EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Έκθεση σε καρκινογόνους ή μεταλλαξιογόνους παράγοντες

Έκθεση σε καρκινογόνους ή μεταλλαξιογόνους παράγοντες

 

ΣΥΝΟΨΗ ΤΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ:

Οδηγία 2004/37/ΕΚ — προστασία από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους ή μεταλλαξιογόνους παράγοντες κατά την εργασία

Διορθωτικό

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ;

Η οδηγία ορίζει τις ελάχιστες προδιαγραφές για την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους για την υγεία και την ασφάλειά τους οι οποίοι προέρχονται ή μπορούν να προέλθουν από την έκθεση σε καρκινογόνους* και μεταλλαξιογόνους παράγοντες* κατά την εργασία. Για τη μείωση των κινδύνων που συνδέονται με την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων, η οδηγία προβλέπει μέτρα πρόληψης και προστασίας, καθώς και όρια έκθεσης.

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Πεδίο εφαρμογής

Η οδηγία εφαρμόζεται σε ουσίες ή μείγματα που ανταποκρίνονται στα κριτήρια για την ταξινόμηση ως καρκινογόνοι παράγοντες στην κατηγορία 1Α ή 1Β ή ως μεταλλαξιγόνα των γεννητικών κυττάρων κατηγορίας 1Α ή 1Β που παρατίθενται στο παράρτημα I του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1272/2008 (Ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση χημικών ουσιών και των μειγμάτων τους). Επιπλέον, η οδηγία εφαρμόζεται στις καρκινογόνες ουσίες, στα μείγματα ή στις διαδικασίες που αναφέρονται στο παράρτημα I της οδηγίας, καθώς και σε ουσίες ή μείγματα που προκύπτουν από μια διαδικασία η οποία αναφέρεται στο εν λόγω παράρτημα. Μετά την τροποποίηση της οδηγίας το 2017, το παρόν παράρτημα περιλαμβάνει τις παρακάτω 6 ενδείξεις:

  • 1.

    Παρασκευή αουραμίνης.

  • 2.

    Εργασίες οι οποίες συνεπάγονται έκθεση σε πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες που περιέχονται μέσα στην αιθάλη άνθρακα, την ανθρακόπισσα ή την πισσάσφαλτο.

  • 3.

    Εργασίες οι οποίες συνεπάγονται έκθεση στον κονιορτό, τον καπνό ή την ομίχλη που παράγονται κατά τη φρύξη και τον ηλεκτρικό καθαρισμό θειούχων συμπηγμάτων νικελίου.

  • 4.

    Μέθοδος ισχυρού οξέος στην παρασκευή ισοπροπυλικής αλκοόλης.

  • 5.

    Εργασίες που περιλαμβάνουν έκθεση σε σκόνες σκληρών ξύλων.

  • 6.

    Εργασίες που παράγουν αναπνεύσιμη σκόνη κρυσταλλικού διοξειδίου του πυριτίου.

Η οδηγία δεν εφαρμόζεται στους εργαζομένους οι οποίοι εκτίθενται μόνο στις ακτινοβολίες που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας.

Η οδηγία εφαρμόζεται στους εργαζομένους που εκτίθενται στον αμίαντο όταν οι κανόνες της είναι πιο ευνοϊκοί για την υγεία και την ασφάλεια κατά την εργασία από αυτούς της οδηγίας 2009/148/ΕΚ (Έκθεση στον αμίαντο: προστασία των εργαζομένων).

Η οδηγία 89/391/ΕΟΚ (Υγεία και ασφάλεια κατά την εργασία — γενικοί κανόνες) εφαρμόζεται πλήρως, με την επιφύλαξη πιο δεσμευτικών ή/και πιο ειδικών κανόνων που περιέχονται στην παρούσα οδηγία.

Εντοπισμός της έκθεσης και αξιολόγηση των κινδύνων

Για κάθε δραστηριότητα που ενδέχεται να συνεπάγεται κίνδυνο έκθεσης σε καρκινογόνους ή μεταλλαξιογόνους παράγοντες, πρέπει να προσδιορίζονται τακτικά η φύση, ο βαθμός και η διάρκεια της έκθεσης των εργαζομένων, ώστε να αξιολογούνται όλοι οι κίνδυνοι για την υγεία ή την ασφάλειά τους και να αποφασίζεται ποια μέτρα πρέπει να λαμβάνονται κάθε φορά. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλοι οι τρόποι έκθεσης, συμπεριλαμβανομένης της απορρόφησης στο δέρμα ή/και διά του δέρματος. Πρέπει να δίνεται μεγάλη προσοχή στους ιδιαίτερα ευαίσθητους εργαζομένους.

