ECO/670

Ανακοίνωση σχετικά με μια Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ

Τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή»

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με μια Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων

Στρατηγική για την προώθηση της δημιουργίας πλούτου για τους πολίτες και της οικονομικής ανταγωνιστικότητας στην ΕΕ

(COM(2025) 124 final)

Εισηγητής: Petru Sorin DANDEA

1.Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με μια Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU) και φρονεί ότι με την ολοκλήρωσή της θα μπορούσε να αποδεσμευτεί σημαντικό μέρος του αναξιοποίητου δυναμικού της ενιαίας αγοράς. Σημειώνει δε ότι, παρά τις προηγούμενες προσπάθειες για τη δημιουργία Ένωσης Κεφαλαιαγορών, δεν επετεύχθη ικανοποιητική πρόοδος. Προκειμένου να τελεσφορήσει, η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων πρέπει να σχεδιαστεί με σαφείς στόχους την παροχή πραγματικών και απτών οφελών για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της ΕΕ και τη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας, καθώς και την προώθηση μιας δίκαιης μετάβασης, την επίτευξη δίκαιης κατανομής του κόστους, των αποδόσεων και των κινδύνων και τη διασφάλιση της σταθερότητας των χρηματοπιστωτικών αγορών.

1.2Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο κατακερματισμός των κεφαλαιαγορών της ΕΕ αποτελεί ένα από τα βασικά εμπόδια για την αποτελεσματική ροή κεφαλαίων στην ενιαία αγορά. Εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόταση της Επιτροπής να δοθεί έμφαση στην ενίσχυση της διαλειτουργικότητας, της διασύνδεσης και της αποτελεσματικότητας των υποδομών διαπραγμάτευσης και μεταδιαπραγμάτευσης της ΕΕ μέσω της αξιοποίησης της τεχνολογίας αιχμής. Θεωρεί δε ότι οι ολοκληρωμένες αγορές προϋποθέτουν επίσης ολοκληρωμένη εποπτεία. Οι φορείς εκμετάλλευσης μεγάλων διασυνοριακών χρηματοπιστωτικών υποδομών στην ΕΕ θα πρέπει να τεθούν υπό πανευρωπαϊκή εποπτεία από την Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ΕΑΚΑΑ), η οποία θα πρέπει να διαθέτει επαρκείς πόρους για την εκπλήρωση αυτού του διευρυμένου ρόλου. Η ΕΟΚΕ προτείνει να ενισχυθούν αναλόγως οι αρμοδιότητες και οι ικανότητες της ΕΑΚΑΑ.

1.3Η ΕΟΚΕ συνιστά οι προσπάθειες της ΕΕ να επικεντρωθούν στο σημαντικό κενό στη χρηματοδότηση με ίδια κεφάλαια, το οποίο στερεί τόσο μακροπρόθεσμα κεφάλαια υψηλού κινδύνου από τις εταιρείες όσο και ευκαιρίες συμμετοχής στη δημιουργία αξίας από τους επενδυτές. Οι ιδιωτικές εταιρείες, ιδίως οι ΜμΕ, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να διαφοροποιήσουν τις πηγές χρηματοδότησής τους και να υιοθετήσουν ανθεκτικότερη και με μικρότερη μόχλευση διάρθρωση κεφαλαίου, η οποία είναι ζωτικής σημασίας για τη διευκόλυνση της ανάληψης κινδύνων και της καινοτομίας. Οι αγορές μετοχών, τόσο εισηγμένων όσο και μη εισηγμένων εταιρειών, θα πρέπει να ενισχυθούν με την περαιτέρω εναρμόνιση της σχετικής νομοθεσίας που διέπει τις εταιρείες, την αφερεγγυότητα και τη φορολόγηση, στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο.

1.4Η ΕΕ πρέπει να αξιοποιήσει καλύτερα τους ακόμη τεράστιους πόρους της —ταλαντούχους και υψηλής ειδίκευσης πολίτες, κορυφαία παγκοσμίως ιδρύματα στον τομέα της έρευνας και της εκπαίδευσης, καθώς και δυναμικές, καινοτόμες εταιρείες— και πρέπει να αντιστρέψει τη «διαρροή εγκεφάλων» καινοτόμων ερευνητών και επιχειρηματιών υψηλής ειδίκευσης, προσφέροντας ελκυστικά κίνητρα σε επιχειρηματίες και εργαζόμενους ώστε να παραμείνουν και να εργαστούν στην Ευρώπη.

