Help Print this page 

Summaries of EU Legislation

Title and reference
Επιστροφή παράνομων μεταναστών — κοινοί κανόνες και διαδικασίες

Summaries of EU legislation: direct access to the main summaries page.
Multilingual display
Text

Επιστροφή παράνομων μεταναστών — κοινοί κανόνες και διαδικασίες

 

ΣΥΝΟΨΗ ΤΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ:

Οδηγία 2008/115/ΕΚ – κοινοί κανόνες και διαδικασίες για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ;

Αποσκοπεί να διασφαλίσει ότι η ΕΕ έχει μια αποτελεσματική και ανθρώπινη πολιτική επιστροφής ως απαραίτητο στοιχείο μιας καλά οργανωμένης μεταναστευτικής πολιτικής.

Καθορίζει ένα κοινό σύνολο κανόνων για την επιστροφή των υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι δεν πληρούν ή πλέον δεν πληρούν τις προϋποθέσεις εισόδου, διαμονής ή παραμονής στην επικράτεια οποιασδήποτε χώρας της ΕΕ, και τα σχετικά διαδικαστικά μέτρα ελέγχου, ενθαρρύνοντας παράλληλα την εθελοντική επιστροφή των παράνομων μεταναστών.

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Τερματισμός της παράνομης διαμονής

Η παράνομη διαμονή τερματίζεται με μια διαδικασία 2 σταδίων:

  • 1.

    πρώτον, μιαν «απόφαση επιστροφής» η οποία ανοίγει μια περίοδο «εθελούσιας αναχώρησης»·

  • 2.

    στη συνέχεια, εάν είναι αναγκαίο, μιαν «απόφαση απομάκρυνσης», ενδεχομένως με κράτηση, που καταλήγει στην «απέλαση».

Απόφαση επιστροφής

Εάν δεν υπάρχουν λόγοι ευσπλαχνίας, ανθρωπιστικοί λόγοι ή άλλοι λόγοι για τη μη έκδοση, ή εκκρεμεί διαδικασία για την ανανέωση άδειας παραμονής, οι χώρες της ΕΕ πρέπει να εκδίδουν απόφαση επιστροφής στους υπηκόους τρίτης χώρας που διαμένουν παράνομα στην επικράτειά τους.

Εάν ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει έγκυρη άδεια παραμονής ή ισοδύναμη από άλλη χώρα της ΕΕ, πρέπει να επιστρέφει αμέσως στη χώρα αυτή.

Εάν μια άλλη χώρα της ΕΕ δέχεται πίσω έναν παρανόμως διαμένων υπήκοο τρίτης χώρας βάσει διμερούς συμφωνίας, η χώρα αυτή είναι υπεύθυνη για την έκδοση της απόφασης επιστροφής.

Η απόφαση επιστροφής μπορεί να προβλέπει μια περίοδο εθελουσίας αναχώρησης μεταξύ 7 και 30 ημερών για τους παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτης χώρας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η περίοδος αυτή μπορεί να παραταθεί, να μειωθεί, ακόμη και να μην χορηγηθεί καθόλου, συγκεκριμένα όταν υπάρχει ο κίνδυνος ο παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας:

  • να τραπεί σε φυγή και έτσι να μην είναι δυνατό να συμμορφωθεί με την επιστροφή
  • να έχει υποβάλει παραπλανητική αίτηση· ή
  • να θέτει σε κίνδυνο τη δημόσια/εθνική ασφάλεια.

Κατά την περίοδο εθελούσιας αναχώρησης, ορισμένες υποχρεώσεις μπορούν να επιβάλλονται στον υπήκοο τρίτης χώρας προκειμένου να αποτραπεί η φυγή.

Μπορεί να δοθεί απαγόρευση εισόδου μαζί με την απόφαση επιστροφής, όταν δεν χορηγείται περίοδος εθελούσιας αναχώρησης ή όταν ο παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας δεν έχει συμμορφωθεί με την απόφαση επιστροφής. Η διάρκεια της απαγόρευσης εισόδου ορίζεται κατά περίπτωση και δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 5 έτη, εκτός εάν ο υπήκοος τρίτης χώρας αποτελεί απειλή για τη δημόσια/εθνική ασφάλεια.

