EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 52005IE1250

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα: Η κινητικότητα των προσώπων στη διευρυμένη Ευρώπη και ο αντίκτυπός της στα μεταφορικά μέσα

OJ C 28, 3.2.2006, p. 47–52 (ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, IT, LV, LT, HU, NL, PL, PT, SK, SL, FI, SV)

3.2.2006   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 28/47


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα: «Η κινητικότητα των προσώπων στη διευρυμένη Ευρώπη και ο αντίκτυπός της στα μεταφορικά μέσα»

(2006/C 28/09)

Στις 10 Φεβρουαρίου 2005, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα: «Η κινητικότητα των προσώπων στη διευρυμένη Ευρώπη και ο αντίκτυπός της στα μεταφορικά μέσα».

Το ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 4 Οκτωβρίου 2005, με εισηγητή τον κ. LEVAUX.

Κατά την 421η σύνοδο ολομέλειάς της, της 26ης και 27ης Οκτωβρίου 2005 (συνεδρίαση της 26ης Οκτωβρίου 2005), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 74 ψήφους υπέρ και 4 αποχές.

1.   Αντικείμενο της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας

1.1

Έως το 2020-2030, η Ευρωπαϊκή Ένωση, που περιλαμβάνει σήμερα 25 κράτη μέλη, θα έχει ασφαλώς διευρυνθεί με την προσχώρηση νέων κρατών, αρχής γενομένης από τη Ρουμανία, την Τουρκία, τη Βουλγαρία, την Κροατία κ.ά. Χωρίς να προδικάζονται ενδεχόμενες επιπρόσθετες προσχωρήσεις, είναι πιθανό, από άποψη συνεργασίας και συναλλαγών, τα όρια επιρροής εγγύτητας της ΕΕ να επεκταθούν στα περιφερειακά κράτη, όπως η Ουκρανία, η Γεωργία και η Ρωσία.

1.2

Στον ευρύ αυτό εδαφικό χώρο, διάστασης μίας ηπείρου, ο οποίος θα εγγράφεται σε παραλληλόγραμμο 6.000 χιλιομέτρων από Ανατολή σε Δύση και 4.000 χιλιομέτρων από Βορρά σε Νότο, θα προκύψουν νέες ανάγκες επιβατικών μεταφορών, για να είναι δυνατή η ελεύθερη κυκλοφορία σε εφαρμογή των αρχών της ελευθερίας, για να αναπτυχθεί μια μορφή ευρωπαϊκής δημοκρατίας που προϋποθέτει τις πολιτιστικές ανταλλαγές και για να προωθηθεί η οικονομική ανάπτυξη.

1.3

Η ανάπτυξη των μέσων μεταφοράς που θα αντιστοιχούν στις πιθανές ανάγκες κινητικότητας κατά τις 2 ή 3 προσεχείς δεκαετίες πρέπει να προβλεφθεί σε συνάρτηση με το στόχο που ορίστηκε στη Διάσκεψη Κορυφής της Λισσαβώνας, το έτος 2000:

«Η Ένωση έχει τάξει σήμερα έναν νέο στρατηγικό στόχο για την επόμενη δεκαετία: να γίνει η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο, ικανή για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή.»

1.4

Έτσι, το σύνολο των προτάσεων για την ανάπτυξη των επιβατικών μεταφορών, μαζικών και ατομικών, θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη:

τις πλέον πρόσφατες μελέτες προοπτικών σχετικά με τις ποσοτικές και ποιοτικές ανάγκες μετακίνησης προσώπων με προοπτική το 2020-2030·

την πιο ενεργό συμπεριφορά των ευρωπαίων πολιτών, παροτρυνόμενων από τους στόχους ανταγωνιστικότητας που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση στις αρχές του 21ου αιώνα·

την αλλαγή συμπεριφοράς των ευρωπαίων πολιτών, που σέβονται πλέον περισσότερο το περιβάλλον·

τις ανάγκες ανταλλαγών στους τομείς του πολιτισμού, της κληρονομιάς (καλλιτεχνικής, αρχιτεκτονικής κ.λπ.), της εκπαίδευσης, της επιστημονικής γνώσης·

τον ευρωπαϊκό πληθυσμό που είναι πλέον πιο κοσμοπολίτικος, σε μια επικράτεια που θα έχει υπερδιπλασιαστεί·

την εμφάνιση και επέκταση νέων τεχνολογιών, βάσει των οποίων θα μπορούν να προβλεφθούν νέα μέσα μετακίνησης (υπό τον όρο ότι θα αποφασιστούν ταχέως οι ρυθμίσεις, οι πιστώσεις ερευνών και οι τρόποι χρηματοδότησης των αναγκαίων για την εμφάνιση και την υλοποίησή τους επενδύσεων)·

την αύξηση των ανταλλαγών και του τουρισμού με προέλευση από το εξωτερικό της Ευρώπης, και ιδιαίτερα από τη Νοτιο-Ανατολική Ασία, από την Κίνα και την Ινδία.

