ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 12.6.2024

COM(2024) 251 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Κοινό σχέδιο εφαρμογής του συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο

{SWD(2024) 251 final}

Εισαγωγή

Η μεταρρύθμιση της πολιτικής μετανάστευσης και ασύλου που προβλέπεται στο σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο 1 αποτελεί εξέλιξη ιστορικής σημασίας. Παρέχει στην ΕΕ το νομικό πλαίσιο και τα εργαλεία για την περαιτέρω ενίσχυση της αποτελεσματικής διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων της, τη θέσπιση ταχέων και αποτελεσματικών διαδικασιών ασύλου και επιστροφής, κατοχυρώνοντας παράλληλα ισχυρές δικλείδες ασφαλείας. Θεσπίζει ένα δίκαιο και αποτελεσματικό σύστημα αλληλεγγύης και ευθύνης για τη συλλογική διαχείριση της μετανάστευσης, στο πλαίσιο του οποίου κανένα κράτος μέλος δεν μένει μόνο του όταν υφίσταται πίεση.

Η επιτυχής έγκριση αυτής της μεταρρύθμισης αντικατοπτρίζει επίσης τη συλλογική δέσμευση της ΕΕ και των κρατών μελών της να βρουν λύσεις σε κοινές προκλήσεις, με ενισχυμένη αμοιβαία εμπιστοσύνη. Πρόκειται για ένα νέο κεφάλαιο στην εφαρμογή της διττής προσέγγισης για την επιδίωξη βιώσιμων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων παράλληλα με τη στοχευμένη επιχειρησιακή αντίδραση, που συμπεριλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ολοκληρωμένες εταιρικές σχέσεις με χώρες-εταίρους. Παρείχε τη δυνατότητα στην Ευρώπη να γυρίσει σελίδα στις ρωγμές του παρελθόντος και να εδραιώσει μια κοινή προσέγγιση για τη μετανάστευση και τη διαχείριση των συνόρων κατά την τελευταία τετραετία 2 .

Πρέπει τώρα να αξιοποιήσουμε αυτήν τη θετική δυναμική για να μετουσιωθεί το σύμφωνο από νομοθετικές πράξεις σε επιχειρησιακή πραγματικότητα. Δύο έτη μετά την έναρξη ισχύος τους στις 11 Ιουνίου 2024, οι νομικές πράξεις που συνιστούν το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο θα τεθούν σε εφαρμογή από τα μέσα του 2026 3 . Το παρόν κοινό σχέδιο εφαρμογής θα στηρίξει την Ένωση και τα κράτη μέλη της ώστε να προετοιμαστούν αποτελεσματικά για την εφαρμογή τους. Θα διασφαλίσει την αποτελεσματική αξιοποίηση της διετούς μεταβατικής περιόδου, βεβαιώνοντας ότι λαμβάνονται τα αναγκαία διοικητικά, επιχειρησιακά και νομικά μέτρα από όλα τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη.

Η Επιτροπή υποχρεούται, βάσει του κανονισμού για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης και του κανονισμού για τη διαδικασία ασύλου, να υποβάλει κοινό σχέδιο εφαρμογής 4 . Λόγω της σπουδαιότητας και της πολυπλοκότητας της εφαρμογής, η Επιτροπή αποφάσισε να επισπεύσει την έγκρισή της για τον Ιούνιο αντί για τον Σεπτέμβριο του 2024, ώστε τα κράτη μέλη να έχουν στη διάθεσή τους τον μέγιστο χρόνο για να καταρτίσουν τα οικεία εθνικά σχέδια εφαρμογής έως τις 12 Δεκεμβρίου 2024.

Στόχος και σκοπός του κοινού σχεδίου εφαρμογής

Το κοινό σχέδιο εφαρμογής υιοθετεί μια ρεαλιστική προσέγγιση και επικεντρώνεται στις θεμελιώδεις πτυχές τις οποίες πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα κράτη μέλη κατά την κατάρτιση των οικείων εθνικών σχεδίων εφαρμογής και που πρέπει να ισχύουν σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο θα τεθεί σε εφαρμογή έως τα μέσα του 2026. Παρέχει το πλαίσιο για ένα κοινό πρόγραμμα εργασίας για την επόμενη διετία, συμπεριλαμβανομένων των νομικών και επιχειρησιακών στόχων, των δομών προς συζήτηση και της σχετικής επιχειρησιακής και χρηματοδοτικής στήριξης.

Το σκεπτικό του κοινού σχεδίου εφαρμογής είναι ότι είναι κοινό: κοινό για όλα τα κράτη μέλη και κοινό για όλες τις νομοθετικές πράξεις του συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο που πρέπει να εφαρμοστούν, και ότι επιδιώκει την επίτευξη του κοινού στόχου ενός καλά προετοιμασμένου συστήματος έως τη λήξη της μεταβατικής περιόδου.

Πρώτον, το κοινό σχέδιο εφαρμογής είναι κοινό διότι συγκεντρώνει όλα τα κράτη μέλη, αναγνωρίζοντας το γεγονός ότι σε μια Ένωση 27 κρατών μελών, η μετανάστευση αποτελεί κοινή ευρωπαϊκή πρόκληση που απαιτεί κοινή ευρωπαϊκή λύση. Η επιτυχία του συστήματος θα εξαρτηθεί αναπόφευκτα από την ετοιμότητα όλων των κρατών μελών —καθώς οι ενέργειες ενός κράτους έχουν επιπτώσεις σε όλα. Σκοπός του κοινού σχεδίου εφαρμογής είναι να καταστεί διαχειρίσιμη η εφαρμογή του συμφώνου για όλους και από κοινού.

Το σχέδιο είναι το αποτέλεσμα στενής συνεργασίας με τα κράτη μέλη και τους αρμόδιους οργανισμούς της ΕΕ, ιδίως μέσω της υπουργικής διάσκεψης για την επιχειρησιακή εφαρμογή του συμφώνου, που διοργάνωσε η βελγική προεδρία στις 29-30 Απριλίου 2024 στη Γάνδη, καθώς και διαφόρων συνεδριάσεων της στρατηγικής επιτροπής του Συμβουλίου για τη μετανάστευση, τα σύνορα και το άσυλο (SCIFA). Η Επιτροπή διεξήγαγε επίσης διαβουλεύσεις με την κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένης της ομάδας εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής για τις απόψεις των μεταναστών στον τομέα της μετανάστευσης, του ασύλου και της ένταξης, καθώς και με την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες.

Δεύτερον, το κοινό σχέδιο εφαρμογής είναι κοινό διότι περιλαμβάνει όλες τις νομοθετικές πράξεις που απαρτίζουν το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο, οι οποίες είναι αλληλένδετες και δεν μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά χωριστά. Οι πράξεις του συμφώνου αποτελούν από κοινού ένα ολοκληρωμένο σύστημα, το οποίο αντικατοπτρίζει τη συνολική και ισορροπημένη ευρωπαϊκή προσέγγιση ως προς τη μετανάστευση, διασφαλίζοντας τόσο την αλληλεγγύη όσο και την υπευθυνότητα, την προστασία των δικαιωμάτων και τη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις. Αυτή η ολοκληρωμένη προσέγγιση είναι ενσωματωμένη στον κανονισμό για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης 5 . Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα πρέπει να αντικατοπτρίσει τα βασικά στοιχεία αυτής της ολοκληρωμένης προσέγγισης στο κοινό σχέδιο εφαρμογής.

Τρίτον, το κοινό σχέδιο εφαρμογής επιδιώκει τον κοινό στόχο της θέσπισης ενός καλά προετοιμασμένου συστήματος έως τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, το οποίο σύστημα είναι απαραίτητο για την οικοδόμηση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης που απαιτείται για να λειτουργήσει η νέα ισορροπημένη προσέγγιση. Η καλή προετοιμασία είναι η κρίσιμη έννοια στην οποία στηρίζονται οι βασικές υποχρεώσεις που απορρέουν από το σύμφωνο, καθώς αποτελεί τη βάση αναφοράς για να θεωρηθεί ότι τα κράτη μέλη υφίστανται μεταναστευτική πίεση ή αντιμετωπίζουν σημαντική μεταναστευτική κατάσταση ή κρίση. Είναι η έννοια που παρέχει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να επωφελούνται από την αλληλεγγύη ή από εκπτώσεις στις υποχρεώσεις αλληλεγγύης. Είναι η ιδέα που διασφαλίζει ότι το σύμφωνο λειτουργεί ως συνεκτικό σύνολο.

«Κοινό» όμως δεν σημαίνει «το ίδιο» για όλους. Το κοινό σχέδιο εφαρμογής παρέχει την ευελιξία που χρειάζονται τα κράτη μέλη για να προσαρμόσουν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το σύμφωνο στα εθνικά τους συστήματα. Κάθε κράτος μέλος αντιμετωπίζει διαφορετικές προκλήσεις και βρίσκεται σε διαφορετικό στάδιο προετοιμασίας, αλλά κανένα δεν ξεκινά από το μηδέν. Πολλές από τις καινοτομίες του συμφώνου βασίζονται σε ισχύουσες πρακτικές ή επεκτείνουν τις υφιστάμενες απαιτήσεις. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να αξιοποιήσουν τις γνώσεις και την πείρα τους και να ανταλλάξουν βέλτιστες πρακτικές.

Επιπλέον, πρέπει να εξεταστούν τρία στοιχεία για τον καθορισμό του κατάλληλου επιπέδου φιλοδοξίας κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου.

Πρώτον, ενώ έχουμε καταρχήν προθεσμία δύο ετών για να προετοιμαστούμε για την έναρξη εφαρμογής του νέου νομικού πλαισίου, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ορισμένα στοιχεία θα πρέπει να έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή πριν από τα μέσα του 2026. Για παράδειγμα, ο πρώτος ετήσιος κύκλος αλληλεγγύης θα ξεκινήσει τον Ιούνιο του 2025 και οι πρώτες αποφάσεις της Επιτροπής που θα καθορίσουν ποια κράτη μέλη υφίστανται μεταναστευτική πίεση, διατρέχουν κίνδυνο μεταναστευτικής πίεσης ή αντιμετωπίζουν σημαντική μεταναστευτική κατάσταση θα πρέπει να προταθούν από την Επιτροπή τον Οκτώβριο του 2025.

Δεύτερον, η λήψη μέτρων ώστε όλα τα βασικά στοιχεία του νέου συστήματος να έχουν τεθεί σε εφαρμογή έως τη λήξη της μεταβατικής περιόδου αποτελεί άμεση υποχρέωση, αλλά η πλήρης αξιοποίηση όλων των ευκαιριών που προσφέρει το Σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο συνίσταται επίσης σε εργασίες με μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Η εφαρμογή του συμφώνου δεν αποτελεί μεμονωμένη, αλλά δυναμική διαδικασία. Θα χρειαστούν περαιτέρω μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες ενέργειες για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των εθνικών συστημάτων μετανάστευσης και ασύλου και την περαιτέρω ενσωμάτωσή τους στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής πολιτικής για τη μετανάστευση και το άσυλο.

Ένα στρατηγικό και μακρόπνοο όραμα θα αποτυπωθεί στην πρώτη πενταετή ευρωπαϊκή στρατηγική για τη μετανάστευση και το άσυλο, η οποία αναμένεται να εγκριθεί έως το τέλος του 2025, με βάση τη χάραξη ολοκληρωμένων εθνικών στρατηγικών για τη μετανάστευση και το άσυλο, οι οποίες θα υποβληθούν από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή έως τον Ιούνιο του 2025.

Τρίτον, η συνέχιση των εργασιών όσον αφορά την εξωτερική διάσταση της μετανάστευσης παραμένει ζωτικής σημασίας. Μολονότι οι δράσεις στον συγκεκριμένο τομέα δεν συνδέονται με νομικές υποχρεώσεις, είναι σημαντικό η Ένωση να συνεχίσει να εντείνει περαιτέρω τη συνεργασία με τις χώρες εταίρους, ιδίως σε τρεις βασικούς τομείς: την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών, την αποτελεσματική επιστροφή, επανεισδοχή και επανένταξη, καθώς και τις νόμιμες οδούς.

Εικόνα 1: Χρονοδιάγραμμα των βασικών οροσήμων κατά τη διάρκεια της διετούς περιόδου εφαρμογής

1Το κοινό σχέδιο εφαρμογής και τα εθνικά σχέδια εφαρμογής

Το κοινό σχέδιο εφαρμογής

Το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο περιλαμβάνει ολοκληρωμένη δέσμη 10 νομοθετικών πράξεων. Για να διευκολυνθεί η κατανόηση και η εφαρμογή αυτών των πολύπλοκων κειμένων, το κοινό σχέδιο εφαρμογής ομαδοποιεί τις διαφορετικές υποχρεώσεις που απορρέουν από τις διάφορες νομικές πράξεις, καθώς και τις ενέργειες που απαιτούνται για την επιχειρησιακή τους εφαρμογή σε 10 δομικά στοιχεία. Αυτή η ρεαλιστική προσέγγιση καθιστά δυνατή την εστίαση των πόρων στα θεμελιώδη στοιχεία που απαιτούνται για τη λειτουργία του νέου συστήματος.

Δεν είναι δυνατή η επιλεκτική χρήση τους. Όλα τα δομικά στοιχεία πρέπει να εφαρμοστούν και είναι αλληλεξαρτώμενα. Για παράδειγμα, ένα καλό σύστημα υποδοχής (δομικό στοιχείο 3) θα υπερφορτωθεί εάν δεν εκτελούνται εγκαίρως οι διαδικασίες (δομικό στοιχείο 4) ή εάν οι δικαιούχοι διεθνούς προστασίας παραμένουν για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα σε κέντρο φιλοξενίας που προορίζεται για τους αιτούντες (δομικό στοιχείο 10). Η αλληλεγγύη (δομικό στοιχείο 7) και η ευθύνη (δομικό στοιχείο 6) ή το νέο σύστημα για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ (δομικό στοιχείο 2) δεν θα τεθούν σε λειτουργία εάν δεν τεθεί εγκαίρως σε λειτουργία το Eurodac (δομικό στοιχείο 1). Ο σεβασμός των διασφαλίσεων και των δικαιωμάτων (δομικό στοιχείο 9) αποτελεί εγκάρσια διάσταση όλων των νομοθετικών πράξεων και πτυχή που θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή για καθένα από τα δομικά στοιχεία. Αν και θα ήταν δυνατόν να δοθεί προτεραιότητα σε δράσεις εντός του πλαισίου των δομικών στοιχείων, η εφαρμογή κάθε δομικού στοιχείου θα πρέπει να πραγματοποιείται παράλληλα.

Εικόνα 2: Τα 10 δομικά στοιχεία για την τήρηση των βασικών υποχρεώσεων του συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο.

Κάθε δομικό στοιχείο καλύπτει τις νομικές υποχρεώσεις και τις συνέπειές τους για την ολοκλήρωση του κανονιστικού πλαισίου, των διοικητικών διαδικασιών, της οργάνωσης και των ικανοτήτων από την άποψη του ανθρώπινου δυναμικού και των υποδομών, τις οποίες πρέπει να εφαρμόσουν τα κράτη μέλη, η Επιτροπή και οι οργανισμοί της ΕΕ.

Το κοινό σχέδιο εφαρμογής προσδιορίζει επίσης τον τρόπο με τον οποίο οι εργασίες σε επίπεδο ΕΕ θα στηρίξουν την εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο, με την προώθηση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και της «αδελφοποίησης» (μεταξύ άλλων, με τον προσδιορισμό ορθών πρακτικών και τομέων στους οποίους τα κράτη μέλη μπορούν να αλληλοϋποστηρίζονται) και με την ανάπτυξη πρακτικών μοντέλων, εγγράφων καθοδήγησης και κοινών καταλόγων ελέγχου για τη διασφάλιση κοινής και εναρμονισμένης εφαρμογής. Τα λεπτομερή στοιχεία κάθε δομικού στοιχείου παρουσιάζονται σε κατάλογο ελέγχου στο συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

Εθνικά σχέδια εφαρμογής

Όπως προβλέπεται στον κανονισμό για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης και στον κανονισμό για τη διαδικασία ασύλου, κάθε κράτος μέλος, με την υποστήριξη της Επιτροπής και των αρμόδιων οργάνων και οργανισμών της Ένωσης, καταρτίζει εθνικό σχέδιο εφαρμογής στο οποίο καθορίζονται οι δράσεις και το χρονοδιάγραμμα για την υλοποίησή του έως τις 12 Δεκεμβρίου 2024, με βάση το παρόν κοινό σχέδιο εφαρμογής.

Κάθε κράτος μέλος αντιμετωπίζει διαφορετικές προκλήσεις και βρίσκεται σε διαφορετικά σημεία εκκίνησης. Ως εκ τούτου, το εθνικό σχέδιο εφαρμογής κάθε κράτους μέλους θα πρέπει να χαρτογραφήσει πρώτα την τρέχουσα κατάσταση, συμπεριλαμβανομένων του εθνικού πλαισίου, του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου και των διοικητικών πρακτικών, της οργανωτικής δομής και των υφιστάμενων δομών, των υφιστάμενων ικανοτήτων, καθώς και των προκλήσεων που συνδέονται με τις γεωγραφικές συνθήκες.

Για να εξασφαλίσει ότι τα κράτη μέλη θέτουν σε εφαρμογή τα θεμελιώδη στοιχεία που περιγράφονται για κάθε δομικό στοιχείο, τα οποία είναι απαραίτητα για μια κοινή και συγκρίσιμη προσέγγιση σε όλα τα κράτη μέλη, η Επιτροπή ανέπτυξε υπόδειγμα για τα εθνικά σχέδια εφαρμογής, το οποίο αποτυπώνει τη δομή των δομικών στοιχείων που προσαρτάται στην παρούσα ανακοίνωση.

Η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να εργαστούν με βάση μια διυπουργική και διατομεακή ειδική ομάδα σε εθνικό επίπεδο για την ανάπτυξη και την εφαρμογή του οικείου εθνικού σχεδίου εφαρμογής. Ο αποτελεσματικός συντονισμός θα αποτελέσει βασική προϋπόθεση για την εφαρμογή όλων των πτυχών του συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο έως τα μέσα του 2026.

Για την κατάρτιση ενός άρτιου εθνικού σχεδίου εφαρμογής, η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να λάβουν τα ακόλουθα μέτρα για κάθε δομικό στοιχείο:

·Να επανεξετάσουν τα εθνικά νομικά τους πλαίσια και να προβούν στις αναγκαίες προσαρμογές των κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων. Το εθνικό σχέδιο εφαρμογής θα πρέπει να περιλαμβάνει το χρονοδιάγραμμα για την υποβολή και τη θέσπιση σχετικών μέτρων σε εθνικό επίπεδο.

·Να επανεξετάσουν και να προσαρμόσουν, ανάλογα με τις ανάγκες, τις υφιστάμενες οργανωτικές δομές, συμπεριλαμβανομένων των δομών συντονισμού εντός των υπηρεσιών, μεταξύ των υπηρεσιών και των υπουργείων, καθώς και σε διυπουργικό επίπεδο, ώστε να διασφαλιστεί ότι είναι κατάλληλες για τον επιδιωκόμενο σκοπό. Εάν χρειαστεί, τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσδιορίσουν και να σχεδιάσουν τη δημιουργία νέων δομών ή την αναδιοργάνωση των υπηρεσιών, ή να εξετάσουν το ενδεχόμενο θέσπισης ολοκληρωμένων συστημάτων διαχείρισης υποθέσεων. Το εθνικό σχέδιο εφαρμογής θα πρέπει να περιλαμβάνει περιγραφή των υφιστάμενων δομών και της ισχύουσας οργάνωσης (σε εθνικό επίπεδο, αλλά και των καθηκόντων που ανατίθενται στις περιφερειακές ή τοπικές αρχές), τις αλλαγές που απαιτούνται, καθώς και το χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή τους.

·Να επανεξετάσουν και να προσαρμόσουν, ανάλογα με τις ανάγκες, τις διοικητικές ροές εργασίας, τις τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας και τα πρωτόκολλα. Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για τον προσδιορισμό των υφιστάμενων διαθέσιμων εργαλείων πληροφόρησης, καθώς και της ανάγκης για την ανάπτυξη νέων. Το εθνικό σχέδιο εφαρμογής θα πρέπει να περιλαμβάνει τα κύρια παραδοτέα που θα χρειαστούν στον συγκεκριμένο τομέα και το χρονοδιάγραμμα για την υλοποίησή τους.

·Να επανεξετάσουν τις υφιστάμενες ικανότητές τους όσον αφορά τους ανθρώπινους πόρους και να εντοπίσουν τις ανάγκες, συμπεριλαμβανομένης της πρόσληψης προσωπικού και της κατάρτισης. Το εθνικό σχέδιο εφαρμογής θα πρέπει να αποτυπώνει τον τρέχοντα αριθμό υπαλλήλων και κάθε απαιτούμενη αύξηση για διάφορους ρόλους, και να προβλέπει σαφή σχεδιασμό των διαφόρων σταδίων για την ολοκλήρωση της διαδικασίας πρόσληψης νέου προσωπικού. Θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει τις ανάγκες κατάρτισης, συμπεριλαμβανομένου του σχεδιασμού της εν λόγω κατάρτισης και του χρονοδιαγράμματος που προβλέπεται για την υλοποίησή της.

·Να προσδιορίσουν τις δραστηριότητες τις οποίες θα αναλάβουν τα ενδιαφερόμενα μέρη ή οι αρμόδιοι οργανισμοί (π.χ. δικηγορικοί σύλλογοι, ΜΚΟ, ιδιωτικοί φορείς) και τις ανάγκες σε ικανότητες που θα καλύπτουν. Θα πρέπει επίσης να προβλέπει τον σχεδιασμό της σχετικής ανάθεσης και τους μηχανισμούς για τη διασφάλιση της παρακολούθησης και του ποιοτικού ελέγχου των δραστηριοτήτων που διεξάγονται από τα εν λόγω ενδιαφερόμενα μέρη ή τους οργανισμούς.

·Να επανεξετάσουν τις υφιστάμενες ικανότητες και να προσδιορίσουν τις ανάγκες τους σε υποδομές και εξοπλισμό, καθώς και τις πιθανές απαιτήσεις υλικοτεχνικής υποστήριξης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι ικανότητες όσον αφορά τις υλικές υποδομές για την υποδοχή και την κράτηση εντός της επικράτειας και στα σύνορα, καθώς και όσον αφορά τις υποδομές πληροφορικής, τη συνδεσιμότητα στο διαδίκτυο και το περιβάλλον ασφάλειας. Το εθνικό σχέδιο εφαρμογής θα πρέπει να περιλαμβάνει τα τρέχοντα επίπεδα ικανοτήτων που σχετίζονται με τα στοιχεία αυτά, καθώς και την απαιτούμενη αύξηση, και να προβλέπει σαφή σχεδιασμό των διαφόρων σταδίων για την ολοκλήρωση της προμήθειας εξοπλισμού και της κατασκευής ή ανακαίνισης.

Σε όλα τα δομικά στοιχεία, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αξιολογούν το κόστος για την αντιστοίχιση των αναγκών και των πόρων, λαμβάνοντας πλήρως υπόψη τους εθνικούς δημοσιονομικούς κύκλους και τη διαθεσιμότητα των κονδυλίων της ΕΕ.

Η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να συνεργαστούν και να αξιοποιήσουν τους κοινωνικούς εταίρους, τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, ιδίως τους εκπροσώπους των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, μέσω τακτικών ανταλλαγών και διαβουλεύσεων. Αυτό διευκολύνει τον εντοπισμό προκλήσεων, τη βελτίωση των λύσεων πολιτικής και τη διασφάλιση ευρύτερης ανάληψης ευθύνης κατά την κατάρτιση των εθνικών σχεδίων εφαρμογής και, στη συνέχεια, κατά τη διάρκεια της εφαρμογής τους, τα σημεία όπου οι ίδιοι αυτοί παράγοντες διαδραματίζουν συχνά καίριο ρόλο.

Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να κοινοποιήσουν τα προσχέδιά τους έως τον Οκτώβριο του 2024, ώστε να εξασφαλιστεί η διεξαγωγή διαλόγου σχετικά με τις ανάγκες και τους διαθέσιμους πόρους για την έγκαιρη οριστικοποίηση έως τις 12 Δεκεμβρίου 2024.

2Τα 10 δομικά στοιχεία για την εφαρμογή του συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο

Το Eurodac είναι το πληροφοριακό σύστημα μεγάλης κλίμακας που, μεταξύ άλλων, θα στηρίξει τη λειτουργία του συμφώνου στην πράξη, ιδίως με τον προσδιορισμό της ευθύνης και την παρακολούθηση των δευτερογενών μετακινήσεων.

Το Eurodac θα αποθηκεύει και θα επεξεργάζεται τα βιομετρικά στοιχεία, τα δεδομένα ταυτότητας και άλλες πληροφορίες των αιτούντων διεθνή προστασία, των προσώπων που αποβιβάζονται μετά από επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, καθώς και των προσώπων που συλλαμβάνονται για παράνομη διέλευση των εξωτερικών συνόρων ή τα οποία βρίσκονται παράνομα στην επικράτεια κράτους μέλους. Με τον τρόπο αυτό, το σύστημα συμβάλλει στη σύγκριση των νέων αιτήσεων διεθνούς προστασίας με εκείνες που έχουν ήδη καταχωριστεί στη βάση δεδομένων για την εφαρμογή των κανόνων περί ευθύνης βάσει του κανονισμού για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης, καθώς και για την παρακολούθηση των δευτερογενών μετακινήσεων και τη σήμανση των προσώπων που ενδέχεται να συνιστούν απειλή για την εσωτερική ασφάλεια.

Το νέο Eurodac είναι ένα από τα επιχειρησιακά θεμέλια που στηρίζουν το νέο νομικό πλαίσιο. Η έγκαιρη ανάπτυξη και έναρξη λειτουργίας του μεταρρυθμισμένου συστήματος Eurodac αποτελεί καίρια προϋπόθεση για την εφαρμογή όλων των άλλων στοιχείων του συμφώνου, καθώς θα δώσει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να θέσουν σε εφαρμογή τους νέους κανόνες αλληλεγγύης, είτε πρόκειται για μετεγκατάσταση είτε για αντισταθμίσεις αλληλεγγύης. Θα είναι επίσης καθοριστικής σημασίας για την εφαρμογή των νέων κανόνων περί ευθύνης, ιδίως των νέων χρονοδιαγραμμάτων για τη μετατόπιση και την παύση της ευθύνης ή των νέων λόγων παύσης για αποφάσεις ασύλου που λαμβάνονται στο πλαίσιο της διαδικασίας στα σύνορα.

Χάρη στο σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο, το Eurodac θα ενταχθεί στο πλαίσιο ενός διαλειτουργικού και ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης της μετανάστευσης και των συνόρων. Οι απαιτήσεις του νέου συστήματος υπερβαίνουν κατά πολύ τον απλό μετασχηματισμό του υφιστάμενου συστήματος Eurodac. Δεδομένου του πολύ ευρύτερου πεδίου εφαρμογής της βάσης δεδομένων και των σημαντικά διευρυμένων λειτουργιών, το νέο σύστημα θα πρέπει να κατασκευαστεί πλήρως από το μηδέν. Αυτό ισχύει τόσο για την ίδια τη βάση δεδομένων που θα δημιουργήσει ο eu-LISA όσο και για καθεμία από τις εθνικές συνιστώσες, τις οποίες πρέπει να δημιουργήσουν τα κράτη μέλη και που θα πρέπει να είναι συνδεδεμένες με τη βάση δεδομένων. Όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι αρμόδιες αρχές εφαρμόζουν τον κανονισμό Eurodac, τα βιομετρικά στοιχεία πρέπει να συλλέγονται με πλήρη σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της σωματικής ακεραιότητας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνυπολογίζουν στην επανεξέταση και τον προγραμματισμό τους τον πιθανό αντίκτυπο στον φόρτο εργασίας των αρχών προστασίας δεδομένων.

Στο πλαίσιο αυτό, όλοι οι φορείς θα πρέπει να λάβουν τα ακόλουθα μέτρα, ώστε οι βασικές λειτουργίες του Eurodac να είναι διαθέσιμες και τα συστήματα των κρατών μελών να είναι έτοιμα να τις χρησιμοποιήσουν έως τη λήξη της μεταβατικής περιόδου:

Κράτος μέλος

Νομοθεσία

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν τα εθνικά ρυθμιστικά τους πλαίσια και να τα προσαρμόσουν ανάλογα με τις ανάγκες, ώστε να διασφαλίσουν τη νομική και επιχειρησιακή πρόσβαση στο σύστημα για όλες τις αρμόδιες αρχές, όπως οι αρχές ασύλου ή οι συνοριοφύλακες, σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων.

Οργάνωση και διοικητικές διαδικασίες

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να γνωστοποιήσουν στην Επιτροπή τις εντεταλμένες αρχές και τις αρχές επαλήθευσης για το Eurodac εντός τριών μηνών από την έναρξη ισχύος του κανονισμού.

üΤο νέο Eurodac προσφέρει πολλές νέες λειτουργίες, αλλά δεν μπορούν όλες να θεωρηθούν καίριες προϋποθέσεις για την εφαρμογή άλλων στοιχείων του συμφώνου έως τα μέσα του 2026 (π.χ. η νέα κατηγορία δικαιούχων προσωρινής προστασίας). Ως εκ τούτου, δεδομένης της απαιτητικής προθεσμίας, τα κράτη μέλη, ο eu-LISA και η Επιτροπή θα πρέπει να καταλήξουν σε κοινή συμφωνία σχετικά με τις λειτουργίες του Eurodac, στις οποίες θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα για την εφαρμογή του συμφώνου. Ομοίως, θα πρέπει να επιτευχθεί κοινή συμφωνία όσον αφορά το σχετικό βάρος των διαφόρων τεχνικών λύσεων που πρέπει να εφαρμοστούν (λύσεις σε κεντρικό επίπεδο και εθνικά συστήματα, βλ. παρακάτω).

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να αναθεωρήσουν τις εσωτερικές ροές εργασίας και τις τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας τους για να διασφαλίσουν την ομαλή ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρχών, καθώς και την ορθή καταχώριση των πληροφοριών στο Eurodac, με ιδιαίτερη προσοχή στις απαιτήσεις της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων.