1.5Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι είναι υψίστης σημασίας να υπάρξει μια ελκυστική πρόταση για την ενθάρρυνση των αποταμιευτών της ΕΕ να γίνουν ιδιώτες επενδυτές και να συμμετάσχουν ενεργά στις κεφαλαιαγορές. Η συμμετοχή των ιδιωτών επενδυτών στις κεφαλαιαγορές πρέπει να υπαγορεύεται από τη ζήτηση. Για τον σκοπό αυτό, οι επενδυτές θα πρέπει να έχουν πρόσβαση στο ευρύτερο δυνατό φάσμα ασφαλών, οικονομικά αποδοτικών, διαφανών και προσοδοφόρων επενδυτικών επιλογών. Προς τούτο, αποτελεί προαπαιτούμενο μια ανοικτή, δυναμική και ανταγωνιστική αγορά διασυνοριακών επενδυτικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων οικονομικά προσιτών και υψηλής ποιότητας επενδυτικών συμβουλών. Θα πρέπει να διερευνηθούν ειδικά μέσα, όπως ο λογαριασμός αποταμίευσης και επενδύσεων, αλλά να μην υιοθετηθούν, παρά μόνον εφόσον πληρούνται οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις.

1.6Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι προκειμένου να τελεσφορήσει η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων απαιτούνται σαφείς και διαφανείς βασικοί δείκτες επιδόσεων (ΒΔΕ) και καλεί την Επιτροπή να καθορίσει και να δημοσιεύσει έναν πίνακα ΒΔΕ για την παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά την υλοποίηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων με την πάροδο του χρόνου. Συνιστά δε να οριστεί μια φιλόδοξη αλλά ρεαλιστική ημερομηνία-στόχος για την ολοκλήρωση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, με γνώμονα την οποία θα μπορεί να μετρηθεί η πρόοδος.

2.Γενικές παρατηρήσεις

2.1Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με μια Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και φρονεί ότι με την ολοκλήρωση μιας τέτοιας Ένωσης θα μπορούσε να απελευθερώσει σημαντικό μέρος του αναξιοποίητου δυναμικού της ενιαίας αγοράς. Στην Ευρώπη, επί του παρόντος, περισσότερα από 10 τρισεκατομμύρια ευρώ είναι αποταμιευμένα σε τραπεζικές καταθέσεις 1 . Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, παρά τις προηγούμενες προσπάθειες για τη δημιουργία Ένωσης Κεφαλαιαγορών, δεν επετεύχθη ικανοποιητική πρόοδος. Προκειμένου να τελεσφορήσει αυτή τη φορά, η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων πρέπει να σχεδιαστεί με σαφείς στόχους την παροχή πραγματικών και απτών οφελών για τους Ευρωπαίους πολίτες και τις επιχειρήσεις στην Ευρώπη και τη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας, καθώς και την προώθηση μιας δίκαιης μετάβασης, την επίτευξη δίκαιης κατανομής του κόστους, των αποδόσεων και των κινδύνων και τη διασφάλιση της σταθερότητας των χρηματοπιστωτικών αγορών.

2.2Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την άποψή της, την οποία έχει εκφράσει σε αρκετές προηγούμενες γνωμοδοτήσεις 2 , ότι η εμβάθυνση των κεφαλαιαγορών της ΕΕ θα μπορούσε να συμβάλει στην κάλυψη των επενδυτικών αναγκών για την ψηφιοποίηση, τον οικολογικό προσανατολισμό και τις αμυντικές πολιτικές. Σύμφωνα με την Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας 3 , η ΕΕ χρειάζεται εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ πρόσθετων επενδύσεων κάθε χρόνο. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει, ωστόσο, ότι τα κονδύλια αυτά αποτελούν εν τέλει αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων πολιτών και ότι πρέπει να αποδίδεται η δέουσα προσοχή ώστε να διασφαλίζεται ότι αυτά επενδύονται i) υπεύθυνα, σύμφωνα με την ικανότητα κάθε ατόμου να αξιολογεί και να επωμίζεται τον χρηματοοικονομικό κίνδυνο και με παράλληλη λήψη μέτρων για τις χρηματοοικονομικές γνώσεις, την εκπαίδευση και την επαρκή προστασία των επενδυτών· ii) οικονομικά αποδοτικά, με δίκαιους και διαφανείς δείκτες κόστους και απόδοσης, προσφέροντας παράλληλα ανταγωνιστικές αποδόσεις· iii) ελεύθερα, παρέχοντας πρόσβαση στο ευρύτερο δυνατό φάσμα διασυνοριακών επενδυτικών επιλογών, και iv) με γνώμονα τους γενικούς στόχους για την προώθηση δίκαιης μετάβασης, την επίτευξη δίκαιης κατανομής του κόστους, των αποδόσεων και των κινδύνων και τη διασφάλιση της σταθερότητας των χρηματοπιστωτικών αγορών.