1.5

Οι προβληματισμοί και τα μέτρα σχετικά με την ανάπτυξη των επιβατικών μέσων μεταφοράς, θα πρέπει, για την αποφυγή των αποκλεισμών και την εξασφάλιση ίσων ευκαιριών, να λαμβάνουν υπόψη τους επιβάτες μειωμένης κινητικότητας (ΕΜΚ), όπως οι ανάπηροι, οι ηλικιωμένοι και τα πολύ μικρά παιδιά. Για να εξασφαλισθεί η αυτόνομη και ανεμπόδιστη κινητικότητα των ΕΜΚ, θα χρειαστεί να εφαρμοσθούν κανονιστικές διατάξεις που θα εγγυώνται ότι στο μέλλον θα έχουν ευχερή πρόσβαση στα μέσα μεταφοράς και τις συναφείς υποδομές, όπως κατά τα αεροπορικά ταξίδια, για τα οποία η Επιτροπή προτείνει έναν κανονισμό όπου διευκρινίζονται τα δικαιώματα των ΕΜΚ (1).

1.6

Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι, εδώ και πολλές δεκαετίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ασχοληθεί δραστήρια με τις εμπορευματικές μεταφορές και έχει αναπτύξει πλήθος πρωτοβουλίες για την αύξηση της ικανότητας μεταφοράς φορτίου, με στόχο την προώθηση των ευρωπαϊκών συναλλαγών και, επομένως, της οικονομικής ανάπτυξης. Υλοποιήθηκαν, λοιπόν, πάμπολλα σχέδια υποδομών, κυρίως στον τομέα των οδικών μεταφορών, πιο σπάνια στον τομέα των σιδηροδρομικών και κατ' εξαίρεση στον τομέα των εσωτερικών πλωτών μεταφορών.

1.7

Στα τέλη του 2005, η Επιτροπή θα υποβάλει ανακοίνωση σχετικά με τα ενδιάμεσα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν σχετικά με τις προτάσεις που διατυπώνονται στη Λευκή Βίβλο με τίτλο «Η ευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών με ορίζοντα το έτος 2010: η ώρα των επιλογών». Θα μπορέσει τότε να εξακριβωθεί η εξέλιξη της θέσης των χρηστών στο επίκεντρο της πολιτικής μεταφορών και να διαπιστωθεί εάν ο συνυπολογισμός της βιώσιμης ανάπτυξης εκφράστηκε μέσω πραγματικής μεταφοράς της αύξησης των μεταφορών φορτίου προς μέσα μεταφοράς εναλλακτικά ως προς τις οδικές μεταφορές (σιδηρόδρομος, εσωτερικές πλωτές και θαλάσσιες μεταφορές…). Με βάση τον απολογισμό αυτόν, η ΕΟΚΕ θα παρουσιάσει την κατάλληλη στιγμή, σύμφωνα με τις συνήθεις διαδικασίες, την αντίστοιχη γνωμοδότηση, σχετικά με το περιεχόμενο της οποίας δεν θα ήταν σκόπιμο να προτρέχουμε εδώ.

1.8

Αναμένοντας τον απολογισμό αυτόν, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι, όσον αφορά μεν τον συνολικό αριθμό των επιβατών ανά χιλιόμετρο στη Δυτική Ευρώπη, υπάρχουν προβολές της Διεθνούς Ένωσης Σιδηροδρόμων (UIC) για το 2010/2020 (2), δεν έχει όμως αναπτυχθεί σφαιρικός προβληματισμός σχετικά με τις επιβατικές μεταφορές. Εδώ και πολλές δεκαετίες, φαίνεται να είναι κοινά αποδεκτό ότι η ικανοποίηση των απαιτήσεων και των αναγκών σχετικά με τις μεταφορές φορτίου θα προσφέρει ικανοποιητικές λύσεις και για τις επιβατικές μεταφορές. Η διαπίστωση αυτή είναι προφανής για την ανάπτυξη των οδικών υποδομών, οι οποίες χρησιμοποιούνται αδιακρίτως για τη μεταφορά φορτίου και για τις ατομικές ή συλλογικές μετακινήσεις προσώπων (αυτοκίνητα, πούλμαν…). Οι οδικές αρτηρίες είχαν ανέκαθεν τη διπλή αυτή αποστολή. Σήμερα, η ανάπτυξη της κυκλοφορίας καθιστά δυσχερή, ακόμη και επικίνδυνη, τη συνύπαρξη μεταφορών φορτίου και μετακινήσεων προσώπων σε πολλούς οδικούς άξονες. Η ανάγκη προτεραιότητας στις μεταφορές φορτίου είχε ως αποτέλεσμα να ευνοούνται οι οδικές υποδομές, που χρησιμεύουν και για τις μεταφορές φορτίου και για τις μεταφορές προσώπων, εις βάρος των άλλων μεταφορικών μέσων.

1.9

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η κατάσταση αυτή:

απέχει από την προτεραιότητα που ορίζει το Λευκό Βιβλίο για την τοποθέτηση των χρηστών στο επίκεντρο της πολιτικής μεταφορών·

δεν συμβιβάζεται με την δεδηλωμένη βούληση του συνυπολογισμού των αρχών της βιώσιμης ανάπτυξης·

δεν ευνοεί την αναγκαία εξεύρεση ευρωπαϊκής συνοχής, η οποία προϋποθέτει αναγκαστικά τη διευκόλυνση των πάσης φύσεως ανταλλαγών, και επομένως της κινητικότητας των προσώπων·

δεν λαμβάνει υπόψη τα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση από την ανάπτυξη του διεθνούς τουρισμού με προέλευση την Κίνα ή την Ινδία, των οποίων το βιοτικό επίπεδο, έως το 2030, αναμένεται να ανέλθει σε τέτοιο επίπεδο ώστε πολλές εκατοντάδες εκατομμύρια πολιτών τους να μπορούν κάθε χρόνο να ταξιδεύουν ανά τον κόσμο.