Ικανότητες (ανθρώπινοι πόροι, υποδομές και εξοπλισμός)

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να υλοποιήσουν και να δοκιμάσουν την ετοιμότητα των βασικών λειτουργιών του Eurodac σε εθνικό επίπεδο, ώστε να διασφαλίσουν την ορθή συλλογή και διαβίβαση πληροφοριών μέσω των εθνικών σημείων πρόσβασης. Δεδομένων των απαιτητικών προθεσμιών, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν όλες τις επιλογές που θα μπορούσαν να μειώσουν και να απλουστεύσουν την ανάπτυξη και την υλοποίηση σε εθνικό επίπεδο, όπως είναι η χρήση εμπορικά διαθέσιμων προϊόντων. Θα πρέπει επίσης να εξεταστεί σε πρώιμο στάδιο αν θα επιλεγεί η ανάπτυξη του συστήματος σε πιο κεντρικό επίπεδο από τον eu-LISA ή σε πιο εθνικό επίπεδο. Εκτός από τη σημαντική απλούστευση της διαδικασίας ανάπτυξης, η απόφαση αυτή θα μπορούσε να επιταχύνει την υλοποίηση του Eurodac και να εξασφαλίσει ευελιξία όταν προκύπτει η ανάγκη για προσαρμογές της τελευταίας στιγμής.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι διαθέτουν επαρκές και κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό για τη διενέργεια των ελέγχων Eurodac, συνεκτιμώντας τους παράγοντες των προσλήψεων και της κατάρτισης του προσωπικού στα χρονοδιαγράμματα προγραμματισμού τους.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να παρέχουν στο προσωπικό τους επαρκή εξοπλισμό (π.χ. μηχανήματα Eurodac, εξοπλισμό που επιτρέπει τη λήψη εικόνων προσώπου κ.λπ.) ώστε να συλλέγει και να αναφορτώνει εγκαίρως τις πληροφορίες που απαιτούνται στο Eurodac. Στο πλαίσιο αυτό, θα μπορούσαν να κινούν διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων με σκοπό την αγορά του αναγκαίου υλισμικού για τη συλλογή δεδομένων Eurodac και την εκπλήρωση των απαιτήσεων συνδεσιμότητας. Τα χρονοδιαγράμματα για τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων θα πρέπει να προβλέπονται και να συνυπολογίζονται.

Επιτροπή

Νομική υποχρέωση

üΗ Επιτροπή θα συγκαλέσει την κανονιστική επιτροπή Eurodac 6 έως τον Σεπτέμβριο του 2024, ώστε να είναι σε θέση να εκδώσει την εκτελεστική πράξη που προβλέπεται στον κανονισμό Eurodac.

üΗ Επιτροπή θα επικαιροποιήσει εννέα κατ’ εξουσιοδότηση και εκτελεστικές πράξεις στο πλαίσιο των κανονισμών για τη διαλειτουργικότητα, του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS) και του κανονισμού για το Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις (VIS) 7 , ώστε να καταστεί δυνατή η χρήση των δεδομένων Eurodac. Θα εκδώσει επίσης την εκτελεστική πράξη για τις διασυστημικές στατιστικές.

Πρακτική στήριξη

üΗ Επιτροπή θα συνεργαστεί στενά με τον eu-LISA για να διευκολύνει τη λήψη των βασικών αποφάσεων από τα κράτη μέλη.

üΗ Επιτροπή θα συμπληρώσει τις τεχνικές εργασίες υπό την καθοδήγηση του eu-LISA με την αναγκαία υποστήριξη μέσω της υφιστάμενης ομάδας εμπειρογνωμόνων του Eurodac (στο εξής: επιτροπή επαφών Eurodac) 8 με σκοπό τη διευκόλυνση της ορθής εφαρμογής του κανονισμού (μεταξύ άλλων με την αποσαφήνιση του νοήματος ορισμένων διατάξεων) και τον προσδιορισμό των τομέων που θα απαιτήσουν περαιτέρω προσοχή κατά τη μεταβατική περίοδο.

eu-LISA

Νομική υποχρέωση

üΈως το τέλος του 2024, ο eu-LISA θα πρέπει να εγκρίνει το αναθεωρημένο έγγραφο ελέγχου διασύνδεσης του Eurodac (ICD) σε κεντρικό επίπεδο, ώστε να αποτυπώνει τις νέες λειτουργίες. Για τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να επιτευχθεί εγκαίρως κοινή συμφωνία μεταξύ όλων των κρατών μελών, της Επιτροπής και του eu-LISA σχετικά με την τεχνική λύση για την υλοποίηση του εγγράφου ελέγχου διασύνδεσης του Eurodac (ICD) και των λειτουργιών του, το οποίο θα καθορίζει σημαντικές παραμέτρους για την εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή, από κοινού με τον eu-LISA, θα καταρτίσει υπόμνημα προς συζήτηση με τα κράτη μέλη, τόσο σχετικά με τις τεχνικές λύσεις για τη βάση δεδομένων όσο και σχετικά με τις βασικές λειτουργίες, που θα πρέπει να έχουν τεθεί σε εφαρμογή έως τις 12 Ιουνίου 2026.

Πρακτική στήριξη

üΟ eu-LISA θα επικαιροποιήσει το εγχειρίδιο χειριστή και θα εκπαιδεύσει τους χρήστες του Eurodac σχετικά με την τεχνική χρήση του Eurodac.

üΟ eu-LISA θα προσδιορίσει και θα ικανοποιήσει τις απαιτήσεις διαλειτουργικότητας που θα καταστήσουν δυνατή την ενσωμάτωση του Eurodac στο πλαίσιο διαλειτουργικότητας.

üΟ eu-LISA θα στηρίξει την ανάπτυξη τεχνολογικών λύσεων ώστε να καταστεί δυνατή η σχετική στήριξη που ενδέχεται να ζητήσουν τα κράτη μέλη από τις ομάδες Frontex και τις ομάδες υποστήριξης του EUAA για το άσυλο.

Η εφαρμογή του συμφώνου θα δημιουργήσει μια ενιαία προσέγγιση για την περαιτέρω ενίσχυση της αποτελεσματικής διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προσφέρει τα απαραίτητα εργαλεία για τη διαχείριση της άφιξης υπηκόων τρίτων χωρών και για τη θέσπιση ταχειών και αποτελεσματικών διαδικασιών ασύλου και επιστροφής με ισχυρές ατομικές διασφαλίσεις. Ο κανονισμός για τον έλεγχο διαλογής, ο κανονισμός για τη διαδικασία ασύλου και ο κανονισμός για την περί επιστροφής διαδικασία στα σύνορα παρέχουν από κοινού μια εναρμονισμένη προσέγγιση.

Όλοι οι παράτυποι μετανάστες θα καταγράφονται και θα υποβάλλονται σε έλεγχο διαλογής, δηλαδή σε έλεγχο ταυτότητας, ασφάλειας, ευαλωτότητας και υγείας. Σε αυτούς περιλαμβάνονται τα πρόσωπα που συλλαμβάνονται εντός της επικράτειας και δεν έχουν ακόμη υποβληθεί σε έλεγχο διαλογής ή συνοριακό έλεγχο. Το ίδιο ισχύει για όλα τα πρόσωπα που υποβάλλουν αίτηση διεθνούς προστασίας σε σημείο διέλευσης των συνόρων. Σε δεύτερο στάδιο, θα ισχύει υποχρεωτική διαδικασία στα σύνορα για όσους είναι απίθανο να χρήζουν διεθνούς προστασίας, παρουσιάζουν κίνδυνο για την ασφάλεια ή παραπλανούν τις αρχές. Ο κανονισμός για τον έλεγχο διαλογής και ο κανονισμός για τη διαδικασία ασύλου περιέχουν επίσης νέες διατάξεις για τη βελτίωση της ταυτοποίησης των ανιθαγενών.

Η επιτυχής εφαρμογή των νέων υποχρεώσεων απαιτεί ο έλεγχος διαλογής και οι διαδικασίες στα σύνορα για το άσυλο και (κατά περίπτωση) την επιστροφή να λειτουργούν από κοινού στο πλαίσιο μιας ενιαίας διαδικασίας, διασφαλίζοντας αυστηρές διεργασίες λήψης αποφάσεων, με πλήρη σεβασμό όλων των εγγυήσεων και των δικαιωμάτων των προσώπων.

Κάθε κράτος μέλος υποχρεούται να έχει την ικανότητα να ελέγχει όλες τις παράτυπες αφίξεις και να φιλοξενεί ορισμένο αριθμό αιτούντων διεθνή προστασία (και επιστρεφόντων) κατά τη διάρκεια της διαδικασίας στα σύνορα υπό κατάλληλες συνθήκες. Η «επαρκής ικανότητα» 9 για τη διεκπεραίωση των αιτήσεων ασύλου και των επιστροφών στα σύνορα ορίζεται σε 30 000 σε επίπεδο Ένωσης, ενώ το επιμέρους μερίδιο των κρατών μελών όσον αφορά την εν λόγω επαρκή ικανότητα υπολογίζεται ανά τριετία από την Επιτροπή, σύμφωνα με τον τύπο που ορίζεται στον κανονισμό για τη διαδικασία ασύλου.

Η ταχεία διαδικασία μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς να υπονομεύονται τα δικαιώματα των αιτούντων ή η ποιότητα της λήψης αποφάσεων. Αν και κατά τη διάρκεια του ελέγχου διαλογής και της διαδικασίας στα σύνορα τα πρόσωπα δεν επιτρέπεται να εισέλθουν στο έδαφος της ΕΕ, έχουν το δικαίωμα να παραμείνουν. Τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν τις διαδικασίες αυτές σύμφωνα με τις διασφαλίσεις και τις εγγυήσεις που προβλέπονται στις νομοθετικές πράξεις του συμφώνου και με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως ορίζονται στον Χάρτη της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού της αρχής της μη επαναπροώθησης και του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής σε σχέση με αποφάσεις που λαμβάνονται στο πλαίσιο της διαδικασίας στα σύνορα 10 .

Το νέο σύστημα για τα σύνορα βασίζεται στις υφιστάμενες δομές και γνώσεις. Πολλά κράτη μέλη εφαρμόζουν ήδη πρωτόκολλα ελέγχου διαλογής, τα οποία ενέπνευσαν σε μεγάλο βαθμό τις νέες νομικές υποχρεώσεις. Επιπλέον, τουλάχιστον 14 κράτη μέλη ακολουθούν ήδη τη διαδικασία ασύλου ή εφαρμόζουν κάποιες ορθές πρακτικές στα σύνορα.

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ληφθούν τα ακόλουθα μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική υλοποίηση αυτού του δομικού στοιχείου:

Κράτη μέλη

Νομοθεσία

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και να προσαρμόσουν τα εθνικά ρυθμιστικά τους πλαίσια στις νέες διατάξεις και να διασφαλίσουν ότι οι συνοριακοί έλεγχοι, ο έλεγχος διαλογής και οι περί ασύλου και επιστροφής διαδικασίες στα σύνορα οργανώνονται απρόσκοπτα ώστε να τηρούνται οι νέες αυστηρές προθεσμίες (7 ημέρες για τον έλεγχο διαλογής, 12 εβδομάδες για τη διαδικασία ασύλου στα σύνορα και 12 εβδομάδες για τη περί επιστροφής διαδικασία στα σύνορα).

Οργάνωση και διοικητικές διαδικασίες

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν τις διοικητικές διαδικασίες τους, ξεκινώντας από τις ροές εργασίας και τις τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας τους, καθώς και τα εργαλεία τους, προκειμένου να διασφαλίσουν την επαρκή ροή πληροφοριών σε κάθε στάδιο και μεταξύ των εμπλεκόμενων αρχών και να συμμορφωθούν με τις νέες αυστηρές προθεσμίες και υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων. Για τον σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο να δημιουργήσουν ολοκληρωμένα συστήματα διαχείρισης υποθέσεων, ώστε οι σχετικές πληροφορίες να συλλέγονται και να ανταλλάσσονται με τις διάφορες υπηρεσίες, ανάλογα με την περίπτωση.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να προβούν στις κατάλληλες ενέργειες για να διασφαλίσουν ότι οι μετανάστες παραμένουν στη διάθεση των αρχών κατά τη διάρκεια του ελέγχου διαλογής και των διαδικασιών στα σύνορα (και ότι δεν επιτρέπεται η παράνομη είσοδός τους και αποτρέπονται οι παράνομες μετακινήσεις τους 11 ). Οι ενέργειες αυτές θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν πρωτόκολλα που καλύπτουν την αξιολόγηση των μέτρων για τον περιορισμό του κινδύνου διαφυγής, συμπεριλαμβανομένων εναλλακτικών λύσεων αντί της κράτησης (οι οποίες θα πρέπει να ορίζονται από τον νόμο), ιδίως για οικογένειες με παιδιά, και την πιθανή χρήση της κράτησης.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να αποτυπώνουν τον έλεγχο διαλογής στις εθνικές στρατηγικές τους για την ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να ενσωματώσουν τους ελέγχους ταυτότητας, ασφάλειας, ευαλωτότητας και υγείας που απαιτούνται για τον έλεγχο διαλογής εντός της επικράτειάς τους στις ήδη υφιστάμενες εθνικές πρακτικές σύλληψης/επιστροφής.

Ικανότητες (ανθρώπινοι πόροι, υποδομές και εξοπλισμός)

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να προσδιορίσουν τις τοποθεσίες για τη διενέργεια του ελέγχου διαλογής και των διαδικασιών στα σύνορα. Εάν είναι απαραίτητο, θα πρέπει να αναβαθμίσουν ή να κατασκευάσουν τις αναγκαίες υποδομές. Οι υποδομές θα πρέπει να περιλαμβάνουν εγκαταστάσεις ελέγχου διαλογής για παράτυπους μετανάστες και αιτούντες διεθνή προστασία, οι οποίες θα πρέπει να συμμορφώνονται με τα πρότυπα της οδηγίας για την επιστροφή (στην περίπτωση των παράτυπων μεταναστών) και της αναδιατυπωμένης οδηγίας σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή (στην περίπτωση των αιτούντων διεθνή προστασία). Οι υποδομές θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν κέντρα υποδοχής για αιτούντες διεθνή προστασία (συμπεριλαμβανομένης επαρκούς χωρητικότητας για κράτηση) ώστε να πληρούνται οι απαιτήσεις «επαρκούς ικανότητας» του κράτους μέλους, τα οποία θα πρέπει να συμμορφώνονται με τα πρότυπα της αναδιατυπωμένης οδηγίας σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή 12 , λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ειδικές απαιτήσεις για οικογένειες με παιδιά 13 . Για τον σκοπό αυτό απαιτείται διεξοδική αξιολόγηση της υφιστάμενης ικανότητας και σχεδιασμός της κατασκευής ή της ανακαίνισης των υποδομών αμέσως μόλις η Επιτροπή καθορίσει την επαρκή ικανότητα που πρέπει να θέσει σε εφαρμογή κάθε κράτος μέλος.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίσουν επαρκές και ικανό προσωπικό 14 για τη διενέργεια του ελέγχου διαλογής και των περί ασύλου/επιστροφής διαδικασιών στα σύνορα εντός των σύντομων προθεσμιών που προβλέπονται στη νομοθεσία, με τον δέοντα σεβασμό όλων των διασφαλίσεων για τα θεμελιώδη δικαιώματα. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να διασφαλίζουν επαρκή ικανότητα απονομής δικαιοσύνης, ώστε να διασφαλίζεται ότι κάθε προσφυγή θα διεκπεραιώνεται εντός της προθεσμίας για τις διαδικασίες στα σύνορα.

üΕάν είναι απαραίτητο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αποκτήσουν τον αναγκαίο εξοπλισμό για τη διενέργεια του ελέγχου διαλογής και των διαδικασιών στα σύνορα (π.χ. μηχανήματα Eurodac, εξοπλισμός για τον εντοπισμό πλαστών εγγράφων) και να διασφαλίσουν επαρκή συνδεσιμότητα στο διαδίκτυο για την πρόσβαση στις διάφορες βάσεις δεδομένων.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να διασφαλίσουν ότι το δεόντως εξουσιοδοτημένο προσωπικό των αρχών που είναι αρμόδιες για τον έλεγχο διαλογής έχει πρόσβαση στις βάσεις δεδομένων της ΕΕ και της Ιντερπόλ, καθώς και στα δεδομένα της Ευρωπόλ.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν την αναγκαία ικανότητα συλλογής δεδομένων ώστε να συμμορφωθούν με τις υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων στις περιπτώσεις όπου συμπληρώνεται η «επαρκής ικανότητα» ή ο ετήσιος μέγιστος αριθμός αιτήσεων.

Επιτροπή

Νομική υποχρέωση

üΈως τον Αύγουστο του 2024 (δύο μήνες μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού για τη διαδικασία ασύλου), η Επιτροπή θα εκδώσει την εκτελεστική πράξη για τον υπολογισμό της επαρκούς ικανότητας που θα πρέπει να διαθέτει κάθε κράτος μέλος για τρία έτη.

Πρακτική στήριξη

üΗ Επιτροπή, από κοινού με τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο (EUAA) και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex), θα αναπτύξει μοντέλα για τη διαδικασία στα σύνορα (συμπεριλαμβανομένων διασφαλίσεων για τα θεμελιώδη δικαιώματα). Η Επιτροπή θα αναθεωρήσει επίσης, εφόσον είναι αναγκαίο, το πρακτικό εγχειρίδιο για τους συνοριοφύλακες. Για να εξασφαλιστεί κοινή αντίληψη μεταξύ των συνοριοφυλάκων, των υπαλλήλων σε θέματα ασύλου και των υπαλλήλων που είναι αρμόδιοι για υποθέσεις επιστροφής, η Επιτροπή θα διοργανώσει ειδικές συζητήσεις με τη συμμετοχή των τριών αυτών παραγόντων.

üΗ Επιτροπή θα λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της παρακολούθησης της διαδικασίας του άρθρου 25α του κώδικα θεωρήσεων που παρουσιάζεται στην ενότητα 5, καθώς και «στοχευμένες δράσεις επιστροφής» στο πλαίσιο των εργασιών του συντονιστή επιστροφών της ΕΕ (βλ. δομικό στοιχείο 5), ώστε να διασφαλιστεί ότι η περί επιστροφής διαδικασία στα σύνορα μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά, λαμβάνοντας υπόψη τις ιθαγένειες που εμπίπτουν στην υποχρεωτική διαδικασία στα σύνορα.

üΗ Επιτροπή θα ενσωματώσει τον έλεγχο διαλογής στον κύκλο πολιτικής της ευρωπαϊκής ολοκληρωμένης διαχείρισης των συνόρων.

Οργανισμοί της ΕΕ

Νομική υποχρέωση

üΟ EUAA θα αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με αποτελεσματικές εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης.

üΟι επικείμενες τακτικές «εκθέσεις σύγκλισης» του EUAA θα πρέπει να στηρίζουν τα κράτη μέλη στη διαδικασία προσδιορισμού των ιθαγενειών που θα εμπίπτουν καταρχήν στη διαδικασία στα σύνορα και να εντοπίζουν υποθέσεις για τις οποίες το ποσοστό αναγνώρισης 20 % σε πρώτο βαθμό δεν είναι αντιπροσωπευτικό λόγω σημαντικών διαφορών μεταξύ πρωτοβάθμιων και τελεσίδικων αποφάσεων.

üΟ EUAA θα πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στην εφαρμογή της διαδικασίας στα σύνορα από τα κράτη μέλη. Όταν από την παρακολούθηση του EUAA προκύπτει ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις για τη στέγαση των παιδιών, η Επιτροπή έχει την υποχρέωση να εκδώσει δημόσια σύσταση για την αναστολή των διαδικασιών στα σύνορα για οικογένειες με παιδιά.

Πρακτική στήριξη

üΟ EUAA θα επικαιροποιήσει τις ενότητες κατάρτισης και τις κατευθυντήριες γραμμές. Οι αναγκαίες επικαιροποιήσεις περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, τις επιχειρησιακές ροές εργασίας για τον έλεγχο διαλογής, την εργαλειοθήκη ελέγχου διαλογής/ευαλωτότητας ή το πρακτικό εργαλείο για τους δημόσιους λειτουργούς στα σημεία πρώτης επαφής.

üΟ Frontex θα παρέχει επιχειρησιακή στήριξη στα κράτη μέλη σχετικά με τον έλεγχο διαλογής, ιδίως κατάρτιση στις αρχές που είναι αρμόδιες για τον έλεγχο διαλογής.

üΤο διοικητικό συμβούλιο του Frontex θα πρέπει να συμπεριλάβει τον έλεγχο διαλογής, ως νέο εργαλείο διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων Σένγκεν, στο παράρτημα της τεχνικής και επιχειρησιακής στρατηγικής για την ευρωπαϊκή ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων (TO-EIBM).

Η ικανότητα υποδοχής συνεπάγεται την ικανότητα παροχής υλικών συνθηκών υποδοχής (στέγη, τροφή, ρουχισμός, είδη προσωπικής υγιεινής και ένα βοήθημα για τα καθημερινά έξοδα, το οποίο θα πρέπει πάντα να περιλαμβάνει ένα χρηματικό ποσό) στους αιτούντες διεθνή προστασία, λαμβανομένων υπόψη του φύλου, της ηλικίας τους και τυχόν ειδικών αναγκών υποδοχής. Περιλαμβάνει επίσης την ικανότητα παροχής περίθαλψης όσον αφορά τη σωματική και ψυχική υγεία και εκπαίδευσης ανηλίκων, μέτρα έγκαιρης ένταξης και ενημέρωση, καθώς και την προστασία των δικαιωμάτων τους 15 .

Η σύγκλιση προς κατάλληλα πρότυπα υποδοχής των αιτούντων διεθνή προστασία, τα οποία δημιουργούν συγκρίσιμες συνθήκες διαβίωσης σε όλα τα κράτη μέλη, είναι απαραίτητη για την ορθή λειτουργία του ευρωπαϊκού συστήματος μετανάστευσης και ασύλου, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών στο πλαίσιο των κανόνων περί ευθύνης. Η ύπαρξη κατάλληλων συνθηκών υποδοχής αποτελεί βασικό στοιχείο για να αποφασιστεί αν ένα κράτος μέλος είναι καλά προετοιμασμένο. Η παροχή υλικής υποδοχής σύμφωνα με τα πρότυπα της αναδιατυπωμένης οδηγίας σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή αποτελεί επίσης καίριο παράγοντα για να αποφασιστεί αν η ικανότητα στα σύνορα μπορεί να θεωρηθεί «επαρκής» 16 .

Τα περισσότερα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν πολυάριθμες προκλήσεις όσον αφορά την υποδοχή. Η αναδιατυπωμένη οδηγία σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή όχι μόνο αναβαθμίζει το ισχύον σύστημα, αλλά προσφέρει επίσης την ευκαιρία επαναπροσδιορισμού του τρόπου με τον οποίο οργανώνονται τα συστήματα υποδοχής σε εθνικό επίπεδο. Περιέχει σημαντικά νέα εργαλεία για τη διαχείριση της υποδοχής, τα οποία παρέχουν πρόσθετη ευελιξία και αποτελεσματικότητα και προλαμβάνουν τις δευτερογενείς μετακινήσεις. Για παράδειγμα, η αναδιατυπωμένη οδηγία σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή προσφέρει τη δυνατότητα κατανομής των αιτούντων σε καταλύματα και γεωγραφικές περιοχές, έτσι ώστε η παροχή υλικών συνθηκών υποδοχής να εξαρτάται από την πραγματική διαμονή στο κατάλυμα στο οποίο έχουν τοποθετηθεί οι αιτούντες ή σε συγκεκριμένη περιοχή. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αξιοποιήσουν πλήρως αυτές τις ευκαιρίες. Επιπλέον, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξυπηρετούν βασικές ανάγκες μόνο όταν οι αιτούντες δεν βρίσκονται στο κράτος μέλος στο οποίο υποτίθεται ότι θα πρέπει να βρίσκονται.

Η αναδιατυπωμένη οδηγία σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή εναρμονίζει επίσης περαιτέρω τα πρότυπα και ενισχύει τις διασφαλίσεις για τους αιτούντες διεθνή προστασία, συμπεριλαμβανομένης της έγκαιρης πρόσβασης στην αγορά εργασίας (6 μήνες αντί για 9 μήνες), της περίθαλψης όσον αφορά τη σωματική και ψυχική υγεία και της βελτίωσης της προστασίας για τις οικογένειες, τα παιδιά και τους ευάλωτους αιτούντες 17 .

Δεδομένων των πολυάριθμων παραγόντων που εμπλέκονται στη διαχείριση της υποδοχής των αιτούντων άσυλο, οι πολυμερείς συμπράξεις με σχετικούς φορείς έχουν συχνά αποδειχθεί καίριας σημασίας για την ορθή διαχείριση των συστημάτων υποδοχής σε ορισμένα κράτη μέλη. Αυτό περιλαμβάνει τη συμμετοχή τοπικών και περιφερειακών αρχών, κοινωνικών και οικονομικών εταίρων, διεθνών οργανισμών, ΜΚΟ και οργανώσεων μεταναστών.

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ληφθούν τα ακόλουθα μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική υλοποίηση αυτού του δομικού στοιχείου:

Κράτη μέλη

Νομοθεσία

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν τα εθνικά ρυθμιστικά τους πλαίσια, να θεσπίσουν όλα τα αναγκαία νομοθετικά μέτρα για τη μεταφορά της αναδιατυπωμένης οδηγίας σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή στο εθνικό τους δίκαιο έως τις 12 Ιουνίου 2026 και να τα γνωστοποιήσουν στην Επιτροπή. Για να μπορούν τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τις ευέλικτες λύσεις που προβλέπονται στην αναδιατυπωμένη οδηγία, για παράδειγμα όσον αφορά τη διαμονή και την κατανομή των αιτούντων σε συγκεκριμένες περιοχές, οι δυνατότητες αυτές πρέπει να μεταφερθούν στο εθνικό δίκαιο. Η νομοθεσία θα πρέπει επίσης να προβλέπει εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης.

Οργάνωση και διοικητικές διαδικασίες

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να γνωστοποιήσουν στην Επιτροπή τις αρχές που είναι αρμόδιες για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που απορρέουν από την αναδιατυπωμένη οδηγία σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο επανεξέτασης της οργάνωσης των εθνικών συστημάτων υποδοχής με στόχο τη βελτιστοποίηση του τρόπου οργάνωσής τους. Για παράδειγμα, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να συνδυάζουν κέντρα υποδοχής με κατοικίες, υπηρεσίες υποστήριξης και χρηματική βοήθεια, ανάλογα με το προφίλ του αιτούντος διεθνή προστασία, δηλαδή το φύλο, την ηλικία, τη σύνθεση της οικογένειας, τα ευάλωτα σημεία και τις ανάγκες του.

üΟι νέες τεχνολογίες προσφέρουν αυτοματοποιημένα εργαλεία, τα οποία επί του παρόντος υστερούν σε πολλά κράτη μέλη, για την αποτελεσματικότερη διαχείριση της ικανότητας υποδοχής. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να εξετάσουν το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης υποθέσεων για την αποτελεσματική συλλογή και ανταλλαγή σχετικών ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων και πληροφοριών σχετικά με τα επίπεδα ικανότητας υποδοχής. Το ολοκληρωμένο αυτό σύστημα θα μπορούσε στη συνέχεια να διευκολύνει την πρόσβαση όλων των σχετικών παραγόντων στις υπηρεσίες και παράλληλα να συμβάλει στον εντοπισμό περιπτώσεων διαφυγής.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα αναγκαία διοικητικά μέτρα και να θεσπίσουν διαδικασίες που θα αντικατοπτρίζουν τα νέα μέτρα της αναδιατυπωμένης οδηγίας για τον περιορισμό των δευτερογενών μετακινήσεων και των καταχρήσεων (μετά τη μεταφορά τους στο εθνικό δίκαιο), όπως η υποχρέωση κάλυψης μόνο των βασικών αναγκών όταν οι αιτούντες δεν βρίσκονται στο κράτος μέλος στο οποίο οφείλουν να βρίσκονται, ή η δυνατότητα τοποθέτησης των αιτούντων σε συγκεκριμένα καταλύματα και γεωγραφικές περιοχές, με αποτέλεσμα η παροχή υλικών συνθηκών υποδοχής να εξαρτάται από την πραγματική διαμονή στο κατάλυμα ή στις περιοχές στις οποίες έχουν τοποθετηθεί οι αιτούντες 18 .

Ικανότητες (ανθρώπινοι πόροι, υποδομές και εξοπλισμός)

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίσουν επαρκή ικανότητα υποδοχής, μεταξύ άλλων σε σχέση με τις υποδομές, τη στέγαση, την παροχή χρηματικής βοήθειας κ.λπ. (σε σχέση και με άτομα που έχουν ειδικές ανάγκες υποδοχής 19 ), ώστε να ανταποκρίνονται στις προβλεπόμενες ανάγκες και να παρέχουν ικανοποιητικό βιοτικό επίπεδο. Η ικανότητα αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει τις προβλεπόμενες μετεγκαταστάσεις (εάν το κράτος μέλος επιλέξει αυτό το μέτρο αλληλεγγύης), την ικανότητα για σκοπούς ετοιμότητας 20 , καθώς και την ικανότητα εφαρμογής αποτελεσματικών εναλλακτικών λύσεων αντί της κράτησης. Για τον σκοπό αυτό, απαιτείται διεξοδική αξιολόγηση της υφιστάμενης ικανότητας και προγραμματισμός των αναγκαίων αλλαγών.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν την ικανότητα παροχής επαρκούς και προσαρμοσμένης πρόσβασης σε περίθαλψη όσον αφορά τη σωματική και ψυχική υγεία και ταχύτερης και αποτελεσματικής πρόσβασης σε μέτρα έγκαιρης ένταξης (π.χ. εκπαίδευση, εκμάθηση της γλώσσας, πρόσβαση στην αγορά εργασίας εντός έξι μηνών από την καταχώριση της αίτησης, στήριξη της απασχόλησης). Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίσουν επαρκές και κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό σε θέματα υποδοχής, καθώς και πρόσβαση σε υπηρεσίες (όπως διερμηνείς, μεταφραστές, κοινωνικοί λειτουργοί, ιατρικό προσωπικό, μεταξύ άλλων για την ψυχική υγεία, και υπεύθυνοι προστασίας παιδιών). Για τον σκοπό αυτό, απαιτείται διεξοδική αξιολόγηση της υφιστάμενης ικανότητας και προγραμματισμός των αναγκαίων προσλήψεων και κατάρτισης του προσωπικού. Η κατάρτιση θα πρέπει να περιλαμβάνει τα βασικά μέρη του ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού προγράμματος για το άσυλο σε σχέση με τις συνθήκες υποδοχής, καθώς και το εργαλείο για την ταυτοποίηση των αιτούντων με ειδικές ανάγκες υποδοχής που αναπτύχθηκε από τον EUAA. Όταν στην εφαρμογή της αναδιατυπωμένης οδηγίας σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή συμμετέχουν τοπικές και περιφερειακές αρχές, η κοινωνία των πολιτών ή διεθνείς οργανισμοί, τα κράτη μέλη θα πρέπει να τους διαθέσουν τους αναγκαίους πόρους.