Απομάκρυνση

Εάν δεν χορηγείται περίοδος, ή εάν ο υπήκοος τρίτης χώρας δεν συμμορφώνεται με την απόφαση επιστροφής εντός της περιόδου που προβλέπεται για την εθελούσια επιστροφή, η χώρα της ΕΕ πρέπει να επιβάλλει την απομάκρυνσή του, εκτός από ειδικές περιπτώσεις στις οποίες η απομάκρυνση μπορεί να αναβάλλεται. Η απομάκρυνση των υπηκόων τρίτων χωρών πρέπει να αναβάλλεται εάν θέτει τη ζωή τους σε κίνδυνο (αρχή της μη επαναπροώθησης*) ή εάν η απόφαση επιστροφής έχει προσωρινά ανασταλεί.

Μέτρα καταναγκασμού τα οποία είναι αναλογικά και δεν υπερβαίνουν τα εύλογα όρια καταναγκασμού μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο ως τελική λύση για την απομάκρυνση υπηκόων τρίτων χωρών.

Κράτηση για σκοπούς απομάκρυνσης

Υπό ορισμένες συνθήκες – και λαμβάνοντας δεόντως υπόψη ορισμένα μέτρα ελέγχου, συμπεριλαμβανομένου του δικαστικού ελέγχου – οι χώρες της ΕΕ μπορούν να θέτουν υπό κράτηση υπήκοο τρίτης χώρας κατά τη διαδικασία επιστροφής εάν υπάρχει ο κίνδυνος να τραπεί σε φυγή ή αποφεύγει/εμποδίζει την προετοιμασία της επιστροφής ή τη διαδικασία απομάκρυνσης.

Η περίοδος κράτησης δεν μπορεί να υπερβαίνει τους 6 μήνες.

Θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης ή, εάν αυτό δεν είναι εφικτό, σωφρονιστικά καταστήματα με χωριστά δωμάτια.

Διαδικαστικά μέτρα ελέγχου

Η οδηγία προβλέπει ορισμένα διαδικαστικά μέτρα ελέγχου:

  • την πληροφόρηση των υπηκόων τρίτων χωρών·
  • το δικαίωμα προσφυγής τους·
  • τη νομική συνδρομή και εκπροσώπηση·
  • τη γλωσσική στήριξη, εάν είναι απαραίτητη.

Οι χώρες της ΕΕ πρέπει επίσης να σέβονται το δικαίωμα στην οικογενειακή ενότητα και να παρέχουν έκτακτη ιατρική περίθαλψη, βασική εκπαίδευση στους ανηλίκους και να δίνουν προσοχή στις ειδικές ανάγκες των ευάλωτων ατόμων εν αναμονή της εθελούσιας επιστροφής ή απομάκρυνσής τους.

Μη συνοδευόμενοι ανήλικοι

Πριν αποφασιστεί η έκδοση απόφασης επιστροφής σε σχέση με μη συνοδευόμενο ανήλικο, πρέπει να παρέχεται στήριξη από κατάλληλους φορείς προς το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. Πριν μια χώρα της ΕΕ απομακρύνει ένα μη συνοδευόμενο ανήλικο από την επικράτεια της, πρέπει να εξασφαλίζει ότι θα επιστρέφεται σε μέλος της οικογένειάς του, σε ορισθέντα κηδεμόνα ή ότι υπάρχουν οι κατάλληλες εγκαταστάσεις υποδοχής στη χώρα επιστροφής.

Η οδηγία επιδιώκει να περιορίσει την κράτηση μη συνοδευόμενων ανηλίκων και οικογενειών και καθορίζει κατάλληλες συνθήκες κράτησης.

Γενικοί κανόνες

Ορισμένες κατηγορίες υπηκόων τρίτων χωρών μπορούν να εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, όπως αυτές που συλλαμβάνονται σε σχέση με την παράνομη συνοριακή διέλευση. Ωστόσο, οι χώρες της ΕΕ πρέπει να διασφαλίζουν ότι η μεταχείριση και το επίπεδο προστασίας αυτών των προσώπων αντιστοιχεί σε τουλάχιστον ορισμένους από τους κανόνες της σχετικά με τα μέτρα καταναγκασμού, την απομάκρυνση, την υγειονομική περίθαλψη και την κράτηση. Σε όλες τις περιπτώσεις, οι χώρες της ΕΕ πρέπει:

  • να διασφαλίζουν ότι οποιαδήποτε επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών δεν τους θέτει σε κίνδυνο·
  • να λαμβάνουν υπόψη τα βέλτιστα συμφέροντα των παιδιών, την οικογενειακή ζωή και την υγεία του ενδιαφερομένου προσώπου.