1.10

Υπό τις συνθήκες αυτές, η ΕΟΚΕ, αποστολή της οποίας δεν είναι η κατάρτιση μελετών, ζητά από την Επιτροπή να αναπτύξει το συντομότερο δυνατό έναν σφαιρικό προβληματισμό προκειμένου:

να αξιολογήσει, στην προοπτική του 2020/2030, τον όγκο των μετακινήσεων προσώπων εντός της ΕΕ και της οικείας ζώνης επιρροής εγγύτητας·

να εκτιμήσει, στην προοπτική του 2020/2030, τον όγκο των μετακινήσεων των Ευρωπαίων που θα εξέλθουν από τον ευρωπαϊκό χώρο για διεθνείς προορισμούς και τον όγκο των αλλοδαπών προς την ΕΕ που θα εισέλθουν και θα κυκλοφορήσουν στον ευρωπαϊκό χώρο, για λόγους επιχειρηματικούς, τουριστικούς ή άλλους·

να εξακριβώσει βάσει των εκτιμήσεων αυτών, κατά πόσον η υφιστάμενη ή η σχεδιαζόμενη στα διάφορα τρέχοντα προγράμματα ικανότητα ανταποκρίνεται στις ανάγκες επιβατικών μεταφορών στην προοπτική του 2020/2030·

να προτείνει, σε νέο Λευκό Βιβλίο 2010 με θέμα την πολιτική των μεταφορών, την απόδοση μεγαλύτερης σημασίας στην «μετακίνηση προσώπων στη διευρυμένη Ευρώπη και την επίδρασή της επί των μέσων μεταφοράς με προοπτική το 2020/2030», με πρόγραμμα δράσης που θα συμβαδίζει με τις φιλοδοξίες και τα συμφέροντα της ΕΕ και των πολιτών της.

2.   Προσανατολισμοί και πεδίο έρευνας για έναν σφαιρικό προβληματισμό σχετικά με τις μετακινήσεις ή την κινητικότητα των προσώπων

2.1   Οι νέες διαστάσεις του ευρωπαϊκού χώρου — Απόσταση και Χρόνος

2.1.1

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί την παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προκειμένου οι αρμόδιοι για τη λήψη αποφάσεων και οι ευρωπαίοι πολίτες να αποκτήσουν επίγνωση των γεωγραφικών διαστάσεων του ευρωπαϊκού χώρου, έτσι όπως είναι σήμερα και έτσι όπως θα είναι σε ένα προσεχές μέλλον. Πράγματι, σε διάστημα μίας γενεάς, η ΕΕ, που περιλαμβάνει σήμερα 25 κράτη μέλη, αναμένεται να υποδεχθεί μέχρι το 2020/2030 και άλλα νέα κράτη μέλη, να διευρύνει τη ζώνη επιρροής της με βάση την εγγύτητα (ή τη συνεργασία με τις γειτονικές χώρες), και να καλύπτει πλέον όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο, εντός της οποίας τα προβλήματα των επιβατικών μεταφορών, όπως εξάλλου και των μεταφορών φορτίου, θα πρέπει να εξετάζονται σε διαφορετική κλίμακα.

2.1.2

Λίγοι είναι σήμερα οι Ευρωπαίοι που έχουν συνειδητοποιήσει ότι η ΕΕ και η ζώνη επιρροής της θα καλύπτει μια επικράτεια που εκτείνεται από Ανατολή σε Δύση από τον Ατλαντικό μέχρι την καρδιά της Ρωσίας μέσω της Μαύρης Θάλασσας και του ποταμού Βόλγα ή της Βαλτικής, και από Βορρά σε Νότο έως την άκρη της Μεσογείου και, συνεπώς, της αφρικανικής ηπείρου.

2.1.3

Στο νέο αυτό χώρο, οι αποστάσεις και ο αναγκαίος για τις μετακινήσεις χρόνος δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως προέκταση ή απλή συνέχεια της κατάστασης που γνωρίζαμε έως τώρα, λόγω των τεχνολογικών περιορισμών και των μεσοπρόθεσμα προβλεπόμενων ταχυτήτων.

2.1.4

Παράλληλα, η παγκοσμιοποίηση και η επιδιωκόμενη και πιθανή άνοδος του βιοτικού επιπέδου ορισμένων χωρών με μεγάλο πληθυσμό θα ευνοήσουν την εμφάνιση ποσοτικών αναγκών μετακίνησης εκατοντάδων εκατομμυρίων προσώπων που ζουν στο εξωτερικό της ΕΕ και που, κάθε χρόνο, θα έχουν την επιθυμία ή την ανάγκη να εισέλθουν στον ευρωπαϊκό χώρο και να πραγματοποιήσουν διαδοχικές μετακινήσεις σχετικά σύντομης διάρκειας. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η συνεκτίμηση των νέων διαστάσεων της Ευρώπης πρέπει να γίνεται τόσο σε επίπεδο αποστάσεων (εντός του ίδιου του ευρωπαϊκού χώρου, εντός της γειτονικής του ζώνης επιρροής, και στο χώρο των διεθνών του σχέσεων), όσο και σε επίπεδο χρόνου (διάρκεια των μετακινήσεων, ταχύτητα των μεταφορικών μέσων, βελτιστοποίηση του χρόνου που αφιερώνεται στις μετακινήσεις ανάλογα με τις επιθυμίες και τις δεσμεύσεις των χρηστών).