Επιτροπή

Πρακτική στήριξη

üΗ Επιτροπή θα παρέχει την αναγκαία τεχνική υποστήριξη μέσω της ομάδας εμπειρογνωμόνων σε θέματα υποδοχής (στο εξής: επιτροπή επαφών για την υποδοχή) 21 με σκοπό τη διευκόλυνση της ορθής εφαρμογής της αναδιατυπωμένης οδηγίας, μεταξύ άλλων με την αποσαφήνιση του νοήματος ορισμένων διατάξεων, και τον προσδιορισμό των τομέων που θα απαιτήσουν περαιτέρω προσοχή κατά τη μεταβατική περίοδο, μεταξύ άλλων ενόψει της μεταφοράς της αναδιατυπωμένης οδηγίας σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή στο εθνικό δίκαιο.

Οργανισμοί της ΕΕ

Νομική υποχρέωση

üΟ EUAA θα καταρτίσει τυποποιημένο υπόδειγμα ενημέρωσης, καθώς και κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης.

Πρακτική στήριξη

üΟ EUAA θα παρέχει στήριξη μέσω του δικτύου υποδοχής του και θα επικαιροποιήσει τα υφιστάμενα έγγραφα καθοδήγησης, τα εργαλεία και το εκπαιδευτικό υλικό, ενώ επίσης θα αναθεωρήσει τα πρότυπα και τους δείκτες του για την υποδοχή και την ευαλωτότητα. Αυτό περιλαμβάνει ιδίως τις Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την υποδοχή — Πρότυπα και δείκτες του 2024.

Οι ταχύτερες και πιο εναρμονισμένες διαδικασίες είναι καίριας σημασίας για τη διατήρηση της ακεραιότητας του συνολικού συστήματος ασύλου, καθώς και για τη μείωση των δευτερογενών μετακινήσεων και την πρόληψη των καταχρήσεων. Ο κανονισμός για τη διαδικασία ασύλου και ο κανονισμός για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου εξορθολογίζουν και προωθούν τη σύγκλιση στη διαδικασία αξιολόγησης και λήψης αποφάσεων για τις ατομικές αιτήσεις ασύλου σε ολόκληρη την Ευρώπη και ενισχύουν τις διασφαλίσεις, τα δικαιώματα και τις εγγυήσεις για τους αιτούντες και τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας. Ο κανονισμός για τη διαδικασία ασύλου περιλαμβάνει επίσης διατάξεις που αναμένεται να διευκολύνουν την ταυτοποίηση των ανιθαγενών.

Ο κανονισμός για τη διαδικασία ασύλου εξορθολογίζει την πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου και εναρμονίζει τα χρονοδιαγράμματα, εξασφαλίζοντας έτσι συντομότερες και πιο αποτελεσματικές διαδικασίες. Για παράδειγμα, ο κανονισμός ορίζει σαφείς προθεσμίες για τα τρία στάδια της διαδικασίας ασύλου, δηλαδή την έκφραση της βούλησης του αιτούντος να λάβει διεθνή προστασία (στο εξής: δημιουργία), την επακόλουθη παραλαβή από τις αρχές του κράτους μέλους και την καταχώριση της αίτησης (στο εξής: καταχώριση) και την υποβολή της αίτησης από τον αιτούντα (στο εξής: υποβολή). Ο κανονισμός διευκρινίζει τι περιλαμβάνει καθένα από τα τρία στάδια, ποιες υποχρεώσεις έχουν οι αιτούντες και οι αρχές και ποιες είναι οι προθεσμίες για κάθε στάδιο (5 ημέρες για την καταχώριση και 21 ημέρες για την υποβολή). Ο κανονισμός ορίζει επίσης προθεσμίες για την εξέταση της αίτησης (6 μήνες για την έκδοση απόφασης στο πλαίσιο της τακτικής διαδικασίας, 3 μήνες για την ταχεία διαδικασία και μεταξύ 10 ημερών και 2 μηνών για τους ελέγχους του μη παραδεκτού).

Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να εφαρμόσουν νέους κανόνες που καθίστανται υποχρεωτικοί, όπως οι υποχρεωτικές ταχείες διαδικασίες (προαιρετικές έως τώρα), καθώς και το αυστηρότερο υποχρεωτικό καθεστώς που ισχύει για τις μεταγενέστερες αιτήσεις (συμπεριλαμβανομένης της υποχρέωσης να εξετάζονται ως μεταγενέστερες αιτήσεις οι αιτήσεις που υποβάλλονται μετά την απόρριψη σε άλλο κράτος μέλος). Θα πρέπει επίσης να προβούν στις αναγκαίες προσαρμογές για να θεωρήσουν μια αίτηση σιωπηρώς ανακληθείσα όταν ο αιτών δεν συμμορφώνεται με ορισμένες υποχρεώσεις, όπως με την απαίτηση παροχής βιομετρικών δεδομένων, ή να εφαρμόζουν τη νέα έννοια του τι συνιστά «αποτελεσματική προστασία» για τον χαρακτηρισμό ασφαλών τρίτων χωρών και να εφαρμόζουν την έννοια της «πρώτης χώρας ασύλου». Επιπλέον, για τις περισσότερες καταχρηστικές και μεταγενέστερες αιτήσεις, η προσφυγή δεν θα έχει αυτοδικαίως ανασταλτικό αποτέλεσμα, γεγονός που σημαίνει ότι εάν η αίτηση απορριφθεί και το πρόσωπο δεν έχει λάβει άδεια παραμονής με δικαστική απόφαση, οι αρχές μπορούν να εκτελέσουν απόφαση επιστροφής.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να εφαρμόζουν τις νέες απαιτήσεις που προβλέπονται στον κανονισμό για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου, όπως την υποχρέωση αξιολόγησης εναλλακτικής δυνατότητας εγχώριας προστασίας και την υποχρέωση ανάκλησης του καθεστώτος διεθνούς προστασίας όταν έχουν διαπραχθεί συγκεκριμένες αξιόποινες πράξεις ή το πρόσωπο συνιστά με οποιονδήποτε άλλον τρόπο απειλή για την ασφάλεια.

Οι αλλαγές που εισάγονται στον κανονισμό για τη διαδικασία ασύλου και οι διαδικαστικές πτυχές του κανονισμού για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου παρέχουν στα κράτη μέλη την ευκαιρία να αντιμετωπίσουν τις τρέχουσες προκλήσεις σε σχέση με τις χρονοβόρες διαδικασίες ασύλου και τις υφιστάμενες καθυστερήσεις. Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων των αιτούντων και των δικαιούχων διεθνούς προστασίας σύμφωνα με τον Χάρτη και τα ειδικά δικαιώματα που προβλέπονται στους δύο κανονισμούς είναι ουσιαστικής σημασίας για την ορθή υλοποίηση αυτού του δομικού στοιχείου (βλ. δομικό στοιχείο 9).

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ληφθούν τα ακόλουθα μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική υλοποίηση αυτού του δομικού στοιχείου:

Κράτη μέλη

Νομοθεσία

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν τα εθνικά ρυθμιστικά τους πλαίσια και να προβούν στις αναγκαίες προσαρμογές για να διασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή των δύο κανονισμών. Υπό την έννοια αυτή, ορισμένα από τα στοιχεία στα οποία θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή είναι ο τρόπος οργάνωσης της πρόσβασης στη διαδικασία (δηλαδή τα στάδια, τα χρονοδιαγράμματα, οι εμπλεκόμενες αρχές), το μη αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα για συγκεκριμένο είδος αποφάσεων και ο τρόπος καθορισμού της τελεσίδικης απόφασης. Για την τελευταία περίπτωση, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι ο ορισμός καθιστά δυνατή την ομαλή εφαρμογή των κανόνων για τις μεταγενέστερες αιτήσεις χωρίς να δημιουργεί παράλληλες διαδικασίες μεταξύ της πρώτης αίτησης στο στάδιο της προσφυγής και της δεύτερης στο διοικητικό στάδιο.

Οργάνωση και διοικητικές διαδικασίες

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να αναθέσουν αρμοδιότητες προσαρμοσμένες στο νέο πλαίσιο και στα σαφώς διακριτά στάδια της διαδικασίας ασύλου, δηλαδή τη δημιουργία/παραλαβή αιτήσεων, την καταχώριση των αιτήσεων και την υποβολή των αιτήσεων.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν αποτελεσματικές εσωτερικές ροές εργασίας για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ διαφόρων υπηρεσιών (π.χ. για τη συμμόρφωση με την υποχρέωση ενημέρωσης όταν η αρχή παραλαβής είναι διαφορετική από την αρχή καταχώρισης) και με άλλα κράτη μέλη (π.χ. όταν μια αίτηση έχει ήδη απορριφθεί σε άλλο κράτος μέλος).

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και να προσαρμόσουν τις μεθόδους εργασίας ανάλογα με τις ανάγκες και, εφόσον είναι απαραίτητο, να αναπτύξουν τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας για τα διάφορα στάδια της διαδικασίας ασύλου, τηρώντας πλήρως τα νέα χρονοδιαγράμματα (για τις τακτικές και ταχείες διαδικασίες και για τους ελέγχους μη παραδεκτού) και τις υποχρεώσεις, μεταξύ άλλων για τις προσφυγές, εξασφαλίζοντας παράλληλα όλες τις απαιτούμενες διασφαλίσεις και εγγυήσεις 22 .

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν την τρέχουσα οργάνωση των οικείων υπηρεσιών ασύλου, λαμβάνοντας υπόψη τις υφιστάμενες προκλήσεις σε σχέση με τις καθυστερήσεις και τη μέση διάρκεια της διαδικασίας ασύλου.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι αποφάσεις ασύλου εκδίδονται και κοινοποιούνται σύμφωνα με τις νέες απαιτήσεις. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να ενσωματώσουν στις διοικητικές διαδικασίες τους, κατά περίπτωση, τα αναγκαία στοιχεία για την εφαρμογή των εννοιών της «ασφαλούς τρίτης χώρας» και της «πρώτης χώρας ασύλου» και ιδίως της έννοιας της «αποτελεσματικής προστασίας». Θα πρέπει επίσης να ενσωματώσουν την υποχρέωση να θεωρείται μια αίτηση σιωπηρώς ανακληθείσα στις περιπτώσεις που προβλέπονται στον κανονισμό (η απόφαση είναι άμεση, χωρίς περίοδο αναστολής, εκτός εάν το κράτος μέλος προβλέπει το αντίθετο). Θα πρέπει επίσης να ενσωματώσουν στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων την υποχρέωση αξιολόγησης εναλλακτικής δυνατότητας εγχώριας προστασίας και την υποχρέωση ανάκλησης του καθεστώτος διεθνούς προστασίας όταν έχουν διαπραχθεί συγκεκριμένες αξιόποινες πράξεις ή το πρόσωπο συνιστά με οποιονδήποτε άλλον τρόπο απειλή για την ασφάλεια.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να παρέχουν ενημέρωση σχετικά με τις πληροφορίες για τις χώρες καταγωγής και την καθοδήγηση ανά χώρα του EUAA και θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα εν λόγω προϊόντα λαμβάνονται υπόψη από τους εργαζομένους σε υποθέσεις ασύλου, μεταξύ άλλων προκειμένου να υποστηριχθεί η άρτια εκπλήρωση της υποχρεωτικής αξιολόγησης όσον αφορά την εναλλακτική δυνατότητα εγχώριας προστασίας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να ευαισθητοποιήσουν τους δικαστές σχετικά με τις πληροφορίες για τις χώρες καταγωγής και την καθοδήγηση ανά χώρα του EUAA.

Ικανότητες (ανθρώπινοι πόροι, υποδομές και εξοπλισμός)

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίσουν επαρκές και ικανό προσωπικό (εργαζομένους σε υποθέσεις ασύλου, διερμηνείς κ.λπ.), λαμβάνοντας υπόψη τις τρέχουσες ελλείψεις, τις καθυστερήσεις και τη μέση διάρκεια της διαδικασίας ασύλου, καθώς και τις νέες υποχρεώσεις. Θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι η κατάρτιση που παρέχεται περιλαμβάνει τα βασικά μέρη του ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού προγράμματος για το άσυλο.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι υπηρεσίες ασύλου είναι επαρκώς εξοπλισμένες (με μηχανήματα Eurodac κ.λπ.) ώστε να είναι σε θέση να εκτελούν αποτελεσματικά τα καθήκοντά τους εντός των νέων χρονοδιαγραμμάτων και σύμφωνα με τις νέες υποχρεώσεις.

Επιτροπή

Νομική υποχρέωση

üΗ Επιτροπή θα επανεξετάσει την έννοια της ασφαλούς τρίτης χώρας έως τις 12 Ιουνίου 2025 και, κατά περίπτωση, θα προτείνει στοχευμένες τροποποιήσεις.

Πρακτική στήριξη

üΗ Επιτροπή θα διοργανώσει συνεδριάσεις των ομάδων εμπειρογνωμόνων για τις διαδικασίες ασύλου και τις ελάχιστες απαιτήσεις (στο εξής: «επιτροπή επαφών για τις διαδικασίες ασύλου» και «επιτροπή επαφών για τις ελάχιστες απαιτήσεις») 23 προκειμένου να διευκολύνει την ορθή εφαρμογή του νομικού πλαισίου, μεταξύ άλλων αποσαφηνίζοντας το νόημα ορισμένων διατάξεων, και να προσδιορίσει τους τομείς που θα απαιτήσουν περαιτέρω προσοχή. Στόχος της Επιτροπής θα είναι οι κοινές επιτροπές επαφής να καλύψουν όλες τις διαδικαστικές πτυχές τόσο του κανονισμού για τη διαδικασία ασύλου όσο και του κανονισμού για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου. Η Επιτροπή θα συμβάλει επίσης στον συντονισμό του εντοπισμού και της διάδοσης ορθών πρακτικών.

Οργανισμοί της ΕΕ

Πρακτική στήριξη

üΟ EUAA θα δημιουργήσει ένα δίκτυο μονάδων αρμόδιων εθνικών αρχών και θα επικαιροποιήσει όλο το ενημερωτικό και εκπαιδευτικό υλικό, καθώς και τα έγγραφα καθοδήγησης και, εφόσον είναι αναγκαίο, τους δείκτες που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων (μεταξύ άλλων για δικαστήρια και λοιπά δικαιοδοτικά όργανα).

üΟ EUAA θα συνεχίσει να παρέχει πληροφορίες σχετικά με τη χώρα καταγωγής (ΠΧΚ) και καθοδήγηση ανά χώρα σε όλες τις εθνικές διοικητικές και δικαστικές αρχές και να προσαρμόζει τις υφιστάμενες βάσεις δεδομένων, όπως το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και ετοιμότητας, στα νέα πλαίσια.

üΚατόπιν αιτήματος της Επιτροπής, ο EUAA τής παρέχει πληροφορίες και ανάλυση σχετικά με συγκεκριμένες τρίτες χώρες που θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη προκειμένου να χαρακτηριστούν ως ασφαλείς τρίτες χώρες σε επίπεδο Ένωσης.

Η πολιτική της ΕΕ για τη μετανάστευση μπορεί να είναι βιώσιμη μόνο εφόσον οι μη έχοντες δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ επιστρέφουν πράγματι. Αυτό το δομικό στοιχείο απαριθμεί περαιτέρω βήματα προς ένα κοινό σύστημα της ΕΕ για τις επιστροφές, στο πλαίσιο του οποίου οι επιστρέφοντες ενθαρρύνονται να συνεργάζονται, να παραμένουν διαθέσιμοι καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας και να επιστρέφουν, ει δυνατόν οικειοθελώς. Τα μέτρα που αποσκοπούν στην παροχή κινήτρων για τις οικειοθελείς επιστροφές θα πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά προς την αξιόπιστη και εύρυθμη λειτουργία των αναγκαστικών επιστροφών. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να εξοπλιστούν με εργαλεία και διαδικασίες που καθιστούν δυνατή την αποδοτική εσωτερική διαχείριση και την ενισχυμένη συνεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών με άλλα κράτη μέλη, ενόψει μιας πιο αποτελεσματικής διαδικασίας επιστροφής.

Για να καλυφθούν τα κενά μεταξύ της διαδικασίας ασύλου και επιστροφής, ο κανονισμός για τη διαδικασία ασύλου υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι κάθε αιτών για τον οποίο έχει εκδοθεί απορριπτική απόφαση επί αίτησης ασύλου λαμβάνει επίσης απόφαση επιστροφής ταυτόχρονα ή σε σύντομο χρόνο. Οι δύο αποφάσεις θα πρέπει να προσβληθούν από κοινού ενώπιον του ίδιου δικαστηρίου ή δικαιοδοτικού οργάνου, στο πλαίσιο της ίδιας δικαστικής διαδικασίας, και με τα ίδια χρονοδιαγράμματα εάν η απόφαση επιστροφής ληφθεί στο πλαίσιο της σχετικής απορριπτικής απόφασης επί της αίτησης ασύλου. Εάν η απόφαση επιστροφής εκδοθεί χωριστά, μπορεί να προσβληθεί χωριστά αλλά σύμφωνα με τα ίδια χρονοδιαγράμματα 24 . Θα εφαρμόζονται ενισχυμένοι κανόνες σε όσους επιχειρούν να καθυστερήσουν τις διαδικασίες μέσω προσφυγών ή μεταγενέστερων αιτήσεων ασύλου με μοναδικό σκοπό την παρεμπόδιση της επιστροφής από την Ένωση.

Ενώ ορισμένα κράτη μέλη έχουν συγκεντρώσει τη διαχείριση των φορέων που συμμετέχουν στη διαδικασία επιστροφής στο πλαίσιο μίας αρχής, άλλα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει ρυθμίσεις συνεργασίας μεταξύ διαφόρων φορέων και αρχών για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της βιωσιμότητας της διαδικασίας επιστροφής.

Υπάρχουν 19 κράτη μέλη που εκδίδουν ήδη απορριπτικές αποφάσεις επί αιτήσεων ασύλου μαζί με αποφάσεις επιστροφής, ορισμένα στο πλαίσιο της ίδιας πράξης και άλλα ως δύο χωριστές πράξεις, αλλά ταυτόχρονα. Πέντε κράτη μέλη έχουν ήδη ψηφιοποιημένα πληροφοριακά συστήματα για τη διαχείριση υποθέσεων επιστροφής, ενώ 11 κράτη μέλη βρίσκονται στη διαδικασία ανάπτυξης τέτοιου συστήματος με βάση το μοντέλο διαχείρισης υποθέσεων επιστροφής (RECAMAS) που ανέπτυξε ο Frontex. Τα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ συστήματα διαχείρισης υποθέσεων επανεισδοχής, με τα οποία είναι συνδεδεμένα τα περισσότερα κράτη μέλη, διευκολύνουν τις διαδικασίες επανεισδοχής με ορισμένες τρίτες χώρες.

Επιπλέον, στη διαδικασία επιστροφής συμμετέχουν πολλοί φορείς σε εθνικό επίπεδο, ενώ η συνεργασία είναι καίριας σημασίας για την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας. Η υπό εξέλιξη θεματική αξιολόγηση Σένγκεν στον τομέα των επιστροφών για ένα αποτελεσματικό σύστημα της ΕΕ για τις επιστροφές εξετάζει ιδίως τον τρόπο κάλυψης των κενών μεταξύ των φορέων στη διαδικασία επιστροφής. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης (συμπεριλαμβανομένων των βέλτιστων πρακτικών) θα πρέπει να θεωρούνται συναφή κατά την εφαρμογή των στοιχείων του συμφώνου που αφορούν τις πιο αποτελεσματικές και δίκαιες διαδικασίες επιστροφής σε ολόκληρη την Ευρώπη 25 .

Οι οικειοθελείς επιστροφές, οι οποίες στηρίζονται σε αξιόπιστες αναγκαστικές επιστροφές, μαζί με την επανένταξη, αποτελούν τον πιο βιώσιμο, οικονομικό και ανθρώπινο/αξιοπρεπή τρόπο για την πραγματοποίηση των επιστροφών και θα πρέπει να συνεχίσουν να προτιμώνται. Είναι σημαντικό να ενισχυθούν τα κίνητρα για την οικειοθελή επιστροφή και να προσφέρεται συνεκτική στήριξη για την επανένταξη, μεταξύ άλλων με τη χρήση του προγράμματος της ΕΕ για την επανένταξη υπό την αιγίδα του Frontex. Επί του παρόντος, 25 από τα 31 κράτη μέλη και συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν συμμετέχουν και χρησιμοποιούν το πρόγραμμα της ΕΕ για την επανένταξη υπό την αιγίδα του Frontex.

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ληφθούν τα ακόλουθα μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική υλοποίηση αυτού του δομικού στοιχείου:

Κράτη μέλη

Νομοθεσία

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και να προσαρμόσουν τα εθνικά ρυθμιστικά πλαίσια σύμφωνα με τις ανάγκες.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι η απόφαση επιστροφής εκδίδεται στο πλαίσιο της απορριπτικής απόφασης επί αίτησης ασύλου ή, εάν εκδίδεται ως χωριστή πράξη, ότι η απόφαση επιστροφής εκδίδεται ταυτόχρονα με την απόφαση επί της αίτησης ασύλου ή αμέσως μετά την απόφαση αυτή.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να διασφαλίσουν ότι οι προσφυγές κατά απορριπτικών αποφάσεων επί αίτησης ασύλου και κατά της απόφασης επιστροφής διεκπεραιώνονται από κοινού ή εντός των προθεσμιών που προβλέπονται στον κανονισμό για τη διαδικασία ασύλου. Για παράδειγμα, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να ορίσουν κοινές προθεσμίες και για τις δύο πράξεις στη νομοθεσία.

Οργάνωση και διοικητικές διαδικασίες

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν τις εσωτερικές τους διαδικασίες για να θεσπίσουν σαφή διαδικασία και ροή εργασιών σχετικά με τον τρόπο διαχείρισης των υποθέσεων, ώστε να διασφαλιστεί η ομαλή διαδικασία μεταξύ της έκδοσης απορριπτικής απόφασης επί αίτησης ασύλου και της απόφασης επιστροφής, από τη στιγμή που το πρόσωπο δεν έχει πλέον δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ έως την απόφαση επιστροφής, έως την υποβολή αίτησης επανεισδοχής σε τρίτη χώρα και στη συνέχεια την οικειοθελή/αναγκαστική επιστροφή και την παροχή στήριξης για επανένταξη. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να δημιουργήσουν δομές που θα εγγυώνται ότι οι προσφυγές κατά απορριπτικών αποφάσεων επί αίτησης ασύλου και κατά της απόφασης επιστροφής διεκπεραιώνονται από κοινού ή εντός των προθεσμιών που προβλέπονται στον κανονισμό για τη διαδικασία ασύλου.

üΤα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να λάβουν ενεργά μέτρα για τη δημιουργία ενός σύγχρονου και λειτουργικού πληροφοριακού συστήματος διαχείρισης υποθέσεων επιστροφής, το οποίο θα προβλέπει την επεξεργασία πληροφοριών και ελέγχους που αντικατοπτρίζουν τις νομοθετικές και διοικητικές αλλαγές και τις απαιτήσεις της ροής εργασιών. Θα πρέπει επίσης να υποστηριχθεί και να διευρυνθεί η χρήση του υφιστάμενου συστήματος διαχείρισης υποθέσεων επιστροφής και των εργαλείων βοήθειας για την επανένταξη.

Ικανότητες (ανθρώπινοι πόροι, υποδομές και εξοπλισμός)

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν τόσο τις απαιτήσεις υποδομής όσο και την ικανότητα στελέχωσης ώστε να είναι σε θέση να προβλέπουν αποτελεσματικά μέτρα που διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα του επιστρέφοντος καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, με σκοπό την πρόληψη του κινδύνου διαφυγής, μεταξύ άλλων, κατά περίπτωση, μέσω της εφαρμογής εναλλακτικών λύσεων αντί της κράτησης.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να παρέχουν ικανότητα ενίσχυσης της παροχής συμβουλών σε θέματα επιστροφής, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα άτομα που πρέπει να επιστραφούν συνοδεύονται ταχέως καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να ενισχύσουν τα κίνητρα για την οικειοθελή επιστροφή και να εξορθολογίσουν τη στήριξη για την επανένταξη, σε στενή συνεργασία με τον Frontex.

Επιτροπή

Πρακτική στήριξη

üΟ συντονιστής επιστροφών θα διαδραματίσει καίριο ρόλο στην παρακολούθηση των ειδικά προσδιορισμένων προκλήσεων στον τομέα της επιστροφής και μέσα από την προώθηση της βελτίωσης της αποτελεσματικότητας, της εσωτερικής συνοχής και της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών. Ο συντονιστής επιστροφών θα το πράξει μέσω στοχευμένων δράσεων επιστροφής οι οποίες βασίζονται στις εργασίες που έχουν ήδη δρομολογηθεί για τη βελτίωση του κοινού σχεδιασμού των πτήσεων και των αποστολών ταυτοποίησης, μεταξύ άλλων με στόχο τη βελτιστοποίηση της χρήσης της στήριξης του Frontex, την ανταλλαγή πρακτικών και εμπειριών σχετικά με την από κοινού έκδοση απορριπτικών αποφάσεων επί αιτήσεων ασύλου και αποφάσεων επιστροφής, καθώς και τη συνεργασία για την επιστροφή επιστρεφόντων που συνιστούν απειλή για την ασφάλεια. Το δίκτυο υψηλού επιπέδου για τις επιστροφές και ο Frontex θα στηρίξουν επίσης τις προσπάθειες αυτές.

üΗ Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη για την ενίσχυση της πρακτικής εφαρμογής της προσέγγισης «Ομάδα Ευρώπη» και την ενίσχυση της αποτελεσματικής συνεργασίας τρίτων χωρών για την επανεισδοχή, χρησιμοποιώντας όλους τους μοχλούς και τα κίνητρα που έχουν στη διάθεσή τους, όπως η παρακολούθηση της πορείας του μηχανισμού του άρθρου 25α του κώδικα θεωρήσεων που συνδέει τη συνεργασία στον τομέα των θεωρήσεων και της επανεισδοχής, όπως περιγράφεται στην ενότητα 5 κατωτέρω, καθώς και τις πολιτικές για το εμπόριο, τις θεωρήσεις, την ανάπτυξη και άλλες πολιτικές.

üΗ Επιτροπή θα καθορίσει γενικούς προσανατολισμούς σχετικά με την ψηφιοποίηση του συστήματος επιστροφής της ΕΕ με μια σφαιρική προσέγγιση για όλα τα στοιχεία της εφαρμογής του συμφώνου.

Οργανισμοί της ΕΕ

Πρακτική στήριξη

üΟ Frontex, σε στενή συνεργασία με την Επιτροπή και τον συντονιστή επιστροφών, θα διαδραματίσει καίριο ρόλο στην υλοποίηση αυτού του δομικού στοιχείου στηρίζοντας τα κράτη μέλη σε όλα τα στάδια της διαδικασίας επιστροφής. Η ενίσχυση και η πλήρης αξιοποίηση της στήριξης του Frontex για την ταυτοποίηση, τις επιχειρήσεις επιστροφής και τη στήριξη της βιώσιμης επανένταξης θα είναι ζωτικής σημασίας.

üΈνα προβλέψιμο σύστημα συντονισμού στο εσωτερικό του Frontex, το οποίο θα βασίζεται στον κοινό σχεδιασμό της χρήσης της στήριξης του Frontex από τα κράτη μέλη, θα καταστήσει δυνατή την καλύτερη συγκέντρωση των πόρων σε όλα τα στάδια της επιστροφής. Το σύστημα αυτό θα πρέπει να βασίζεται στο έργο που επιτελείται για τις στοχευμένες δράσεις επιστροφής, εστιάζοντας στην ενίσχυση της συνοχής, τον συντονισμό, τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών και στο εσωτερικό τους, υπό την καθοδήγηση του συντονιστή επιστροφών.

Η καθιέρωση αποτελεσματικού και σταθερού επιμερισμού των ευθυνών σε ολόκληρη την Ένωση και ο περιορισμός των κινήτρων για δευτερογενείς μετακινήσεις αποτελούν μία από τις κορυφαίες προτεραιότητες του συμφώνου και βασικό στοιχείο για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών.

Σήμερα, ο κανονισμός Δουβλίνο III 26 θεσπίζει τα κριτήρια και τους μηχανισμούς για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας. Εάν οι αιτούντες διεθνή προστασία δεν βρίσκονται στο κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο για την εξέταση της αίτησής τους, πρέπει να μεταφερθούν στο εν λόγω κράτος μέλος. Υπήρξαν σημαντικές προκλήσεις στην εφαρμογή του κανονισμού του Δουβλίνου, ιδίως όσον αφορά την εκτέλεση των μεταφορών.

Ο προσφάτως εγκριθείς κανονισμός για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης (AMMR) μεταρρυθμίζει το σύστημα του Δουβλίνου, θεσπίζοντας δικαιότερους και πιο αποτελεσματικούς κανόνες περί ευθύνης. Η ορθή εφαρμογή των νέων κανόνων είναι θεμελιώδους σημασίας για την αποτελεσματική λειτουργία του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και για τη διασφάλιση της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών. Η διασφάλιση συστηματικών και ταχέων μεταφορών στο υπεύθυνο κράτος μέλος θα συμβάλει στην αντιμετώπιση του φαινομένου αναζήτησης του ευνοϊκότερου κράτους υποδοχής από τους αιτούντες άσυλο (το λεγόμενο «asylum shopping») και, με τη σειρά της, θα αποθαρρύνει τις παράτυπες αφίξεις και θα μειώσει ορισμένους από τους παράγοντες που παρέχουν στους πολίτες κίνητρα παράνομης μετακίνησης.

Σε αυτήν τη διαδικασία, η ταχεία αντιμετώπιση των υφιστάμενων ελλείψεων θα είναι καίριας σημασίας. Οι νέοι κανόνες περί ευθύνης αποτελούν σημαντική εξέλιξη σε σχέση με το ισχύον σύστημα. Για παράδειγμα, ο κανονισμός για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης εισάγει ένα νέο κριτήριο ευθύνης βάσει διπλωμάτων και τίτλων και καθιστά την ευθύνη πιο σταθερή, παρατείνοντας, κατά κανόνα, τις προθεσμίες μετατόπισης και παύσης της ευθύνης. Ταυτόχρονα, ενισχύει τα οικογενειακά κριτήρια, μεταξύ άλλων με τη θέσπιση νέας υποχρέωσης βάσει της οποίας οι οικογενειακές υποθέσεις έχουν προτεραιότητα.

Ο νέος κανονισμός καθιστά τις διαδικασίες αποτελεσματικότερες, καθώς συντομεύει τις προθεσμίες και μετατρέπει τη διαδικασία εκ νέου ανάληψης σε κοινοποίηση. Υπάρχουν επίσης νέες υποχρεώσεις για τη μείωση των καταχρήσεων του συστήματος από τους αιτούντες (όπως η υποχρέωση υποβολής αίτησης στο κράτος μέλος πρώτης εισόδου) και για την αντίδραση του κράτους μέλους σε περίπτωση δευτερογενών μετακινήσεων (όπως η υποχρέωση κάλυψης μόνο των βασικών αναγκών του αιτούντος σε περίπτωση διαφυγής) ή εάν ο αιτών συνιστά απειλή για την ασφάλεια. Τα μέτρα αυτά εξισορροπούνται με νέες εγγυήσεις για τους αιτούντες 27 .