2.3Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο κατακερματισμός των κεφαλαιαγορών της ΕΕ είναι ένα από τα βασικά εμπόδια ως προς την αποτελεσματική ροή κεφαλαίων στην ενιαία αγορά. Εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόταση της Επιτροπής να δοθεί έμφαση στην ενίσχυση της διαλειτουργικότητας, της διασύνδεσης και της αποτελεσματικότητας των υποδομών διαπραγμάτευσης και μεταδιαπραγμάτευσης της ΕΕ μέσω της αξιοποίησης της τεχνολογίας αιχμής 4 . Σημειώνει δε ότι θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η υιοθέτηση πανευρωπαϊκών τεχνολογικών πλατφορμών, όπως το Target2 Securities (T2S) ή το Smart Middleware Platform (SIMPL), προκειμένου να διευκολυνθεί η δημιουργία ομοσπονδοποιημένων δομών που θα επιτρέπουν στους φορείς εκμετάλλευσης των χρηματοπιστωτικών υποδομών να συνεργάζονται διασυνοριακά. Ακόμη, παραπέμπει στην προηγούμενη γνωμοδότησή της 5 και επαναλαμβάνει τη σύστασή της για περαιτέρω επέκταση του T2S ώστε να αποτελέσει ένα ολοκληρωμένο, πανευρωπαϊκό Κεντρικό Αποθετήριο Τίτλων (ΚΑΤ).

2.4Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η ενοποίηση της εποπτείας των κεφαλαιαγορών σε ευρωπαϊκό επίπεδο αποτελεί βασικό στοιχείο της SIU. Η εποπτεία των φορέων εκμετάλλευσης υποδομών της αγοράς με σημαντικές διασυνοριακές δραστηριότητες, όπως τα κεντρικά αποθετήρια τίτλων και οι κεντρικοί αντισυμβαλλόμενοι, θα πρέπει σταδιακά να μεταφερθεί στην ΕΑΚΑΑ. Η ΕΑΚΑΑ θα είναι ικανή να αναλάβει το καθήκον αυτό πλήρως ή εν μέρει μόνον εφόσον της διατεθούν οι αναγκαίοι οικονομικοί και ανθρώπινοι πόροι. Θα πρέπει να πραγματοποιηθούν μεταρρυθμίσεις στη διοίκηση της ΕΑΚΑΑ και στη σχέση της με τις εθνικές αρμόδιες αρχές, με στόχο την προετοιμασία για ένα πιθανό περαιτέρω βήμα στην εποπτική ολοκλήρωση, μόλις εκπληρωθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις.

2.5Η ΕΟΚΕ προτείνει οι προσπάθειες της ΕΕ να επικεντρωθούν στο σημαντικό κενό στη χρηματοδότηση με ίδια κεφάλαια, το οποίο στερεί τόσο μακροπρόθεσμα κεφάλαια υψηλού κινδύνου από τις εταιρείες όσο και ευκαιρίες συμμετοχής στη δημιουργία αξίας από τους επενδυτές. Προκειμένου να τελεσφορήσουν, τα μέτρα πρέπει να αντιμετωπίζουν τις ελλείψεις τόσο από την πλευρά της προσφοράς όσο και από την πλευρά της ζήτησης. Από την πλευρά της προσφοράς, η έκδοση και η διασυνοριακή πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές των κρατών μελών πρέπει να καταστούν λιγότερο επαχθείς και πιο ρευστές, οι δε μετοχικοί τίτλοι των εταιρειών της ΕΕ πρέπει να καταστούν ελεύθερα εμπορεύσιμοι σε διασυνοριακό επίπεδο. Ενδέχεται να χρειαστεί περαιτέρω εναρμόνιση του εταιρικού δικαίου, της νομοθεσίας περί αφερεγγυότητας και του φορολογικού δικαίου, καθώς και περαιτέρω εναρμόνιση των κανόνων χρηματοοικονομικής αναφοράς για την υποχρεωτική υποβολή εκθέσεων, οι οποίοι θα πρέπει να προωθηθούν σε όλα τα κράτη μέλη μέσω της καθιέρωσης διεθνών προτύπων χρηματοοικονομικής αναφοράς. Οι εναρμονίσεις αυτές θα πρέπει να γίνουν στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο, αλλά θα πρέπει να συμφωνηθούν με διαφανή και δημοκρατικά υπεύθυνο τρόπο, δεδομένου του οικονομικά και κοινωνικά ευαίσθητου χαρακτήρα. Από την πλευρά της ζήτησης, οι Ευρωπαίοι και τα νοικοκυριά τους θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε ευρύτερο φάσμα ορθά ρυθμιζόμενων, οικονομικά αποδοτικών, διαφανών και προσοδοφόρων επενδυτικών προϊόντων που να προσφέρουν επενδυτικές επιλογές σε πανευρωπαϊκή βάση. Θα πρέπει να διερευνηθούν ειδικά μέσα, όπως ένας λογαριασμός αποταμίευσης και επενδύσεων, αλλά να μην υλοποιηθούν, παρά μόνον εφόσον πληρούνται οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις.