Η οδηγία 2014/27/ΕΕ ευθυγραμμίζει την οδηγία 2004/37/ΕΚ με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1272/2008 ο οποίος θέσπισε νέο σύστημα για την ταξινόμηση, την επισήμανση και τη συσκευασία των ουσιών και των μειγμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), με βάση το Παγκόσμιο Εναρμονισμένο Σύστημα Ταξινόμησης και Επισήμανσης των Χημικών Ουσιών που ισχύει σε διεθνές επίπεδο.

Η οδηγία (ΕΕ) 2017/2398 επικαιροποιεί την οδηγία 2004/37/ΕΚ με τους εξής τρόπους:

  • την τροποποίηση των άρθρων 6 (Ενημέρωση της αρμόδιας αρχής) και 14 (Ιατρική παρακολούθηση
  • τη θέσπιση του νέου άρθρου 18α (Αξιολόγηση
  • την αναθεώρηση των παραρτημάτων I και III, ώστε η αναπνεύσιμη σκόνη κρυσταλλικού διοξειδίου του πυριτίου να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας και να ενημερωθούν οι υπάρχουσες οριακές τιμές επαγγελματικής έκθεσης (OEL) ή να θεσπιστούν νέες για 13 καρκινογόνους παράγοντες.

ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΡΓΟΔΟΤΩΝ

Μείωση και υποκατάσταση

Οι εργοδότες πρέπει να μειώνουν τη χρήση ενός καρκινογόνου ή μεταλλαξιογόνου παράγοντα στον χώρο εργασίας, κυρίως υποκαθιστώντας τον, στο μέτρο που αυτό είναι τεχνικά εφικτό, με μια ουσία, ένα μείγμα ή μια διαδικασία η οποία είναι ακίνδυνη ή λιγότερο επικίνδυνη.

Πρόληψη και μείωση της έκθεσης

Εάν δεν είναι δυνατή η αντικατάσταση του καρκινογόνου ή μεταλλαξιογόνου παράγοντα, ο εργοδότης πρέπει να φροντίζει ώστε η παραγωγή και χρήση του καρκινογόνου ή μεταλλαξιογόνου παράγοντα να γίνεται σε κλειστό σύστημα. Εάν αυτό δεν είναι τεχνικά δυνατό, οι εργοδότες πρέπει να φροντίζουν ώστε η έκθεση να περιορίζεται στο χαμηλότερο τεχνικά εφικτό επίπεδο.

Η έκθεση δεν πρέπει να υπερβαίνει τα όρια που προβλέπονται στο παράρτημα III.

Ο εργοδότης πρέπει να εφαρμόζει ορισμένα μέτρα κατά τη χρήση ενός καρκινογόνου ή μεταλλαξιογόνου παράγοντα.

Ενημέρωση της αρμόδιας αρχής

Οι εργοδότες πρέπει να παρέχουν στην αρμόδια αρχή, έπειτα από αίτησή της, πληροφορίες σχετικά με αυτά τα θέματα, αναφέροντας για παράδειγμα τους λόγους χρήσης καρκινογόνων ή μεταλλαξιογόνων παραγόντων, τα προληπτικά μέτρα που λαμβάνονται ή τον αριθμό των εργαζομένων που εκτίθενται.

Απρόβλεπτη έκθεση

Σε περίπτωση απρόβλεπτων συμβάντων ή ατυχημάτων τα οποία μπορεί να προκαλέσουν ασυνήθη έκθεση των εργαζομένων, οι εργοδότες πρέπει να ενημερώνουν τους εργαζομένους τους. Πρέπει να χρησιμοποιείται προστατευτικός ιματισμός και ατομικός προστατευτικός αναπνευστικός εξοπλισμός, ενώ η έκθεση πρέπει να περιορίζεται στο απολύτως απαραίτητο χρονικό διάστημα, και μόνο οι υπάλληλοι που είναι αναγκαίοι για τις εργασίες επιτρέπεται να βρίσκονται στην εν λόγω ζώνη.