Το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με τίτλο «The Dublin Roadmap in action — Enhancing the effectiveness of the Dublin III Regulation: identifying good practices in the Member States» (Ο χάρτης πορείας του Δουβλίνου στην πράξη — Ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ: εντοπισμός ορθών πρακτικών στα κράτη μέλη) 28 εντοπίζει πρακτικές που μπορούν να βοηθήσουν τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν ορισμένες από τις υφιστάμενες προκλήσεις του ισχύοντος συστήματος, καθώς μεταβαίνουμε προς το νέο σύστημα.

Για την επιτυχή μετάβαση από το σύστημα Δουβλίνο ΙΙΙ στα νομικά και επιχειρησιακά πρότυπα του κανονισμού για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης, θα πρέπει να ληφθούν τα ακόλουθα μέτρα:

Κράτη μέλη

Νομοθεσία

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και να προσαρμόσουν, ανάλογα με τις ανάγκες, τα εθνικά ρυθμιστικά τους πλαίσια με σκοπό τη διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής του κανονισμού για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης. Μεταξύ άλλων, τα κράτη μέλη θα πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στα αποτελεσματικά μέσα έννομης προστασίας 29 , στη μη χορήγηση δικαιώματος σε συνθήκες υποδοχής σε περίπτωση διαφυγής και στην ευθυγράμμιση με τις νέες προθεσμίες στο πλαίσιο των διαφόρων διαδικασιών.

Οργάνωση και διοικητικές διαδικασίες

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και, εφόσον είναι αναγκαίο, να προσαρμόσουν τη δομή και τη λειτουργία των εθνικών μονάδων του Δουβλίνου. Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει την επανεξέταση των μεθόδων εργασίας των μονάδων του Δουβλίνου και την επικαιροποίηση των τυποποιημένων διαδικασιών λειτουργίας με στόχο την εφαρμογή των νέων διαδικασιών (και συγκεκριμένα των κοινοποιήσεων εκ νέου ανάληψης, των μετεγκαταστάσεων και αντισταθμίσεων ευθύνης, καθώς και της συνέχισης του προσδιορισμού της ευθύνης ερήμην του αιτούντος) και τη συμμόρφωση με τις συντομότερες προθεσμίες για όλες τις διαδικασίες.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν δομές συντονισμού και μεθόδους εργασίας μεταξύ των οικείων μονάδων του Δουβλίνου και άλλων αρχών, ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή των νέων κανόνων. Αυτό περιλαμβάνει, για παράδειγμα, τη θέσπιση ειδικών μεθόδων συνεργασίας με τις αρχές ελέγχου διαλογής και επιβολής του νόμου (π.χ. για την κάλυψη του αποτελέσματος του ελέγχου ασφαλείας κατά τη διάρκεια του ελέγχου διαλογής ή την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικών με την ασφάλεια πριν από την εκτέλεση μεταφοράς) και με τις αρχές υποδοχής (παρακολούθηση της παρουσίας στο κατάλυμα κ.λπ.).

Για τους σκοπούς αυτούς, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο δημιουργίας ή επικαιροποίησης του υφιστάμενου ηλεκτρονικού συστήματος διαχείρισης υποθέσεων, ώστε να καταστεί δυνατή η ενσωμάτωση της μεταρρυθμισμένης διαδικασίας του Δουβλίνου στις άλλες διαδικασίες που σχετίζονται με το άσυλο και την υποδοχή. Η ύπαρξη ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης υποθέσεων θα διευκολύνει τη συμμόρφωση με τις νέες υποχρεώσεις και θα αυξήσει την αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων διαδικασιών. Θα εξασφαλίσει επίσης καλύτερη επισκόπηση των διαφόρων σταδίων της διαδικασίας, καθώς και αποτελεσματικότερη συνεργασία και επικοινωνία μεταξύ των αρμόδιων εθνικών αρχών (π.χ. σε θέματα ασύλου, υποδοχής, επιστροφής, μετανάστευσης και διαχείρισης των συνόρων). Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να εξετάσουν το ενδεχόμενο αυτοματοποίησης ορισμένων μερών της διαδικασίας, όπως ο αυτόματος υπολογισμός των εφαρμοστέων προθεσμιών, υπενθυμίσεις για την επικείμενη λήξη των προθεσμιών ή προτάσεις για τα επόμενα στάδια της διαδικασίας.

üΤα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να καταρτίσουν κατάλογο διπλωμάτων και άλλων τίτλων από το δεύτερο επίπεδο της Διεθνούς Πρότυπης Ταξινόμησης της Εκπαίδευσης και άνω, με σκοπό τη διευκόλυνση της αποτελεσματικής εφαρμογής του νέου κριτηρίου για τα διπλώματα και τους τίτλους. Ο κατάλογος αυτός θα μπορούσε επίσης να περιλαμβάνει κατάλογο των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων των κρατών μελών που δικαιούνται να εκδίδουν τα εν λόγω διπλώματα και τους τίτλους.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι οικογενειακές υποθέσεις έχουν προτεραιότητα σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, για παράδειγμα με τη θέσπιση ειδικών τυποποιημένων διαδικασιών λειτουργίας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο σύναψης συμφωνιών συνεργασίας με οργανώσεις επιφορτισμένες με τον εντοπισμό οικογενειών.

Ικανότητες (ανθρώπινοι πόροι, υποδομές και εξοπλισμός)

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι αρμόδιες αρχές διαθέτουν τους απαραίτητους ανθρώπινους, υλικούς και οικονομικούς πόρους για την εκτέλεση των καθηκόντων τους στο πλαίσιο του κανονισμού για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης, συμπεριλαμβανομένου επαρκούς και κατάλληλα εκπαιδευμένου προσωπικού. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και, εάν είναι αναγκαίο, να αυξήσουν την ικανότητα των εθνικών μονάδων του Δουβλίνου να εκτελούν όλα τα καθήκοντά τους εντός των νέων συντομότερων προθεσμιών. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να διασφαλίσουν επαρκή ικανότητα για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής εκτέλεσης των αποφάσεων μεταφοράς, για παράδειγμα με τον περιορισμό του κινδύνου διαφυγής 30 , τη βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ των κρατών μελών, την αύξηση της ευελιξίας στο υπεύθυνο κράτος μέλος και τη στήριξη του κράτους μέλους που προβαίνει στη μεταφορά 31 . Για τον σκοπό αυτό, απαιτούνται ανθρώπινοι πόροι και η αναγκαία υλικοτεχνική υποστήριξη, συμπεριλαμβανομένων, για παράδειγμα, ειδικών εγκαταστάσεων για τις μεταφορές βάσει του κανονισμού του Δουβλίνου.

üΤα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν ότι το DubliNet επικαιροποιείται σε εθνικό επίπεδο, ώστε να παραμένει σε λειτουργία και να επιτρέπει την ανταλλαγή όλων των πληροφοριών που απαιτούνται βάσει του κανονισμού για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης.

Επιτροπή

Νομική υποχρέωση

üΈως τον Σεπτέμβριο του 2024, η Επιτροπή θα συγκαλέσει τη νέα κανονιστική επιτροπή του κανονισμού για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης με σκοπό την έκδοση των εκτελεστικών πράξεων που απαιτούνται βάσει του κανονισμού.

üΗ Επιτροπή θα θεσπίσει τους εκτελεστικούς κανόνες που απαιτούνται για τη λειτουργία του κανονισμού AMMR, ο οποίος θα αντικαταστήσει τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1560/2003 της Επιτροπής (στο εξής: κανόνες εφαρμογής του κανονισμού του Δουβλίνου) 32 .

Πρακτική στήριξη

üΗ Επιτροπή, σε συνεργασία με τον EUAA, θα διοργανώσει συνεδριάσεις της ομάδας εμπειρογνωμόνων του Δουβλίνου (στο εξής: επιτροπή επαφών του Δουβλίνου) προκειμένου να διευκολύνει την ορθή εφαρμογή των νέων διατάξεων (μεταξύ άλλων αποσαφηνίζοντας το νόημα ορισμένων διατάξεων), να προσδιορίσει τους τομείς που θα απαιτήσουν περαιτέρω προσοχή κατά τη μεταβατική περίοδο και να αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές όπου απαιτείται. Θα προσπαθήσει να οργανώσει αυτές τις συνεδριάσεις παράλληλα με το δίκτυο του Δουβλίνου του EUAA, το οποίο επικεντρώνεται περισσότερο στις επιχειρησιακές προκλήσεις.

üΗ Επιτροπή, σε συνεργασία με τον eu-LISA και τα κράτη μέλη, προβλέπει τη σταδιακή αναβάθμιση του DubliNet, με σκοπό την προσαρμογή του στο νέο νομικό πλαίσιο και στις ανάγκες των εθνικών μονάδων του Δουβλίνου.

üΗ Επιτροπή θα υποστηρίξει μια κοινή δομή καταλόγων διπλωμάτων και άλλων τίτλων και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, με βάση τις υφιστάμενες βάσεις δεδομένων της ΕΕ (όπως η βάση δεδομένων http://eter-project/com ) και περαιτέρω εργασίες στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων και του Europass 33 σχετικά με τη διαλειτουργικότητα των βάσεων δεδομένων για τα επαγγελματικά προσόντα, καθώς και με το δίκτυο εθνικών κέντρων πληροφοριών για την ακαδημαϊκή αναγνώριση (δίκτυο ENIC-NARIC).

Οργανισμοί της ΕΕ

Νομική υποχρέωση

üΈως τον Απρίλιο του 2025 (δέκα μήνες μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού AMMR), ο EUAA θα καταρτίσει το υπόδειγμα για τις υποθέσεις που σχετίζονται με την οικογένεια, καθώς και κατευθυντήριες γραμμές για τον εντοπισμό και την ταυτοποίηση των μελών της οικογένειας.

üΕπίσης, με την υποστήριξη των κρατών μελών, ο EUAA θα καταρτίσει προσαρμοσμένα και ολοκληρωμένα ενημερωτικά φυλλάδια και υλικό και θα παράσχει καθοδήγηση σχετικά με τη διεξαγωγή προσωπικών συνεντεύξεων μέσω βιντεοδιάσκεψης.

Πρακτική στήριξη

üΟ EUAA θα προσαρμόσει τη λειτουργία και το πεδίο εφαρμογής του δικτύου μονάδων του Δουβλίνου ώστε να αντικατοπτρίζουν το νέο σύστημα και θα επικαιροποιήσει τις κατευθυντήριες γραμμές που υποστηρίζουν την εφαρμογή των νέων κανόνων περί ευθύνης.

üΟ eu-LISA θα είναι υπεύθυνος για την τεχνική και επιχειρησιακή αναβάθμιση του DubliNet. Η πρώτη φάση (αναβάθμιση κατά προτεραιότητα) θα υλοποιηθεί από τα μέσα του 2024 έως τα μέσα του 2026 και θα διασφαλίσει την επάρκεια των εντύπων DubliNet. Θα παρέχει επίσης βασικές τεχνολογικές αναβαθμίσεις και αναβαθμίσεις ασφάλειας. Η δεύτερη φάση 2026-2028 θα συνεχίσει την αυτοματοποίηση των διαδικασιών και την πλήρη ενσωμάτωση στα εθνικά συστήματα.

Η αλληλεγγύη αποτελεί θεμελιώδη αρχή της ΕΕ, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 80 της ΣΛΕΕ. Για πρώτη φορά, η Ένωση θα διαθέτει μόνιμο, νομικά δεσμευτικό αλλά ευέλικτο μηχανισμό αλληλεγγύης, ο οποίος θα διασφαλίζει ότι κανένα κράτος μέλος δεν θα μένει μόνο του όταν υφίσταται πίεση. Πρόκειται για το αντιστάθμισμα των κανόνων ενισχυμένης ευθύνης που περιγράφονται στα δομικά στοιχεία 2 και 6.

Ο κανονισμός για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης θεσπίζει μηχανισμό αλληλεγγύης με ελάχιστα όρια 30 000 μετεγκαταστάσεων και χρηματοδοτικής στήριξης ύψους 600 εκατ. EUR σε επίπεδο Ένωσης, τα οποία η Επιτροπή πρέπει να τηρεί κατά τον υπολογισμό των αναγκών για το έτος. Όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμμετέχουν, αλλά θα είναι σε θέση να επιλέγουν τα μέτρα αλληλεγγύης τους μεταξύ μετεγκαταστάσεων, χρηματοδοτικής αλληλεγγύης ή εναλλακτικών μέτρων (στήριξη με παροχή προσωπικού ή σε είδος). Ο κανονισμός για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης προβλέπει τη σύσταση του φόρουμ αλληλεγγύης υψηλού επιπέδου της ΕΕ υπό την προεδρία του κράτους μέλους που ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου, όπου θα πρέπει να πραγματοποιηθεί η ανάληψη δεσμεύσεων, καθώς και του φόρουμ αλληλεγγύης τεχνικού επιπέδου της ΕΕ, υπό την προεδρία του συντονιστή αλληλεγγύης, το οποίο θα είναι υπεύθυνο για την έναρξη της επιχειρησιακής λειτουργίας της ετήσιας δεξαμενής αλληλεγγύης που ορίζεται στην ετήσια εκτελεστική πράξη του Συμβουλίου.

Εικόνα 3: Ο ετήσιος κύκλος διαχείρισης της μετανάστευσης

Πολλές από τις δράσεις που απαιτούνται για την υλοποίηση του ετήσιου κύκλου αλληλεγγύης πρέπει να εκτελούνται σε επίπεδο Ένωσης. Η Επιτροπή θα λάβει τα αντίστοιχα μέτρα που είναι αναγκαία για τον πρώτο ετήσιο κύκλο διαχείρισης της μετανάστευσης, ενώ θα λάβει και όλα τα αναγκαία νομικά, διοικητικά και επιχειρησιακά μέτρα για να διασφαλίσει την ομαλή λειτουργία κάθε σταδίου του ετήσιου κύκλου, συμπεριλαμβανομένης της έναρξης της επιχειρησιακής λειτουργίας της πρώτης ετήσιας δεξαμενής αλληλεγγύης που πρέπει να εγκριθεί από το Συμβούλιο στο τέλος του 2025.

Απαιτούνται επίσης μέτρα σε εθνικό επίπεδο. Όπως και για πολλά από τα προηγούμενα δομικά στοιχεία, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη μπορούν να αξιοποιήσουν τις υφιστάμενες πρακτικές, βασιζόμενα στη μέχρι σήμερα πείρα των ad hoc μηχανισμών αλληλεγγύης. Ειδικότερα, η εφαρμογή του εθελοντικού μηχανισμού αλληλεγγύης από το 2022 34 αποτελεί πηγή έμπνευσης για την Επιτροπή και τα κράτη μέλη όσον αφορά τις μεθόδους, τις πρακτικές εμπειρίες και τα διδάγματα που αντλήθηκαν σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής της αρχής της αλληλεγγύης —τόσο για τις μετεγκαταστάσεις των αιτούντων διεθνή προστασία όσο και για τη χρηματοδοτική αλληλεγγύη. Οι εν λόγω εμπειρίες και επενδύσεις θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την επιχειρησιακή εφαρμογή των υποχρεώσεων που απορρέουν από το συγκεκριμένο δομικό στοιχείο.

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ληφθούν τα ακόλουθα μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική υλοποίηση αυτού του δομικού στοιχείου:

Κράτη μέλη

Νομοθεσία

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν τα εθνικά ρυθμιστικά τους πλαίσια και να τα προσαρμόσουν όπως απαιτείται προκειμένου να διασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή του κανονισμού για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης.

Οργάνωση και διοικητικές διαδικασίες

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν τις αναγκαίες διαδικασίες και δομές λήψης αποφάσεων για τη συμμετοχή στον ετήσιο κύκλο διαχείρισης της μετανάστευσης, για παράδειγμα με τον διορισμό εθνικού συντονιστή και τη δημιουργία εθνικού μηχανισμού συντονισμού. Ειδικότερα, τα κράτη μέλη θα πρέπει να καθορίσουν την εσωτερική διαδικασία για την επιλογή του τρόπου με τον οποίο επιθυμούν να συμβάλουν στην αλληλεγγύη και την έγκαιρη ανάληψη δεσμεύσεων στο πλαίσιο του φόρουμ αλληλεγγύης υψηλού επιπέδου της ΕΕ. Τα αποτελέσματα της διαβούλευσης σε εθνικό επίπεδο θα αξιοποιηθούν επίσης στη διαδικασία διαβούλευσης της Επιτροπής που προηγείται της έγκρισης της πρότασης της Επιτροπής για εκτελεστική πράξη του Συμβουλίου.

üΤα κράτη μέλη θα χρειαστούν επίσης διαδικασίες για τη συλλογή και διαβίβαση των απαιτούμενων πληροφοριών και δεδομένων στην Επιτροπή για την κατάρτιση της ευρωπαϊκής ετήσιας έκθεσης για το άσυλο και τη μετανάστευση εντός των προθεσμιών που προβλέπονται στον κανονισμό (υποβολή εκθέσεων έως την 1η Ιουνίου και επικαιροποίηση έως την 1η Σεπτεμβρίου από το 2025 και μετά). Για τον σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν τις απαραίτητες τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας και δομές συντονισμού.

üΤα κράτη μέλη που επιλέγουν τη μετεγκατάσταση ή επωφελούνται από αυτήν θα πρέπει να τηρούν την προθεσμία του 1,5 μήνα για την ολοκλήρωση της διαδικασίας μετεγκατάστασης (η οποία ξεκινά από τη διαβίβαση των σχετικών πληροφοριών στο κράτος μέλος μετεγκατάστασης) που ορίζεται στον κανονισμό. Για τον σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας και εσωτερικές ροές εργασίας. Αυτές οι ροές εργασίας θα πρέπει να καλύπτουν αφενός την ταυτοποίηση των προσώπων που είναι επιλέξιμα για μετεγκατάσταση μέσω της εξέτασης όλων των σχετικών παραγόντων, όπως η ύπαρξη ουσιαστικών δεσμών μεταξύ του ενδιαφερόμενου προσώπου και του κράτους μέλους μετεγκατάστασης, και αφετέρου πληροφορίες σχετικά με τις διαδικασίες, καθώς και να διασφαλίζουν το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού και τις σχετικές διασφαλίσεις. Οι διαδικασίες αυτές θα πρέπει επίσης να καλύπτουν τους ελέγχους ασφαλείας και τη διαβίβαση πληροφοριών σχετικών με την ασφάλεια από τα επωφελούμενα κράτη μέλη και, κατά περίπτωση, την επαλήθευση της ασφάλειας από το κράτος μέλος μετεγκατάστασης.

Ικανότητες (ανθρώπινοι πόροι, υποδομές και εξοπλισμός)

üΤα κράτη μέλη και οι οργανισμοί της ΕΕ θα πρέπει να εξασφαλίσουν τους αναγκαίους πόρους για την παροχή ποιοτικών και έγκαιρων στοιχείων για την ευρωπαϊκή ετήσια έκθεση για το άσυλο και τη μετανάστευση —υποβολή εκθέσεων έως την 1η Ιουνίου και επικαιροποίηση έως την 1η Σεπτεμβρίου από το 2025 και μετά— συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής στις βασικές συνεδριάσεις του δικτύου για την κατάρτιση του σχεδίου στρατηγικής 35 τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο από το 2025 και μετά.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν την αναγκαία ικανότητα για τον προσδιορισμό των αναγκών αλληλεγγύης τους και των ειδικών δράσεων για την παροχή στήριξης μέσω χρηματοδοτικών συνεισφορών ή στήριξης σε είδος, να τις υποβάλουν στο φόρουμ αλληλεγγύης τεχνικού επιπέδου της ΕΕ και, στη συνέχεια, να διασφαλίσουν την αποτελεσματική απορρόφηση κάθε τέτοιας χρηματοδοτικής συνεισφοράς ή συνεισφοράς σε είδος.

üΤόσο τα επωφελούμενα όσο και τα συνεισφέροντα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν την αναγκαία ικανότητα για την υλοποίηση των μετεγκαταστάσεων (βλ. επίσης προηγούμενο δομικό στοιχείο 6), εάν επιλέξουν το εν λόγω μέτρο ή επωφελούνται από αυτό. Αυτό συνεπάγεται την εξασφάλιση των αναγκαίων πόρων και επαρκούς ικανού προσωπικού, μεταξύ άλλων στις μονάδες του Δουβλίνου και για τυχόν πρόσθετους ελέγχους ασφαλείας· την κατασκευή των αναγκαίων υποδομών και την προμήθεια του εξοπλισμού που απαιτείται για την υλοποίηση μετεγκαταστάσεων εντός της απαιτούμενης προθεσμίας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν την κάλυψη μέσω συστήματος διαχείρισης υποθέσεων, καθώς και την ικανότητα μεταφοράς και υποδοχής, συμπεριλαμβανομένων κέντρων μετεγκατάστασης και εγκαταστάσεων (εξ αποστάσεως) συνεντεύξεων.

Επιτροπή

Νομική υποχρέωση

üΗ Επιτροπή θα εκδώσει την πρώτη ευρωπαϊκή ετήσια έκθεση για το άσυλο και τη μετανάστευση έως τις 15 Οκτωβρίου 2025, με βάση ποσοτικά και ποιοτικά δεδομένα και πληροφορίες που παρέχονται από τα κράτη μέλη και τους οργανισμούς της Ένωσης. Η εν λόγω έκθεση θα αποτυπώσει μια εικόνα της κατάστασης στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου και θα χρησιμεύσει ως εργαλείο έγκαιρης προειδοποίησης και ευαισθητοποίησης.

üΈως τις 15 Οκτωβρίου 2025, η Επιτροπή θα εκδώσει επίσης την πρώτη εκτελεστική πράξη της Επιτροπής για τον προσδιορισμό των κρατών μελών που υφίστανται μεταναστευτική πίεση, διατρέχουν κίνδυνο μεταναστευτικής πίεσης ή αντιμετωπίζουν σημαντική μεταναστευτική κατάσταση, καθώς και την πρώτη πρόταση της Επιτροπής για εκτελεστική πράξη του Συμβουλίου σχετικά με τη σύσταση της ετήσιας δεξαμενής αλληλεγγύης.

üΗ Επιτροπή θα διορίσει τον πρώτο συντονιστή αλληλεγγύης, ο οποίος θα συγκροτήσει και θα συγκαλέσει το φόρουμ αλληλεγγύης τεχνικού επιπέδου της ΕΕ. Το υφιστάμενο σύμφωνο για την πλατφόρμα αλληλεγγύης σταδιακά θα μετατραπεί στο φόρουμ αλληλεγγύης τεχνικού επιπέδου.

üΗ Επιτροπή θα συγκαλέσει την κανονιστική επιτροπή του κανονισμού AMMR (βλ. δομικό στοιχείο 6) και θα εκδώσει τις δύο εκτελεστικές πράξεις που σχετίζονται με τη λειτουργία της αλληλεγγύης. Η πρώτη αφορά τις ενιαίες προϋποθέσεις για την προετοιμασία και την υποβολή πληροφοριών και εγγράφων με σκοπό τη μετεγκατάσταση, συμπεριλαμβανομένων των ελέγχων ασφαλείας. Η δεύτερη αφορά τους κανόνες για τη λειτουργία των χρηματοδοτικών συνεισφορών.

üΗ Επιτροπή, σε συνεργασία με τον EUAA, θα διαθέσει επίσης εργαλεία για την ταυτοποίηση και την αντιστοίχιση των προσώπων που πρόκειται να μετεγκατασταθούν με το συνεισφέρον κράτος μέλος, ώστε να διασφαλίζεται η συμμόρφωση με την υποχρέωση του επωφελούμενου κράτους μέλους να λαμβάνει υπόψη την ύπαρξη ουσιαστικών δεσμών μεταξύ του ενδιαφερόμενου προσώπου και του κράτους μέλους μετεγκατάστασης, με δεδομένες και τις εύλογες προτιμήσεις που έχει εκφράσει το εν λόγω κράτος μέλος.

Πρακτική στήριξη

üΗ Επιτροπή θα διενεργήσει δοκιμή (dry-run) της ευρωπαϊκής ετήσιας έκθεσης για το άσυλο και τη μετανάστευση το 2024 προκειμένου να προβλέψει και να αντιμετωπίσει τυχόν κενά στα δεδομένα και τις πληροφορίες και ελλείψεις στη διαδικασία. Για να διασφαλιστεί η καίρια ενοποίηση των απαιτούμενων δεδομένων και της ανταλλαγής αναλύσεων, η Επιτροπή θα αξιοποιήσει πλήρως το δίκτυο του σχεδίου στρατηγικής.

üΗ Επιτροπή, σε συνεργασία με τον EUAA, θα διοργανώσει σειρά συνεδριάσεων της ομάδας εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής (στο εξής: διευρυμένη επιτροπή επαφών του Δουβλίνου) προκειμένου να διευκολύνει την ορθή εφαρμογή (μεταξύ άλλων αποσαφηνίζοντας το νόημα ορισμένων διατάξεων) του νέου συστήματος, να προσδιορίσει τους τομείς που θα απαιτήσουν περαιτέρω προσοχή κατά τη μεταβατική περίοδο και να συντονίσει τον προσδιορισμό και τη διάδοση ορθών πρακτικών.

Οργανισμοί της ΕΕ

Νομική υποχρέωση

üΟ EUAA, ο Frontex, η Ευρωπόλ και ο FRA θα πρέπει να συγκεντρώσουν σχετικά δεδομένα και πληροφορίες από τα κράτη μέλη και να υποβάλουν τα στοιχεία τους στην Επιτροπή για την κατάρτιση της ευρωπαϊκής ετήσιας έκθεσης για το άσυλο και τη μετανάστευση εντός των προθεσμιών που προβλέπονται στον κανονισμό.

Πρακτική στήριξη

üΟ EUAA θα καταρτίσει υποδείγματα και διαδικασίες λειτουργίας για τις δεσμεύσεις και τις συνεισφορές αλληλεγγύης.

Με σκοπό την καλύτερη αντιμετώπιση των μελλοντικών προκλήσεων, το νέο νομοθετικό πλαίσιο περιλαμβάνει διάφορα νέα και συμπληρωματικά μέτρα για τη διασφάλιση της ετοιμότητας, του σχεδιασμού μέτρων έκτακτης ανάγκης και της αντιμετώπισης κρίσεων σε ολόκληρη την ΕΕ. Αυτό αναμένεται να συμβάλει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην εξέλιξη των μεταναστευτικών καταστάσεων, καθώς και στη μείωση των κινδύνων καταστάσεων κρίσης.

Το επίπεδο ετοιμότητας και σχεδιασμού μέτρων έκτακτης ανάγκης αποτελούν σημαντικά στοιχεία για να θεωρηθεί ένα κράτος μέλος «καλά προετοιμασμένο». Συνδέονται στενά με τη διατήρηση κατάλληλων συστημάτων υποδοχής σε ολόκληρη την ΕΕ (βλ. δομικό στοιχείο 3) και, ως εκ τούτου, είναι απαραίτητα για την ορθή λειτουργία των υποχρεώσεων ευθύνης (βλ. δομικό στοιχείο 6). Ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να θεωρηθεί καλά προετοιμασμένο εάν δεν υπάρχει σχεδιασμός μέτρων έκτακτης ανάγκης, γεγονός που με τη σειρά του μπορεί να έχει αντίκτυπο στη δυνατότητα του κράτους μέλους να επωφεληθεί από την αλληλεγγύη ή από εκπτώσεις στις συνεισφορές αλληλεγγύης (δομικό στοιχείο 7). Υπό την έννοια αυτή, η ευρωπαϊκή ετήσια έκθεση για το άσυλο και τη μετανάστευση, ως το πρώτο βήμα του ετήσιου κύκλου διαχείρισης της μετανάστευσης, θα πρέπει να περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με το επίπεδο ετοιμότητας στην Ένωση και στα κράτη μέλη. Η ετοιμότητα και ο σχεδιασμός μέτρων έκτακτης ανάγκης θα στηρίξουν επίσης την ταχεία, αποτελεσματική και συντονισμένη αντίδραση σε περίπτωση μεταναστευτικής κρίσης, λαμβάνοντας υπόψη τις γεωγραφικές ιδιαιτερότητες, συμπεριλαμβανομένων των παραμεθόριων περιοχών.

Η ετοιμότητα συνεπάγεται τη διάθεση των αναγκαίων ανθρώπινων, υλικών και οικονομικών πόρων και υποδομών για τη διασφάλιση της λειτουργίας των συστημάτων ασύλου και μετανάστευσης, καθώς και τον συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων αρχών, σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο.

Ο σχεδιασμός μέτρων έκτακτης ανάγκης, όπως ορίζεται στην οδηγία σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή, αποτελεί μέρος της ετοιμότητας. Ο εν λόγω σχεδιασμός μέτρων έκτακτης ανάγκης αποσκοπεί στην οικοδόμηση και τη διατήρηση πιο ανθεκτικών συστημάτων υποδοχής σε ολόκληρη την ΕΕ, τα οποία είναι σε θέση να λειτουργούν αποτελεσματικά, μεταξύ άλλων σε καταστάσεις κρίσης. Για τον λόγο αυτό, είναι ζωτικής σημασίας τα εν λόγω σχέδια έκτακτης ανάγκης να καλύπτουν και τις διαδικασίες ασύλου (βλ. δομικό στοιχείο 4). Εάν δεν υπάρχουν μέτρα έκτακτης ανάγκης για τη διεκπεραίωση των αιτήσεων ασύλου, η επιβάρυνση στα συστήματα υποδοχής σε καταστάσεις πίεσης ή κρίσης μόνο θα επιδεινώνεται. Η ενσωμάτωση των διαδικασιών ασύλου στα σχέδια έκτακτης ανάγκης για την υποδοχή που απαιτούνται βάσει της αναδιατυπωμένης οδηγίας σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή θα διευκολύνει επίσης τις συνέργειες μεταξύ των διαφόρων εμπλεκόμενων φορέων και θα διασφαλίσει τον εξορθολογισμό των διαδικασιών και την εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων. Τα εν λόγω σχέδια έκτακτης ανάγκης πρέπει να αξιολογούνται και να επανεξετάζονται τακτικά (τουλάχιστον ανά τριετία).

Ταυτόχρονα, ενώ το πεδίο εφαρμογής τους είναι ευρύτερο, οι εθνικές στρατηγικές που θα χαραχθούν στο πλαίσιο του κανονισμού για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης θα πρέπει να ενσωματώσουν τις νέες υποχρεώσεις σχετικά με τον σχεδιασμό μέτρων έκτακτης ανάγκης με συνεπή και συμπληρωματικό τρόπο στις υφιστάμενες υποχρεώσεις για τη διαχείριση των συνόρων και την επιστροφή (βλ. δομικά στοιχεία 2 και 5). 

