρόκληση απογοήτευσης στους καλύτερους συμμετέχοντες από τη βιομηχανία και τα πανεπιστήμια. Όταν τα ποσοστά επιτυχίας είναι πολύ χαμηλότερα, οι δαπάνες που προκύπτουν από τις προσπάθειες υποβολής προτάσεων μπορεί να υπερβαίνουν τη χρηματοδότηση που παρέχεται. Υπάρχουν διαθέσιμα ποικίλα αντισταθμιστικά μέτρα (ακριβέστερα καθοριζόμενες επιπτώσεις, διαδικασίες σε δύο στάδια, επαγγελματίες σύμβουλοι, παραδείγματα βέλτιστων πρακτικών), η δε Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να τα εφαρμόσει αμέσως για το υπόλοιπο της περιόδου του προγράμματος «Ορίζοντας 2020».

5.10.

Η σφραγίδα αριστείας για εξαιρετικές εφαρμογές που δεν χρηματοδοτήθηκαν μπορεί να είναι ιδιαίτερα επωφελής για όσες ΜΜΕ ελπίζουν να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση από τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία. Το ερώτημα κατά πόσον οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν προβλήματα σε αυτές τις περιπτώσεις δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί.

5.11.

Η ΕΟΚΕ συνιστά η ενδιάμεση αξιολόγηση να αναλύει τον τρόπο με τον οποίο το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» συμβάλλει ποιοτικά στην επίτευξη των στόχων της προώθησης της επιστήμης αριστείας, της αντιμετώπισης των επειγουσών κοινωνιακών προκλήσεων και της υποστήριξης της βιομηχανικής υπεροχής προς ενίσχυση της οικονομικής και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης που δημιουργεί θέσεις εργασίας στην Ευρώπη, αντί να επικεντρώνεται υπερβολικά σε ποσοτικά μέτρα όπως η καταμέτρηση των δημοσιεύσεων, των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και της απόδοσης των επενδύσεων, όπως έγινε με την αξιολόγηση του 7ου ΠΠ. Συνιστά επίσης τη θέσπιση συμβατών δεικτών για τη στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων.

Βρυξέλλες, 20 Οκτωβρίου 2016.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Γιώργος ΝΤΑΣΗΣ


(1)  ΕΕ C 181 της 21.6.2012, σ. 111.

(2)  ΕΕ C 229 της 31.7.2012, σ. 13.

(3)  ΕΕ C 76 της 14.3. 2013, σ. 48.

(4)  Γνωμοδότηση με θέμα «Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για το υπολογιστικό νέφος — Ανάπτυξη μιας ανταγωνιστικής οικονομίας δεδομένων και γνώσης στην Ευρώπη» (TEN 592) (ΕΕ C 487 της 28.12.2016, σ. 86).


Top