2.6Χωρίς επαρκές επίπεδο χρηματοοικονομικών γνώσεων, οι ιδιώτες επενδυτές θα μπορούσαν να εκτεθούν σε σημαντικές ζημίες εάν άρχιζαν ξαφνικά να επενδύουν απευθείας στις κεφαλαιαγορές. Ως εκ τούτου, οι χρηματοοικονομικές γνώσεις των ιδιωτών επενδυτών πρέπει να βελτιωθούν περαιτέρω, για παράδειγμα με τη χρήση εθνικών και ενωσιακών κονδυλίων. Οι υποχρεωτικές πληροφορίες σχετικά με τα χρηματοπιστωτικά προϊόντα, όπως τα ενημερωτικά δελτία και τα έγγραφα βασικών πληροφοριών (KID), πρέπει να παρέχουν ολοκληρωμένες πληροφορίες —συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με τα δικαιώματα των πολιτών ως επενδυτών και καταναλωτών— σε προσβάσιμη και φιλική προς τον χρήστη μορφή. Η στρατηγική θα πρέπει να επικεντρώνεται στην αύξηση των γνώσεων των ιδιωτών επενδυτών σχετικά με τις διάφορες κατηγορίες κινδύνου, τα διαφορετικά χρηματοπιστωτικά μέσα και τις συνετές επενδυτικές πρακτικές. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει, ωστόσο, ότι οι χρηματοοικονομικές γνώσεις δεν θα πρέπει να θεωρούνται υποκατάστατο της διατήρησης ισχυρής νομικής προστασίας για τους αποταμιευτές, τους ιδιώτες επενδυτές και τους καταναλωτές εν γένει.

2.7Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στους νέους, με στόχο την ανάπτυξη σωστών ικανοτήτων λήψης οικονομικών αποφάσεων από νωρίς στη ζωή τους και την αποφυγή της υπερχρέωσης, την προώθηση υπεύθυνου οικονομικού σχεδιασμού για μακροπρόθεσμη οικονομική ευημερία, όπως και τη διασφάλιση ποιοτικής εκπαίδευσης στον τομέα των χρηματοοικονομικών η οποία να αντικατοπτρίζει τη μοναδική θέση των νέων στα επενδυτικά οικοσυστήματα. Οι ηλικιακά νέοι επενδυτές είναι μεν ιδιαίτερα πρόθυμοι να αδράξουν νέες οικονομικές ευκαιρίες, αλλά είναι επίσης ευάλωτοι και δυσανάλογα εκτεθειμένοι σε παραπληροφόρηση περί τα χρηματοοικονομικά και σε προϊόντα υψηλού κινδύνου. Για την προστασία τους, η ΕΕ θα πρέπει να διασφαλίσει ισχυρή προστασία των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένων διασφαλίσεων σε επίπεδο πλατφόρμας, εκπαιδευτικής ένταξης για τους επενδυτές που επενδύουν για πρώτη φορά, καθώς και περιορισμών στην προώθηση κερδοσκοπικών χρηματοπιστωτικών μέσων. Δεδομένου του έντονου ενδιαφέροντος των νέων Ευρωπαίων για κοινωνικές και βιώσιμες επενδύσεις, οι προτεραιότητες αυτές θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται περισσότερο στις προτάσεις της Επιτροπής. Επιπλέον, η συλλογή δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με τη συμπεριφορά των νέων όσον αφορά την αποταμίευση και τις επενδύσεις είναι απαραίτητη για να διασφαλιστεί η μελλοντική τεκμηριωμένη ρύθμιση και η ουσιαστική ανταπόκριση στις ανάγκες των νέων.

2.8Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι θεσμικοί επενδυτές, ιδίως οι διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων, οι ασφαλιστές και τα συνταξιοδοτικά ταμεία, θα συνεχίσουν να διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στη διοχέτευση κεφαλαίων από τα νοικοκυριά στις κεφαλαιαγορές. Χάρη στις οικονομίες κλίμακάς τους, οι θεσμικοί επενδυτές είναι σε θέση να επενδύσουν σε ευρύτερο φάσμα κεφαλαιαγορών και μέσων, προσφέροντας επομένως στους επενδυτές έναν βαθμό διαφοροποίησης. Οι θεσμικοί επενδυτές, οι οποίοι υπόκεινται σε κατάλληλη ρύθμιση και εποπτεία, θα πρέπει επίσης να παρέχουν το επίπεδο προστασίας που απαιτείται για τους συμμετέχοντες τους οποίους εκπροσωπούν. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει, ωστόσο, ότι τα υψηλά τέλη, η ανεπαρκής πληροφόρηση για τα εκάστοτε προϊόντα και οι απογοητευτικές επενδυτικές επιδόσεις αποθαρρύνουν συχνά τους ιδιώτες επενδυτές από τις επενδύσεις στις κεφαλαιαγορές. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει το κάλεσμα της Μικτής Επιτροπής Ευρωπαϊκών Εποπτικών Αρχών (ΕΕΑ) 6 για αναθεώρηση του κανονιστικού πλαισίου για τα εν λόγω προϊόντα, για την επιδίωξη μεγαλύτερης διαφάνειας και ασφάλειας για τους επενδυτές, καθώς και για μεγαλύτερη εναρμόνιση των κανόνων σχετικά με τη διανομή των προϊόντων.