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, ο μηχανισμός της ΕΕ για την ετοιμότητα και τη διαχείριση κρίσεων που σχετίζονται με τη μετανάστευση (σχέδιο στρατηγικής για την ετοιμότητα αντιμετώπισης και τη διαχείριση μεταναστευτικών κρίσεων) στα δύο στάδιά του (παρακολούθηση και ετοιμότητα, αφενός, και διαχείριση κρίσεων, αφετέρου) παρέχει, μέσω του δικτύου για την κατάρτιση του σχεδίου στρατηγικής, ένα συμμετοχικό πλαίσιο για την παρακολούθηση και την πρόβλεψη των μεταναστευτικών ροών και των μεταναστευτικών καταστάσεων, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, καθώς και την οργάνωση συντονισμένης αντίδρασης σε περίπτωση μεταναστευτικής κρίσης. Οι οργανισμοί της ΕΕ διαδραματίζουν επίσης καίριο ρόλο στην παροχή στοχευμένης στήριξης, καθώς και στην παρακολούθηση της ετοιμότητας και του σχεδιασμού μέτρων έκτακτης ανάγκης, σύμφωνα με τις αντίστοιχες εντολές τους.

Τα αποτελέσματα των εργασιών στο πλαίσιο αυτού του δομικού στοιχείου αξιοποιούνται επίσης για την ανάπτυξη μιας διατομεακής προσέγγισης που αφορά όλους τους κινδύνους και το σύνολο της κοινωνίας ως προς την ετοιμότητα και την αντιμετώπιση κρίσεων σε επίπεδο ΕΕ, με βάση τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Μάρτιο του 2024.

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ληφθούν τα ακόλουθα μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική υλοποίηση αυτού του δομικού στοιχείου:

Κράτη μέλη 

Νομοθεσία

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν τα εθνικά ρυθμιστικά τους πλαίσια και να τα προσαρμόσουν ανάλογα με τις ανάγκες. Ειδικότερα, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεταφέρουν στο εθνικό τους δίκαιο τις σχετικές διατάξεις της οδηγίας σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή που σχετίζονται με τον σχεδιασμό μέτρων έκτακτης ανάγκης.

Οργάνωση και διοικητικές διαδικασίες

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να καταρτίσουν έως τον Απρίλιο του 2025 (εντός δέκα μηνών από την έναρξη ισχύος της νέας οδηγίας σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή) εθνικά σχέδια έκτακτης ανάγκης για την υποδοχή (και το άσυλο), χρησιμοποιώντας το νέο υπόδειγμα του EUAA.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να προβούν στις αναγκαίες διοικητικές ρυθμίσεις ώστε να στηρίξουν τον σχεδιασμό, την έγκριση, την εφαρμογή και την τακτική επανεξέταση των ολοκληρωμένων σχεδίων έκτακτης ανάγκης για τη μετανάστευση και το άσυλο. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει τη δημιουργία διυπουργικών συντονιστικών δομών οι οποίες θα συγκεντρώνουν τους άξονες εργασίας που καλύπτουν διάφορα σχέδια έκτακτης ανάγκης υπό διαφορετική νομική βάση (σύνορα, υποδοχή, άσυλο κ.λπ.).

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να διασφαλίσουν τη συλλογή και την ανταλλαγή συναφών πληροφοριών σχετικά με την ετοιμότητα, κατά περίπτωση, εντός των προθεσμιών του κανονισμού για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης για τους σκοπούς της κατάρτισης της ευρωπαϊκής ετήσιας έκθεσης για το άσυλο και τη μετανάστευση (βλ. δομικό στοιχείο 7).

Ικανότητες (ανθρώπινοι πόροι, υποδομές και εξοπλισμός)

üΤα κράτη μέλη καλούνται να διενεργούν συστημικές επανεξετάσεις για την υποστήριξη της επιχειρησιακής ετοιμότητας και του σχεδιασμού μέτρων έκτακτης ανάγκης, ώστε να είναι σε θέση να αναβαθμίζουν και να περιορίζουν αποτελεσματικά τα σχετικά επίπεδα ικανότητας σε περίπτωση ανάγκης. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους πόρους που απαιτούνται, για παράδειγμα όσον αφορά το εκπαιδευμένο προσωπικό, εξοπλισμό πληροφορικής και άλλου είδους εξοπλισμό, καθώς και την υποδοχή, την υλικοτεχνική υποστήριξη και τις ευρύτερες υποδομές.

Επιτροπή

Πρακτική στήριξη

üΗ Επιτροπή και ο EUAA θα στηρίξουν τα κράτη μέλη στην κατάρτιση και την επανεξέταση των εθνικών τους σχεδίων έκτακτης ανάγκης για την υποδοχή και το άσυλο, όταν ζητηθεί από τα κράτη μέλη, και θα διευκολύνουν την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και γνώσεων μέσω του μηχανισμού της ΕΕ για την ετοιμότητα και τη διαχείριση κρίσεων που σχετίζονται με τη μετανάστευση.

Νομική υποχρέωση

üΟ EUAA θα καταρτίσει υπόδειγμα για τα εθνικά σχέδια έκτακτης ανάγκης σχετικά με την υποδοχή και το άσυλο, το οποίο επί του παρόντος προβλέπεται για το τέταρτο τρίμηνο του 2024, και θα προσφέρει στήριξη στα κράτη μέλη για την κατάρτιση και την επανεξέταση των οικείων σχεδίων έκτακτης ανάγκης, όταν ζητηθεί από τα κράτη μέλη.

Το σύμφωνο καθορίζει και αποσαφηνίζει περαιτέρω σημαντικές διασφαλίσεις και εγγυήσεις για τους αιτούντες διεθνή προστασία και τα άτομα με ειδικές ανάγκες, ιδίως τους ανηλίκους και τις οικογένειες με παιδιά ή τις ανύπαντρες γυναίκες και μητέρες. Σε όλες τις νέες νομικές πράξεις προβλέπονται νέα και ενισχυμένα δικαιώματα. Αυτά συγκεντρώνονται στο παρόν οριζόντιο δομικό στοιχείο.

Η εφαρμογή αυτών των δικαιωμάτων, διασφαλίσεων και εγγυήσεων εξυπηρετεί την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και τη διασφάλιση ενός πραγματικού και αποτελεσματικού δικαιώματος ασύλου, μεταξύ άλλων για τα πλέον ευάλωτα άτομα, καθώς και την πρόσβαση σε αποτελεσματικά μέσα έννομης προστασίας. Οι εν λόγω διασφαλίσεις και εγγυήσεις εξυπηρετούν την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων σύμφωνα με τον Χάρτη της ΕΕ. Ταυτόχρονα, συμβάλλουν επίσης στην προστασία της ακεραιότητας των διαδικασιών σε όλα τα δομικά στοιχεία.

Τα εν λόγω δικαιώματα, οι διασφαλίσεις και οι εγγυήσεις μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: 

— Νέα και ενισχυμένα δικαιώματα πληροφόρησης των αιτούντων διεθνή προστασία στις νέες νομοθετικές πράξεις, ώστε οι αιτούντες να μπορούν να κατανοούν τα δικαιώματά τους, τις υποχρεώσεις τους και τις συνέπειες της μη έγκαιρης συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις τους. Η παροχή πληροφοριών είναι απαραίτητη ώστε να εφαρμόζονται οι κανόνες για την καταπολέμηση των καταχρήσεων από τους αιτούντες. Οι πληροφορίες πρέπει να παρέχονται λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων του προφίλ του αιτούντος.

— Νέο δικαίωμα δωρεάν παροχής νομικών συμβουλών στους αιτούντες διεθνή προστασία κατά το διοικητικό στάδιο της διαδικασίας. Αυτό ισχύει για όλες τις διοικητικές διαδικασίες, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας στα σύνορα και της διαδικασίας προσδιορισμού του υπεύθυνου κράτους μέλους για αίτηση διεθνούς προστασίας. Όλοι οι αιτούντες εξακολουθούν να έχουν το δικαίωμα συνδρομής και εκπροσώπησης από δικηγόρο στο στάδιο της προσφυγής.

— Έγκαιρος εντοπισμός των ευάλωτων σημείων και των ειδικών διαδικαστικών αναγκών και αναγκών υποδοχής με σαφέστερες προθεσμίες για την πρώτη και την ατομική αξιολόγηση, καθώς και ταχεία παρακολούθηση των υποθέσεων για θύματα βασανιστηρίων και βίας.

— Ισχυρότερες εγγυήσεις για να διασφαλιστεί ότι η κράτηση χρησιμοποιείται ως μέτρο έσχατης ανάγκης, κατόπιν εξατομικευμένης αξιολόγησης, με δικλείδες ασφαλείας σε περίπτωση σοβαρού κινδύνου για τη σωματική ή ψυχική υγεία (όταν η κράτηση αιτούντων με ειδικές ανάγκες υποδοχής θα έθετε σε σοβαρό κίνδυνο τη σωματική και ψυχική τους υγεία, οι εν λόγω αιτούντες δεν μπορούν να τεθούν υπό κράτηση).

— Νέες εγγυήσεις για τους ανηλίκους: Κατά την εφαρμογή του συμφώνου, τα κράτη μέλη πρέπει πάντα να διασφαλίζουν τον κομβικό ρόλο της προστασίας των παιδιών, ιδίως ότι το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού πρέπει να αποτελεί πρωταρχικό μέλημα για τα κράτη μέλη 36 .

Επιπλέον, οι πράξεις του συμφώνου θεσπίζουν νέες εγγυήσεις για τους ανηλίκους, όπως ορίζεται κατωτέρω.

Θα πρέπει να ορίζεται σύντομα εκπρόσωπος για όλους τους ασυνόδευτους ανηλίκους —με ενισχυμένες προδιαγραφές κατάρτισης— ώστε να διασφαλίζεται ο πλήρης σεβασμός των συμφερόντων του παιδιού, συμπεριλαμβανομένης της ευημερίας του (προσωρινός εκπρόσωπος αμέσως, μεταξύ άλλων για τη λήψη των δακτυλικών αποτυπωμάτων 37 , και μόνιμος εκπρόσωπος εντός 15 ημερών από την υποβολή της αίτησης με αναλογία 1 εκπροσώπου για 30 ασυνόδευτους ανηλίκους). Εάν ο ασυνόδευτος ανήλικος καταστεί δικαιούχος διεθνούς προστασίας, ισχύουν περαιτέρω διασφαλίσεις όσον αφορά τους επιτρόπους (απαιτήσεις για τους επιτρόπους, κάθε επίτροπος εκπροσωπεί αναλογικό και περιορισμένο αριθμό ασυνόδευτων ανηλίκων, δυνατότητα υποβολής καταγγελιών κατά του επιτρόπου, εποπτεία και παρακολούθηση των επιτρόπων).

Το σύμφωνο περιλαμβάνει επίσης ενισχυμένες εγγυήσεις για τους ασυνόδευτους ανηλίκους σε σχέση με τη διαδικασία στα σύνορα. Οι εν λόγω ανήλικοι εξαιρούνται αυτομάτως, εκτός εάν, για σοβαρούς λόγους, συνιστούν απειλή για την εθνική ασφάλεια ή τη δημόσια τάξη. Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή, πρέπει να εφαρμόζονται όλα τα δικαιώματα των ασυνόδευτων ανηλίκων όσον αφορά τις διαδικασίες και την υποδοχή, συμπεριλαμβανομένου του αυτόματου ανασταλτικού αποτελέσματος της προσφυγής σε περίπτωση απόρριψης αίτησης ασύλου.

Για όλους τους ανηλίκους: νέες διατάξεις για την πρόληψη της εξαφάνισης παιδιών (λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων από την ηλικία των 6 ετών) και ισχυρότερες εγγυήσεις για τη διασφάλιση εναλλακτικών λύσεων αντί της κράτησης (καθώς τα παιδιά κατά κανόνα δεν θα πρέπει να κρατούνται), τη συνεκτίμηση της άποψης των παιδιών και την παροχή πληροφοριών κατάλληλα προσαρμοσμένων για παιδιά.

Θεσπίζεται η υποχρέωση διεπιστημονικής προσέγγισης για την εκτίμηση της ηλικίας, ώστε να ελαχιστοποιείται η χρήση παρεμβατικών ιατρικών εξετάσεων, που θα χρησιμοποιούνται μόνο εάν η πρώτη διεπιστημονική αξιολόγηση δεν καταλήξει σε σαφές συμπέρασμα. Η πρόσβαση στην εκπαίδευση πρέπει να διασφαλίζεται το συντομότερο δυνατόν για όλα τα παιδιά και το αργότερο εντός δύο μηνών από την υποβολή αίτησης ασύλου, ενώ η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη πρέπει να είναι ανάλογη με εκείνη των ημεδαπών ανηλίκων.

Επιπλέον, όταν οι οικογένειες με παιδιά υπόκεινται στη διαδικασία στα σύνορα, πρέπει να δίνεται προτεραιότητα στην εξέταση των αιτήσεων ανηλίκων και των μελών της οικογένειάς τους, ενώ οι εγκαταστάσεις υποδοχής για τους ανηλίκους και τα μέλη της οικογένειάς τους πρέπει να ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους, με πλήρη σεβασμό της αναδιατυπωμένης οδηγίας σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή.

— Δικαίωμα παραμονής και δικαίωμα πραγματικής προσφυγής: Ένα πρόσωπο έχει το δικαίωμα να παραμείνει στο κράτος μέλος όπου εξετάζεται η αίτηση κατά το διοικητικό στάδιο της διαδικασίας. Οι εξαιρέσεις από το δικαίωμα αυτό είναι διατυπωμένες με σαφήνεια. Σε περίπτωση αρνητικής απόφασης, ένα πρόσωπο έχει δικαίωμα πραγματικής προσφυγής που θα προβλέπει την πλήρη και ex nunc εξέταση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών ζητημάτων τουλάχιστον ενώπιον πρωτοβάθμιου δικαστηρίου ή δικαιοδοτικού οργάνου. Η προσφυγή μπορεί να έχει αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα, το οποίο σημαίνει ότι το πρόσωπο έχει το δικαίωμα παραμονής καθ’ όλη τη διάρκεια της προσφυγής, με σαφώς καθορισμένες εξαιρέσεις. Μία από τις εξαιρέσεις αυτές είναι η διαδικασία στα σύνορα, όπου, κατά κανόνα, οι προσφυγές δεν έχουν αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα, αλλά το πρόσωπο έχει το δικαίωμα να ζητήσει από δικαστήριο ή δικαιοδοτικό όργανο το δικαίωμα παραμονής καθ’ όλη τη διάρκεια της προσφυγής.

— Ανεξάρτητος μηχανισμός για την παρακολούθηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά το στάδιο του ελέγχου διαλογής και τη διαδικασία ασύλου στα σύνορα. Επιπλέον, τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν αποτελεσματικό μηχανισμό για τη διερεύνηση ισχυρισμών περί μη σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ώστε να μπορούν τα θύματα να έχουν πρόσβαση στην αστική ή ποινική δικαιοσύνη.

Ο εθνικός ανεξάρτητος μηχανισμός παρακολούθησης θα πρέπει να παρακολουθεί τη συμμόρφωση με το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο, όσον αφορά την πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου, την αρχή της μη επαναπροώθησης, το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού και τους σχετικούς κανόνες για την κράτηση, κατά τη διάρκεια του ελέγχου διαλογής και της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα. Πρέπει να διασφαλίζει ότι οι τεκμηριωμένοι ισχυρισμοί περί μη σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά και όπου είναι αναγκαίο, διεξάγονται έρευνες σχετικά με τους εν λόγω ισχυρισμούς.

Ο ανεξάρτητος μηχανισμός παρακολούθησης πρέπει να εκτελεί τα καθήκοντά του βάσει επιτόπιων ελέγχων και τυχαίων και αιφνιδιαστικών ελέγχων και να έχει πρόσβαση σε όλους τους σχετικούς χώρους, συμπεριλαμβανομένων των εγκαταστάσεων υποδοχής και κράτησης. Ο μηχανισμός παρακολούθησης μπορεί να περιλαμβάνει σχετικές διεθνείς και μη κυβερνητικές οργανώσεις ή, σε περίπτωση που δεν εμπλέκονται τέτοιες οργανώσεις, πρέπει να δημιουργεί και να διατηρεί στενούς δεσμούς μαζί τους. Οι φορείς παρακολούθησης έχουν την εξουσία να εκδίδουν ετήσιες συστάσεις προς τα κράτη μέλη και τα πορίσματά τους μπορεί να είναι συναφή για τις διαδικασίες σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο 38 .

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ληφθούν τα ακόλουθα μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική υλοποίηση αυτού του δομικού στοιχείου:

Κράτη μέλη

Νομοθεσία

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν τα εθνικά ρυθμιστικά τους πλαίσια και να τα προσαρμόσουν όπως απαιτείται προκειμένου να διασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή των νέων δικαιωμάτων και εγγυήσεων. Κατά την επανεξέταση των εθνικών ρυθμιστικών πλαισίων τους, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο προσαρμογών ώστε να διασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή του νέου δικαιώματος δωρεάν παροχής νομικών συμβουλών για τους αιτούντες σε όλες τις διαδικασίες (εντός του πεδίου εφαρμογής και των προϋποθέσεων του κανονισμού για τη διαχείριση του ασύλου και του κανονισμού για τη διαδικασία ασύλου), συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας στα σύνορα και της διαδικασίας προσδιορισμού του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης ασύλου. Εάν το κράτος μέλος παρέχει ήδη δωρεάν νομική συνδρομή και εκπροσώπηση και κατά το διοικητικό στάδιο για όλες τις διαδικασίες, δεν απαιτούνται προσαρμογές στα συστήματά του.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι το εθνικό νομικό πλαίσιο προβλέπει εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης, σχετικές διασφαλίσεις για την προστασία των παιδιών, συμπεριλαμβανομένων διατάξεων που διασφαλίζουν την αποτελεσματική εφαρμογή της νέας διεπιστημονικής εκτίμησης της ηλικίας, καθώς και ενισχυμένες εγγυήσεις για την εκπροσώπηση και την κηδεμονία των ασυνόδευτων ανηλίκων.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίσουν το νομικό πλαίσιο για έναν ανεξάρτητο μηχανισμό παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τον έλεγχο διαλογής και τη διαδικασία στα σύνορα, ο οποίος θα συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις που ορίζονται στον κανονισμό για τον έλεγχο διαλογής και στον κανονισμό για τη διαδικασία ασύλου. Όταν τα κράτη μέλη διαθέτουν ήδη μηχανισμό παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων, το νομικό πλαίσιο πρέπει να διασφαλίζει την ανεξαρτησία του και το πεδίο εφαρμογής, τα καθήκοντα και τις εξουσίες που ορίζονται στον κανονισμό για τον έλεγχο διαλογής και στον κανονισμό για τη διαδικασία ασύλου. Επιπλέον, τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν σχετικές διατάξεις βάσει του εθνικού δικαίου με σκοπό τη διερεύνηση ισχυρισμών περί μη σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε σχέση με τον έλεγχο διαλογής και να διασφαλίσουν, κατά περίπτωση, την παραπομπή για την κίνηση διαδικασιών αστικής ή ποινικής δικαιοσύνης σε περιπτώσεις μη σεβασμού ή μη επιβολής των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Οργάνωση και διοικητικές διαδικασίες

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να καταρτίσουν ενημερωτικό υλικό και να διασφαλίσουν ότι οι αιτούντες μπορούν να κατανοήσουν εγκαίρως τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους σε όλες τις διαδικασίες και κατά τη διάρκεια της υποδοχής. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν ή, εάν χρειαστεί, να αναπτύξουν ροές εργασίας και διαδικασίες για την ορθή παροχή πληροφοριών. Οι πληροφορίες που παρέχονται πρέπει να προσαρμόζονται ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες του προφίλ του αιτούντος, όπως τα ευάλωτα σημεία, καθώς και τις διαδικαστικές ανάγκες και τις ανάγκες υποδοχής (για παράδειγμα, εάν ο αιτών έχει συγκεκριμένη αναπηρία ή είναι παιδί ή θύμα εμπορίας ανθρώπων ή βίας) και να εξηγούν σε απλή γλώσσα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των αιτούντων. Οι ροές εργασίας θα πρέπει να περιλαμβάνουν επιβεβαίωση των πληροφοριών που λαμβάνονται.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και να προσαρμόσουν τις υφιστάμενες πρακτικές και τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας, εφόσον είναι αναγκαίο για τον έγκαιρο εντοπισμό και την παρακολούθηση της πορείας συγκεκριμένων διαδικαστικών αναγκών ή αναγκών υποδοχής, ώστε να συμμορφώνονται με τις νέες προθεσμίες (δηλαδή η αξιολόγηση των ειδικών αναγκών υποδοχής και των ειδικών διαδικαστικών αναγκών πρέπει να ολοκληρώνεται εντός 30 ημερών από τη δημιουργία της αίτησης).

Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να διασφαλίσουν ότι εφαρμόζονται οι αναγκαίες διοικητικές διαδικασίες (π.χ. κατάλληλες ροές πληροφόρησης μεταξύ των αρμόδιων αρχών) ώστε να μην εφαρμόζεται ή να παύσει να εφαρμόζεται η διαδικασία στα σύνορα για αιτούντες με ειδικές διαδικαστικές ανάγκες και ανάγκες υποδοχής που δεν μπορούν να καλυφθούν στο πλαίσιο της διαδικασίας στα σύνορα, μεταξύ άλλων όταν αυτό δικαιολογείται για λόγους υγείας.

Στην περίπτωση οικογενειών με παιδιά, οι διοικητικές διαδικασίες θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν την υποχρέωση να δίνεται μικρότερη προτεραιότητα στις οικογένειες με παιδιά στις περιπτώσεις που προβλέπονται στον κανονισμό για τη διαδικασία ασύλου (εκτός εάν θεωρείται, για σοβαρούς λόγους, ότι συνιστούν κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια και τη δημόσια τάξη ενός κράτους μέλους).

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να καταρτίσουν ειδικές οδηγίες ή πρωτόκολλα για την αξιολόγηση εναλλακτικών λύσεων αντί της κράτησης, ώστε να διασφαλιστεί ότι η κράτηση δεν χρησιμοποιείται αυτόματα, μεταξύ άλλων με τη δέουσα διενέργεια εξατομικευμένων αξιολογήσεων και την εφαρμογή αποτελεσματικών εναλλακτικών λύσεων αντί της κράτησης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα αναγκαία νομικά και οργανωτικά μέτρα για να διασφαλίσουν τη συμμόρφωση με τις νέες προθεσμίες δικαστικού ελέγχου των αποφάσεων κράτησης (το αργότερο εντός 15 ημερών ή, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, το αργότερο εντός 21 ημερών από την έναρξη της κράτησης).

Όσον αφορά τα παιδιά, ο γενικός κανόνας είναι ότι δεν θα πρέπει να κρατούνται. Ως εκ τούτου, κατά την κατάρτιση των ειδικών οδηγιών ή πρωτοκόλλων σχετικά με την κράτηση, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα παιδιά κρατούνται μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις, όπου είναι απολύτως αναγκαίο, ως μέτρο έσχατης ανάγκης και για το συντομότερο δυνατό χρονικό διάστημα, αφού διαπιστωθεί ότι δεν μπορούν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά άλλα λιγότερο περιοριστικά εναλλακτικά μέτρα και αφού εκτιμηθεί ότι η κράτηση είναι προς το βέλτιστο συμφέρον τους.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν τις υφιστάμενες διαδικασίες ή να αναπτύξουν νέες για να διασφαλίσουν την πρόσβαση σε δωρεάν παροχή νομικών συμβουλών (εάν οι εν λόγω δωρεάν νομικές συμβουλές δεν παρέχονται ήδη από το κράτος μέλος) σύμφωνα με τις προϋποθέσεις πρόσβασης που ορίζονται στον κανονισμό για τις διαδικασίες ασύλου και στον κανονισμό για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης. Εάν το κράτος μέλος παρέχει ήδη δωρεάν νομική συνδρομή και εκπροσώπηση κατά το διοικητικό στάδιο για όλες τις διαδικασίες, δεν απαιτούνται προσαρμογές στα συστήματά του.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν ή να θεσπίσουν ροές εργασίας, πρωτόκολλα και διαδικασίες για να διασφαλίσουν ότι το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού αξιολογείται σε ατομικό επίπεδο και κατά προτεραιότητα σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, σύμφωνα με τη σύσταση της Επιτροπής σχετικά με ειδικά μέτρα για την προστασία των παιδιών-μεταναστών 39 · ειδικότερα, να διασφαλίσουν ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης υποθέσεων σε συνέργεια με εθνικές υπηρεσίες προστασίας των παιδιών, διεθνείς οργανισμούς και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως όσον αφορά τις διαδικασίες επιχειρησιακής στήριξης και παρακολούθησης· να διασφαλίσουν ότι όλες οι σχετικές διαδικασίες και τα συστήματα υποδοχής προσαρμόζονται ώστε να λαμβάνονται υπόψη κατά προτεραιότητα η ηλικία, οι ανάγκες και τα ευάλωτα σημεία των παιδιών.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και να προσαρμόσουν τις τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας για την εκτίμηση της ηλικίας ώστε να εφαρμόσουν τη νέα διεπιστημονική εκτίμηση της ηλικίας. Ο πρακτικός οδηγός του EUAA για την εκτίμηση της ηλικίας 40 μπορεί να παράσχει χρήσιμα στοιχεία για τη θέσπιση τέτοιων διαδικασιών.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να διασφαλίσουν την ύπαρξη των αναγκαίων διοικητικών διαδικασιών για την απαλλαγή των ασυνόδευτων ανηλίκων από τη διαδικασία στα σύνορα (εκτός εάν θεωρείται, για σοβαρούς λόγους, ότι συνιστούν κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια και τη δημόσια τάξη ενός κράτους μέλους).

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν τα συστήματά τους για τον διορισμό των εκπροσώπων των ασυνόδευτων ανηλίκων, καθώς και τις ροές εργασίας και τις διαδικασίες για τον έγκαιρο εντοπισμό και την αξιολόγηση των αναγκών τους, λαμβάνοντας υπόψη τις νέες απαιτήσεις ποιότητας και παρακολούθησης για τους εκπροσώπους και τις νέες προθεσμίες. Θα πρέπει επίσης να επανεξετάσουν τα συστήματά τους για τον διορισμό επιτρόπων, ώστε να διασφαλιστεί ότι πληρούνται οι νέες απαιτήσεις βάσει του κανονισμού για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου (αναγκαία ειδίκευση, κανόνες εμπιστευτικότητας, επαληθευμένο ποινικό μητρώο) και οι νέες απαιτήσεις εποπτείας και παρακολούθησης. Θα πρέπει επίσης να θεσπίσουν (αν δεν έχουν θεσπίσει ήδη) τις αναγκαίες διαδικασίες και διοικητικές δομές για να διασφαλίσουν ότι οι ασυνόδευτοι ανήλικοι μπορούν να υποβάλουν καταγγελίες σε σχέση με τον διορισμένο επίτροπό τους.

Ικανότητες (ανθρώπινοι πόροι, υποδομές και εξοπλισμός)

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίσουν επαρκή ικανότητα για τον προσδιορισμό των ειδικών αναγκών των αιτούντων και να είναι σε θέση να αντιμετωπίζουν αυτές τις ειδικές ανάγκες σε όλα τα στάδια της διαδικασίας και της υποδοχής. Όσον αφορά τις υποδομές, αυτό σημαίνει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διαθέτουν επαρκή καταλύματα προσαρμοσμένα στις ειδικές ανάγκες των αιτούντων. Για τον σκοπό αυτό απαιτείται επίσης επαρκές και κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό, συμπεριλαμβανομένων κοινωνικών λειτουργών, διερμηνέων, ιατρικού προσωπικού, υπευθύνων προστασίας παιδιών κ.λπ.

Όταν οικογένειες με παιδιά (ή ασυνόδευτοι ανήλικοι) υπόκεινται στη διαδικασία στα σύνορα, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι εγκαταστάσεις υποδοχής είναι κατάλληλες για τις ανάγκες τους, αφού αξιολογήσουν το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού, και ότι ανταποκρίνονται σε βιοτικό επίπεδο κατάλληλο για τη σωματική, ψυχική, πνευματική, ηθική και κοινωνική ανάπτυξη του ανηλίκου, με πλήρη σεβασμό των απαιτήσεων της αναδιατυπωμένης οδηγίας σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν επαρκή ικανότητα να εφαρμόζουν εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης και να μεγιστοποιούν την αποτελεσματικότητά τους.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν την ικανότητα παροχής δωρεάν νομικών συμβουλών σε όλες τις διαδικασίες, είτε απευθείας είτε μέσω συμφωνιών παροχής υπηρεσιών με ειδικευμένους τρίτους. Πρόκειται επίσης για ευκαιρία εντοπισμού και αντιμετώπισης τυχόν υφιστάμενων κενών σε επίπεδο ικανοτήτων όσον αφορά τη δωρεάν νομική συνδρομή και εκπροσώπηση στο στάδιο της προσφυγής.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι διαθέτουν επαρκή ικανότητα ώστε να εγγυηθούν όλες τις διασφαλίσεις για τα παιδιά, συμπεριλαμβανομένων των ασυνόδευτων ανηλίκων. Δεδομένης της σημαντικής αύξησης των διασφαλίσεων που περιλαμβάνονται σε όλες τις πράξεις του συμφώνου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν προσεκτικά τις υφιστάμενες ικανότητες και να εξετάσουν σοβαρά το ενδεχόμενο ενίσχυσης των εθνικών τους υπηρεσιών για την προστασία των παιδιών. Πρέπει να διατίθεται επαρκές και κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας για τη διενέργεια της αξιολόγησης του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού και για την πρόβλεψη παρακολούθησης, με τρόπο ώστε να κατοχυρώνονται διασφαλίσεις για την προστασία των παιδιών και διεπιστημονική στήριξη καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διαθέτουν επαρκή ικανότητα ώστε να διασφαλίζουν ότι όλα τα παιδιά που υποβάλλουν αίτηση έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση εντός δύο μηνών από την υποβολή της αίτησης ασύλου. Οι εγκαταστάσεις και οι υποδομές υποδοχής ενδέχεται να πρέπει να προσαρμοστούν αναλόγως.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν τη διαθεσιμότητα επαρκών ειδικευμένων επαγγελματιών για τη διεπιστημονικότητα της διαδικασίας εκτίμησης της ηλικίας (συμπεριλαμβανομένων παιδιάτρων, ψυχολόγων, κοινωνικών λειτουργών κ.λπ.). Ο προαναφερθείς πρακτικός οδηγός του EUAA για την εκτίμηση της ηλικίας μπορεί να παράσχει χρήσιμα στοιχεία για τον προσδιορισμό των απαιτήσεων σε ανθρώπινο δυναμικό.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι μπορούν να διορίζονται επαρκείς και ειδικευμένοι εκπρόσωποι για τους ασυνόδευτους ανηλίκους εντός των νέων προθεσμιών (το συντομότερο δυνατόν και εντός 15 ημερών από τη δημιουργία της αίτησης) και σύμφωνα με τη μέγιστη αναλογία (ένας εκπρόσωπος ανά 30 ασυνόδευτους ανηλίκους) 41 . Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να διασφαλίσουν επαρκή αριθμό μακροχρόνιων επιτρόπων για ασυνόδευτους ανηλίκους που καθίστανται δικαιούχοι διεθνούς προστασίας και ότι οι εν λόγω επίτροποι εκπροσωπούν αναλογικό και περιορισμένο αριθμό ασυνόδευτων ανηλίκων. Για να συμμορφωθούν με τις νέες υποχρεώσεις όσον αφορά την εκπροσώπηση και την επιτροπεία, τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβούν σε ενδελεχή εκτίμηση των υφιστάμενων ικανοτήτων και ελλείψεων. Πρέπει να υπάρχουν υπηρεσίες για τους ασυνόδευτους ανηλίκους που βρίσκονται σε στάδιο ενηλικίωσης, ώστε να διασφαλίζονται υπηρεσίες και υποστήριξη σε συνεχή βάση, να προετοιμάζεται η μετάβαση από το σύστημα υποδοχής και να διευκολύνεται η λήψη μέτρων έγκαιρης ένταξης.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι ο ανεξάρτητος μηχανισμός για την παρακολούθηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων διαθέτει επαρκή ικανότητα και κατάλληλα οικονομικά μέσα για την εκτέλεση των καθηκόντων του, συμπεριλαμβανομένου του σχεδιασμού και της διασφάλισης των σχετικών εταιρικών σχέσεων, καθώς και επαρκούς ειδικευμένου προσωπικού, διοικητικών ρυθμίσεων και λειτουργικών δαπανών. Θα πρέπει επίσης να διασφαλίσουν στενούς δεσμούς με διεθνείς οργανισμούς και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε αυτήν τη διαρκή διαδικασία.