2.2   Πιθανά πεδία ενός σφαιρικού προβληματισμού σχετικά με την κινητικότητα των προσώπων

2.2.1

Οι κύριοι λόγοι που στοιχειοθετούν την ανάγκη μετακίνησης των προσώπων:

 

Η ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων και αγαθών αποτελεί θεμελιώδη αρχή, που βρίσκεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής οικοδόμησης. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να εξακριβώνεται διαρκώς εάν η αρχή αυτή εφαρμόζεται δεόντως, και ιδίως σήμερα με την διττή επίδραση της διεύρυνσης και της παγκοσμιοποίησης. Η τήρηση της αρχής αυτής συνιστά μείζονα πρόκληση για την ευρωπαϊκή δημοκρατία και συνοχή.

 

Η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων προϋποθέτει τον ορισμό κανόνων (νομικών, δικαστικών, προστασίας έναντι της τρομοκρατίας, μεταφοράς των ατόμων μειωμένης κινητικότητας κ.λπ.). Αυτό δεν αποτελεί αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας, η οποία επικεντρώνεται στα μέσα και τις υποδομές που πρέπει να αναπτυχθούν για την επίτευξη της αρχής αυτής της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων, και επομένως της κινητικότητάς τους.

 

Ο εντοπισμός των λόγων για τους οποίους τα πρόσωπα επιθυμούν ή αναγκάζονται να μετακινηθούν είναι ένα αναγκαίο πρώτο βήμα, δεδομένου ότι τα μέσα που θα πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή διαφέρουν σε συνάρτηση με τους λόγους αυτούς και με την αντίστοιχη ποιοτική και ποσοτική σημασία τους.

2.2.2

Η ΕΟΚΕ, χωρίς να παραθέτει εξαντλητικό κατάλογο, προτείνει να διερευνηθούν οι ακόλουθοι λόγοι:

μετακινήσεις για επιχειρηματικούς λόγους (εμπορικές και επαγγελματικές συναλλαγές…)·

μετακινήσεις με στόχο την κατάρτιση και την ανταλλαγή γνώσεων (φοιτητές, συνέδρια, συνεργασία σε θέματα ερευνών…)·

μετακινήσεις για επαγγελματικούς λόγους (απασχόληση κατ' απόσπαση, άσκηση ενός επαγγέλματος…)·

μετακινήσεις για ανακαλύψεις και ανταλλαγές (τουρισμός, πολιτισμός, κληρονομιά…)·

κ.λπ.

2.2.3

Η ΕΟΚΕ προτείνει ο σφαιρικός προβληματισμός που ζητά να δρομολογηθεί, να περιοριστεί σε μετακινήσεις που προκαλούν επαναλαμβανόμενες ή συνεχείς ροές κάποιας ευρύτητας.

2.2.4   Δύο τρόποι μετακινήσεων:

Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ο τρόπος κατά τον οποίο τα πρόσωπα επιθυμούν να μετακινηθούν, δεδομένου ότι αυτός καθορίζει εν μέρει τα μέσα που θα χρησιμοποιηθούν.

Διακρίνουμε δύο μεγάλες κατηγορίες:

Μετακίνηση ατομική ή σε πολύ μικρές ομάδες (μερικά πρόσωπα, ζευγάρι, οικογένεια…).

Σημείωση: Θα μπορούσαμε, λόγου χάρη, να ορίσουμε ως διαστάσεις μιας μικρής ομάδας τον αριθμό των επιβατών που ορίζει ο κώδικας οδικής κυκλοφορίας ότι μπορούν να κυκλοφορούν σε όχημα που οδηγεί ιδιώτης.

Μετακίνηση σε ομάδες διαφόρων μεγεθών (επαγγελματίες, τουρίστες, συνταξιούχοι, πρόσωπα σε διακοπές κ.λπ.).

2.2.5   Οι διανυόμενες αποστάσεις:

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να περιορίσει το πεδίο του σφαιρικού προβληματισμού, διευκρινίζοντας ότι για τον ίδιο τον περιορισμό του πεδίου αυτού χρειάζεται ειδικός προβληματισμός. Πράγματι, είναι προφανές εξ αρχής ότι, ανάλογα με τις αποστάσεις που θα διανυθούν, τα μέσα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν θα είναι πολλά, διαφορετικά, συμπληρωματικά και συντονισμένα. Ομοίως, ο χρόνος που επιθυμούν οι χρήστες να αφιερώσουν στις μετακινήσεις αποτελεί συνάρτηση των αποστάσεων που θα διανυθούν, των μέσων που θα χρησιμοποιηθούν ή των λόγων για τους οποίους μετακινούνται. Επίσης, για τον ορισμό των μέσων που θα πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι δομές που θα έχουν τη σχετική αρμοδιότητα (κράτος, τοπικοί οργανισμοί, δήμοι…).