2.9Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής να εφαρμοστεί προτιμησιακή φορολογική μεταχείριση στους ιδιώτες επενδυτές, αλλά εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι το μέτρο θα ήταν δύσκολο να εφαρμοστεί λόγω των πολύ διαφορετικών φορολογικών συστημάτων εντός της ΕΕ. Το φορολογικό σύστημα της ΕΕ είναι κατακερματισμένο και ρυθμίζεται, ιδίως όσον αφορά τους άμεσους φόρους, σε εθνικό επίπεδο. Η βιωσιμότητα και η αποδοχή εναρμονισμένων μέτρων θα μπορούσαν να διερευνηθούν με στενό και στοχευμένο τρόπο. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία Finance Europe, η οποία δρομολογήθηκε από έξι κράτη μέλη τον Ιούνιο του 2025 με στόχο την προώθηση των ευρωπαϊκών επενδύσεων μέσω ενός πανευρωπαϊκού σήματος αποταμιευτικών προϊόντων. Η προσπάθεια αυτή αποσκοπεί στην ενίσχυση της ολοκλήρωσης στις κατακερματισμένες χρηματοπιστωτικές αγορές της ΕΕ και προωθεί τον μακροχρόνιο στόχο για δημιουργία μιας Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.

2.10Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τον στόχο για προώθηση της ανάπτυξης των επικουρικών συντάξεων υπό συνετές συνθήκες, φρονεί όμως ότι οι εν λόγω συντάξεις δεν πρέπει να υποκαταστήσουν τα δημόσια συνταξιοδοτικά συστήματα. Θα πρέπει να προωθηθεί η αυτόματη εγγραφή σε επικουρικά συστήματα, με την επιφύλαξη επαρκώς ρυθμιζόμενης και διαφανούς διάρθρωσης τελών, και κατά τέτοιο τρόπο ώστε οι συμμετέχοντες να διατηρούν τον έλεγχο των επιλογών συνταξιοδοτικής αποταμίευσής τους και να έχουν συνεκτική εικόνα των επενδυτικών αποτελεσμάτων. Οι κανονισμοί που διέπουν τα επικουρικά ιδιωτικά συνταξιοδοτικά συστήματα θα πρέπει να διασφαλίζουν επαρκή προστασία για τους συμμετέχοντες σε αυτά τα ταμεία, ιδίως προστασία από την έκθεση σε υψηλού κινδύνου επενδύσεις ή σε άλλες ακατάλληλες επενδύσεις. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει με έμφαση ότι η συνταξιοδοτική πολιτική έχει πρωτίστως ως στόχο αυτόν της κοινωνικής πολιτικής, δηλαδή την εξασφάλιση της καλύτερης δυνατής κοινωνικής ασφάλισης των εργαζομένων κατά το γήρας. Τα δημόσια συνταξιοδοτικά συστήματα είναι ο καλύτερος τρόπος για την εκπλήρωση αυτής της κοινωνικοπολιτικής επιταγής. Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, θεωρεί ότι η επέκταση και η ενίσχυση των επαγγελματικών συνταξιοδοτικών συστημάτων (πυλώνας 2), τα οποία συμφωνούνται μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων, προβλέπουν μια ελάχιστη συνεισφορά από τους εργοδότες και τελούν υπό την εποπτεία δημόσιου φορέα που εφαρμόζει δεσμευτικές και βιώσιμες επενδυτικές κατευθυντήριες γραμμές, μπορεί να αποτελέσει οδηγό για το μέλλον, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό θα γίνει κατά τρόπο που θα συμπληρώνει τα δημόσια συνταξιοδοτικά συστήματα και δεν θα τα υπονομεύει.

2.11Η ελκυστικότητα και η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των επικουρικών κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών συστημάτων για τους μεμονωμένους αποταμιευτές εξαρτάται εν τέλει και πρωτίστως από τις επιδόσεις μιας επένδυσης, η οποία καθορίζεται από τον τρόπο λειτουργίας της και την οικονομική αποδοτικότητά της. Προκειμένου να επιτευχθεί ευρύτερη αποδοχή των κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών συστημάτων στην ΕΕ, είναι ζωτικής σημασίας να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην αναδιάρθρωση της πλευράς της προσφοράς, η οποία επί του παρόντος είναι κατακερματισμένη σε εθνικό επίπεδο. Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι υποχρεωτικές εισφορές στα συμπληρωματικά συνταξιοδοτικά συστήματα χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία ενός ειδικού συνόλου ατομικών συνταξιοδοτικών αποταμιεύσεων για τις οποίες ο δημόσιος τομέας παρέχει κεντρικές υπηρεσίες, π.χ. συγκεντρώνοντας τη ζήτηση και παρέχοντας κεντρική πρόσβαση σε ευρύ φάσμα επενδυτικών προϊόντων. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εξετάσουν τα μοντέλα αυτά με δομημένο τρόπο και να εξετάσουν μέτρα που θα ενθαρρύνουν τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν «βέλτιστες πρακτικές» στον τομέα αυτό.