Προβλεπτή έκθεση

Όταν υπάρχει προβλεπτός κίνδυνος αυξημένης έκθεσης, όπως για παράδειγμα κατά τις εργασίες συντήρησης, και αφού προηγηθεί η εφαρμογή όλων των άλλων προληπτικών μέτρων, οι εργοδότες πρέπει να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα ώστε να μειωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο η διάρκεια έκθεσης των εργαζομένων και να διασφαλιστεί η προστασία τους κατά τις δραστηριότητες αυτές. Πρέπει να χρησιμοποιείται προστατευτικός ιματισμός και ατομικός προστατευτικός αναπνευστικός εξοπλισμός, ενώ η έκθεση πρέπει να περιορίζεται στο απολύτως απαραίτητο χρονικό διάστημα. Επιπλέον, οι ζώνες που χρησιμοποιούνται για τέτοιες δραστηριότητες πρέπει να είναι σαφώς οριοθετημένες και να έχουν εμφανή σήμανση.

Πρόσβαση στις ζώνες κινδύνου

Οι εργοδότες οφείλουν να περιορίζουν την πρόσβαση στις ζώνες κινδύνου επιτρέποντάς τη μόνο στους εργαζομένους που απαιτείται να εισέρχονται σε αυτές λόγω της εργασίας ή των καθηκόντων τους.

Μέτρα σχετικά με την υγιεινή και την ατομική προστασία

Οι εργοδότες υποχρεούνται να λαμβάνουν τα παρακάτω μέτρα σε ό,τι αφορά την υγιεινή και την ατομική προστασία για όλες τις δραστηριότητες που ενέχουν κίνδυνο μόλυνσης:

  • να διασφαλίζουν ότι οι εργαζόμενοι δεν τρώνε, δεν πίνουν και δεν καπνίζουν στις ζώνες στις οποίες υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης·
  • να εφοδιάζουν τους εργαζομένους με τον κατάλληλο ιματισμό και να παρέχουν χωριστούς χώρους εναπόθεσης του ιματισμού εργασίας και του κανονικού ιματισμού·
  • να παρέχουν εγκαταστάσεις λουτρών και αποχωρητηρίων·
  • να φροντίζουν ώστε ο εξοπλισμός προστασίας να είναι σωστά τοποθετημένος, να ελέγχεται και να καθαρίζεται πριν και μετά από κάθε χρήση.

Οι εργαζόμενοι δεν πρέπει να επωμίζονται το κόστος των εν λόγω μέτρων.

Ενημέρωση, εκπαίδευση και διαβουλεύσεις εργαζομένων

Οι εργοδότες οφείλουν να προβαίνουν στις κατάλληλες ενέργειες ώστε οι εργαζόμενοι ή/και οι εκπρόσωποί τους να λαμβάνουν επαρκή και κατάλληλη εκπαίδευση σχετικά με:

  • τους ενδεχόμενους και πρόσθετους κινδύνους για την υγεία (κάπνισμα)·
  • τις προφυλάξεις ώστε να αποφεύγεται η έκθεση·
  • τις απαιτήσεις υγιεινής·
  • τον προστατευτικό εξοπλισμό και ιματισμό·
  • τα μέτρα που πρέπει να εφαρμόζονται σε περίπτωση ατυχήματος.

Οι εργοδότες πρέπει να φροντίζουν ώστε τα δοχεία, οι συσκευασίες και οι εγκαταστάσεις που περιέχουν καρκινογόνους ή μεταλλαξιογόνους παράγοντες να επισημαίνονται με τρόπο σαφή και τα σήματα προειδοποίησης να είναι ευδιάκριτα.

Χρειάζεται να λαμβάνονται κατάλληλα μέτρα ώστε οι εργαζόμενοι να μπορούν να ελέγχουν την ορθή εφαρμογή της οδηγίας. Πρέπει να ενημερώνονται το ταχύτερο δυνατόν σε περίπτωση ασυνήθους έκθεσης.

Οι εργοδότες πρέπει να τηρούν ενημερωμένο κατάλογο των εργαζομένων που αναλαμβάνουν δραστηριότητες οι οποίες ενέχουν κίνδυνο για την υγεία και την ασφάλειά τους λόγω έκθεσης σε καρκινογόνους και μεταλλαξιογόνους παράγοντες.