Επιτροπή

üΗ Επιτροπή θα παρέχει πλήρη στήριξη (συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδοτικής στήριξης) για την υλοποίηση αυτού του δομικού στοιχείου, μεταξύ άλλων με τη διασφάλιση επαρκών ανταλλαγών στο πλαίσιο των συνεδριάσεων των εμπειρογνωμόνων της και τη συμβολή στον συντονισμό και τον προσδιορισμό βέλτιστων πρακτικών στα σχετικά δίκτυα, συμπεριλαμβανομένου του δικτύου της ΕΕ για τα δικαιώματα του παιδιού, των συνεδριάσεων των συντονιστών της ευρωπαϊκής εγγύησης για τα παιδιά ή του Ευρωπαϊκού Δικαστικού Δικτύου για αστικές και εμπορικές υποθέσεις.

Η Επιτροπή θα διοργανώσει ειδική συνεδρίαση της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τα παιδιά-μετανάστες, στην οποία θα συμμετέχουν εκπρόσωποι των διαφόρων εθνικών διοικήσεων προκειμένου να συζητήσουν τις διατάξεις που αφορούν τα παιδιά σε όλες τις πράξεις του συμφώνου.

Οργανισμοί της ΕΕ

Νομική υποχρέωση

üΟ EUAA θα παρέχει καθοδήγηση σχετικά με εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης και υπόδειγμα για την παροχή πληροφοριών.

üΟ Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (FRA) θα παρέχει καθοδήγηση σχετικά με την παρακολούθηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Το έργο αυτό έχει ήδη ξεκινήσει και θα κοινοποιηθεί στα κράτη μέλη το 2024.

Πρακτική στήριξη 

üΟ EUAA θα αναθεωρήσει τις οικείες Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την ευαλωτότητα — Πρότυπα και δείκτες, ώστε να αντικατοπτρίζουν τη νέα νομοθεσία, και θα επικαιροποιήσει τις ενότητες κατάρτισης σχετικά με την ευαλωτότητα και την προστασία των ανηλίκων.

üΟ EUAA θα παρέχει επιχειρησιακή υποστήριξη για την παροχή νομικών συμβουλών κατόπιν αιτήματος των κρατών μελών.

üΟ FRA θα επικαιροποιήσει τις κατευθυντήριες γραμμές του σχετικά με τους ανηλίκους / την επιτροπεία.

Το σύμφωνο επιβεβαιώνει τη δέσμευση της ΕΕ να ενισχύσει τις ασφαλείς και νόμιμες οδούς για τα άτομα που χρήζουν προστασίας. Για να προσφέρει μια βιώσιμη εναλλακτική λύση αντί των παράτυπων και επικίνδυνων ταξιδιών και να ενισχύσει τις εταιρικές σχέσεις με τρίτες χώρες που φιλοξενούν μεγάλους πληθυσμούς προσφύγων, η ΕΕ θα συνεχίσει να συμβάλει στην κάλυψη των αυξανόμενων παγκόσμιων αναγκών επανεγκατάστασης και να ενισχύει την ποιότητα των διαδικασιών επανεγκατάστασης και εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους.

Επιπλέον, οι προσπάθειες των κρατών μελών για την ενσωμάτωση και την ένταξη των μεταναστών εξακολουθούν να είναι απαραίτητες για μια επιτυχημένη πολιτική μετανάστευσης και ασύλου. Αποτελούν επίσης επένδυση στη μακροπρόθεσμη συνοχή των κοινωνιών μας και στην οικονομική μας ευημερία. Η στήριξη της ένταξης είναι πιο αποτελεσματική όταν ξεκινά σε πρώιμο στάδιο. Η συνεργασία με κοινωνικούς και οικονομικούς εταίρους έχει συχνά αποδειχθεί ζωτικής σημασίας για την προώθηση της ένταξης των δικαιούχων διεθνούς προστασίας στην αγορά εργασίας. Η απλούστευση και η επιτάχυνση της αναγνώρισης των προσόντων και της επικύρωσης των δεξιοτήτων των υπηκόων τρίτων χωρών από τα κράτη μέλη, σύμφωνα με τη σύσταση της Επιτροπής τον Νοέμβριο του 2023 42 , θα διευκολύνει την ένταξή τους.

Ο κανονισμός της Ένωσης για το πλαίσιο για την επανεγκατάσταση και την εισδοχή για ανθρωπιστικούς λόγους (στο εξής: κανονισμός για την επανεγκατάσταση) βασίζεται στην εμπειρογνωσία που έχουν αναπτύξει τα κράτη μέλη της ΕΕ κατά την υλοποίηση έξι ad hoc προγραμμάτων επανεγκατάστασης και εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους με τη χρηματοδότηση της ΕΕ. Θέτει το έργο της ΕΕ για ασφαλείς και νόμιμες οδούς προστασίας σε πιο μόνιμη βάση, με πλήρη σεβασμό του εθελοντικού χαρακτήρα των προσπαθειών των κρατών μελών.

Ο κανονισμός για την επανεγκατάσταση προβλέπει μια εναρμονισμένη προσέγγιση για την εισδοχή όσων χρήζουν προστασίας, συμπεριλαμβανομένων κοινών κριτηρίων επιλεξιμότητας και λόγων άρνησης, και αποσκοπεί στην προώθηση της σύγκλισης όσον αφορά το καθεστώς προστασίας. Επιπλέον, το νέο σχέδιο της Ένωσης για την επανεγκατάσταση και την εισδοχή για ανθρωπιστικούς λόγους θα παρέχει λεπτομέρειες σχετικά με τον αριθμό των ατόμων που χρήζουν προστασίας και σχετικά με τις γεωγραφικές προτεραιότητες για τις εν λόγω εισδοχές, για περίοδο δύο ετών, ενισχύοντας την προβλεψιμότητα και την αξιοπιστία της διαδικασίας.

Ο κανονισμός για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου εναρμονίζει και αποσαφηνίζει περαιτέρω τα δικαιώματα των δικαιούχων διεθνούς προστασίας, παρέχοντας στα κράτη μέλη νέες ευκαιρίες για τη βελτιστοποίηση και την προώθηση της ένταξης. Η αποτελεσματική και ταχεία πρόσβαση στα δικαιώματα αυτά είναι υψίστης σημασίας ώστε να αποφεύγεται η υπερφόρτωση των συστημάτων υποδοχής των αιτούντων (βλ. δομικό στοιχείο 3). Είναι επίσης σημαντικό να λειτουργούν οι κανόνες περί ευθύνης (βλ. δομικό στοιχείο 6) προκειμένου να διασφαλιστεί η δυνατότητα εκτέλεσης των μεταφορών βάσει του κανονισμού του Δουβλίνου.

Η αυτάρκεια των δικαιούχων από πρώιμο στάδιο αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη βελτίωση των συνολικών αποτελεσμάτων των προσπαθειών ένταξης για τους δικαιούχους και τις κοινότητες στις οποίες ζουν, ώστε να μειωθεί η οικονομική επιβάρυνση για τα κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν το σύμφωνο ως ευκαιρία για να εντοπίσουν και να αντιμετωπίσουν τυχόν κενά στις στρατηγικές τους για την ένταξη και να διασφαλίσουν την αποτελεσματική παροχή δικαιωμάτων στους δικαιούχους διεθνούς προστασίας, με σκοπό επίσης την υλοποίηση των στόχων και των συστάσεων που ορίζονται στο σχέδιο δράσης για την ενσωμάτωση και την ένταξη για την περίοδο 2021-2027. Εκτός από τη στήριξη της ένταξης στην αγορά εργασίας, η διασφάλιση της πρόσβασης στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, στην εκμάθηση γλωσσών, στην υγειονομική περίθαλψη και στη στέγαση αποτελεί βασικό μέρος αυτής της προσπάθειας.

Ο κανονισμός για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου παρέχει επίσης ευκαιρίες για την αντιμετώπιση των παράνομων μετακινήσεων δικαιούχων διεθνούς προστασίας μεταξύ των κρατών μελών. Οι νέοι κανόνες προβλέπουν ότι, εάν ένας δικαιούχος βρεθεί σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο που του χορήγησε προστασία χωρίς δικαίωμα παραμονής ή διαμονής σε αυτό, ξεκινά εκ νέου ο υπολογισμός της 5ετούς περιόδου διαμονής που απαιτείται για να είναι επιλέξιμος για το καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος.

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ληφθούν τα ακόλουθα μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική υλοποίηση αυτού του δομικού στοιχείου:

Όσον αφορά τον κανονισμό σχετικά με το πλαίσιο της Ένωσης για την επανεγκατάσταση και την εισδοχή για ανθρωπιστικούς λόγους:

Κράτη μέλη

Νομοθεσία

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν τα εθνικά ρυθμιστικά τους πλαίσια και να τα προσαρμόσουν όπως απαιτείται προκειμένου να διασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή του κανονισμού για την επανεγκατάσταση.

Οργάνωση και διοικητικές διαδικασίες

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να ορίσουν εθνικό σημείο επαφής για την εφαρμογή του σχεδίου της Ένωσης για την επανεγκατάσταση και την εισδοχή για ανθρωπιστικούς λόγους.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και να προσαρμόσουν τις εθνικές διαδικασίες και πρακτικές και να προσαρμόσουν ή να θέσουν σε εφαρμογή ροές εργασίας για την τήρηση των υποχρεώσεων που ορίζονται στον κανονισμό, ιδίως όσον αφορά τη διαδικασία εισδοχής και την αξιολόγηση των κριτηρίων επιλεξιμότητας και των λόγων άρνησης της εισδοχής.

Ικανότητες (ανθρώπινοι πόροι, υποδομές και εξοπλισμός)

üΚάθε κράτος μέλος θα πρέπει να προβλέπει επαρκές και καταρτισμένο προσωπικό για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που ορίζονται στον κανονισμό, ιδίως όσον αφορά τη διαδικασία εισδοχής.

Επιτροπή

Νομικές υποχρεώσεις

üΗ Επιτροπή θα συγκαλέσει την επιτροπή υψηλού επιπέδου για την επανεγκατάσταση και την εισδοχή για ανθρωπιστικούς λόγους, η οποία θα συζητήσει με την Επιτροπή και θα την συμβουλεύσει σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού για την επανεγκατάσταση. Η επιτροπή υψηλού επιπέδου θα παράσχει επίσης στρατηγική καθοδήγηση για τον προσδιορισμό των γεωγραφικών προτεραιοτήτων από τις οποίες θα πρέπει να πραγματοποιούνται οι εισδοχές.

üΗ Επιτροπή θα προτείνει το 2ετές σχέδιο της Ένωσης για την επανεγκατάσταση και την εισδοχή για ανθρωπιστικούς λόγους, με βάση τα αποτελέσματα της συζήτησης της επιτροπής υψηλού επιπέδου και τις προβλεπόμενες παγκόσμιες ανάγκες επανεγκατάστασης όπως ορίζονται από την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες. Το σχέδιο θα περιλαμβάνει υποδείξεις σχετικά με τις εθελοντικές συνεισφορές των κρατών μελών σύμφωνα με τον κανονισμό, καθώς και υπόδειξη των περιφερειών από τις οποίες θα πρέπει να πραγματοποιείται η εισδοχή. Το εν λόγω σχέδιο της Ένωσης θα εγκριθεί από το Συμβούλιο ως εκτελεστική πράξη.

Πρακτική στήριξη

üΗ ομάδα εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής για την επανεγκατάσταση και το δίκτυο του EUAA για την επανεγκατάσταση και την εισδοχή για ανθρωπιστικούς λόγους θα παρέχουν ευκαιρίες για ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, ενίσχυση της ανάπτυξης ικανοτήτων και προώθηση επιχειρησιακών ανταλλαγών μεταξύ των κρατών μελών και άλλων σχετικών ενδιαφερόμενων μερών, συμπεριλαμβανομένων διεθνών οργανισμών και της κοινωνίας των πολιτών.

Οργανισμοί της ΕΕ

üΟ EUAA θα διαδραματίσει καίριο ρόλο στην παροχή επιχειρησιακής στήριξης προς τα κράτη μέλη κατά την υλοποίηση του πλαισίου της Ένωσης για την επανεγκατάσταση και την εισδοχή για ανθρωπιστικούς λόγους.

Όσον αφορά τον κανονισμό για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου:

Κράτη μέλη

Νομοθεσία

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και να προσαρμόσουν, ανάλογα με τις ανάγκες, τα ρυθμιστικά τους πλαίσια ώστε να διασφαλίσουν ότι τα νέα στοιχεία του κανονισμού για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου μπορούν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά σε εθνικό επίπεδο, ιδίως όσον αφορά τις άδειες διαμονής και τα ταξιδιωτικά έγγραφα, την ελεύθερη κυκλοφορία των δικαιούχων διεθνούς προστασίας, την πρόσβαση των ενηλίκων στην εκπαίδευση 43 , την ίση μεταχείριση στον τομέα της απασχόλησης, την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και της συμμετοχής σε συνδικαλιστική οργάνωση, καθώς και τις εκπαιδευτικές ευκαιρίες για ενήλικες σε σχέση με την απασχόληση, την επικύρωση των δεξιοτήτων, τα «βασικά ευεργετήματα» ή τις πιθανές προϋποθέσεις ορισμένων μορφών κοινωνικής πρόνοιας για την αποτελεσματική συμμετοχή σε μέτρα ένταξης.

Οργάνωση και διοικητικές διαδικασίες

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να ορίσουν εθνικό σημείο επαφής για την εφαρμογή του κανονισμού για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και να προσαρμόσουν τις εθνικές διαδικασίες ανάλογα με τις ανάγκες, ιδίως για να συμμορφωθούν με την υποχρέωση έκδοσης αδειών διαμονής και ταξιδιωτικών εγγράφων εντός των νέων προθεσμιών (οι άδειες διαμονής πρέπει να εκδίδονται εντός 90 ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης για τη χορήγηση διεθνούς προστασίας) και για να συμμορφωθούν με τους ενιαίους μορφότυπους και τα πρότυπα της ΕΕ 44 . Τα ταξιδιωτικά έγγραφα πρέπει να ισχύουν για διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και να αναπροσαρμόσουν, εάν είναι αναγκαίο, τα τέλη για την έκδοση αδειών διαμονής, δεδομένου ότι πρέπει να είναι δωρεάν ή να μην υπερβαίνουν τα τέλη που συνοδεύουν τα έγγραφα ταυτότητας για τους ημεδαπούς. Θα πρέπει επίσης να λάβουν τα διοικητικά μέτρα («προσωρινά μέτρα») που απαιτούνται για να διασφαλίσουν ότι οι δικαιούχοι έχουν πρόσβαση στα δικαιώματά τους εάν η άδεια διαμονής δεν εκδοθεί εντός 15 ημερών από την απόφαση χορήγησης διεθνούς προστασίας. Θα πρέπει επίσης να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για τη διατήρηση της οικογενειακής ενότητας κατά την έκδοση αδειών διαμονής.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και να προσαρμόσουν, ανάλογα με τις ανάγκες, τις διαδικασίες για τον εντοπισμό μη επιτρεπόμενων μετακινήσεων των δικαιούχων διεθνούς προστασίας και να διασφαλίσουν την αναγκαία επανέναρξη της περιόδου διαμονής που απαιτείται ώστε οι εν λόγω δικαιούχοι να είναι επιλέξιμοι για το καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν/αναπτύξουν ροές εργασίας για την έγκαιρη πρόσβαση σε μέτρα έγκαιρης ένταξης και στήριξη για τους αιτούντες διεθνή προστασία κατά τη μετάβασή τους, αμέσως μετά τη χορήγηση προστασίας.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και, εάν χρειαστεί, να επικαιροποιήσουν ή να θεσπίσουν τις διαδικασίες που απαιτούνται για τη διασφάλιση της αναγνώρισης των προσόντων καθώς και των προηγούμενων μαθησιακών αποτελεσμάτων και της πρότερης εμπειρίας (στο εξής: επικύρωση δεξιοτήτων) των δικαιούχων διεθνούς προστασίας. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να αξιοποιήσουν πλήρως τις δράσεις που περιλαμβάνονται στη σύσταση της Επιτροπής σχετικά με την αναγνώριση των προσόντων υπηκόων τρίτων χωρών 45 . Εάν η πρόσβαση σε ορισμένες μορφές κοινωνικής πρόνοιας εξαρτάται από την πραγματική συμμετοχή σε μέτρα ένταξης, τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να λάβουν τα αναγκαία διοικητικά μέτρα για να διασφαλίσουν ότι τα εν λόγω μέτρα ένταξης είναι προσβάσιμα και δωρεάν (εκτός εάν ο δικαιούχος διαθέτει επαρκή μέσα).

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να παρέχουν τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι του κανονισμού.

Ικανότητες (ανθρώπινοι πόροι, υποδομές και εξοπλισμός)

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν την ικανότητα κατάρτισης και διαβίβασης προσαρμοσμένου υλικού για σκοπούς επικοινωνίας και πληροφόρησης στους δικαιούχους διεθνούς προστασίας σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, σύμφωνα με το παράρτημα 1 του κανονισμού, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών σχετικά με τις συνέπειες της μη συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίσουν επαρκές προσωπικό και εξοπλισμό για την έκδοση αδειών διαμονής, καθώς και ταξιδιωτικών εγγράφων εντός των νέων προθεσμιών (άδειες διαμονής εντός 90 ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης χορήγησης διεθνούς προστασίας) και σύμφωνα με τα νέα πρότυπα. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να διασφαλίσουν επαρκή ικανότητα (προσωπικό, εξοπλισμός) για τη λήψη προσωρινών μέτρων (π.χ. άδειες προσωρινής διαμονής) ώστε να διασφαλίζεται η πρόσβαση σε δικαιώματα σε περίπτωση που οι άδειες διαμονής δεν εκδοθούν εντός 15 ημερών από την απόφαση χορήγησης διεθνούς προστασίας.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν και να προσαρμόσουν τις ικανότητες που απαιτούνται για την παροχή αποτελεσματικής πρόσβασης στα δικαιώματα των δικαιούχων διεθνούς προστασίας, όπως ορίζεται στον κανονισμό για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου. Υπό την έννοια αυτή, τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν επαρκή ικανότητα να παρέχουν αποτελεσματική πρόσβαση στην αγορά εργασίας, ίση μεταχείριση στον τομέα της απασχόλησης, ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και της συμμετοχής σε συνδικαλιστική οργάνωση, καθώς και εκπαιδευτικές ευκαιρίες για ενήλικες σε σχέση με την απασχόληση, κοινωνική ασφάλιση και κοινωνική αρωγή (τα στοιχειώδη «βασικά ευεργετήματα» 46 ), υγειονομική περίθαλψη, μέτρα ένταξης, εκπαίδευση και κατάρτιση τόσο για παιδιά όσο και για ενήλικες, αναγνώριση των προσόντων και επικύρωση των δεξιοτήτων, καθώς και πρόσβαση σε κατάλυμα, αξιοποιώντας τις προσπάθειες που γίνονται κατά την εφαρμογή της αναδιατυπωμένης οδηγίας σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή.

Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να ακολουθήσουν μια προσέγγιση με τη συμμετοχή πολλαπλών φορέων, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας με κοινωνικούς και οικονομικούς εταίρους, διεθνείς οργανισμούς και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως οργανώσεις μεταναστών, καθώς και τοπικές και περιφερειακές αρχές.

üΤα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι αρχές και οι οργανισμοί που εφαρμόζουν τον κανονισμό για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου έχουν λάβει την απαραίτητη κατάρτιση και δεσμεύονται από την αρχή της εμπιστευτικότητας όσον αφορά τις πληροφορίες προσωπικού χαρακτήρα που απέκτησαν κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους (όπως προβλέπεται στο εθνικό δίκαιο).

Επιτροπή / Οργανισμοί της ΕΕ

üΗ Επιτροπή, σε συνεργασία με τον EUAA, θα διοργανώσει σειρά συνεδριάσεων ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής για να διευκολύνει την ορθή εφαρμογή των νέων διατάξεων (μεταξύ άλλων αποσαφηνίζοντας το νόημα των νέων διατάξεων). Η Επιτροπή θα προσπαθήσει να διοργανώσει κοινές συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων μεταξύ των επιτροπών επαφών για τις ελάχιστες απαιτήσεις και για την υποδοχή, με σκοπό την προώθηση συνεργειών με τα μέτρα έγκαιρης ένταξης που προβλέπονται στην αναδιατυπωμένη οδηγία σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή και με τα μέτρα και τα δικαιώματα ένταξης που περιλαμβάνονται στον κανονισμό για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου.

üΟ EUAA θα καταρτίσει προσαρμοσμένα ενημερωτικά φυλλάδια και υλικό, καθώς και κατευθυντήριες γραμμές για την υποστήριξη της εφαρμογής των νέων κανόνων.

3Επιχειρησιακή και χρηματοδοτική στήριξη για την υλοποίηση του συμφώνου

3.1Επιχειρησιακή στήριξη

Τα κράτη μέλη μπορούν να βασίζονται στη στήριξη της Επιτροπής και των οργανισμών της ΕΕ για την ανάπτυξη και την εφαρμογή του εθνικού τους σχεδίου εφαρμογής.

Για την παροχή εξατομικευμένης στήριξης και συνδρομής, η Επιτροπή έχει αναπτύξει διμερείς επαφές με κάθε κράτος μέλος. Την άνοιξη του 2024, οι υπηρεσίες της Επιτροπής συγκρότησαν διεπιστημονική ανά χώρα ομάδα για κάθε κράτος μέλος και συνδεδεμένη χώρα Σένγκεν με σκοπό να στηρίξουν τις διαδικασίες εκτίμησης αναγκών σε εθνικό επίπεδο και να έρθουν σε επαφή με τις αρμόδιες εθνικές αρχές. Επικεφαλής κάθε ομάδας είναι ένα ανώτερο διοικητικό στέλεχος της Επιτροπής, επικουρούμενο από ένα τεχνικό συντονιστικό κέντρο και εμπειρογνώμονες σε καθέναν από τους σχετικούς τομείς πολιτικής. Οι ομάδες περιλαμβάνουν επίσης εκπροσώπους αρμόδιων οργανισμών της ΕΕ. Η Επιτροπή έχει ήδη ξεκινήσει τη διαδικασία διενέργειας εκτίμησης των αναγκών για κάθε κράτος μέλος. Η εκτίμηση αυτή αποσκοπεί στη στήριξη της κατάρτισης των εθνικών σχεδίων εφαρμογής.

Οι οργανισμοί της ΕΕ θα παρέχουν πρωτίστως οριζόντια στήριξη, όπως κατάρτιση, εργαλεία και καθοδήγηση που θα διατίθενται σε όλα τα κράτη μέλη, η οποία θα συμπληρώνεται από άμεση επιχειρησιακή στήριξη προς τα κράτη μέλη για την κάλυψη προσωρινών ελλείψεων σε επίπεδο ικανοτήτων και τη στήριξη της ανάπτυξης πιο μακροπρόθεσμων ικανοτήτων σε εθνικό επίπεδο.

Ο EUAA παρέχει επί του παρόντος επιχειρησιακή στήριξη σε 12 κράτη μέλη. Ο Οργανισμός έχει επίσης λάβει πρόσθετους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους για να προετοιμαστεί για την έναρξη εφαρμογής του συμφώνου.

Ο Frontex θα συνδράμει στον τομέα της κατάρτισης σχετικά με τον έλεγχο διαλογής και θα διαθέσει εμπειρογνώμονες/ομάδες στα κράτη μέλη για τη διενέργεια του ελέγχου διαλογής. Ο Frontex παρέχει επίσης σημαντική στήριξη για τη διαχείριση των συνόρων, την επιστροφή, τη συλλογή δεδομένων και την ανάλυσή τους.

Ο eu-LISA θα δημιουργήσει μια νέα βάση δεδομένων Eurodac και θα στηρίξει τα κράτη μέλη στην ανάπτυξη των εθνικών συνιστωσών που απαιτούνται για να συνδεθούν σε αυτή.

Επιπλέον, όταν κατά την κατάρτιση των εθνικών τους σχεδίων εφαρμογής τα κράτη μέλη προσδιορίζουν τις ανάγκες τους σε κοινές προμήθειες, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα δυνητικά οφέλη των κοινών διαδικασιών σύναψης συμβάσεων, για παράδειγμα μέσω του EUAA ή του eu-LISA, είτε όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα είτε τις οικονομίες κλίμακας.

3.2Χρηματοδοτικός προγραμματισμός και χρηματοδοτική στήριξη

Ο υπολογισμός του κόστους εφαρμογής σε εθνικό επίπεδο είναι θεμελιώδους σημασίας για να καταστεί δυνατή η ορθή κατάρτιση του προϋπολογισμού των εθνικών σχεδίων εφαρμογής, η οποία αποτελεί από μόνη της προϋπόθεση για την επιτυχή εφαρμογή.

Εκτός από τη χρηματοδότηση από τους εθνικούς προϋπολογισμούς, τα κράτη μέλη θα μπορούν να αξιοποιούν τόσο υφιστάμενους όσο και νέους διαθέσιμους πόρους από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ) 47 και το Μέσο για τη Διαχείριση των Συνόρων και τις Θεωρήσεις (ΜΔΣΘ) 48 , καθώς και άλλους διαθέσιμους πόρους της ΕΕ, όπως τα ταμεία της πολιτικής συνοχής, ως πιθανές πηγές χρηματοδότησης για την κάλυψη προσδιορισμένων δαπανών.

Η ενδιάμεση επανεξέταση των εθνικών προγραμμάτων στο πλαίσιο των κανονισμών ΤΑΜΕ και ΜΔΣΘ και η αναθεώρηση του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2021-2027 παρέχουν πρόσθετους πόρους κατά την περίοδο 2025-2027.

Η ενδιάμεση επανεξέταση των εθνικών προγραμμάτων θα αποτελέσει την ευκαιρία να διατεθούν περισσότερα από 1 δισ. EUR για το ΤΑΜΕ και 600 εκατ. EUR για το ΜΔΣΘ. Η κατανομή αυτή θα βασιστεί στην κλείδα κατανομής που ορίζεται στη νομοθεσία.

Η αναθεώρηση του ΠΔΠ για την περίοδο 2021-2027 είχε ως αποτέλεσμα συνολική αύξηση κατά 2 δισ. EUR για τη μετανάστευση και τη διαχείριση των συνόρων. Το ποσό αυτό κατανέμεται ως εξής: 810 εκατ. EUR για το ΤΑΜΕ, 1 δισ. EUR για το ΜΔΣΘ και 190 εκατ. EUR για τον EUAA. Αυτοί οι πρόσθετοι πόροι για το ΤΑΜΕ και το ΜΔΣΘ θα προστεθούν στο θεματικό μέσο των εν λόγω ταμείων και από εκεί θα κατανεμηθούν ανάλογα με τις ανάγκες στα διάφορα κράτη μέλη.

Η Επιτροπή ήδη κάνει προσπάθειες, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, για τη δημιουργία αποτελεσματικών δεσμών μεταξύ του επικείμενου επαναπρογραμματισμού και της διαδικασίας κατάρτισης των κοινών και εθνικών σχεδίων εφαρμογής, ώστε να μπορούν να αντιμετωπιστούν τα κενά που εντοπίζονται και να δρομολογηθούν τα σχετικά επιχειρησιακά μέτρα μέσω των εθνικών προγραμμάτων. Για τα επόμενα έτη, το επόμενο ΠΔΠ θα αποτελέσει την κρίσιμη στιγμή για να διασφαλιστεί η συνεκτική και αποτελεσματική χρήση της χρηματοδότησης της ΕΕ για τις προτεραιότητες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης προς τα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση των κενών και των αναγκών που εντοπίζονται στον τομέα του ασύλου και της διαχείρισης των συνόρων.

Οι πρόσθετοι πόροι από την ενδιάμεση επανεξέταση των προγραμμάτων και την αναθεώρηση του ΠΔΠ δεν θα καλύψουν όλες τις αναμενόμενες ανάγκες. Ως εκ τούτου, θα είναι αναγκαίο να δοθεί προτεραιότητα και να συγκεντρωθεί η διαθέσιμη εθνική και ενωσιακή χρηματοδότηση στις πλέον επείγουσες ανάγκες και στις ανάγκες χρήσης πολλών πόρων, όπως δράσεις για την ανάπτυξη επαρκούς ικανότητας για τη διεξαγωγή της διαδικασίας στα σύνορα, την παροχή νομικών συμβουλών και την ενίσχυση των συστημάτων ασύλου και υποδοχής των κρατών μελών 49 .

Επιπλέον, τα κράτη μέλη μπορούν, για παράδειγμα, να στηρίξουν την εφαρμογή του συμφώνου με κονδύλια της πολιτικής συνοχής, τα οποία ήταν ήδη καθοριστικής σημασίας για την εφαρμογή της προσωρινής προστασίας των ατόμων που προσπαθούν να ξεφύγουν από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία. Πράγματι, στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Φεβρουαρίου του 2024 υπενθυμίζεται η δυνατότητα αξιοποίησης κονδυλίων της πολιτικής συνοχής για την αντιμετώπιση των αναγκών που σχετίζονται με τη μετανάστευση 50 .