2.12Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι η κινητοποίηση δημόσιων χρηματοδοτικών πόρων πρέπει να συμβαδίζει με την κινητοποίηση ιδιωτικών χρηματοδοτικών πόρων. Ως εκ τούτου, συνιστά τη σύσταση ενός επενδυτικού ταμείου της ΕΕ για την ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα, το οποίο θα συσταθεί στο πλαίσιο του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ). Φρονεί δε ότι ένα τέτοιο επενδυτικό ταμείο της ΕΕ θα πρέπει να χρηματοδοτείται από συνδυασμό πόρων, συμπεριλαμβανομένων των συνεισφορών των κρατών μελών, των νέων ιδίων πόρων και της από κοινού έκδοσης χρεογράφων της ΕΕ· αυτό το τελευταίο καινοτόμο μέσο στέφθηκε με επιτυχία κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 και θα μπορούσε να επαναληφθεί στο μέλλον με σκοπό να χρηματοδοτηθούν η βιώσιμη ανταγωνιστικότητα και η ανθεκτικότητα της ενιαίας αγοράς. Ως προς τούτο, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει και υποστηρίζει πλήρως το αίτημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Συμβούλιο «να ξεκινήσει εκ νέου επειγόντως τις εργασίες για το ζήτημα των νέων ιδίων πόρων» 7 .

2.13Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η υποστήριξη έργων υψηλότερου κινδύνου και έργων μακροπρόθεσμης μετάβασης είναι δυνατή διά της αξιοποίησης και της επέκτασης των δυνατοτήτων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ), του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων και των εθνικών αναπτυξιακών τραπεζών και ιδρυμάτων. Ειδικότερα, οι επενδύσεις μετοχικού κεφαλαίου από δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς αποτελούν κεντρική εναλλακτική λύση χρηματοδότησης για τις νεοφυείς επιχειρήσεις, τις επεκτεινόμενες επιχειρήσεις και τις καθιερωμένες εταιρείες, και εξακολουθούν να αποτελούν ανεπαρκώς αξιοποιημένο πόρο που μπορεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι τόσο η ΕΕ όσο και τα κράτη μέλη της μπορούν να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη πανευρωπαϊκών εταιρειών επιχειρηματικού κεφαλαίου, παρέχοντας εγγυήσεις και, κυρίως, άμεσες επενδύσεις. Η πείρα σε ορισμένα κράτη μέλη έχει δείξει ότι η δημόσια στήριξη, συμπεριλαμβανομένων των άμεσων επενδύσεων και ενός σταθερού συστήματος εγγυήσεων, μπορεί να επιταχύνει την ανάπτυξη του τομέα των επιχειρηματικών κεφαλαίων. Ωστόσο, πρέπει να ληφθεί μέριμνα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι κίνδυνοι κατανέμονται δίκαια μεταξύ των επενδυτών του δημόσιου τομέα και εκείνων του ιδιωτικού τομέα, ούτως ώστε ο δημόσιος τομέας να μην φέρει δυσανάλογο μέρος του κινδύνου.

2.14Η ισχύουσα φορολογική νομοθεσία και οι απαιτήσεις φερεγγυότητας στα κράτη μέλη ευνοούν τη χρηματοδότηση εταιρειών μέσω πιστωτικών πράξεων εις βάρος των χρηματοδοτικών πράξεων στις κεφαλαιαγορές. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι πρόκειται για στοιχείο που αποθαρρύνει την ανάπτυξη και την ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών. Για να εξαλειφθεί η μεροληψία υπέρ της χρηματοδότησης με δανειακά κεφάλαια, η ΕΟΚΕ ζητεί την υιοθέτηση πιο ισορροπημένων φορολογικών συστημάτων, με την επιφύλαξη της δίκαιης κατανομής της φορολογικής επιβάρυνσης ή της ακεραιότητας των φορολογικών βάσεων των κρατών μελών συνολικά. Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει αναθεωρημένη έκδοση της πρωτοβουλίας σχετικά με την έκπτωση φόρου για τη μείωση της στρέβλωσης που προκαλείται από την ευνοϊκή μεταχείριση του χρέους έναντι του μετοχικού κεφαλαίου (DEBRA), ενθαρρύνοντας τα κράτη μέλη να προωθήσουν τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις. Επιπλέον, οι τοπικοί κανόνες χρηματοοικονομικής αναφοράς εμποδίζουν τις διασυνοριακές επενδύσεις και τη χρηματοδότηση μεγαλύτερων, μεσαίων και μικρότερων εταιρειών μέσω χρηματοδότησης μετοχικού κεφαλαίου. Η χρήση κοινών κανόνων χρηματοοικονομικής αναφοράς για την υποχρεωτική υποβολή εκθέσεων σε όλα τα κράτη μέλη θα μπορούσε να συμβάλει στη διεύρυνση των δυνατοτήτων χρηματοδότησης για τις τοπικές επιχειρήσεις, για παράδειγμα, με την προσέλκυση διασυνοριακών επενδυτών κεφαλαίου.

2.15Προς αποφυγή της εκ νέου εμφάνισης των προβλημάτων που ανέκυψαν με την Ένωση Κεφαλαιαγορών και με την Τραπεζική Ένωση, η ΕΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να υποστηρίξουν τις πρωτοβουλίες της Επιτροπής για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Λαμβανομένων υπόψη του παγκόσμιου γεωπολιτικού πλαισίου και της επιτακτικής ανάγκης να εξευρεθούν τα αναγκαία κεφάλαια για τη χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών εταιρειών και των σχεδίων ReArm Europe/Readiness 2030, η υλοποίηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων θα πρέπει να επιχειρηθεί με νέα αίσθηση του επείγοντος χαρακτήρα.

3.Ειδικές παρατηρήσεις:

3.1Στο τέλος του 2022 υπήρχαν 310 τόποι διαπραγμάτευσης κινητών αξιών στον ΕΟΧ, μεταξύ των οποίων 128 οργανωμένες αγορές, 152 πολυμερείς μηχανισμοί διαπραγμάτευσης (ΠΜΔ) και 30 μηχανισμοί οργανωμένης διαπραγμάτευσης (ΜΟΔ). Όσον αφορά τις υποδομές μεταδιαπραγμάτευσης, υπήρχαν 18 αγορές εκκαθάρισης και 21 αγορές διακανονισμού στην ΕΕ. Ο κατακερματισμός αυτός εμποδίζει τη δημιουργία συγκεντρώσεων κεφαλαίων μεγαλύτερου μεγέθους και μεγαλύτερης ρευστότητας, οι οποίες θα ήταν απαραίτητες για τη χρηματοδότηση εταιρειών της ΕΕ με ευνοϊκούς και διεθνώς ανταγωνιστικούς όρους και για τη δημιουργία ελκυστικών επενδυτικών ευκαιριών για τους επενδυτές της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την πρόοδο που έχει ήδη σημειωθεί όσον αφορά πρωτοβουλίες όπως το Target2 Securities (T2S), το σύστημα Ενοποιημένου Δελτίου Παρακολούθησης και το ευρωπαϊκό ενιαίο σημείο πρόσβασης, επικροτεί δε την πρόταση της Επιτροπής να επικεντρωθεί στην ενίσχυση της διαλειτουργικότητας, της διασύνδεσης και της αποδοτικότητας των υποδομών διαπραγμάτευσης και μεταδιαπραγμάτευσης της ΕΕ μέσω της αξιοποίησης τεχνολογιών αιχμής.

3.2Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ένα από τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι Ευρωπαίοι αποταμιευτές οσάκις επιθυμούν να αποκτήσουν πρόσβαση στην αγορά είναι η απουσία χρηματοπιστωτικών μέσων που επιτρέπουν μικρές επενδύσεις κεφαλαίου. Χρειάζεται διαφοροποίηση των επενδυτικών μέσων για την παροχή πρόσβασης σε ιδιώτες επενδυτές. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ένας πανευρωπαϊκός λογαριασμός επενδύσεων και αποταμίευσης, ο οποίος θα εμπνέεται από επιτυχημένα μοντέλα που έχουν ήδη δοκιμαστεί σε ορισμένα κράτη μέλη, θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στη διευκόλυνση της πρόσβασης των ιδιωτών επενδυτών στις κεφαλαιαγορές, υπό την προϋπόθεση ότι τα προϊόντα αυτά είναι καλά ρυθμιζόμενα, αποδοτικά ως προς το κόστος, διαφανή και προσοδοφόρα, προσφέροντας ισότιμη πρόσβαση στο ευρύτερο δυνατό φάσμα ευρωπαϊκών και άλλων αγορών, και εφόσον οι επενδυτές —και οι καταναλωτές εν γένει— προστατεύονται επαρκώς.

3.3Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή σχετικά με τους φραγμούς που εμποδίζουν την ολοκλήρωση των κεφαλαιαγορών. Καμιά στρατηγική δεν θα μπορέσει να παραγάγει σημαντικά αποτελέσματα, παρά μόνον εάν επικεντρώνεται στις ειδικές ανάγκες των νεοσύστατων επιχειρήσεων σε καινοτόμους τομείς που βασίζονται στην προσέλκυση και τη διατήρηση εξειδικευμένου προσωπικού υψηλής ειδίκευσης. Η ΕΕ πρέπει να αντιστρέψει τη «διαρροή εγκεφάλων» καινοτόμων ερευνητών και επιχειρηματιών υψηλής ειδίκευσης προς τρίτες χώρες και θα πρέπει επομένως να αναπτύξει ένα διακριτό μοντέλο. Οι εταιρείες που βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο θα πρέπει να ενθαρρύνονται να επεκτείνουν την πλήρη και δίκαιη συμμετοχή στην αξία που δημιουργείται από τη συλλογική προσπάθεια, προσφέροντας μετοχές σε όλους τους μόνιμους υπαλλήλους πλήρους απασχόλησης. Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος —και αναγνωρίζει— ότι η εργατική και η φορολογική νομοθεσία παραμένουν υπό τον έλεγχο των κρατών μελών. Ωστόσο, θα πρέπει να εξεταστούν εναρμονισμένα φορολογικά κίνητρα, π.χ. όσον αφορά τα κεφαλαιακά κέρδη από μετοχές εργαζομένων.

3.4Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η ανάπτυξη στο πλαίσιο ενός σχεδίου δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, μιας ευρωπαϊκής εταιρείας που θα παρέχει ολοκληρωμένες υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους, παρέχοντας μια ανθεκτική και αυτόνομη τεχνική υποδομή για την SIU, θα μπορούσε να είναι καίριας σημασίας για την καλύτερη ολοκλήρωση των κεφαλαιαγορών και του τραπεζικού συστήματος. Είναι γνωστό ότι, όταν τα ευρωπαϊκά κράτη έχουν διαθέσει από κοινού πόρους για την ανάπτυξη εταιρειών ή έργων, αυτά στέφθηκαν από επιτυχία. Επί του παρόντος, ακόμη και τα μεγαλύτερα δανειοδοτικά ιδρύματα, οι συστημικές ευρωπαϊκές τράπεζες, χρησιμοποιούν υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους που προσφέρονται από παγκόσμιους, κυρίως Αμερικανικούς φορείς εκμετάλλευσης πλατφορμών, κάτι που θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει πρόβλημα ως προς την ασφάλεια.

3.5Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι η επιτυχία της SIU προϋποθέτει σαφείς και διαφανείς βασικούς δείκτες επιδόσεων (ΒΔΕ) και καλεί την Επιτροπή να καθορίσει και να δημοσιεύσει έναν πίνακα ΒΔΕ για την παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά την υλοποίηση της SIU με την πάροδο του χρόνου. Πιθανοί ΒΔΕ θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν i) την αύξηση του όγκου των διασυνοριακών επενδύσεων λιανικής· ii) τη μείωση του μέσου κόστους συναλλαγών στην κεφαλαιαγορά· iii) τον αριθμό των νεοσύστατων επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν πανευρωπαϊκά εργαλεία μετοχικού κεφαλαίου· iv) τα κεφάλαια που αντλούν οι ΜμΕ μέσω δημόσιων αγορών και αγορών κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών· και v) τον ρυθμό προόδου όσον αφορά την εναρμόνιση της νομοθεσίας στους τομείς της αφερεγγυότητας και του φόρου παρακράτησης. Η ΕΟΚΕ συνιστά να οριστεί μια φιλόδοξη αλλά ρεαλιστική ημερομηνία-στόχος για την ολοκλήρωση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, με γνώμονα την οποία θα μπορεί να μετρηθεί η πρόοδος.

Βρυξέλλες, 4 Ιουλίου 2025.

O πρόεδρος του τμήματος «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή»

Ιωάννης ΒΑΡΔΑΚΑΣΤΑΝΗΣ

_____________

(1)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ανακοίνωση σχετικά με μια Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων , 19 Μαρτίου 2025.

(2)     ΕΕ C 155 της 30.4.2021, σ. 20, και γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα Επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις για την ανταγωνιστικότητα και την Ένωση Κεφαλαιαγορών , (δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα).

(3)      Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας για την ΕΕ , Ανακοίνωση, 29 Ιανουαρίου 2025.

(4)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ανακοίνωση σχετικά με μια Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων , 19 Μαρτίου 2025.

(5)     ΕΕ C 443 της 22.11.2022 , σ. 87.

(6)    Μικτή Επιτροπή Ευρωπαϊκών Εποπτικών Αρχών, Αίτημα γνωμοδότησης σχετικά με τα PRIIP: Συμβουλές των Ευρωπαϊκών Εποπτικών Αρχών σχετικά με την επανεξέταση του κανονισμού PRIIP, JC 2022/20, 29 Απριλίου 2022.

(7)      Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Η πορεία προς το προσεχές Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο , Ανακοίνωση, COM (2025) 46 final , 11 Φεβρουαρίου 2025.