Οι εργαζόμενοι ή/και οι εκπρόσωποί τους πρέπει να έχουν λόγο και να εμπλέκονται σε όλα τα θέματα που σχετίζονται με την έκθεση σε καρκινογόνους και μεταλλαξιογόνους παράγοντες.

ΔΙΑΦΟΡΑ ΜΕΤΡΑ

Ιατρική παρακολούθηση

Οι χώρες της ΕΕ πρέπει να θεσπίζουν μέτρα για την παρακολούθηση της υγείας των εργαζομένων ώστε αυτοί να τυγχάνουν κατάλληλης ιατρικής παρακολούθησης, εφόσον αυτό ενδείκνυται, πριν από την έκθεση και κατά τακτά διαστήματα μετά την έκθεση. Τα εν λόγω μέτρα πρέπει να είναι τέτοια, ώστε να καθίσταται άμεσα δυνατή η εφαρμογή ατομικών υγειονομικών μέτρων και μέτρων που σχετίζονται με την εργασία. Όταν παρακολουθείται η υγεία ενός εργαζομένου, δημιουργείται ατομικός ιατρικός φάκελος.

Μετά την τροποποίηση της οδηγίας 2004/37/ΕΚ από την οδηγία (ΕΕ) 2017/2398, η ιατρική παρακολούθηση, κατόπιν συμβουλής ιατρού ή της αρχής που είναι υπεύθυνη για την ιατρική παρακολούθηση των εργαζομένων, μπορεί να συνεχιστεί μετά την παύση της έκθεσης για όσο χρόνο θεωρείται απαραίτητο προκειμένου να διαφυλαχθεί η υγεία του εργαζομένου.

Οι πρακτικές συστάσεις σχετικά με την παρακολούθηση της υγείας των εργαζομένων περιλαμβάνονται στο παράρτημα II.

Όλα τα κρούσματα καρκίνου που έχει διαπιστωθεί ότι οφείλονται σε έκθεση κατά την εργασία πρέπει να γνωστοποιούνται στην αρμόδια αρχή. Οι χώρες της ΕΕ οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη αυτές τις πληροφορίες στις εκθέσεις τις οποίες υποβάλλουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή δυνάμει της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ.

Αξιολόγηση

Σύμφωνα με την οδηγία (ΕΕ) 2017/2398, η Επιτροπή οφείλει να εκτιμά, στο πλαίσιο της επόμενης αξιολόγησης της εφαρμογής της οδηγίας 2004/37/ΕΚ, την ανάγκη τροποποίησης της οριακής τιμής για την αναπνεύσιμη σκόνη κρυσταλλικού διοξειδίου του πυριτίου.

Επιπλέον, έως το πρώτο τρίμηνο του 2019 η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη τις πιο πρόσφατες επιστημονικές εξελίξεις, πρέπει να εξετάζει το ενδεχόμενο τροποποίησης του πεδίου εφαρμογής της παρούσας οδηγίας ώστε να συμπεριληφθούν οι τοξικές για την αναπαραγωγή ουσίες*.

Τήρηση φακέλων

Ο ενημερωμένος κατάλογος των εργαζομένων που έχουν υποστεί έκθεση, τον οποίο οφείλει να τηρεί ο εργοδότης, και οι ατομικοί ιατρικοί φάκελοι πρέπει να διατηρούνται επί 40 τουλάχιστον χρόνια μετά την παύση της έκθεσης.

Οριακές τιμές

Μετά την τροποποίηση της οδηγίας του 2017, το παράρτημα III περιλαμβάνει τις οριακές τιμές για τις παρακάτω ουσίες:

  • Σκόνη σκληρών ξύλων
  • Ενώσεις χρωμίου (VI) που είναι καρκινογόνοι παράγοντες κατά την έννοια του άρθρου 2 στοιχείο α) σημείο i) (ως χρώμιο)
  • Κεραμικές πυρίμαχες ίνες που είναι καρκινογόνες κατά την έννοια του άρθρου 2 στοιχείο α) σημείο i)
  • Αναπνεύσιμη σκόνη κρυσταλλικού διοξειδίου του πυριτίου
  • Βενζόλιο
  • Μονομερές βινυλοχλωρίδιο
  • Αιθυλενοξείδιο
  • 1,2-εποξυπροπάνιο
  • Ακρυλαμίδιο
  • 2-Νιτροπροπάνιο
  • o-Τολουιδίνη
  • 1,3-Βουταδιένιο
  • Υδραζίνη
  • Βρωμοαιθυλένιο.

Για το μονομερές βινυλοχλωρίδιο και τις σκόνες σκληρών ξύλων, η οδηγία (ΕΕ) 2017/2398 αναθεωρεί τις οριακές τιμές με βάση τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα. Για 11 νέους καρκινογόνους παράγοντες θεσπίστηκαν οριακές τιμές επαγγελματικής έκθεσης.

ΑΠΟ ΠΟΤΕ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ Η ΟΔΗΓΙΑ;

Η οδηγία εφαρμόζεται από τις 20 Μαΐου 2004. Η οδηγία 2004/37/ΕΚ κωδικοποιεί και αντικαθιστά την οδηγία 90/394/ΕΟΚ και τις διαδοχικές τροποποιήσεις της, καθώς και τις οδηγίες 97/42/ΕΚ και 1999/38/ΕΚ. Οι προθεσμίες για την ενσωμάτωση των εν λόγω οδηγιών στο εθνικό δίκαιο (το αργότερο έως τις 29 Απριλίου 2003) συνέχισαν να ισχύουν.

Οι χώρες της ΕΕ πρέπει να ενσωματώσουν τα μέτρα που θεσπίζει η οδηγία (ΕΕ) 2017/2398 στο εθνικό δίκαιο έως τις 17 Ιανουαρίου 2020.

ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Για περισσότερες πληροφορίες, βλέπε:

ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΟΙ

Καρκινογόνοι παράγοντες: ουσίες που είναι δυνατόν να προκαλέσουν καρκίνο σε έναν οργανισμό.
Μεταλλαξιογόνοι παράγοντες: ουσίες που μεταβάλλουν το γενετικό υλικό ενός οργανισμού.
Τοξικές για την αναπαραγωγή ουσίες: ουσίες που επηρεάζουν την αναπαραγωγή.

ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Οδηγία 2004/37/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους ή μεταλλαξιογόνους παράγοντες κατά την εργασία (έκτη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ του Συμβουλίου) (κωδικοποιημένη έκδοση) (ΕΕ L 158 της 30.4.2004, σ. 50-76). Κείμενο δημοσιευμένο σε διορθωτικό (ΕΕ L 229 της 29.6.2004, σ. 23-34)

Οι διαδοχικές τροποποιήσεις της οδηγίας 2004/37/ΕΚ έχουν ενσωματωθεί στο αρχικό κείμενο. Η παρούσα ενοποιημένη έκδοση έχει μόνο αξία τεκμηρίωσης.

ΣΥΝΑΦΗ ΚΕΙΜΕΝΑ

Οδηγία (ΕΕ) 2017/2398 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2017, για την τροποποίηση της οδηγίας 2004/37/ΕΚ σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους ή μεταλλαξιογόνους παράγοντες κατά την εργασία (ΕΕ L 345 της 27.12.2017, σ. 87-95)

Βλέπε ενοποιημένη έκδοση.

Οδηγία 2009/148/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Νοεμβρίου 2009, για την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που οφείλονται στην έκθεσή τους στον αμίαντο κατά τη διάρκεια της εργασίας (ΕΕ L 330 της 16.12.2009, σ. 28-36)

Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1272/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, για την ταξινόμηση, την επισήμανση και τη συσκευασία των ουσιών και των μειγμάτων, την τροποποίηση και την κατάργηση των οδηγιών 67/548/EΟΚ και 1999/45/EΚ και την τροποποίηση του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1907/2006 (ΕΕ L 353 της 31.12.2008, σ. 1-1355)

Βλέπε ενοποιημένη έκδοση.

Οδηγία 89/391/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 12ης Ιουνίου 1989, σχετικά με την εφαρμογή μέτρων για την προώθηση της βελτίωσης της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία (ΕΕ L 183 της 29.6.1989, σ. 1-8)

Βλέπε ενοποιημένη έκδοση.

τελευταία ενημέρωση 20.04.2018

Top