2.2.6

Επομένως, η ΕΟΚΕ προτείνει την εξής διάκριση ανάλογα με τις αποστάσεις:

Από 0 έως 100 χλμ.: εξαιρούνται από το πεδίο του προς ανάπτυξη σφαιρικού προβληματισμού, δεδομένου ότι πρόκειται για αστικές και περιαστικές μετακινήσεις, που εξαρτώνται από την οργάνωση των πόλεων ή ομάδων δήμων και, συνεπώς, για ιδιαίτερο ζήτημα που πρέπει να μελετηθεί ξεχωριστά. Οι δυσκολίες που συναντώνται παντού στην Ευρώπη για την ανάπτυξη κατάλληλων και συνεκτικών προσφορών υπηρεσιών σε θέματα αστικών μεταφορών (ασφάλεια, άνεση, σεβασμός του περιβάλλοντος, ρύπανση, ποιότητα και συνέχεια της υπηρεσίας…) επιβάλλουν την κοινή μελέτη των διαφόρων εμπειριών, προκειμένου να αντληθούν όσο το δυνατόν περισσότερα οφέλη για τους χρήστες.

Από 100 έως 250 χλμ.: με ημερήσιες μετακινήσεις μετ' επιστροφής που καθίστανται ολοένα και πιο συχνές, συμπεριλαμβανομένων και των διαμεθοριακών μετακινήσεων. Για παράδειγμα, διαδρομές μεταξύ τόπου κατοικίας και τόπου εργασίας, χάρη στα ταχέα μέσα μεταφοράς χαμηλού κόστους, που επιτρέπουν σε όσους διαμένουν μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα να μεταβαίνουν καθημερινώς στον τόπο εργασίας.

Από 250 έως 750 χλμ.: αποστάσεις για τις οποίες πρέπει να εξετασθούν οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να αναπτυχθεί ανταγωνισμός μεταξύ των οδικών μεταφορών (ιδιωτικά οχήματα ή πούλμαν) και των σιδηροδρομικών (κλασικών ή μεγάλης ταχύτητας).

Από 750 έως 1.500 χλμ.: αποστάσεις για τις οποίες πρέπει να εξετασθούν οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να αναπτυχθεί ανταγωνισμός μεταξύ των σιδηροδρομικών μεταφορών (μεγάλης ταχύτητας) και των αεροπορικών.

Άνω των 1.500 χλμ.: αποστάσεις σε κλίμακα ευρωπαϊκής ηπείρου, για τις οποίες, περισσότερο απ' ό,τι για τις μικρότερες αποστάσεις, ο παράγοντας χρόνος έχει προτεραιότητα και καθιστά αναγκαία την αναδιάρθρωση των αεροπορικών μεταφορών.

2.2.7

Τέλος, στο κεφάλαιο αυτό σχετικά με τις αποστάσεις, θα πρέπει να ενταχθούν και οι διεθνείς ή διηπειρωτικές μετακινήσεις, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ροές εισόδου και εξόδου από τον ευρωπαϊκό χώρο.

2.2.8

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί, βεβαίως, ο προβληματισμός που ζητά να αφορά τα μέσα μεταφοράς και τις υποδομές που χρησιμοποιούνται για τις μετακινήσεις προσώπων. Στον τομέα αυτόν, πρέπει όχι μόνο να εντοπισθούν, να αξιολογηθούν και να βελτιστοποιηθούν τα υφιστάμενα μέσα, που είναι ήδη ευρέως γνωστά, αλλά και να εξερευνηθούν χωρίς προκαταλήψεις νέες προοπτικές, που θα μπορούσαν να ενσωματώσουν γρήγορα τις τεχνικές και τις τεχνολογίες που θα εμφανιστούν στον τομέα αυτόν κατά τις προσεχείς δεκαετίες. Τούτο προϋποθέτει ότι η Επιτροπή θα υποβάλλει προτάσεις για την προώθηση, οργάνωση και συντονισμό των προγραμμάτων έρευνας σχετικά με την εξέλιξη των μεταφορικών μέσων και για την πρόληψη των μελλοντικών αναγκών, ενώ παράλληλα θα προωθεί την ενσωμάτωση των νέων ευκαιριών.

2.2.9

Για τους σκοπούς του σφαιρικού αυτού προβληματισμού, τα υφιστάμενα μέσα επιβατικών μεταφορών θα μπορούσαν να ταξινομηθούν ως εξής:

Οδικές μεταφορές: Οι μετακινήσεις γίνονται με ιδιωτικά οχήματα και με πούλμαν. Τίποτε σήμερα δεν μας επιτρέπει να προβλέψουμε ότι θα τεθούν υπό αμφισβήτηση αυτοί οι τρόποι μεταφοράς (τουναντίον μάλιστα), οι οποίοι θα πρέπει να επωφεληθούν από τις τεχνολογικές προόδους σε θέματα λιγότερο ρυπογόνων κινητήρων και καυσίμων. Δύο είναι οι πιθανοί τρόποι αντιμετώπισης:

να αφήσουμε τα πράγματα να εξελιχθούν, να περιμένουμε, και να διαπιστώσουμε τις εξελίξεις ελπίζοντας ότι θα μπορέσουμε να διορθώσουμε τις πλέον αρνητικές επιπτώσεις·

να καθορίσουμε τους άξονες μιας βολονταριστικής πολιτικής, προετοιμάζοντας, λόγου χάρη, τα δίκτυα συντήρησης και ανεφοδιασμού των μελλοντικών οχημάτων που θα χρησιμοποιούν νέα καύσιμα, δημιουργώντας και συντηρώντας υποδομές προορισμένες αποκλειστικά για ορισμένα οδικά οχήματα και χρήστες, επαναλαμβάνοντας τις έρευνες για τους «έξυπνους» αυτοκινητόδρομους, τους μηχανισμούς συνδρομής και ανάληψης της οδήγησης μεγάλων αποστάσεων.