Σε ποιες χώρες εφαρμόζεται η οδηγία;

Η οδηγία εφαρμόζεται σε όλες τις χώρες της ΕΕ εκτός της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου και στις εξής τρίτες χώρες του Χώρου Σένγκεν: Την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, τη Νορβηγία και την Ελβετία.

Εφαρμογή και σχετικές ενέργειες

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να υποβάλλει έκθεση ανά 3 έτη σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας στις χώρες της ΕΕ και, εάν χρειάζεται, να προτείνει τροποποιήσεις.

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2016/1953 θεσπίζει ένα ενιαίο ευρωπαϊκό ταξιδιωτικό έγγραφο για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών (Ευρωπαϊκό ταξιδιωτικό έγγραφο για την επιστροφή). Αυτό το έγγραφο ισχύει για ένα μόνο ταξίδι μέχρι την ώρα άφιξης στη χώρα επιστροφής του υπηκόου τρίτης χώρας που υπόκειται σε απόφαση επιστροφής που έχει εκδοθεί από μια χώρα της ΕΕ.

Το 2017, η Επιτροπή δημοσίευσε τη Σύσταση (ΕΕ) 2017/432 στις χώρες της ΕΕ σχετικά με τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των επιστροφών στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας, καθώς και μια Σύσταση (C(2017) 6505) σχετικά με την καθιέρωση ενός κοινού «Εγχειριδίου περί Επιστροφής» προς χρήση από τις χώρες της ΕΕ κατά την εκτέλεση καθηκόντων που σχετίζονται με την επιστροφή. Επίσης, πρότεινε νέα μέτρα για την πολιτική επιστροφής με τη μορφή ενός ανανεωμένου σχεδίου δράσης για την επιστροφή και ενός συνόλου συστάσεων προς τις χώρες της ΕΕ.

ΑΠΟ ΠΟΤΕ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ Η ΟΔΗΓΙΑ;

Εφαρμόζεται από τις Τρίτη, 13 Ιανουαρίου 2009. Έπρεπε να γίνει νόμος στις χώρες της ΕΕ μέχρι τις 21 Δεκεμβρίου 2010, εκτός από τους κανόνες για τη δωρεάν νομική συνδρομή ή/και εκπροσώπηση για τους οποίους η προθεσμία ήταν στις 24 Δεκεμβρίου 2011.

ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Για περισσότερες πληροφορίες, ανατρέξτε στα εξής:

ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΟΙ

Επαναπροώθηση: η επιβολή στους πρόσφυγες ή αιτούντες άσυλο να επιστρέφουν σε μια χώρα όπου είναι πιθανό να υποστούν διώξεις

ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ

Οδηγία 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008 σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών (ΕΕ L 348, της 24.12.2008, σ. 98-107)

ΣΥΝΑΦΗ ΚΕΙΜΕΝΑ

Σύσταση (ΕΕ) 2017/2338 της Επιτροπής της 16ης Νοεμβρίου 2017 για την καθιέρωση κοινού «εγχειριδίου περί επιστροφής» προς χρήση από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών κατά την εκτέλεση σχετικών με την επιστροφή καθηκόντων (ΕΕ L 339, της 19.12.2017, σ. 83-159 )

Σύσταση (ΕΕ) 2017/432 της Επιτροπής της 7ης Μαρτίου 2017 για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των επιστροφών στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 66, της 11.3.2017, σ. 15-21)

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με μια πιο αποτελεσματική πολιτική επιστροφής στην Ευρωπαϊκή Ένωση — Ανανεωμένο σχέδιο δράσης (COM(2017) 200 τελικό, της 2.3.2017)

Κανονισμός (ΕΕ) 2016/1953 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26ης Οκτωβρίου 2016 σχετικά με τη θέσπιση ενός ευρωπαϊκού ταξιδιωτικού εγγράφου για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών, και για την κατάργηση της Σύστασης του Συμβουλίου της 30ής Νοεμβρίου 1994 (ΕΕ L 311, της 17.11.2016, σ. 13-19)

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την πολιτική επιστροφής της ΕΕ (COM(2014) 199 τελικό, της 28.3.2014)

τελευταία ενημέρωση 20.02.2018

Top