Ως εκ τούτου, θα πρέπει να δημιουργηθούν συνέργειες μεταξύ του ΤΑΜΕ, το οποίο στηρίζει μέτρα για την άφιξη και την υποδοχή, και των ταμείων της πολιτικής συνοχής, και συγκεκριμένα του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ+) και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), τα οποία στηρίζουν τη μακροπρόθεσμη ενσωμάτωση και ένταξη των ατόμων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών. Αυτές οι συμπληρωματικότητες περιγράφονται περαιτέρω στην εργαλειοθήκη του 2021 σχετικά με τη χρήση των κονδυλίων της ΕΕ για την ένταξη των ατόμων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών για την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027 51 .

Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να λάβουν στήριξη από το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης, στο πλαίσιο του οποίου η Επιτροπή θα προκηρύξει ειδική πρόσκληση για τη στήριξη των κρατών μελών στην ανάπτυξη των εθνικών τους σχεδίων εφαρμογής. Εξάλλου, το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης έχει προσδιορίσει τη στήριξη προς τα κράτη μέλη για την εφαρμογή του συμφώνου ως εμβληματική πρωτοβουλία για το 2025. Η στήριξη από το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης μπορεί να λάβει τη μορφή στρατηγικών ή τεχνικών συμβουλών, μελετών για την αξιολόγηση των μεταρρυθμιστικών αναγκών ή επιλογών σε συγκεκριμένους τομείς, κατάρτισης ή αποστολών εμπειρογνωμόνων σε κάθε χώρα. Θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη στήριξη της επιχειρησιακής εφαρμογής των εθνικών σχεδίων εφαρμογής, συμπεριλαμβανομένων των μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται στο πλαίσιο του συμφώνου, και για τη διευκόλυνση της χρήσης των σχετικών κονδυλίων της ΕΕ.

Στο πλαίσιο των διμερών ανταλλαγών μεταξύ της διεπιστημονικής ομάδας ανά χώρα που συστάθηκε από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη κατά την κατάρτιση των εθνικών σχεδίων εφαρμογής τους, τα κράτη μέλη θα κληθούν να εξετάσουν τον καλύτερο τρόπο συνδυασμού εθνικών και άλλων πόρων της Ένωσης για την κάλυψη του κόστους εφαρμογής του συμφώνου.

4Εξωτερική διάσταση της μετανάστευσης

Το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο αντικατοπτρίζει μια προσέγγιση σε επίπεδο συνόλου της κυβέρνησης και συνόλου της διαδρομής όσον αφορά τη διαχείριση της μετανάστευσης, με στόχο τη διασφάλιση της συνοχής και της αποτελεσματικότητας μεταξύ των δράσεων και των μέτρων που λαμβάνονται από την Ένωση και τα κράτη μέλη της σε εσωτερικό και εξωτερικό επίπεδο.

Η ΕΕ έχει ακολουθήσει διττή προσέγγιση, η οποία συνοδεύει το νομοθετικό έργο σε επίπεδο ΕΕ με επιχειρησιακές δραστηριότητες με τα κράτη μέλη και τους εταίρους. Οι δράσεις για την εξωτερική διάσταση της μετανάστευσης δεν συνδέονται με τα ειδικά δομικά στοιχεία του κοινού σχεδίου εφαρμογής. Ωστόσο, η στενή συνεργασία της ΕΕ με τρίτες χώρες εταίρους καταγωγής και διέλευσης, ορισμένες από τις οποίες φιλοξενούν μεγάλες κοινότητες μεταναστών και προσφύγων, θα είναι σημαντική για τη βιωσιμότητα του συμφώνου.

Η ΕΕ έχει καταρτίσει τέσσερα σχέδια δράσης της ΕΕ, τα οποία ακολουθούν μια ολιστική προσέγγιση ως προς τις κύριες μεταναστευτικές οδούς προς την ΕΕ (οδοί Δυτικών Βαλκανίων, Κεντρικής Μεσογείου, Ατλαντικού / Δυτικής Μεσογείου, και Ανατολικής Μεσογείου). Τα μέτρα αυτά άνοιξαν τον δρόμο για τη λήψη συλλογικών επιχειρησιακών μέτρων με σκοπό την ενίσχυση της συνεργασίας με τις χώρες εταίρους κατά μήκος των διαδρομών και την αύξηση των διασφαλίσεων για τους μετακινούμενους.

Με τις σχετικές εργασίες να έχουν δρομολογηθεί και με την επίτευξη σημαντικών αποτελεσμάτων, τα σχέδια δράσης μπορούν να παρέχουν ένα πλαίσιο για δραστηριότητες της ΕΕ και των κρατών μελών που συμπληρώνουν την εφαρμογή του συμφώνου, αυξάνοντας τον αντίκτυπο των πόρων της ΕΕ και των κρατών μελών και στοχεύοντας στην προσέγγιση τρίτων χωρών. Τα εν λόγω σχέδια δράσης επωφελούνται από την εργαλειοθήκη που έχει ήδη αναπτυχθεί για την ανάπτυξη συνεργασίας με τρίτες χώρες στον τομέα της μετανάστευσης.

4.1Η μετανάστευση στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης και στρατηγικής προσέγγισης με τις χώρες εταίρους

Η Επιτροπή συνεργάζεται με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της προσέγγισης «Ομάδα Ευρώπη», με σκοπό την εμβάθυνση ολοκληρωμένων εταιρικών σχέσεων που θα βασίζονται σε αμοιβαία συμφέροντα, όπως είναι συχνά το θέμα της μετανάστευσης. Οι εξατομικευμένες εταιρικές σχέσεις που αντικατοπτρίζουν κοινούς στόχους, όπως η σταθερότητα και η ασφάλεια· η οικονομική ανάπτυξη και οι μεταρρυθμίσεις· οι επενδύσεις, το εμπόριο και η απασχόληση· η ενέργεια· η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση· και οι διαπροσωπικές επαφές μπορούν να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη και ένα κοινό στρατηγικό όραμα.

Η προσέγγιση αυτή συνέβαλε επίσης στην εντατικοποίηση του επιχειρησιακού έργου με εταίρους που καλύπτουν όλο το φάσμα της συνεργασίας σε θέματα μετανάστευσης και εκτοπισμού —αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων, προστασία των προσφύγων και των ευάλωτων μεταναστών και σχετικές προκλήσεις, ενίσχυση της διαχείρισης των συνόρων, πρόληψη των παράτυπων αναχωρήσεων και αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων ή της παράνομης διακίνησης μεταναστών, εντατικοποίηση της επιστροφής, της επανεισδοχής και της επανένταξης και δημιουργία νόμιμων οδών. Είναι σαφής πλέον η προσπάθεια προώθησης βαθύτερων εταιρικών σχέσεων με βασικές τρίτες χώρες, με τη συνεργασία στον τομέα της μετανάστευσης να τίθεται δίπλα σε άλλα μείζονα κοινά συμφέροντα. Η προσέγγιση αυτή υιοθετήθηκε, για παράδειγμα, με την Τυνησία, τη Μαυριτανία και την Αίγυπτο στο πλαίσιο ολοκληρωμένων και στρατηγικών εταιρικών σχέσεων. Σε όλες τις εταιρικές σχέσεις της, η ΕΕ υποστηρίζει με συνέπεια τη σημασία του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του διεθνούς δικαίου 52 .

Για να συμπληρωθούν οι προσπάθειες σε επίπεδο ΕΕ και να δοθεί σημαντική εξωτερική διάσταση σε τέτοιες στρατηγικές και ολοκληρωμένες εταιρικές σχέσεις, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να σχεδιάσουν δράσεις που μπορούν να ενισχύσουν αυτή τη δέσμευση της «Ομάδας Ευρώπη» με βασικές τρίτες χώρες, με βάση τις εμπειρίες τους και τις προνομιακές σχέσεις τους. Οι δράσεις αυτές μπορούν να επικεντρωθούν στο πλήρες φάσμα των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τη μετανάστευση, συμπεριλαμβανομένης της παροχής στήριξης για την ανάπτυξη ικανοτήτων και της παροχής εξοπλισμού, καθώς και της στήριξης των εταίρων στο έργο που επιτελούν για την προστασία των προσφύγων, το άσυλο και την επιστροφή. Η συνένωση αυτών των προσπαθειών σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες της «Ομάδας Ευρώπη» για τη μετανάστευση μπορεί να έχει ισχυρό συλλογικό αντίκτυπο. Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό να συνεχιστεί ο συντονισμός των εθνικών μέτρων μέσω των δομών διακυβέρνησης της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του Συμβουλίου.

Για τη στήριξη της εξωτερικής διάστασης του συμφώνου, ο Μηχανισμός Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας (NDICI) 53 υπερβαίνει επί του παρόντος τον ενδεικτικό στόχο δαπανών του 10 % για δράσεις που σχετίζονται με τη μετανάστευση και τον αναγκαστικό εκτοπισμό κατά την περίοδο 2021-27. Η στήριξη της συνεργασίας στον τομέα της μετανάστευσης αποτελεί επίσης σημαντικό θέμα εργασίας στο πλαίσιο του Μηχανισμού Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ).

Στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης του ΠΔΠ 2021-2027, για να μπορέσει η Ένωση να προσφέρει την αναγκαία στήριξη εν μέσω εξαιρετικών γεωπολιτικών εντάσεων, οι προτεραιότητες του τομέα 6 «Γειτονικές χώρες και υπόλοιπος κόσμος» του ΠΔΠ, όπως η μετανάστευση και οι εξωτερικές προκλήσεις, ενισχύθηκαν με 7,6 δισ. EUR. Η χρηματοδότηση αυτή θα συμβάλει στη διατήρηση της αποτελεσματικής συνεργασίας για τη μετανάστευση με τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης των Σύρων προσφύγων στην Τουρκία (2 δισ. EUR) και στην ευρύτερη περιοχή (1,6 δισ. EUR), καθώς και στη συνέχιση των δράσεων που είχαν αναληφθεί προηγουμένως μέσω του Καταπιστευματικού Ταμείου της ΕΕ για την Αφρική. Θα συμβάλει επίσης στη στήριξη των Δυτικών Βαλκανίων, της Νότιας Γειτονίας και της Αφρικής, συμπεριλαμβανομένων εταιρικών σχέσεων και χρηματοδότησης για τις μεταναστευτικές οδούς.

Η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη και η δημιουργία βιώσιμων ευκαιριών απασχόλησης, με τη μείωση της πίεσης στα βαθύτερα αίτια της παράτυπης μετανάστευσης στις χώρες καταγωγής και διέλευσης, υποστηρίζεται, για παράδειγμα, μέσω έργων στο πλαίσιο της στρατηγικής Global Gateway.

Οι δράσεις που χρηματοδοτούνται σε τρίτες χώρες ή σε σχέση με τρίτες χώρες στο πλαίσιο του μηχανισμού αλληλεγγύης του συμφώνου πρέπει να υλοποιούνται μέσω του ΤΑΜΕ εντός του πεδίου εφαρμογής της σχετικής νομοθεσίας και να συνάδουν με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ.

4.2Προτεραιότητες δράσης

Όλο το φάσμα της στήριξης που παρέχεται σε τρίτες χώρες στον τομέα της μετανάστευσης μπορεί να συμβάλει στη συμπλήρωση του συμφώνου. Ωστόσο, τρεις τομείς έχουν ιδιαίτερη σημασία από επιχειρησιακή άποψη: η καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών, η αποτελεσματική επιστροφή, επανεισδοχή και επανένταξη, και οι νόμιμες οδοί.

Καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών

Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν να συνεργάζονται για καινοτόμα και βιώσιμα μέτρα με σκοπό την πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης. Η Επιτροπή θα βασιστεί στο έργο της Παγκόσμιας Συμμαχίας για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών και στην έκκληση για δράση στο πλαίσιο αυτής.

Πραγματοποιούνται συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων, προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για νέα έργα και δράσεις συνεργασίας με χώρες εταίρους 54 και διεθνείς οργανισμούς, όπως το UNODC, μεταξύ άλλων, για την αντιμετώπιση της ψηφιακής διάστασης της παράνομης διακίνησης μεταναστών. Στην Κοπεγχάγη έχει ήδη δοθεί συνέχεια σε πολιτικό επίπεδο με τη Διάσκεψη για τις εταιρικές σχέσεις στον τομέα της μετανάστευσης τον Μάιο του 2024. Η επόμενη διεθνής διάσκεψη για την Παγκόσμια Συμμαχία έχει προγραμματιστεί για τον Νοέμβριο του 2024 στις Βρυξέλλες.

Η εξάρθρωση εγκληματικών ομάδων που εμπλέκονται στην παράνομη διακίνηση μεταναστών αποτελεί βασική συνιστώσα των δράσεων της ΕΕ στις χώρες εταίρους. Η ΕΕ έχει παράσχει, και θα συνεχίσει να παρέχει, σημαντική στήριξη στους εταίρους μας στα Δυτικά Βαλκάνια, την Τουρκία και τη Νότια Γειτονία. Η συνέχιση της συνεργασίας με τις χώρες εταίρους είναι απαραίτητη για την επιχειρησιακή εφαρμογή των εξατομικευμένων επιχειρησιακών εταιρικών σχέσεων κατά της παράνομης διακίνησης 55 .

Η πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης με ενισχυμένες δράσεις διαχείρισης των συνόρων και ενίσχυση των ικανοτήτων κατάρτισης και εξοπλισμού για τις χώρες εταίρους αποτελεί βασικό στοιχείο για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών και μέρος της έκκλησης για δράση της Παγκόσμιας Συμμαχίας για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών. Αυτό περιλαμβάνει προγράμματα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ, καθώς και ενισχυμένη συνεργασία με τον Frontex σε χώρες εταίρους μέσω συμφωνιών περί καθεστώτος και συμφωνιών συνεργασίας.

Η εν λόγω επιχειρησιακή δράση για τη βελτίωση της ικανότητας της ΕΕ να καταπολεμήσει την παράνομη διακίνηση μεταναστών θα πρέπει να συμπληρωθεί με ταχεία πρόοδο στις διαπραγματεύσεις σχετικά με την πρόταση της Επιτροπής για νέα οδηγία για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης, η οποία θα επιβάλει αυστηρότερες κυρώσεις σε όσους θέτουν ζωές σε κίνδυνο για να αποκομίσουν οικονομικό όφελος, και τον προτεινόμενο κανονισμό για την ενίσχυση της αστυνομικής συνεργασίας που θα δώσει τη δυνατότητα στην Ευρωπόλ να καταστεί πραγματικός κόμβος για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης μεταναστών και της εμπορίας ανθρώπων με το Ευρωπαϊκό Κέντρο κατά της Παράνομης Διακίνησης Μεταναστών.

Επιστροφή, επανεισδοχή και βιώσιμη επανένταξη

Προκειμένου το σύμφωνο να επιτύχει πλήρως το επιδιωκόμενο αποτέλεσμά του, είναι καίριας σημασίας η θέσπιση μιας ανθρώπινης και αποτελεσματικής πολιτικής επιστροφής και επανεισδοχής. Πρέπει να είναι σαφές ότι οι άνθρωποι που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ θα επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους με ασφαλή, βιώσιμο και αξιοπρεπή τρόπο.

Το νέο νομοθετικό πλαίσιο θα καλύψει ορισμένα από τα κενά μεταξύ της διαδικασίας ασύλου και της διαδικασίας επιστροφής. Ωστόσο, η αποτελεσματική συνεργασία με τρίτες χώρες είναι επίσης καίριας σημασίας για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τη διεθνή υποχρέωση επανεισδοχής των υπηκόων τους.

Η μόχλευση όλων των σχετικών πολιτικών, μέσων και εργαλείων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της διπλωματίας, της ανάπτυξης, του εμπορίου και των θεωρήσεων, καθώς και οι ευκαιρίες νόμιμης μετανάστευσης μπορούν να συμβάλουν στην παροχή στρατηγικών κινήτρων για καλή συνεργασία στον τομέα της επανεισδοχής.

Η πολιτική θεωρήσεων έχει παράσχει νέα εργαλεία με το άρθρο 25α του κώδικα θεωρήσεων. Στο πλαίσιο αυτής της νομοθεσίας, η Επιτροπή αξιολογεί σε ετήσια βάση το επίπεδο συνεργασίας των τρίτων χωρών στον τομέα της επανεισδοχής. Κατά την τελευταία τετραετία, η διαδικασία αυτή έχει αποδειχθεί καθοριστικός παράγοντας για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση των προκλήσεων με τρίτες χώρες και για την ενίσχυση του διαλόγου με σκοπό τη βελτίωση της συνεργασίας στον τομέα της επανεισδοχής. Παραδείγματα των βελτιώσεων που επιτεύχθηκαν φαίνονται στο πλαίσιο της συνεργασίας με την Γκάμπια, το Ιράκ και το Μπανγκλαντές. Πριν από το καλοκαίρι, η Επιτροπή θα εκδώσει την πέμπτη έκθεση αξιολόγησης και τις σχετικές προτάσεις μέτρων για τις θεωρήσεις.

Για να καταστεί επιτυχής η διαδικασία στα σύνορα βάσει του συμφώνου, θα πρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες αυτού του μηχανισμού με σκοπό την ενίσχυση της συνεργασίας με τρίτες χώρες των οποίων το ποσοστό αναγνώρισης για τις αιτήσεις ασύλου των υπηκόων τους είναι 20 % ή χαμηλότερο.

Η Επιτροπή, ο Frontex και τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να συνεχίσουν την ενίσχυση των συνδυασμένων προσπαθειών τους για βιώσιμη επανένταξη, προσφέροντας εξατομικευμένη παροχή συμβουλών σε θέματα επιστροφής και στήριξη για την επανένταξη σε άτομα που επιστρέφουν είτε οικειοθελώς είτε αναγκαστικά (μέσω χρηματοδότησης από την ΕΕ ή τα κράτη μέλη, σε συνεργασία με οργανισμούς των Ηνωμένων Εθνών και ΜΚΟ), καθώς και βοηθώντας τους εταίρους στην ανάπτυξη ικανοτήτων και κάνοντας μαζί τους κοινές προσπάθειες για την παροχή στοχευμένης στήριξης προς όφελος τόσο των επιστρεφόντων όσο και των κοινοτήτων υποδοχής.

Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα πρέπει επίσης να ολοκληρώσουν σύντομα την υπό εξέλιξη αναθεώρηση του μηχανισμού αναστολής της απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης, η οποία αναμένεται να οδηγήσει σε αυξημένη παρακολούθηση των χωρών που απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης και στην καλύτερη αντιμετώπιση πιθανών καταχρήσεων της απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης, διευκολύνοντας περαιτέρω την ενεργοποίηση του μηχανισμού και ενισχύοντας τον αποτρεπτικό χαρακτήρα του.

Νόμιμες οδοί

Η νόμιμη μετανάστευση διαδραματίζει βασικό και συμπληρωματικό ρόλο στη στήριξη των αναγκών της αγοράς εργασίας της ΕΕ 56 , καθώς και στην ενίσχυση της διαχείρισης της μετανάστευσης, στην προώθηση της συνεργασίας με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης και, εντέλει, στη μείωση της παράτυπης μετανάστευσης. Η ανάπτυξη της συνεργασίας με τρίτες χώρες εταίρους στον τομέα της μετανάστευσης εργατικού δυναμικού, με την υποστήριξη κοινών κανόνων της ΕΕ για τη νόμιμη μετανάστευση και εναλλακτικών οδών για όσους χρήζουν διεθνούς προστασίας, προβλέπει μια ισορροπημένη προσέγγιση της μετανάστευσης.

Τα οφέλη δεν προκύπτουν μόνο από την άποψη της ορθής διαχείρισης της μετανάστευσης, αλλά και από τις ροές εμβασμάτων και τη μεταφορά δεξιοτήτων και γνώσεων στις χώρες εταίρους. Μια ενεργητική πολιτική για τη μέγιστη δυνατή αξιοποίηση της μετανάστευσης εργατικού δυναμικού στα κράτη μέλη συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στην αντιμετώπιση των ελλείψεων στην αγορά εργασίας. Η βελτίωση των συστημάτων διακυβέρνησης της μετανάστευσης του εργατικού δυναμικού, της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και οι κοινές προσεγγίσεις για την αναγνώριση των προσόντων και των δεξιοτήτων, αποτελούν ουσιώδη στοιχεία για την προώθηση των δεξιοτήτων ως κινητήριου μοχλού για την οικονομική ανάπτυξη, προς αμοιβαίο όφελος της ΕΕ και των εταίρων της.

Η ΕΕ συνεργάζεται με χώρες εταίρους στο πλαίσιο της στρατηγικής Global Gateway για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού σε τρίτες χώρες, ιδίως με σκοπό την προώθηση της ικανότητας των χωρών εταίρων να συμμετέχουν σε καινοτόμους τομείς συνεργασίας με την ΕΕ, όπως η πράσινη μετάβαση και η ψηφιοποίηση. Η ενίσχυση της βάσης δεξιοτήτων αποτελεί μια επωφελή για όλους ευκαιρία οικοδόμησης οικονομικής ολοκλήρωσης και ισχυρών νέων διεθνών εταιρικών σχέσεων.

Για να διασφαλιστεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της μετανάστευσης, η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων προσέλκυσης ταλέντων με καίριες τρίτες χώρες με σκοπό την ενίσχυση της δίκαιης κινητικότητας του εργατικού δυναμικού σε διεθνές επίπεδο, αποτρέποντας παράλληλα τον αρνητικό αντίκτυπο της «διαρροής εγκεφάλων». Η Επιτροπή μέχρι στιγμής έχει εγκαινιάσει εταιρικές σχέσεις προσέλκυσης ταλέντων με το Μαρόκο, την Τυνησία, την Αίγυπτο, το Πακιστάν και το Μπανγκλαντές. Στο πλαίσιο των συζητήσεων στρογγυλής τραπέζης που πραγματοποιήθηκαν με καθεμία από αυτές τις χώρες με τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων κρατών μελών έχουν εντοπιστεί κοινοί στόχοι, καθώς και τομείς και επαγγέλματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος όπου θα επικεντρωθούν οι προσπάθειες. Για να επιτύχουν, τα κράτη μέλη θα πρέπει να κινητοποιήσουν και να συντονίσουν περαιτέρω τις ευκαιρίες νόμιμης μετανάστευσης που προσφέρουν, καθώς και να αυξήσουν την ενεργό συμμετοχή τους στις εταιρικές σχέσεις προσέλκυσης ταλέντων, για παράδειγμα εντάσσοντας τις διμερείς συμφωνίες στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης προσέλκυσης ταλέντων, γεγονός που θα συμβάλει στην ενίσχυση της συλλογικής επιρροής της ΕΕ. Η Επιτροπή θα διερευνήσει, από κοινού με τα κράτη μέλη, τη δυνατότητα επέκτασης της εμβέλειας των εταιρικών σχέσεων προσέλκυσης ταλέντων σε πρόσθετες χώρες εταίρους.

Η δεξαμενή ταλέντων της ΕΕ θα συμβάλει επίσης στη δίκαιη μετανάστευση εργατικού δυναμικού, ως η πρώτη πλατφόρμα σε επίπεδο ΕΕ που διευκολύνει τις διεθνείς προσλήψεις με ενσωματωμένες διασφαλίσεις για την αποτροπή πρακτικών εκμετάλλευσης και αθέμιτων πρακτικών και ενημερώνει τα άτομα που αναζητούν εργασία σε τρίτες χώρες σχετικά με ευκαιρίες εργασίας σε επαγγέλματα που παρουσιάζουν ελλείψεις στην ΕΕ, σε όλα τα επίπεδα δεξιοτήτων. Η ταχεία έναρξη εφαρμογής του εργαλείου εξαρτάται από την ταχεία έγκριση του νομικού πλαισίου από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Η Επιτροπή εφαρμόζει επίσης μέτρα που καθορίζονται στη δέσμη μέτρων για την κινητικότητα των δεξιοτήτων και των ταλέντων, η οποία εγκρίθηκε τον Νοέμβριο του 2023 για να στηρίξει την επικύρωση των δεξιοτήτων και την αναγνώριση των προσόντων που αποκτώνται εκτός της ΕΕ, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί εμπόδιο για την πρόσληψη και την ένταξη μεταναστών στην αγορά εργασίας. Η Επιτροπή θα διατηρήσει τις επαφές της με τα κράτη μέλη και τους κοινωνικούς εταίρους μέσω της πλατφόρμας για τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού, η οποία διευκολύνει τις διατομεακές συζητήσεις για πρακτικά θέματα.

Η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης να προωθεί ασφαλείς και νόμιμες οδούς προστασίας και να συνεργάζεται στενά με τα κράτη μέλη για να στηρίξει τις εθελοντικές τους προσπάθειες επανεγκατάστασης και εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους. Στο πλαίσιο του ad hoc προγράμματος της ΕΕ για την επανεγκατάσταση και την εισδοχή για ανθρωπιστικούς λόγους κατά την περίοδο 2024-2025, τα κράτη μέλη ανέλαβαν συνολικά περισσότερες από 60 000 δεσμεύσεις, επιδεικνύοντας τη σταθερή τους δέσμευση για την κάλυψη των αναγκών επανεγκατάστασης σε παγκόσμιο επίπεδο. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να προωθεί καινοτόμες συμπληρωματικές οδούς για τα άτομα που χρήζουν προστασίας, ως εναλλακτική λύση αντί της παράτυπης μετανάστευσης.

5Διακυβέρνηση και παρακολούθηση

Η κοινή προσπάθεια που είναι απαραίτητη για την επιτυχή εφαρμογή του συμφώνου πρέπει να αντικατοπτρίζεται στη διακυβέρνησή του. Αυτό θα συμβάλει στη συνέπεια της εφαρμογής, με παράλληλη διατήρηση της αναγκαίας ευελιξίας που χρειάζονται τα κράτη μέλη. Θα πρέπει να διασφαλίζεται ότι όλα τα νομικά, διοικητικά και επιχειρησιακά μέτρα που απαιτούνται για την εφαρμογή του συμφώνου θα λαμβάνονται εγκαίρως, με συνεκτικό και αποτελεσματικό τρόπο. Θα πρέπει να εξυπηρετείται ο αλληλένδετος χαρακτήρας των χωριστών τομέων δράσης, και παράλληλα να καθίσταται δυνατός ο αποτελεσματικός συντονισμός μεταξύ των διαφόρων φορέων και των θεσμικών οργάνων που είναι αρμόδια για την εφαρμογή του συμφώνου σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο.

5.1Διακυβέρνηση και παρακολούθηση κατά το στάδιο της μετάβασης

Η Επιτροπή θα παρακολουθεί το κοινό σχέδιο εφαρμογής και τα εθνικά σχέδια εφαρμογής. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα διατηρεί τακτικές επαφές με κάθε κράτος μέλος, μεταξύ άλλων μέσω επισκέψεων, τακτικών διμερών συναντήσεων και υφιστάμενων ομάδων και δικτύων, αποτρέποντας παράλληλα τον περιττό διοικητικό φόρτο.

Επιπλέον, η Επιτροπή θα εργάζεται σε πλήρη συντονισμό με τις δομές του Συμβουλίου και θα τηρεί πλήρως ενήμερο τόσο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και το Συμβούλιο. Στο πλαίσιο αυτό, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική και διαφανής ανταλλαγή πληροφοριών σε όλα τα κράτη μέλη, η Επιτροπή θα ενημερώνει τακτικά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την πορεία της εφαρμογής του κοινού σχεδίου εφαρμογής και των εθνικών σχεδίων εφαρμογής. Μολονότι η Επιτροπή αναλαμβάνει αυτή την υποχρέωση κάθε έξι μήνες, οι ενημερώσεις μπορούν να παρέχονται συχνότερα, όπως απαιτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Για να εξασφαλιστεί η συνοχή και ο συντονισμός των εργασιών εφαρμογής, η Επιτροπή θα διατηρεί μια πλατφόρμα συντονισμού του συμφώνου (οριζόντιου χαρακτήρα), η οποία θα συγκαλείται περιοδικά ανάλογα με τις ανάγκες και σε πλήρη συμπληρωματικότητα με τις συνεδριάσεις του Συμβουλίου. Η πλατφόρμα συντονισμού του συμφώνου θα φέρνει σε επαφή τις υπηρεσίες της Επιτροπής, τους συντονιστές των κρατών μελών για την εφαρμογή του συμφώνου σε εθνικό επίπεδο και τους οργανισμούς της ΕΕ, ώστε να διασφαλίζεται η απαιτούμενη και τακτική επισκόπηση και ο απολογισμός της υλοποίησης των διαφόρων επιπέδων και τομέων δράσης. Η πλατφόρμα συντονισμού του συμφώνου θα διατηρεί μια επισκόπηση όλων των δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένου του ημερολογίου των συνεδριάσεων και του πορίσματος των συζητήσεων, και θα παρέχει μια εικονική πύλη για τα σχετικά έγγραφα. Η Επιτροπή θα συνεργάζεται επίσης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και άλλους σχετικούς ενδιαφερόμενους φορείς, κατά περίπτωση.

Οι κύριες εργασίες για την εφαρμογή του συμφώνου θα πραγματοποιούνται στο πλαίσιο ήδη υφιστάμενων ομάδων και δικτύων. Η Επιτροπή θα εξορθολογίσει τις εργασίες όλων των υφιστάμενων ομάδων και δικτύων και θα διασφαλίσει ότι οι συνεδριάσεις θα διεξάγονται εφόσον υπάρχει ανάγκη και χωρίς πιθανές αλληλοεπικαλύψεις.

Σήμερα υπάρχουν ήδη τρία επίπεδα που θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διασφάλιση της έγκαιρης και συνεπούς εφαρμογής του συμφώνου:

·Το κανονιστικό επίπεδο, το οποίο περιλαμβάνει τις σχετικές κανονιστικές επιτροπές που θα πρέπει να επικουρούν την Επιτροπή κατά την άσκηση των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων της σύμφωνα με τους σχετικούς κανονισμούς. Αποτελούνται από εκπροσώπους των κρατών μελών. Συγκροτούνται τρεις επιτροπές, δυνάμει του κανονισμού για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης, του κανονισμού Eurodac και του κανονισμού για τον έλεγχο διαλογής, με σκοπό την έκδοση όλων των εκτελεστικών πράξεων που αναφέρονται και στις τρεις πράξεις στο πλαίσιο της διαδικασίας εξέτασης 57 . Στο συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής περιλαμβάνεται κατάλογος των εκτελεστικών πράξεων που πρέπει να εκδώσει η Επιτροπή.