Σιδηροδρομικές μεταφορές: Φαίνεται ότι σήμερα δίδεται προτεραιότητα στις μεταφορές υψηλής ταχύτητας, γεγονός που ατυχώς αποκρύπτει συχνά την ανεπάρκεια του παραδοσιακού δικτύου.

Αεροπορικές μεταφορές: Λαμβανομένων υπόψη των νέων συνθηκών υπό τις οποίες εξελίσσεται η ΕΕ, πρόκειται για αναγκαίο μέσον, και για τις μεγάλες αποστάσεις και για τις διεθνείς ανταλλαγές. Ενώπιον των διαπιστωνόμενων εξελίξεων και του προγράμματος ταχείας εμπορευματοποίησης του Airbus A 380, πολύ σύντομα οι υποδομές των ευρωπαϊκών αεροδρομίων (συμπεριλαμβανομένων και των συνδέσεων με τα αστικά κέντρα που εξυπηρετούν) θα πρέπει να προσαρμοστούν για την υποδοχή των εν λόγω αεροσκαφών μεγάλης μεταφορικής ικανότητας και για την απορρόφηση της αύξησης της κυκλοφορίας που αυτά προλαμβάνουν.

Θαλάσσιες μεταφορές: Τοπικά, στη Βόρειο Θάλασσα, τη Βαλτική ή τη Μεσόγειο, οι μεταφορές αυτές εξασφαλίζουν σε τοπική κλίμακα και σε τακτική βάση τη μεταφορά προσώπων για μεγαλύτερες ή μικρότερες αποστάσεις. Ο τρόπος αυτός μεταφοράς μπορεί να αναπτυχθεί περαιτέρω, κυρίως στις γραμμές των «θαλάσσιων αρτηριών», και να συμπληρώνει άλλους τρόπους μεταφοράς.

Εσωτερικές πλωτές μεταφορές: Θεωρούνται σήμερα περιθωριακές, εκτός από ορισμένες παραποτάμιες πρωτεύουσες στις οποίες χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά στον τόπο εργασίας ή για τουρισμό (ποτάμιες κρουαζιέρες ή «πλοία-λεωφορεία»). Θα πρέπει να μελετηθούν, τοποθετούμενες στο πεδίο των δυνατοτήτων, και όχι να απορρίπτονται συστηματικά (εξυπηρέτηση του αεροδρομίου της Βενετίας, κ.λπ.).

2.3    Εκτίμηση των αναγκών μετακίνησης προσώπων με προοπτική το 2020 / 2030

2.3.1

Η ΕΟΚΕ, αναζητώντας αριθμητικά δεδομένα σχετικά με τις διαθέσιμες προβλέψεις για θέματα μετακινήσεων προσώπων στις προσεχείς δεκαετίες, διαπίστωσε την πραγματική ανεπάρκεια στοιχείων στον τομέα αυτόν. Οι διαπιστώσεις σχετικά με το παρελθόν είναι πολυάριθμες σχετικά, δεν επιτρέπουν όμως αρκετά αξιόπιστες προβολές στο μέλλον. Δεν λαμβάνουν υπόψη ούτε τις πρόσφατες εξελίξεις, όπως η διεύρυνση της ΕΕ σε 25 κράτη μέλη, ούτε τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές των νέων προβλεπόμενων προσχωρήσεων, ούτε τις εξελίξεις στο εσωτερικό των χωρών που βρίσκονται στη γειτονική ζώνη επιρροής της ΕΕ.

2.3.2

Η ΕΟΚΕ δεν γνωρίζει εάν υπάρχει διαθέσιμη έρευνα σχετικά με τις συνέπειες και την ενδεχόμενη επίδραση για την ΕΕ από την εξέλιξη του βιοτικού επιπέδου στις αναδυόμενες χώρες, χάρις στην οποία πολλές εκατοντάδες εκατομμύρια πολιτών τους θα μπορούν κάθε χρόνο να κυκλοφορούν στο εξωτερικό των συνόρων τους, ήδη από το 2020 για την Κίνα και πιθανώς από το 2030 για την Ινδία (συγκλίνουσες προβλέψεις προερχόμενες από διαφορετικές πηγές). Ο προβλεπόμενος και συχνά επαναλαμβανόμενος αριθμός, 100 εκατομμύρια Κινέζων που θα μπορούν κάθε χρόνο να ταξιδεύουν για τουρισμό εκτός των συνόρων τους από το 2020, φαίνεται σήμερα εξωπραγματικός. Ωστόσο, δεν αντιπροσωπεύει παρά το 8 % του πληθυσμού της Κίνας. Ποσοστό που είναι κατώτερο από εκείνο των Γιαπωνέζων που ταξιδεύουν σήμερα εκτός των συνόρων τους (περίπου 12 εκατομμύρια άτομα). Μία πρόσφατη μελέτη βεβαιώνει ότι, ήδη σήμερα, το 4 % του πληθυσμού της Κίνας απολαμβάνει κατά μέσον όρο το ίδιο βιοτικό επίπεδο με το μέσο όρο των Ευρωπαίων. 4 % είναι λίγο, στην κλίμακα της Κίνας, όμως, αντιπροσωπεύει 50 εκατομμύρια άτομα!

2.3.3

Αναλογικά, αν υποτεθεί ότι μόνο 50 εκατομμύρια Κινέζων θα επιλέξουν να μεταβούν στην Ευρώπη και θα υιοθετήσουν τουριστική συμπεριφορά που θα τους οδηγήσει να χρησιμοποιήσουν το αεροπλάνο για να επισκεφθούν περισσότερες χώρες της ΕΕ για σχετικά σύντομα χρονικά διαστήματα (περίπου δέκα ημέρες κατά μέσον όρο), η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να μελετήσει την αναγκαία εξέλιξη της μεταφορικής ικανότητας, αφού εξακριβώσει τις προβλέψεις, και προτρέπει τα κράτη να αποκτήσουν τα κατάλληλα μέσα ώστε να επωφεληθούν από την οικονομική προσφορά που μπορεί να τους εξασφαλίσει μια τέτοια εξέλιξη του τουρισμού. Διαφορετικά, όταν οι Κινέζοι και οι Ινδοί αναπτύξουν ανάγκες κινητικότητας, θα μεταβούν εκεί όπου θα υπάρχουν και οι δυνατότητες υποδοχής τους.

2.3.4

Η ΕΟΚΕ έλαβε γνώση με ιδιαίτερο ενδιαφέρον του φακέλου που δημοσίευσε η Επιτροπή το Σεπτέμβριο του 2004 με τίτλο «European energy and transport: Scenario on key drivers». Το έγγραφο αυτό, στο οποίο αξίζει να αναφερθούμε, παραθέτει τα συμπεράσματα μιας μελέτης προοπτικών σε διάφορα πεδία, με ορίζοντα τρεις χρονολογίες: 2010/2020/2030. Το στόχαστρο επικεντρώνεται κυρίως στις ενεργειακές ανάγκες και τις δυνατότητες χρήσης λιγότερο ρυπογόνων ή/και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το κεφάλαιο VI αφιερώνεται στις μεταφορές, κάτω από αυτή την οπτική γωνία, και παραθέτει ορισμένες προβολές που θα ήταν σκόπιμο να ανασυντεθούν προκειμένου να εξαχθούν και να απομονωθούν τα στοιχεία που αφορούν τις μεταφορές προσώπων, οι οποίες παρουσιάζονται προς το παρόν παράλληλα με τις μεταφορές φορτίου, που διατηρούν κυρίαρχη θέση στις στατιστικές αυτές.

2.3.5

Το παράρτημα της έκθεσης αυτής (3) παρέχει κάποιες ενδείξεις σχετικά με τις προβλεπόμενες εξελίξεις.

Σημειώνεται ότι οι προβολές αυτές έχουν καταρτιστεί για 30 χώρες (τα 25 κράτη μέλη, στα οποία η Επιτροπή προσέθεσε τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, την Ελβετία, τη Νορβηγία και την Τουρκία). Συνολικά, η δραστηριότητα μεταφοράς προσώπων αυξάνεται στις 30 αυτές χώρες για διάστημα 40 χρόνων. (Gpkm = Gigapassenger-kilometre)

από 4.196 Gpkm το 1990 σε 5.021 το 2000 (+ 20 % σε 10 χρόνια)

5.817 Gpkm το 2010 (+ 16 % σε 10 χρόνια)

6.700 Gpkm το 2020 (+ 15 % σε 10 χρόνια)

7.540 Gpkm το 2030 (μόνο 12,5 % σε 10 χρόνια)

2.3.6

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οι προβλέψεις αύξησης για τις ερχόμενες δεκαετίες είναι κατώτερες από την αύξηση που διαπιστώθηκε κατά το διάστημα 1990-2000, γεγονός που παρουσιάζει ενδιαφέρον. Κάτι τέτοιο αφήνει να εννοηθεί ότι η κινητικότητα των προσώπων δεν αποτελεί πλέον κριτήριο οικονομικής ζωτικότητας.

2.3.7

Παρατηρούμε ότι οι οδικές μεταφορές προσώπων με ιδιωτικά οχήματα θα αυξηθούν κατά 45 % στο διάστημα 2000-2030, ενώ οι σιδηροδρομικές μεταφορές μόνο κατά 30 %. Οι αεροπορικές μεταφορές, στο ίδιο διάστημα, θα αυξηθούν κατά 300 %. Η ΕΟΚΕ δεν είναι σε θέση να εκτιμήσει τη συνέπεια των προβλέψεων αυτών, σημειώνει όμως ότι πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο εμπεριστατωμένης μελέτης, ώστε να έχουμε σφαιρική άποψη της κατάστασης, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.

2.3.8

Η ΕΟΚΕ, λοιπόν, ζητά να δρομολογήσει η Επιτροπή μια πλήρη και εξειδικευμένη μελέτη προοπτικών, ώστε να εκτιμηθούν όσο το δυνατόν πληρέστερα οι ποσοτικές και ποιοτικές ανάγκες για την κάλυψη των αναγκών μετακίνησης προσώπων με προοπτική το 2020 και το 2030.

2.3.9

Η μελέτη αυτή θα πρέπει να αφορά όχι μόνο τις 30 χώρες που η ίδια η Επιτροπή καθόρισε στο προαναφερόμενο έγγραφο, αλλά και τις χώρες που βρίσκονται στη ζώνη επιρροής και τη ζώνη εγγύτητας της ΕΕ (Κροατία, Αλβανία, Ουκρανία, Ρωσία, Βόρειος Αφρική…), οι οποίες, κατά τα επόμενα 25 χρόνια, θα έχουν ενισχυμένες σχέσεις με την ΕΕ, όποια και εάν είναι η μορφή των σχέσεων αυτών.

2.3.10

Η μελέτη θα πρέπει επίσης να παρέχει τη δυνατότητα εκτίμησης της επίδρασης των διεθνών μετακινήσεων, κυρίως των τουριστικών, με προέλευση τις αναδυόμενες χώρες (Κίνα, Ινδία…), όσον αφορά τις κινήσεις εισόδου και εξόδου από τον ευρωπαϊκό χώρο και τις μετακινήσεις στο εσωτερικό του χώρου αυτού.

3.   Προτάσεις και συμπεράσματα

Η ΕΟΚΕ

3.1

Φρονεί ότι η κινητικότητα των προσώπων στη διευρυμένη Ευρώπη πρέπει αναγκαστικά να εξασφαλιστεί, ώστε να ενισχυθεί η δημοκρατία και να προωθηθεί η συνοχή της ΕΕ.

3.2

Διαπιστώνει ότι υφίστανται λιγοστές μελέτες προοπτικών όσον αφορά την κινητικότητα των προσώπων με προοπτική το 2030, βάσει των οποίων να μπορούν να εκτιμηθούν οι επιδράσεις επί του όγκου των αναγκαίων μεταφορικών μέσων και των αντίστοιχων υποδομών.

3.3

Τονίζει ότι η υλοποίηση έργων υποδομής μεγάλης εμβέλειας σε κλίμακα ευρωπαϊκής ηπείρου χρειάζεται πολύ μεγάλες προθεσμίες (της τάξεως των δύο δεκαετιών) προτού οι υποδομές τεθούν σε λειτουργία.

3.4

Με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες, που προβλέπουν σημαντική εξέλιξη των αναγκών μεταφοράς προσώπων, εκτιμά ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να προβεί στην κατάρτιση μελετών και εν συνεχεία σε έναν σφαιρικό και εξειδικευμένο προβληματισμό επί του θέματος, παράλληλα με τις μελέτες και τους προβληματισμούς σχετικά με την εξέλιξη των εμπορευματικών μεταφορών.

3.5

Προτείνει να αποτελέσουν οι προβληματισμοί αυτοί, κατά το 2010, αντικείμενο ενός νέου Λευκού Βιβλίου με τίτλο «Πολιτική των μεταφορών», όπου θα αποδίδεται μεγαλύτερη σημασία απ' ό,τι κατά το 2001 στην ικανοποίηση των αναγκών μεταφοράς προσώπων με προοπτική το 2020/2030. Θα μπορούσαν να περιληφθούν σ' αυτό τα ακόλουθα κριτήρια:

κύριοι λόγοι που στοιχειοθετούν τη μετακίνηση του προσώπου·

τρόποι μετακίνησης (ομαδικής ή ατομικής)·

ταξινόμηση ανά διανυόμενες αποστάσεις·

τρόποι μεταφοράς που χρησιμοποιούνται από τα άτομα, ποιότητα της προσβασιμότητας, της ασφάλειας κλπ..

3.6

Προτείνει στην Επιτροπή να διαθέσει, σε συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα κράτη, τα αναγκαία μέσα ώστε να εξασφαλιστεί η κινητικότητα των προσώπων, κάτω από βέλτιστες συνθήκες και συμβατές με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, λαμβάνοντας ειδικότερα υπόψη:

τις δυσκολίες και δεσμεύσεις των ατόμων με ειδικές ανάγκες, των ηλικιωμένων και των μικρών παιδιών, σε συνεργασία με τις οργανώσεις που εκπροσωπούν τα άτομα με μειωμένη κινητικότητα·

τα αναγκαία χρηματοπιστωτικά μέσα από άποψη έρευνας και ανάπτυξης νέων τεχνικών και τεχνολογιών, προσαρμοσμένων στα μέσα μεταφοράς προσώπων·

τα νομοθετικά, ρυθμιστικά και χρηματοδοτικά μέτρα που θα επιτρέψουν στα κράτη την υλοποίηση των σχεδίων εξοπλισμού που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες.

3.7

Τονίζει, τέλος, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να μεριμνά προκειμένου τα κράτη να παρέχουν ισορροπημένες υπηρεσίες στον τομέα των μεταφορών, τόσο για τα φορτία όσο και για τα άτομα, και επιθυμεί να τηρείται ενήμερη για την ανάπτυξη του εν λόγω σφαιρικού προβληματισμού, να συμμετάσχει στη διεξαγωγή του και να ζητείται η γνώμη της σχετικά με τα συμπεράσματα.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 2005

Η Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα δικαιώματα των ατόμων με μειωμένη κινητικότητα όταν ταξιδεύουν αεροπορικώς».

(2)  Βλ. παράρτημα 1.

(3)  Βλ. παράρτημα 2.


Top