·Το επίπεδο τεχνικών εμπειρογνωμόνων, το οποίο περιλαμβάνει όλες τις υφιστάμενες ομάδες εμπειρογνωμόνων υπό την καθοδήγηση της Επιτροπής 58 , όπως ορίζονται σύμφωνα με την απόφαση C(2016) 3301 της Επιτροπής. Η Επιτροπή θα αξιοποιήσει πλήρως αυτές τις υφιστάμενες ομάδες εμπειρογνωμόνων με σκοπό να ενισχύσει μια κοινή αντίληψη και να προωθήσει τη συνεκτική εφαρμογή των κανόνων του συμφώνου. Το έργο αυτών των ομάδων θα μπορούσε να αποτυπωθεί σε εγχειρίδια ή έγγραφα καθοδήγησης ή σε επικαιροποιήσεις ήδη υφιστάμενων εγγράφων. Για να δημιουργηθούν συνέργειες μεταξύ των διαφόρων ομάδων εμπειρογνωμόνων και να αποφευχθεί ο πρόσθετος φόρτος για τα κράτη μέλη, η Επιτροπή θα διοργανώσει όσο το δυνατόν περισσότερες κοινές συνεδριάσεις ομάδων εμπειρογνωμόνων, κατά περίπτωση. Επιπλέον, η Επιτροπή θα πραγματοποιήσει μετάβαση του τρέχοντος συμφώνου για την πλατφόρμα αλληλεγγύης στο φόρουμ αλληλεγγύης τεχνικού επιπέδου, το οποίο αναμένεται να διασφαλίσει την έναρξη επιχειρησιακής λειτουργίας της ετήσιας δεξαμενής αλληλεγγύης. Κατά τη μεταβατική φάση, η ομάδα αυτή μπορεί να παρέχει συμβουλές για την κατάρτιση των κανόνων εφαρμογής που σχετίζονται με την αλληλεγγύη.

·Το επιχειρησιακό επίπεδο, το οποίο περιλαμβάνει τα δίκτυα των οργανισμών που επικεντρώνονται σε επιχειρησιακές πτυχές, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης εγγράφων καθοδήγησης και υποδειγμάτων. Η Επιτροπή θα συντονίζεται με τους οργανισμούς της ΕΕ ώστε να εξασφαλίζεται πλήρης συμπληρωματικότητα με το έργο των επιτροπών και των ομάδων εμπειρογνωμόνων. Για παράδειγμα, το δίκτυο υποδοχής θα συμπληρώνει το έργο της ομάδας εμπειρογνωμόνων για θέματα υποδοχής. Το έργο της στρογγυλής τραπέζης υψηλού επιπέδου του Frontex για τις επιστροφές θα συμπληρώνει το έργο της ομάδας εμπειρογνωμόνων για θέματα επιστροφής.

Η Επιτροπή θα κάνει προσπάθειες ώστε να διοργανώνει παράλληλες συνεδριάσεις των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής και των επιχειρησιακών δικτύων των οργανισμών, με σκοπό να μεγιστοποιηθεί η συμπληρωματικότητα μεταξύ της νομικής ερμηνείας και της επιχειρησιακής εφαρμογής των νέων μέτρων (π.χ. επιτροπή επαφών του Δουβλίνου ακολουθούμενη από το δίκτυο του Δουβλίνου) και να αποφευχθεί ο διοικητικός φόρτος.

5.2Παρακολούθηση μετά την έναρξη της εφαρμογής του συμφώνου

Αμέσως μόλις τεθεί σε εφαρμογή το σύμφωνο, θα ξεκινήσουν οι δραστηριότητες παρακολούθησης που προβλέπονται στο πλαίσιο των σχετικών μηχανισμών σε σχέση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το σύμφωνο, όπως ο μηχανισμός παρακολούθησης που διενεργείται από τον EUAA ή ο μηχανισμός αξιολόγησης και παρακολούθησης Σένγκεν. Οι εν λόγω δραστηριότητες παρακολούθησης θα καταστήσουν δυνατό τον εντοπισμό τυχόν εσφαλμένης ή μερικής εφαρμογής του νομικού και επιχειρησιακού πλαισίου, ώστε να διασφαλιστεί η έγκαιρη λήψη τυχόν αναγκαίων διορθωτικών μέτρων. Η Επιτροπή βρίσκεται επίσης σε ετοιμότητα να κινήσει τις κατάλληλες διαδικασίες, εφόσον κριθεί αναγκαίο και δικαιολογημένο, συμπεριλαμβανομένων διαδικασιών επί παραβάσει για να διαδραματίσει πλήρως τον ρόλο της ως θεματοφύλακας των Συνθηκών.

Ο EUAA θα ξεκινήσει το πρόγραμμά του για την παρακολούθηση της επιχειρησιακής και τεχνικής εφαρμογής του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου στα μέσα του 2026. Σύμφωνα με τον κανονισμό EUAA, κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να παρακολουθείται τουλάχιστον μία φορά ανά πενταετία. Ο Οργανισμός μπορεί επίσης να κινήσει διαδικασία θεματικής παρακολούθησης για συγκεκριμένες πτυχές. Όταν υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος ασύλου ή υποδοχής ενός κράτους μέλους, ο EUAA κινεί ad hoc διαδικασία παρακολούθησης με δική του πρωτοβουλία ή κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής.

Ο μηχανισμός αξιολόγησης και παρακολούθησης Σένγκεν είναι συναφής στον βαθμό που θα καλύπτει τον κανονισμό για τον έλεγχο διαλογής και τον κανονισμό για την περί επιστροφής διαδικασία στα σύνορα, δεδομένου ότι οι εν λόγω νομικές πράξεις του συμφώνου αποτελούν μέρος του κεκτημένου του Σένγκεν. Κάθε κράτος μέλος θα αξιολογείται ανά επταετία. Στο πλαίσιο του μηχανισμού, μπορούν επίσης να πραγματοποιούνται θεματικές αξιολογήσεις και αιφνιδιαστικές επισκέψεις. Στον κανονισμό για τον μηχανισμό αξιολόγησης και παρακολούθησης Σένγκεν προβλέπεται ειδική διαδικασία με συντομότερες προθεσμίες για τις περιπτώσεις στις οποίες εντοπίζονται σοβαρές ελλείψεις.

Συμπέρασμα

Το κοινό σχέδιο εφαρμογής είναι το επιχειρησιακό σχέδιο βάσει του οποίου η Επιτροπή προτείνει την προώθηση της εφαρμογής του συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο από κοινού με τα κράτη μέλη και τους αρμόδιους οργανισμούς της ΕΕ. Θα καθοδηγήσει τις εργασίες μας για την επίτευξη του κοινού μας στόχου, δηλαδή τη θέσπιση ενός καλά προετοιμασμένου συστήματος έως τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, στα μέσα του 2026. Το επόμενο σημαντικό βήμα θα είναι η κατάρτιση των εθνικών σχεδίων εφαρμογής από τα κράτη μέλη έως τις 12 Δεκεμβρίου 2024.

Χάρη στην κοινή και συντονισμένη δέσμευσή μας, το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο θα γίνει πραγματικότητα. Τα κράτη μέλη μπορούν να βασίζονται στην Επιτροπή και στους οργανισμούς της ΕΕ σε κάθε στάδιο της πορείας, μεταξύ άλλων για την παροχή επιχειρησιακής, τεχνικής και χρηματοδοτικής στήριξης.

(1)     https://home-affairs.ec.europa.eu/policies/migration-and-asylum/pact-migration-and-asylum/legislative-files-nutshell_el

(2)    Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Μετανάστευση — Εξεύρεση της χρυσής τομής μεταξύ δίκαιης και αταλάντευτης προσέγγισης» [COM(2024) 126 final].

(3)    Εκτός από τον κανονισμό (ΕΕ) 2024/1350 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για τη θέσπιση Πλαισίου της Ένωσης για την Επανεγκατάσταση και την Εισδοχή για Ανθρωπιστικούς Λόγους και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1147, που τέθηκε σε εφαρμογή στις 11 Ιουνίου 2024.

(4)    Άρθρο 84 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1351 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης (ΕΕ L, 2024/1351, 22.5.2024), άρθρο 75 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1348 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για τη θέσπιση κοινής διαδικασίας διεθνούς προστασίας στην Ένωση (ΕΕ L, 2024/1348, 22.5.2024).

(5)

   Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1351 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) 2021/1147 και (ΕΕ) 2021/1060 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 604/2013 (ΕΕ L, 2024/1351, 22.5.2024).

(6)    Ο κανονισμός Eurodac ορίζει ότι η Επιτροπή επικουρείται από επιτροπή κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011 κατά την άσκηση των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων της όταν η Επιτροπή χρειάζεται να εκδώσει εκτελεστική πράξη σύμφωνα με τον κανονισμό. Βλ. ενότητα «Διακυβέρνηση».

(7)      Κανονισμός (ΕΕ) 2019/817 και κανονισμός (ΕΕ) 2019/818 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση πλαισίου διαλειτουργικότητας μεταξύ των συστημάτων πληροφοριών της ΕΕ, κανονισμός (ΕΕ) 2018/1240 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS), κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 767/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις (VIS) και την ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ κρατών μελών για τις θεωρήσεις μικρής διάρκειας.

(8)    Η επιτροπή επαφών Eurodac είναι μια υφιστάμενη άτυπη ομάδα εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής που συστάθηκε σύμφωνα με την απόφαση C(2016) 3301 της Επιτροπής. Σύμφωνα με την εν λόγω απόφαση, η ομάδα εμπειρογνωμόνων παρέχει συμβουλές και εμπειρογνωσία σχετικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας της Ένωσης, καθώς και τον συντονισμό και τη συνεργασία με τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη στο πλαίσιο αυτό, σχετικά με την προετοιμασία νομοθετικών προτάσεων καθώς και πρωτοβουλιών πολιτικής και κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, ενώ μπορεί επίσης να παρέχει συμβουλές και εμπειρογνωσία, όπου απαιτείται, σχετικά με την έγκαιρη προετοιμασία των εκτελεστικών πράξεων πριν από την υποβολή τους στην κανονιστική επιτροπή.

(9)    Η έννοια της «επαρκούς ικανότητας» απαιτεί από τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν την ικανότητα υποδοχής και τους ανθρώπινους πόρους, συμπεριλαμβανομένου ειδικευμένου και εκπαιδευμένου προσωπικού, τα οποία απαιτούνται για να εξετάζουν ανά πάσα στιγμή καθορισμένο αριθμό αιτήσεων και να εκτελούν τις αποφάσεις επιστροφής. Όταν η επαρκής ικανότητα συγκεκριμένου κράτους μέλους καλυφθεί, το οικείο κράτος μέλος δεν είναι πλέον υποχρεωμένο να εντάξει επιπλέον άτομα στη διαδικασία στα σύνορα. Αντ’ αυτού, μπορεί να διοχετεύει τους αιτούντες στην ταχεία διαδικασία εντός της επικράτειάς του. Ομοίως, όταν το κράτος μέλος έχει φτάσει το ετήσιο ανώτατο όριο αιτήσεων, όπως ορίζεται στη νομοθεσία (η επαρκής ικανότητα πολλαπλασιαζόμενη επί δύο το 2026, επί τρία το 2027 και επί τέσσερα το 2028), το κράτος μέλος δεν είναι πλέον υποχρεωμένο να εφαρμόσει τη διαδικασία στα σύνορα και μπορεί να διοχετεύει τους αιτούντες στην ταχεία διαδικασία εντός της επικράτειάς του, ακόμη και αν υπάρχει διαθέσιμη ικανότητα για τη διαδικασία στα σύνορα. Ωστόσο, οι αιτούντες που ενδέχεται να συνιστούν απειλή για την εθνική ασφάλεια και τη δημόσια τάξη πρέπει πάντα να υπόκεινται στη διαδικασία στα σύνορα.

(10)    Βλ. δομικό στοιχείο 9.

(11)    Κάθε μέτρο που λαμβάνεται από τα κράτη μέλη για την πρόληψη της παράνομης εισόδου πρέπει να συνάδει με την αναδιατυπωμένη οδηγία σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή (βλ. δομικό στοιχείο 3).

(12)    Βλ. δομικό στοιχείο 3.

(13)    Βλ. δομικό στοιχείο 9.

(14)    Π.χ. συνοριοφύλακες, υπαλλήλους σε θέματα ασύλου, υπαλλήλους αρμόδιους για υποθέσεις επιστροφής, διερμηνείς, ειδικούς σε θέματα ελέγχου ευαλωτότητας, ιατρικό προσωπικό για υγειονομικούς ελέγχους, προσωπικό ειδικευμένο στην εκτίμηση της ηλικίας, νομικούς συμβούλους, υπεύθυνους προστασίας παιδιών κ.λπ.

(15)    Για ειδικές υποχρεώσεις που συνδέονται με τις νέες απαιτήσεις για ευάλωτους αιτούντες, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών, βλ. δομικό στοιχείο 9.

(16)    Βλ. δομικό στοιχείο 2.

(17)    Βλ. δομικό στοιχείο 9.

(18)    Βλ. δομικό στοιχείο 9.

(19)    Βλ. δομικό στοιχείο 9.

(20)    Βλ. δομικό στοιχείο 8.

(21)    Πρόκειται για μια υφιστάμενη άτυπη ομάδα εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής που συστάθηκε σύμφωνα με την απόφαση C(2016) 3301 της Επιτροπής.

(22)    Βλ. δομικό στοιχείο 9.

(23)    Πρόκειται για υφιστάμενες άτυπες ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής που συστάθηκαν σύμφωνα με την απόφαση C(2016) 3301 της Επιτροπής.

(24)    Όταν μια απόφαση επιστροφής εκδίδεται ως χωριστή πράξη, μπορεί να προσβληθεί με χωριστή δικαστική διαδικασία, ενώ οι προθεσμίες για την άσκηση της προσφυγής πρέπει να κυμαίνονται μεταξύ 5 και 10 ημερών για τη διαδικασία στα σύνορα, την ταχεία διαδικασία, τους ελέγχους μη παραδεκτού και τη σιωπηρή ανάκληση. Οι προθεσμίες για την άσκηση της προσφυγής σε όλες τις άλλες περιπτώσεις πρέπει να κυμαίνονται μεταξύ 2 εβδομάδων και ενός μήνα.

(25)    Η Επιτροπή θα εγκρίνει την έκθεση και την πρόταση συστάσεων του Συμβουλίου κατά το πρώτο τρίμηνο του 2025.

(26)    Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, για τη θέσπιση των κριτηρίων και μηχανισμών για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας ή από απάτριδα (αναδιατύπωση).

(27)    Βλ. δομικό στοιχείο 9.

(28)    Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο: Μακροπρόθεσμες προβλέψεις μελλοντικών εισροών και εκροών του προϋπολογισμού της ΕΕ (2024-2028) [COM(2023) 390 final].

(29)    Βλ. επίσης δομικό στοιχείο 9.

(30)    Για παράδειγμα, με την αύξηση του αριθμού των υπαλλήλων που παρακολουθούν την παρουσία στα κέντρα φιλοξενίας και με τη δημιουργία κέντρων φιλοξενίας για τους σκοπούς των μεταφορών βάσει του κανονισμού του Δουβλίνου. Για περισσότερα παραδείγματα, βλ. SWD(2023) 390 final.

(31)    Για παράδειγμα, επιδεικνύοντας ευελιξία ως προς τον αριθμό των μεταφορών που μπορούν να δέχονται ανά ημέρα ή μήνα ή ως προς τις ώρες στις οποίες μπορούν να εκτελούνται οι μεταφορές, παρέχοντας περισσότερες εναλλακτικές ημέρες για την εκτέλεση των μεταφορών και επιτρέποντας μεταφορές βάσει του κανονισμού του Δουβλίνου σε διάφορα σημεία διέλευσης των συνόρων. Για περισσότερα παραδείγματα, βλ. SWD(2023) 390 final.

(32)    Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1560/2003 της Επιτροπής, της 2ας Σεπτεμβρίου 2003, για τα μέτρα εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 343/2003 του Συμβουλίου για τη θέσπιση των κριτηρίων και μηχανισμών για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης ασύλου που υποβάλλεται σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας.

(33) https://europass.europa.eu/el.

(34)    https://home-affairs.ec.europa.eu/policies/migration-and-asylum/migration-management/relocation-eu-solidarity-practice_el· Ιστότοπος της γαλλικής προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2022 (22 Ιουνίου 2022). First step in the gradual implementation of the European Pact on Migration and Asylum: modus operandi of a voluntary solidarity mechanism (Πρώτο βήμα για τη σταδιακή εφαρμογή του ευρωπαϊκού συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο: τρόπος λειτουργίας του εθελοντικού μηχανισμού αλληλεγγύης).

(35) ()    Σύσταση (ΕΕ) 2020/1366 της Επιτροπής, της 23ης Σεπτεμβρίου 2020, σχετικά με έναν ενωσιακό μηχανισμό για την ετοιμότητα αντιμετώπισης και τη διαχείριση μεταναστευτικών κρίσεων (σχέδιο στρατηγικής για την ετοιμότητα αντιμετώπισης και τη διαχείριση μεταναστευτικών κρίσεων).

(36)    Σύμφωνα με τη σύσταση της Επιτροπής σχετικά με την ανάπτυξη και την ενίσχυση ολοκληρωμένων συστημάτων προστασίας των παιδιών με γνώμονα το υπέρτατο συμφέρον του παιδιού [C(2024) 2680 final].

(37)    Ο ασυνόδευτος ανήλικος θα πρέπει να συνοδεύεται από εκπρόσωπο ή, στην περίπτωση που δεν έχει οριστεί εκπρόσωπος, από άτομο εκπαιδευμένο να διασφαλίζει το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού και τη γενική ευημερία του καθ’ όλη τη διάρκεια της λήψης των βιομετρικών δεδομένων του. Το εκπαιδευμένο αυτό άτομο δεν θα πρέπει να είναι ο υπάλληλος που είναι αρμόδιος για τη λήψη των βιομετρικών δεδομένων, θα πρέπει να ενεργεί αυτόνομα και δεν θα πρέπει να λαμβάνει εντολές ούτε από τον υπάλληλο ούτε από την υπηρεσία που είναι αρμόδια για τη λήψη των βιομετρικών δεδομένων.

(38)    Άρθρο 10 παράγραφος 2 του κανονισμού για τον έλεγχο διαλογής.

(39)    C(2024) 2680 final.

(40)     Πρακτικός οδηγός σχετικά με τον υπολογισμό της ηλικίας | Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο (europa.eu) .

(41)    Η συμμετοχή σε δραστηριότητες του ευρωπαϊκού δικτύου επιτροπείας μπορεί να συμβάλει στην ανταλλαγή εμπειρογνωσίας και στον προσδιορισμό ορθών πρακτικών.

(42)    Σύσταση της Επιτροπής, της 15ης Νοεμβρίου 2023, σχετικά με την αναγνώριση των προσόντων υπηκόων τρίτων χωρών [C(2023) 7700 final].

(43)    Εάν τα κράτη μέλη επιλέξουν τη δυνατότητα να αρνηθούν υποτροφίες και δάνεια που σχετίζονται με την εκπαίδευση ενηλίκων, η επιλογή αυτή πρέπει να συμπεριληφθεί στο εθνικό δίκαιο.

(44)    Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1030/2002 για τις άδειες διαμονής και κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2252/2004 για τα ταξιδιωτικά έγγραφα.

(45)    Σύσταση της Επιτροπής, της 15ης Νοεμβρίου 2023, σχετικά με την αναγνώριση των προσόντων υπηκόων τρίτων χωρών [C(2023) 7700 final].

(46)    Εισοδηματική στήριξη, αρωγή σε περίπτωση ασθένειας/εγκυμοσύνης, βοήθεια προς τους γονείς / βοήθεια για φροντίδα παιδιών και επιδόματα στέγασης, εφόσον παρέχονται σε υπηκόους των κρατών μελών βάσει του εθνικού δικαίου.

(47)    Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1147 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 2021, για τη θέσπιση του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΕΕ L 251 της 15.7.2021, σ. 1).

(48)    Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1148 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 2021, για τη θέσπιση, ως μέρους του Ταμείου για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Συνόρων, του Μέσου Χρηματοδοτικής Στήριξης για τη Διαχείριση των Συνόρων και την Πολιτική Θεωρήσεων (ΕΕ L 251 της 15.7.2021, σ. 48).

(49)    Αιτιολογική σκέψη 72 και άρθρο 21 παράγραφος 8 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1351 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης (ΕΕ L, 2024/1351, 22.5.2024), αιτιολογική σκέψη 11 και άρθρο 16 παράγραφος 4 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1348 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για τη θέσπιση κοινής διαδικασίας διεθνούς προστασίας στην Ένωση και την κατάργηση της οδηγίας 2013/32/ΕΕ (ΕΕ L, 2024/1348, 22.5.2024).

(50)    Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, της 1ης Φεβρουαρίου 2024, EUCO 2/24.

(51)    Εργαλειοθήκη χρήσης των κονδυλίων της ΕΕ για την ένταξη ατόμων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών, περίοδος προγραμματισμού 2021-2027, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Νοέμβριος 2021.

(52)    COM(2024) 126 final, IV.1 Ένα νέο πρότυπο βασισμένο σε ολοκληρωμένες εταιρικές σχέσεις.

(53)

   Κανονισμός (ΕΕ) 2021/947 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Ιουνίου 2021, για τη θέσπιση Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας — Παγκόσμια Ευρώπη, για την τροποποίηση και κατάργηση της απόφασης αριθ. 466/2014/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) 2017/1601 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 480/2009 του Συμβουλίου (ΕΕ L 209 της 14.6.2021, σ. 1).

(54)    Η πρόσκληση υποβολής προτάσεων για έργα κοινής επιχειρησιακής εταιρικής σχέσης ύψους 12 εκατ. EUR είναι επί του παρόντος ανοικτή στη διαδικτυακή πύλη της ΕΕ για τις χρηματοδοτήσεις και τους διαγωνισμούς (europa.eu) .

(55)    Το 2022 δρομολογήθηκαν επιχειρησιακές εταιρικές σχέσεις κατά της παράνομης διακίνησης με το Μαρόκο, τον Νίγηρα (σε αναστολή) και τα Δυτικά Βαλκάνια και το 2023 με την Τυνησία.

(56)    Βλ. Σχέδιο δράσης για τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων στην ΕΕ [COM(2024) 131].

(57)    Για ορισμένες εκτελεστικές πράξεις, οι κανονισμοί προβλέπουν ότι η Επιτροπή δεν θα επικουρείται από την εν λόγω επιτροπή. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, στην περίπτωση της εκτελεστικής πράξης που καθορίζει την επαρκή ικανότητα κάθε κράτους μέλους.

(58)    Ορισμένες από αυτές είναι η επιτροπή επαφών του Δουβλίνου, η επιτροπή επαφών για τις ελάχιστες απαιτήσεις, η επιτροπή επαφών Eurodac, η επιτροπή επαφών για την υποδοχή, η επιτροπή επαφών για τις διαδικασίες ασύλου, η ομάδα επαφών για την οδηγία για την επιστροφή, η ομάδα εμπειρογνωμόνων για την επανεισδοχή, η ομάδα εμπειρογνωμόνων για τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων, η ομάδα εμπειρογνωμόνων για την επανεγκατάσταση, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ένταξης και ο μηχανισμός της ΕΕ για την ετοιμότητα και τη διαχείριση κρίσεων. Οι όροι αναφοράς για αυτές τις ομάδες εμπειρογνωμόνων ενδέχεται να χρειαστεί να επανεξεταστούν και να προσαρμοστούν ώστε να διασφαλιστεί ότι πλέον παραπέμπουν στις πράξεις του συμφώνου (αντί των παλαιών πράξεων).

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 12.6.2024

COM(2024) 251 final

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

της

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Κοινό σχέδιο εφαρμογής του συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο

{SWD(2024) 251 final}

Υπόδειγμα για τα εθνικά σχέδια εφαρμογής

I.Επισκόπηση της κατάστασης και βασικές ελλείψεις

(Γενική περιγραφή της κατάστασης κατά τα τελευταία έτη, αξιολόγηση των βασικών τομέων που προκαλούν ανησυχία)

II.Δομικά στοιχεία

1.Eurodac

·Τρέχουσα κατάσταση: επισκόπηση των ικανοτήτων σε αρχικό επίπεδο, καθώς και των βασικών διοικητικών φορέων / αρμόδιων αρχών.

·Καθορισμός στόχων

·Απαιτήσεις: α) νομοθετικές/κανονιστικές ρυθμίσεις β) οργάνωση / διοικητικές διαδικασίες γ) προσωπικό (στελέχωση και κατάρτιση) δ) υποδομές ε) ανάγκες ΤΠ στ) ανάγκες κοστολόγησης και προμηθειών

·Ορόσημα: 6 μήνες, 12 μήνες, 18 μήνες

2.Διαδικασία στα σύνορα / Έλεγχος διαλογής

·Τρέχουσα κατάσταση: επισκόπηση των ικανοτήτων σε αρχικό επίπεδο, καθώς και των βασικών διοικητικών φορέων / αρμόδιων αρχών.

·Καθορισμός στόχων

·Απαιτήσεις: α) νομοθετικές/κανονιστικές ρυθμίσεις β) οργάνωση / διοικητικές διαδικασίες γ) προσωπικό (στελέχωση και κατάρτιση) δ) υποδομές ε) ανάγκες ΤΠ στ) ανάγκες κοστολόγησης και προμηθειών

·Ορόσημα: 6 μήνες, 12 μήνες, 18 μήνες

3.Υποδοχή (συμπεριλαμβανομένων μέτρων προένταξης· κράτησης / εναλλακτικών λύσεων αντί της κράτησης)

·Τρέχουσα κατάσταση: επισκόπηση των ικανοτήτων σε αρχικό επίπεδο, καθώς και των βασικών διοικητικών φορέων / αρμόδιων αρχών.

·Καθορισμός στόχων

·Απαιτήσεις: α) νομοθετικές/κανονιστικές ρυθμίσεις β) οργάνωση / διοικητικές διαδικασίες γ) προσωπικό (στελέχωση και κατάρτιση) δ) υποδομές ε) ανάγκες ΤΠ στ) ανάγκες κοστολόγησης και προμηθειών

·Ορόσημα: 6 μήνες, 12 μήνες, 18 μήνες

4.Διαδικασία ασύλου

·Τρέχουσα κατάσταση: επισκόπηση των ικανοτήτων σε αρχικό επίπεδο, καθώς και των βασικών διοικητικών φορέων / αρμόδιων αρχών.

·Καθορισμός στόχων

·Απαιτήσεις: α) νομοθετικές/κανονιστικές ρυθμίσεις β) οργάνωση / διοικητικές διαδικασίες γ) προσωπικό (στελέχωση και κατάρτιση) δ) υποδομές ε) ανάγκες ΤΠ στ) ανάγκες κοστολόγησης και προμηθειών

·Ορόσημα: 6 μήνες, 12 μήνες, 18 μήνες

5.Επιστροφή

·Τρέχουσα κατάσταση: επισκόπηση των ικανοτήτων σε αρχικό επίπεδο, καθώς και των βασικών διοικητικών φορέων / αρμόδιων αρχών.

·Καθορισμός στόχων

·Απαιτήσεις: α) νομοθετικές/κανονιστικές ρυθμίσεις β) οργάνωση / διοικητικές διαδικασίες γ) προσωπικό (στελέχωση και κατάρτιση) δ) υποδομές ε) ανάγκες ΤΠ στ) ανάγκες κοστολόγησης και προμηθειών

·Ορόσημα: 6 μήνες, 12 μήνες, 18 μήνες

6.Ευθύνη

·Τρέχουσα κατάσταση: επισκόπηση των ικανοτήτων σε αρχικό επίπεδο, καθώς και των βασικών διοικητικών φορέων / αρμόδιων αρχών.

·Καθορισμός στόχων

·Απαιτήσεις: α) νομοθετικές/κανονιστικές ρυθμίσεις β) οργάνωση / διοικητικές διαδικασίες γ) προσωπικό (στελέχωση και κατάρτιση) δ) υποδομές ε) ανάγκες ΤΠ στ) ανάγκες κοστολόγησης και προμηθειών

·Ορόσημα: 6 μήνες, 12 μήνες, 18 μήνες

7.Αλληλεγγύη

·Τρέχουσα κατάσταση: επισκόπηση των ικανοτήτων σε αρχικό επίπεδο, καθώς και των βασικών διοικητικών φορέων / αρμόδιων αρχών.

·Καθορισμός στόχων

·Απαιτήσεις: α) νομοθετικές/κανονιστικές ρυθμίσεις β) οργάνωση / διοικητικές διαδικασίες γ) προσωπικό (στελέχωση και κατάρτιση) δ) υποδομές ε) ανάγκες ΤΠ στ) ανάγκες κοστολόγησης και προμηθειών

·Ορόσημα: 6 μήνες, 12 μήνες, 18 μήνες

8.Κατάσταση έκτακτης ανάγκης / Κρίση

·Τρέχουσα κατάσταση: επισκόπηση των ικανοτήτων σε αρχικό επίπεδο, καθώς και των βασικών διοικητικών φορέων / αρμόδιων αρχών.

·Καθορισμός στόχων

·Απαιτήσεις: α) νομοθετικές/κανονιστικές ρυθμίσεις β) οργάνωση / διοικητικές διαδικασίες γ) προσωπικό (στελέχωση και κατάρτιση) δ) υποδομές ε) ανάγκες ΤΠ στ) ανάγκες κοστολόγησης και προμηθειών

·Ορόσημα: 6 μήνες, 12 μήνες, 18 μήνες

9.Οριζόντια: Νομικές διασφαλίσεις / Νομική συνδρομή / Ζητήματα ευαλωτότητας / Παρακολούθηση θεμελιωδών δικαιωμάτων

·Τρέχουσα κατάσταση: επισκόπηση των ικανοτήτων σε αρχικό επίπεδο, καθώς και των βασικών διοικητικών φορέων / αρμόδιων αρχών.

·Καθορισμός στόχων

·Απαιτήσεις: α) νομοθετικές/κανονιστικές ρυθμίσεις β) οργάνωση / διοικητικές διαδικασίες γ) προσωπικό (στελέχωση και κατάρτιση) δ) υποδομές ε) ανάγκες ΤΠ στ) ανάγκες κοστολόγησης και προμηθειών

·Ορόσημα: 6 μήνες, 12 μήνες, 18 μήνες

10.Επανεγκατάσταση, ένταξη και ενσωμάτωση

·Τρέχουσα κατάσταση: επισκόπηση των ικανοτήτων σε αρχικό επίπεδο, καθώς και των βασικών διοικητικών φορέων / αρμόδιων αρχών.

·Καθορισμός στόχων

·Απαιτήσεις: α) νομοθετικές/κανονιστικές ρυθμίσεις β) οργάνωση / διοικητικές διαδικασίες γ) προσωπικό (στελέχωση και κατάρτιση) δ) υποδομές ε) ανάγκες ΤΠ στ) ανάγκες κοστολόγησης και προμηθειών

·Ορόσημα: 6 μήνες, 12 μήνες, 18 μήνες

III.Συντονισμός/Διακυβέρνηση

·Μηχανισμοί συντονισμού

·Παρακολούθηση και συλλογή στοιχείων

IV.Συμπέρασμα

Σύνοψη των απαιτήσεων, συμπεριλαμβανομένων ενδεικτικών πηγών χρηματοδότησης (εθνικά και ενωσιακά κονδύλια), ιδίως τα στοιχεία που πρέπει να καλυφθούν κατά την ενδιάμεση επανεξέταση των ταμείων εσωτερικών υποθέσεων και μέσω των ειδικών κονδυλίων που προκύπτουν από την αναθεώρηση του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου.