62024CJ0461

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

EUROPA
EUR-Lex home
EUR-Lex - 62024CJ0461 - EN

Help

Search tips

Need more search options? Use the Advanced search

Document 62024CJ0461

Help

Απόφαση του Δικαστηρίου (δέκατο τμήμα) της 1ης Αυγούστου 2025.
Asociación Petón do Lobo κατά Dirección Xeral de Planificación Enerxética Recursos Naturais de la Xunta de Galicia.
Αίτηση του Tribunal Superior de Justicia de Galicia για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως.
Προδικαστική παραπομπή – Περιβάλλον – Οδηγία 2011/92/ΕΕ – Εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον – Άρθρο 6 – Διαβουλεύσεις με τις αρχές τις οποίες ενδέχεται να αφορά το έργο λόγω της ειδικής τους αρμοδιότητας επί θεμάτων περιβάλλοντος ή λόγω των τοπικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων τους, καθώς και με το ενδιαφερόμενο κοινό – Συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων – Άρθρο 6, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ – Έννοια του όρου “κύριες εκθέσεις και συμβουλές”.
Υπόθεση C-461/24.

ECLI identifier: ECLI:EU:C:2025:620

Language of the case

HTML

PDF

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δέκατο τμήμα)

της 1ης Αυγούστου 2025 ( *1 )

«Προδικαστική παραπομπή – Περιβάλλον – Οδηγία 2011/92/ΕΕ – Εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον – Άρθρο 6 – Διαβουλεύσεις με τις αρχές τις οποίες ενδέχεται να αφορά το έργο λόγω της ειδικής τους αρμοδιότητας επί θεμάτων περιβάλλοντος ή λόγω των τοπικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων τους, καθώς και με το ενδιαφερόμενο κοινό – Συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων – Άρθρο 6, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ – Έννοια του όρου “κύριες εκθέσεις και συμβουλές”»

Στην υπόθεση C‑461/24,

με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Tribunal Superior de Justicia de Galicia (ανώτερο δικαστήριο Γαλικίας, Ισπανία) με απόφαση της 21ης Ιουνίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 28 Ιουνίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης

Asociación Autonómica Ambiental e Cultural Petón do Lobo

κατά

Dirección Xeral de Planificación Enerxética e Recursos Naturais,

Eurus Desarrollos Renovables SLU,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δέκατο τμήμα),

συγκείμενο από τους Δ. Γρατσία, πρόεδρο τμήματος, E. Regan και J. Passer (εισηγητή), δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: Ν. Αιμιλίου

γραμματέας: A. Calot Escobar

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,

λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:

–	η Asociación Autonómica Ambiental e Cultural Petón do Lobo, εκπροσωπούμενη από την M. Díaz Amor, procuradora, και τον R. F. García Mondelo, abogado,

–	η Dirección Xeral de Planificación Enerxética e Recursos Naturais, εκπροσωπούμενη από την S. Centeno Huerta, abogada, και τον M. Pillado Quintáns, letrado,

–	η Eurus Desarrollos Renovables SLU, εκπροσωπούμενη από την M. J. Gandoy Fernández, procuradora, και τον Í. Muniozguren Martínez, abogado,

–	η Ισπανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις A. Gavela Llopis και P. Pérez Zapico,

–	η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τους J. Möller και P.‑L. Krüger,

–	η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους M. Noll-Ehlers και N. Ruiz García,

κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/92/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (ΕΕ 2012, L 26, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2014/52/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014 (ΕΕ 2014, L 124, σ. 1) (στο εξής: οδηγία ΕΠΕ).

Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, της Asociación Autonómica Ambiental e Cultural Petón do Lobo (στο εξής: ένωση Petón do Lobo), περιβαλλοντικής ενώσεως, και, αφετέρου, της Dirección Xeral de Planificación Enerxética e Recursos Naturais (γενικής διευθύνσεως ενεργειακού σχεδιασμού και φυσικών πόρων) της Αυτόνομης Κοινότητας της Γαλικίας (Ισπανία) και της Eurus Desarrollos Renovables SLU, σχετικά με την απόρριψη της προσφυγής που άσκησε η ένωση αυτή κατά της αποφάσεως για τη χορήγηση, στην εν λόγω εταιρία, άδειας κατασκευής πάρκου.

Το νομικό πλαίσιο

Το δίκαιο της Ένωσης

Οι αιτιολογικές σκέψεις 16 έως 19 της οδηγίας ΕΠΕ έχουν ως εξής:

«(16)

Η αποτελεσματική συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων παρέχει στο κοινό τη δυνατότητα να εκφράζει, και στον φορέα λήψης των αποφάσεων να λαμβάνει υπόψη, απόψεις και ανησυχίες ενδεχομένως σχετικές με τις εν λόγω αποφάσεις, ενισχύοντας κατ’ αυτό τον τρόπο την εγκυρότητα και τη διαφάνεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων και συμβάλλοντας στην ευαισθητοποίηση του κοινού σε περιβαλλοντικά θέματα και στην εκ μέρους του υποστήριξη των αποφάσεων που λαμβάνονται.

(17)	Η συμμετοχή, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής ενώσεων, οργανώσεων και ομάδων, ιδίως μη κυβερνητικών οργανώσεων που προάγουν την προστασία του περιβάλλοντος, θα πρέπει να ενθαρρύνεται αναλόγως, συμπεριλαμβανομένης, μεταξύ άλλων, της προώθησης της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης του κοινού.

(18)	H Ευρωπαϊκή Κοινότητα υπέγραψε τη σύμβαση της ΟΕΕ των Ηνωμένων Εθνών για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε θέματα σχετικά με το περιβάλλον (“σύμβαση του Aarhus”) στις 25 Ιουνίου 1998 και την κύρωσε στις 17 Φεβρουαρίου 2005.

(19)	Μεταξύ των στόχων της σύμβασης του Aarhus περιλαμβάνεται η κατοχύρωση των δικαιωμάτων συμμετοχής του κοινού στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για περιβαλλοντικά θέματα, προκειμένου να συμβάλλει στην προστασία του δικαιώματος διαβίωσης σε περιβάλλον κατάλληλο για την προσωπική υγεία και ευημερία.»

Οι αιτιολογικές σκέψεις 31 έως 33 και 36 της οδηγίας 2014/52 έχουν ως εξής:

«(31)

Η έκθεση εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων του κυρίου του έργου για το έργο θα πρέπει να περιλαμβάνει περιγραφή εύλογων εναλλακτικών λύσεων που έχει εξετάσει ο κύριος του έργου και οι οποίες αναφέρονται στο εν λόγω έργο, καθώς και, εφόσον χρειάζεται, περιγραφή της ενδεχόμενης εξέλιξης της παρούσας κατάστασης του περιβάλλοντος χωρίς την υλοποίηση του έργου (βασικό σενάριο), ως μέσο ποιοτικής βελτίωσης της διαδικασίας εκτίμησης και ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικών παραγόντων σε πρώιμο στάδιο του σχεδιασμού του έργου.

(32)

Τα δεδομένα και οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται από τον κύριο του έργου στη μελέτη εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, σύμφωνα με το παράρτημα IV της οδηγίας 2011/92/ΕΕ, θα πρέπει να είναι πλήρη και επαρκούς ποιότητας. Για να αποφεύγονται οι αλληλεπικαλύψεις εκτιμήσεων, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, εφόσον υπάρχουν και διατίθενται, τα αποτελέσματα άλλων εκτιμήσεων που διενεργούνται κατά την ενωσιακή νομοθεσία, όπως η οδηγία 2001/42/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου[, της 27ης Ιουνίου 2001, σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων (ΕΕ 2001, L 197, σ. 30)] ή η οδηγία 2009/71/Ευρατόμ [του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2009, περί θεσπίσεως κοινοτικού πλαισίου για την πυρηνική ασφάλεια πυρηνικών εγκαταστάσεων (ΕΕ 2009, L 172, σ. 18)], ή κατά την εθνική νομοθεσία.

(33)

Οι ειδικοί οι επιφορτισμένοι με την εκπόνηση μελετών εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων θα πρέπει να διαθέτουν προσόντα και ικανότητες. Απαιτείται επαρκής εμπειρογνωμοσύνη στον αντίστοιχο τομέα του εν λόγω έργου με σκοπό την αξιολόγησή του από τις αρμόδιες αρχές προκειμένου να διασφαλιστεί η πληρότητα και το υψηλό επίπεδο ποιότητας των παρεχόμενων από τον κύριο του έργου πληροφοριών.

[…]

(36)

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα διάφορα στάδια της εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων διενεργούνται εντός εύλογης χρονικής περιόδου, αναλόγως της φύσης, της πολυπλοκότητας, της θέσης και του μεγέθους του έργου, ώστε να καταστεί αποτελεσματικότερη η λήψη αποφάσεων και να αυξηθεί η ασφάλεια δικαίου. Τα χρονοδιαγράμματα αυτά δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να διακυβεύουν τα υψηλά πρότυπα προστασίας του περιβάλλοντος, και ιδίως εκείνα που απορρέουν από ενωσιακά νομοθετήματα για το περιβάλλον πλην της παρούσας οδηγίας, ή την αποτελεσματική συμμετοχή του κοινού και την προσφυγή στη δικαιοσύνη.»

Το άρθρο 1 της οδηγίας ΕΠΕ προβλέπει στην παράγραφο 2 τα εξής:

«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:

[…]

δ)	“κοινό”: ένα ή περισσότερα φυσικά ή νομικά πρόσωπα καθώς και, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ή πρακτική, οι ενώσεις, οι οργανώσεις και οι ομάδες αυτών·

ε)

“ενδιαφερόμενο κοινό”: το κοινό το οποίο θίγεται ή ενδέχεται να θιγεί ή του οποίου διακυβεύονται συμφέροντα από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων σχετικά με το περιβάλλον που αναφέρονται στο άρθρο 2, παράγραφος 2. Για τους σκοπούς του παρόντος ορισμού, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις που προάγουν την προστασία του περιβάλλοντος και ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις οι οποίες καθορίζονται από την οικεία εθνική νομοθεσία, θεωρούνται ότι έχουν συμφέροντα που διακυβεύονται·

[…]

ζ)

“εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων”: νοείται η διαδικασία που συνίσταται:

i)	στην εκπόνηση μελέτης εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων εκ μέρους του κυρίου του έργου, κατά το άρθρο 5 παράγραφοι 1 και 2·

ii)	στη διενέργεια διαβουλεύσεων, κατά το άρθρο 6 και, κατά περίπτωση, το άρθρο 7·

iii)

στην αξιολόγηση από την αρμόδια αρχή των πληροφοριών που περιλαμβάνονται στη μελέτη εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων και κάθε συμπληρωματική πληροφορία που παρέχεται, όπου απαιτείται, από τον κύριο του έργου, κατά το άρθρο 5 παράγραφος 3, καθώς και κάθε σχετική πληροφορία που λαμβάνεται μέσω διαβουλεύσεων κατά τα άρθρα 6 και 7·

iv)	στο αιτιολογημένο συμπέρασμα της αρμόδιας αρχής σχετικά με τις σημαντικές επιπτώσεις του έργου στο περιβάλλον, λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματά της κατά το σημείο iii) αξιολόγησης και, όπου ενδείκνυται, τη δική της συμπληρωματική αξιολόγηση· και

v)	στην ενσωμάτωση του αιτιολογημένου συμπεράσματος της αρμόδιας αρχής σε οιαδήποτε από τις αποφάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 8α.»

Κατά το άρθρο 3 της οδηγίας αυτής:

«1. Στην εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων εντοπίζονται, περιγράφονται και αξιολογούνται δεόντως, με βάση κάθε μεμονωμένη περίπτωση, οι άμεσες και έμμεσες σημαντικές επιπτώσεις ενός έργου:

α)	στον πληθυσμό και την ανθρώπινη υγεία·

β)	στη βιοποικιλότητα, και ιδίως τα προστατευόμενα είδη και ενδιαιτήματα […] ·

γ)	στο έδαφος, τα ύδατα, τον αέρα και το κλίμα·

δ)	στα υλικά αγαθά, την πολιτιστική κληρονομιά και το φυσικό τοπίο·

ε)	στην αλληλεπίδραση μεταξύ των παραγόντων που αναφέρονται στα στοιχεία α) έως δ).

2. Οι κατά την παράγραφο 1 επιπτώσεις ενός έργου επί των παραγόντων που ορίζει περιλαμβάνουν τις αναμενόμενες επιπτώσεις που απορρέουν από την ευπάθεια του έργου σε κινδύνους σοβαρών ατυχημάτων και/ή καταστροφών που αφορούν το εν λόγω έργο.»

Το άρθρο 5 της εν λόγω οδηγίας ορίζει τα εξής:

«1. Όταν απαιτείται εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ο κύριος του έργου εκπονεί και υποβάλλει μελέτη εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Οι πληροφορίες τις οποίες παρέχει ο κύριος του έργου περιλαμβάνουν τουλάχιστον:

α)	περιγραφή του έργου όπου περιλαμβάνονται πληροφορίες σχετικά με την τοποθεσία, τον σχεδιασμό, το μέγεθος και άλλα σχετικά χαρακτηριστικά του έργου·

β)	περιγραφή των πιθανών σημαντικών επιπτώσεων που το προτεινόμενο έργο ενδέχεται να προκαλέσει στο περιβάλλον·

γ)	περιγραφή των χαρακτηριστικών και/ή μέτρων που προτείνονται για την αποτροπή, την πρόληψη, τον μετριασμό και, ει δυνατόν, την αντιστάθμιση τυχόν σημαντικών αρνητικών επιπτώσεων στο περιβάλλον·

δ)	περιγραφή εύλογων εναλλακτικών λύσεων που μπορούν να εξεταστούν από τον κύριο του έργου, οι οποίες είναι σχετικές με το έργο και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του και αναφορά των βασικών επιχειρημάτων για την επιλεγείσα εκδοχή, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις του έργου στο περιβάλλον·

ε)	μη τεχνική περίληψη των πληροφοριών που αναφέρονται στα στοιχεία α) έως δ) και

στ)	κάθε συμπληρωματική πληροφορία που καθορίζεται στο παράρτημα IV και αφορά τα ειδικά χαρακτηριστικά ενός έργου ή τύπου έργου και τους περιβαλλοντικούς παράγοντες που ενδέχεται να επηρεασθούν.

Εφόσον έχει εκδοθεί γνωμοδότηση κατά την παράγραφο 2, η μελέτη εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων βασίζεται στην εν λόγω γνωμοδότηση και περιέχει τις πληροφορίες που ευλόγως ενδέχεται να απαιτούνται για τη λήψη τεκμηριωμένης απόφασης σχετικά με τον σημαντικό αντίκτυπο του έργου στο περιβάλλον, λαμβανομένων υπόψη των γνώσεων και των μεθόδων εκτίμησης που υπάρχουν. Για να αποφεύγονται οι αλληλεπικαλύψεις εκτιμήσεων, κατά την εκπόνηση της μελέτης εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ο κύριος του έργου λαμβάνει υπόψη τα διαθέσιμα αποτελέσματα άλλων σχετικών εκτιμήσεων στο πλαίσιο της ενωσιακής ή εθνικής νομοθεσίας.

2. Εφόσον ζητηθεί από τον κύριο του έργου, η αρμόδια αρχή, λαμβάνοντας υπόψη τις πληροφορίες που παρέχει ο κύριος του έργου, ιδίως όσον αφορά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του έργου, συμπεριλαμβανομένης της θέσης και της τεχνικής δυνατότητας, και τις ενδεχόμενες επιπτώσεις του στο περιβάλλον, γνωμοδοτεί σχετικά με το εύρος και το επίπεδο λεπτομέρειας των πληροφοριών που πρέπει να συμπεριλάβει ο κύριος του έργου στη μελέτη εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, κατά την παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου. Η αρμόδια αρχή ζητά τη γνώμη των αρχών που αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 1, πριν γνωμοδοτήσει.

Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να απαιτούν από τις αρμόδιες αρχές να γνωμοδοτήσουν όπως αναφέρεται στο πρώτο εδάφιο, ανεξαρτήτως του κατά πόσον το έχει ζητήσει ο κύριος του έργου.

3. Για να εξασφαλισθεί η πληρότητα και ποιότητα των μελετών εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων:

α)	ο κύριος του έργου εξασφαλίζει ότι η μελέτη εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων συντάσσεται από ικανούς ειδικούς·

β)	η αρμόδια αρχή εξασφαλίζει ότι διαθέτει ή, κατά περίπτωση, έχει πρόσβαση σε επαρκή εμπειρογνωμοσύνη για την αξιολόγηση της μελέτης εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων· και

γ)	όπου απαιτείται, η αρμόδια αρχή ζητά από τον κύριο του έργου συμπληρωματικές πληροφορίες, κατά το παράρτημα IV, οι οποίες αφορούν άμεσα στη διαμόρφωση αιτιολογημένου συμπεράσματος σχετικά με τις σημαντικές επιπτώσεις του έργου στο περιβάλλον.

4. Εφόσον είναι αναγκαίο, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι όλες οι αρχές που κατέχουν σχετικές πληροφορίες, με ειδική μνεία του άρθρου 3, τις θέτουν στη διάθεση του κυρίου του έργου.»

Το άρθρο 6 της οδηγίας ΕΠΕ προβλέπει τα εξής:

«1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να διασφαλίζεται ότι οι αρχές τις οποίες ενδέχεται να αφορά το έργο, λόγω της ειδικής τους αρμοδιότητας επί θεμάτων περιβάλλοντος ή λόγω τοπικής και περιφερειακής αρμοδιότητας, έχουν τη δυνατότητα να εκφράσουν τη γνώμη τους για τις πληροφορίες που παρέχει ο κύριος του έργου και για την αίτηση χορήγησης άδειας, λαμβάνοντας υπόψη, εφόσον χρειάζεται, τις περιπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 8α παράγραφος 3. Προς τον σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη ορίζουν τις αρχές των οποίων πρέπει να ζητείται η γνώμη, εν γένει ή κατά περίπτωση. Οι πληροφορίες που συγκεντρώνονται σύμφωνα με το άρθρο 5 διαβιβάζονται στις αρχές αυτές. Η λεπτομερής διαδικασία γνωμοδότησης καθορίζεται από τα κράτη μέλη.

2. Για να διασφαλιστεί η αποτελεσματική συμμετοχή του ενδιαφερομένου κοινού στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, το κοινό ενημερώνεται μέσω διαδικτύου και με δημόσιες ανακοινώσεις ή με άλλα πρόσφορα μέσα σχετικά με τα κάτωθι ζητήματα, εγκαίρως όσον αφορά τις διαδικασίες λήψης περιβαλλοντικών αποφάσεων που αναφέρονται στο άρθρο 2 παράγραφος 2 και, το αργότερο, μόλις οι πληροφορίες μπορούν να παρασχεθούν ευλόγως:

α)	την αίτηση για συναίνεση ανάπτυξης·

β)	το γεγονός ότι το έργο υπόκειται σε διαδικασία εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και, ανάλογα με την περίπτωση, το γεγονός ότι έχει εφαρμογή το άρθρο 7·

γ)

λεπτομέρειες σχετικά με τις αρμόδιες αρχές που είναι υπεύθυνες για τη λήψη της απόφασης, τις αρχές από τις οποίες μπορούν να παρασχεθούν σχετικές πληροφορίες και τις αρχές προς τις οποίες μπορούν να υποβληθούν παρατηρήσεις ή ερωτήματα καθώς και λεπτομέρειες του χρονοδιαγράμματος για τη διαβίβαση των παρατηρήσεων ή των ερωτημάτων·

δ)	τη φύση των πιθανών αποφάσεων ή, στην περίπτωση που υφίσταται, το σχέδιο απόφασης·

ε)	ένδειξη του κατά πόσον είναι διαθέσιμες οι πληροφορίες που συλλέγονται σύμφωνα με το άρθρο 5·

στ)	ένδειξη του χρονοδιαγράμματος και του τόπου παροχής των σχετικών πληροφοριών καθώς και των μέσων με τα οποία οι εν λόγω πληροφορίες καθίστανται διαθέσιμες·

ζ)	λεπτομέρειες όσον αφορά τις ρυθμίσεις περί της συμμετοχής του κοινού κατά την παράγραφο 5 του παρόντος άρθρου.

3. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, σε εύλογο χρονικό διάστημα, τίθενται στη διάθεση του ενδιαφερόμενου κοινού τα ακόλουθα:

α)	κάθε πληροφορία που συλλέγεται σύμφωνα με το άρθρο 5·

β)	σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, οι κύριες εκθέσεις και συμβουλές που παρέχονται στην αρμόδια αρχή ή αρχές κατά το χρόνο που το ενδιαφερόμενο κοινό ενημερώνεται σύμφωνα με την παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου·

γ)

σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας 2003/4/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2003, για την πρόσβαση του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες [(ΕΕ 2003, L 41, σ. 26)], πληροφορίες, πλην εκείνων οι οποίες αναφέρονται στην παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου, και έχουν σχέση με την απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 8 της παρούσας οδηγίας και οι οποίες καθίστανται διαθέσιμες μόνο αφού έχει ενημερωθεί το ενδιαφερόμενο κοινό σύμφωνα με την παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου.

4. Στο ενδιαφερόμενο κοινό παρέχονται έγκαιρα και πραγματικά δυνατότητες να συμμετάσχει στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων σχετικά με το περιβάλλον που αναφέρονται στο άρθρο 2, παράγραφος 2 και, για τον σκοπό αυτό, έχει το δικαίωμα να διατυπώνει παρατηρήσεις και γνώμες, όταν όλες οι επιλογές είναι ακόμη δυνατές, στην αρμόδια αρχή ή αρχές πριν από τη λήψη της απόφασης για τη συναίνεση ανάπτυξης.

[…]

6. Προβλέπονται εύλογα χρονοδιαγράμματα για τα διάφορα στάδια, επαρκούς διάρκειας για:

α)	την ενημέρωση των αρχών της παραγράφου 1 και του κοινού, και

β)	τις αρχές της παραγράφου 1 και το ενδιαφερόμενο κοινό ώστε να προετοιμασθούν και να συμμετάσχουν αποτελεσματικά στη λήψη περιβαλλοντικής απόφασης σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος άρθρου.

7. Τα χρονοδιαγράμματα διαβούλευσης με το ενδιαφερόμενο κοινό για τη μελέτη εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων που αναφέρεται στο άρθρο 5 παράγραφος 1 είναι ελάχιστης διάρκειας 30 ημερών.»

Το άρθρο 7 της ως άνω οδηγίας προβλέπει στις παραγράφους 2 και 5 τα εξής:

«2. Εάν κράτος μέλος, που λαμβάνει πληροφορίες, βάσει της παραγράφου 1, αναφέρει ότι σκοπεύει να συμμετάσχει στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων σχετικά με το περιβάλλον που αναφέρονται στο άρθρο 2 παράγραφος 2, το κράτος μέλος στο έδαφος του οποίου πρόκειται να εκτελεστεί το έργο αποστέλλει, εφόσον δεν έχει ήδη αποστείλει, στο θιγόμενο κράτος μέλος, τις πληροφορίες των οποίων την παροχή επιβάλλει το άρθρο 6 παράγραφος 2, και οι οποίες καθίστανται διαθέσιμες σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχεία α) και β).

3. Επίσης, τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, στο βαθμό που τα αφορά:

α)	μεριμνούν ώστε οι πληροφορίες που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2 να τίθενται, εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος, στη διάθεση των αρχών οι οποίες αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 1, και του πληθυσμού του κράτους μέλους το οποίο ενδέχεται να επηρεαστεί σοβαρά και

β)

διασφαλίζουν ότι δίνεται στις αρχές που αναφέρονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, και στο κοινό η ευκαιρία, πριν χορηγηθεί η άδεια για το έργο, να δώσουν, εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος, τη γνώμη τους σχετικά με τις πληροφορίες που έχουν παρασχεθεί στις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους όπου πρόκειται να εκτελεστεί το έργο.

[…]

5. Οι λεπτομερείς ρυθμίσεις για την εφαρμογή των παραγράφων 1 έως 4 του παρόντος άρθρου, καθώς και τα χρονοδιαγράμματα για τις διαβουλεύσεις, καθορίζονται από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, με βάση τις ρυθμίσεις και τα χρονοδιαγράμματα κατά το άρθρο 6 παράγραφοι 5 έως 7, και διαμορφώνονται κατά τρόπο ώστε το ενδιαφερόμενο κοινό στην επικράτεια του οικείου κράτους μέλους να είναι σε θέση να συμμετάσχει αποτελεσματικά στις διαδικασίες λήψης περιβαλλοντικών αποφάσεων κατά το άρθρο 2 παράγραφος 2 για το έργο.»

Το ισπανικό δίκαιο

Το άρθρο 33, παράγραφος 1, του Ley estatal 21/2013 de evaluación ambiental (νόμου 21/2013 για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων), της 9ης Δεκεμβρίου 2013 (BOE αριθ. 296, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, σ. 98151), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος 21/2013), έχει ως εξής:

«Η συνήθης εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων περιλαμβάνει τα ακόλουθα στάδια:

a)	την εκπόνηση από τον κύριο του έργου της μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων·

b)	την πληροφόρηση του κοινού για το σχέδιο έργου και για τη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων και την υποβολή του σχεδίου και της μελέτης σε διαβουλεύσεις με τις ενδιαφερόμενες δημόσιες αρχές και τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα, από το καθ’ ύλην αρμόδιο όργανο·

c)	την τεχνική ανάλυση του φακέλου από το όργανο που είναι αρμόδιο για περιβαλλοντικά θέματα·

d)	την κατάρτιση της δήλωσης περιβαλλοντικών επιπτώσεων από το όργανο που είναι αρμόδιο για περιβαλλοντικά θέματα·

e)	την ενσωμάτωση, από το καθ’ ύλην αρμόδιο όργανο, του περιεχομένου της δηλώσεως περιβαλλοντικών επιπτώσεων στην άδεια του έργου.»

Το άρθρο 35, παράγραφος 1, του νόμου αυτού προβλέπει τα εξής:

«Με την επιφύλαξη του άρθρου 34, παράγραφος 6, ο κύριος του έργου εκπονεί τη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, η οποία περιλαμβάνει τουλάχιστον τις ακόλουθες πληροφορίες, όπως διευκρινίζονται στο παράρτημα VI:

τη γενική περιγραφή του έργου, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών σχετικά με τη θέση, τον σχεδιασμό, το μέγεθος και άλλα κρίσιμα χαρακτηριστικά του έργου, καθώς και διαχρονικές προβλέψεις για τη χρήση του εδάφους και άλλων φυσικών πόρων. Την εκτίμηση των τύπων και των ποσοτήτων των παραγόμενων αποβλήτων, καθώς και των εκπομπών ύλης ή ενέργειας που προκύπτουν εξ αυτών·

την περιγραφή των διαφόρων εύλογων λύσεων που εξετάστηκαν σε σχέση με το έργο και με τα ειδικά χαρακτηριστικά του, συμπεριλαμβανομένης της λύσης «μηδέν» ή της μη υλοποίησης του έργου, καθώς και παράθεση των κύριων λόγων που δικαιολογούν την επιλεγείσα λύση, λαμβανομένων υπόψη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων του έργου·

τον προσδιορισμό, την περιγραφή, την ανάλυση και, κατά περίπτωση, τον ποσοτικό προσδιορισμό των ενδεχόμενων σημαντικών άμεσων και έμμεσων, δευτερογενών, σωρευτικών και συνεργιστικών επιπτώσεων του έργου στους ακόλουθους παράγοντες: τον πληθυσμό, την ανθρώπινη υγεία, τη χλωρίδα, την πανίδα, τη βιοποικιλότητα, τη γεωποικιλότητα, το έδαφος, το υπέδαφος, τον αέρα, τα ύδατα, το θαλάσσιο περιβάλλον, το κλίμα, την κλιματική αλλαγή, το τοπίο, τα υλικά αγαθά, την πολιτιστική κληρονομιά και την αλληλεπίδραση μεταξύ όλων των ανωτέρω παραγόντων κατά τα στάδια υλοποίησης, εκμετάλλευσης και, κατά περίπτωση, κατεδάφισης ή εγκατάλειψης του έργου·

[…]

θα πρέπει να περιλαμβάνεται είτε ειδική παράγραφος η οποία θα περιλαμβάνει τον προσδιορισμό, την περιγραφή, την ανάλυση και, κατά περίπτωση, την ποσοτικοποίηση των επιπτώσεων επί των παραγόντων που απαριθμούνται στο στοιχείο γʹ οι οποίες είναι δυνατόν να προκύψουν από την έκθεση του έργου στους κινδύνους σοβαρών ατυχημάτων ή καταστροφών, επί του κινδύνου επέλευσης τέτοιων ατυχημάτων ή καταστροφών και επί των πιθανών σημαντικών δυσμενών συνεπειών για το περιβάλλον σε περίπτωση επέλευσης τέτοιων ατυχημάτων ή καταστροφών, είτε έκθεση η οποία να δικαιολογεί τη μη εφαρμογή της παρούσας παραγράφου στο έργο.

Για τη διεξαγωγή των μελετών που μνημονεύονται στην παρούσα παράγραφο, ο κύριος του έργου περιλαμβάνει τις κρίσιμες πληροφορίες που προκύπτουν από εκτιμήσεις κινδύνου οι οποίες διενεργούνται σύμφωνα με τους κανόνες που ισχύουν για το έργο.

e)	τα μέτρα για την πρόληψη, τη διόρθωση και, κατά περίπτωση, την αντιστάθμιση πιθανών σημαντικών αρνητικών επιπτώσεων στο περιβάλλον και στο τοπίο·

f)	το πρόγραμμα περιβαλλοντικής εποπτείας·

g)	μη τεχνική περίληψη της μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων και των συμπερασμάτων, διατυπωμένη με εύληπτο τρόπο.»

Το άρθρο 36 του εν λόγω νόμου ορίζει τα εξής:

«1. Ο κύριος του έργου υποβάλλει το σχέδιο έργου και τη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων στο καθ’ ύλην αρμόδιο όργανο, το οποίο διασφαλίζει τη σχετική πληροφόρηση του κοινού επί 30 τουλάχιστον εργάσιμες ημέρες κατόπιν ανακοίνωσης στην Boletín Oficial del Estado [Επίσημη Εφημερίδα του Κράτους] ή στην κατάλληλη επίσημη εφημερίδα και στον ιστότοπό του.

Η εν λόγω πληροφόρηση του κοινού χωρεί σε στάδιο της επί της ουσίας διαδικασίας αδειοδότησης του έργου κατά το οποίο είναι διαθέσιμες όλες οι επιλογές όσον αφορά τον καθορισμό του περιεχομένου, της έκτασης και του ορισμού του έργου.

[…]

2. Στην ανακοίνωση για την έναρξη της διαδικασίας πληροφόρησης του κοινού, το καθ’ ύλην αρμόδιο όργανο ή, κατά περίπτωση, το αρμόδιο για περιβαλλοντικά θέματα όργανο περιλαμβάνει περίληψη της διαδικασίας αδειοδότησης του έργου, η οποία περιέχει τουλάχιστον τις ακόλουθες πληροφορίες:

a)	ένδειξη ότι το έργο υπόκειται σε συνήθη εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων και ότι, εφόσον απαιτείται, μπορούν να εφαρμοστούν οι διατάξεις του κεφαλαίου III του τίτλου αυτού που αφορούν τις διασυνοριακές διαβουλεύσεις·

τον προσδιορισμό του οργάνου που είναι αρμόδιο για την αδειοδότηση του έργου ή, στην περίπτωση έργων για τα οποία απαιτείται υπεύθυνη δήλωση ή προηγούμενη κοινοποίηση, τον προσδιορισμό του φορέα προς τον οποίο πρέπει να απευθυνθεί η εν λόγω δήλωση ή προηγούμενη κοινοποίηση· τον προσδιορισμό των οργάνων από τα οποία μπορούν να ληφθούν οι σχετικές πληροφορίες και των οργάνων προς τα οποία μπορούν να υποβληθούν παρατηρήσεις, καθώς και της προθεσμίας υποβολής των παρατηρήσεων.

3. Το καθ’ ύλην αρμόδιο όργανο ή, κατά περίπτωση, το αρμόδιο για περιβαλλοντικά θέματα όργανο, λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίσει ότι τα έγγραφα για τα οποία πρέπει να χωρήσει πληροφόρηση του κοινού διανέμονται στο κοινό όσο το δυνατόν ευρύτερα, με ηλεκτρονικά ή άλλα μέσα επικοινωνίας.»

Το άρθρο 37 του νόμου 21/2013 προβλέπει τα εξής:

«1. Ταυτόχρονα με το στάδιο της δημόσιας ενημέρωσης, το καθ’ ύλην αρμόδιο όργανο προβαίνει σε διαβούλευση με τις ενδιαφερόμενες δημόσιες αρχές και τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα σχετικά με τις ενδεχόμενες σημαντικές επιπτώσεις του έργου, στην οποία περιλαμβάνεται η ανάλυση των σημαντικών αρνητικών επιπτώσεων στο περιβάλλον που είναι δυνατόν να προκύψουν από την έκθεση του έργου στους κινδύνους σοβαρών ατυχημάτων ή καταστροφών που έχουν επιπτώσεις στο έργο.

[…]

2. Το καθ’ ύλην αρμόδιο όργανο ζητεί υποχρεωτικά τις ακόλουθες εκθέσεις, οι οποίες πρέπει να είναι δεόντως αιτιολογημένες:

a)	την έκθεση του αρμόδιου για περιβαλλοντικά θέματα οργάνου της αυτόνομης κοινότητας στο έδαφος της οποίας βρίσκεται το έργο·

b)	την έκθεση σχετικά με την πολιτιστική κληρονομιά, εφόσον απαιτείται·

c)	την έκθεση των οργάνων που είναι αρμόδια για θέματα υδρολογικού σχεδιασμού και δημόσιων υδάτινων πόρων, καθώς και ποιότητας των υδάτων, εφόσον απαιτείται·

d)	την έκθεση σχετικά με τον δημόσιο θαλάσσιο-χερσαίο τομέα και, εφόσον απαιτείται, τις θαλάσσιες στρατηγικές·[…]·

e)	την προκαταρκτική έκθεση του οργάνου που είναι αρμόδιο για θέματα ραδιολογικών επιπτώσεων, εφόσον απαιτείται·

f)	την έκθεση των οργάνων που είναι αρμόδια για την πρόληψη και τη διαχείριση κινδύνων από σοβαρά ατυχήματα ή καταστροφές, εφόσον απαιτείται·

g)	την έκθεση σχετικά με τη συμβατότητα του έργου με τον υδρολογικό σχεδιασμό ή τον σχεδιασμό της Demarcación marina [θαλάσσιας ζώνης], εφόσον απαιτείται·

την έκθεση του Υπουργείου Άμυνας, σε περίπτωση που το έργο έχει επιπτώσεις σε ζώνες που έχουν δηλωθεί ως περιοχές ενδιαφέροντος για την εθνική άμυνα και σε εκτάσεις γης, κτίρια και εγκαταστάσεις, περιλαμβανομένων των περιοχών προστασίας τους, που προορίζονται για την εθνική άμυνα. Η έκθεση είναι δεσμευτική όσον αφορά την εθνική άμυνα·

i)	την έκθεση των οργάνων που είναι αρμόδια για θέματα δημόσιας υγείας, εφόσον απαιτείται.

Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, οι αυτόνομες κοινότητες μπορούν να κρίνουν υποχρεωτική οποιαδήποτε άλλη έκθεση πέραν των ανωτέρω.

3. Οι διαβουλεύσεις πραγματοποιούνται μέσω κοινοποίησης που περιέχει τουλάχιστον τις ακόλουθες πληροφορίες:

a)	τη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων ή το(τα) μέρος(-η) όπου η μελέτη αυτή είναι διαθέσιμη·

b)	το όργανο στο οποίο πρέπει να διαβιβαστούν οι εκθέσεις και οι παρατηρήσεις·

c)	όλα τα κρίσιμα για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων έγγραφα σχετικά με το έργο τα οποία έχει στη διάθεσή του το καθ’ ύλην αρμόδιο όργανο·

Η διαβούλευση με τις ενδιαφερόμενες δημόσιες αρχές και τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα πραγματοποιείται με ηλεκτρονικά μέσα, με ανακοίνωση ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο, υπό την προϋπόθεση ότι παρέχονται αποδείξεις για τη διεξαγωγή της διαβούλευσης.

4. Οι ενδιαφερόμενες δημόσιες αρχές και τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα έχουν στη διάθεσή τους προθεσμία 30 εργάσιμων ημερών κατ’ ανώτατο όριο από την παραλαβή της κοινοποίησης για να εκδώσουν τις εκθέσεις και να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις που θεωρούν κρίσιμες.

5. Το καθ’ ύλην αρμόδιο όργανο θέτει στη διάθεση των ενδιαφερόμενων δημόσιων αρχών και προσώπων κάθε πληροφορία, πλην εκείνων που μνημονεύονται στην παράγραφο 3, οι οποίες μπορούν να ληφθούν μόνο μετά τη λήξη της περιόδου πληροφόρησης του κοινού που προβλέπεται στο άρθρο 36 και οι οποίες είναι κρίσιμες για την απόφαση σχετικά με την υλοποίηση του έργου.»

Κατά το άρθρο 38, παράγραφος 2, του νόμου 21/2013:

«Εάν, ως αποτέλεσμα της διαδικασίας πληροφόρησης του κοινού και διαβουλεύσεων με τις ενδιαφερόμενες δημόσιες αρχές και τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα, ο κύριος του έργου επιφέρει στο σχέδιο έργου ή στη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων τροποποιήσεις που συνεπάγονται σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις διαφορετικές από τις αρχικώς προβλεφθείσες, διεξάγεται νέα διαδικασία πληροφόρησης του κοινού και διαβουλεύσεων κατά τα προβλεπόμενα στα άρθρα 36 και 37, η οποία, εν πάση περιπτώσει, προηγείται της κατάρτισης της δήλωσης περιβαλλοντικών επιπτώσεων.»

Κατά το άρθρο 41, παράγραφος 1, του νόμου 21/2013, «[τ]ο αρμόδιο για περιβαλλοντικά θέματα όργανο συντάσσει τη δήλωση περιβαλλοντικών επιπτώσεων μετά την ολοκλήρωση της τεχνικής ανάλυσης του φακέλου εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων». Κατά την παράγραφο 2 του εν λόγω άρθρου 41, η δήλωση αυτή πρέπει να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, «[π]ερίληψη των αποτελεσμάτων της διαδικασίας πληροφόρησης του κοινού και των διαβουλεύσεων με τις ενδιαφερόμενες δημόσιες αρχές και τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο αυτά ελήφθησαν υπόψη».

Το άρθρο 33 του Ley autonómica gallega 8/2009 por la que se regula el aprovechamiento eólico en Galicia y se crean el canon eólico y el Fondo de Compensación Ambiental (νόμου της Αυτόνομης Κοινότητας της Γαλικίας 8/2009 για τη ρύθμιση της εκμετάλλευσης της αιολικής ενέργειας στη Γαλικία και για τη θέσπιση του τέλους αιολικής ενέργειας καθώς και τη σύσταση του Ταμείου Οικολογικής Αντιστάθμισης), της 22ας Δεκεμβρίου 2009 (BOE αριθ. 30, της 4ης Φεβρουαρίου 2010, σ. 9842), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος 8/2009), προβλέπει στις παραγράφους 10 έως 12 και 15 τα εξής:

«10. Η υπηρεσία που είναι επιφορτισμένη με την εξέταση [της αίτησης] πληροφορεί συγχρόνως το κοινό για το σχέδιο υλοποίησης και τη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων σε περίπτωση συνήθους εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, μέσω της δημοσίευσής τους στην “Diario Oficial de Galicia” [“Επίσημη Εφημερίδα της Γαλικίας”], καθώς και στον διαδικτυακό τόπο του αρμόδιου για την ενέργεια περιφερειακού υπουργείου. […]

11. Κατά τη διάρκεια της ορισθείσας προθεσμίας, κάθε ενδιαφερόμενο πρόσωπο, οντότητα ή φορέας μπορεί να υποβάλει τις παρατηρήσεις που κρίνει σκόπιμες ή να ζητήσει να εξετάσει τον φάκελο και τα τεχνικά έγγραφα ή το συμφωνηθέν μέρος των τεχνικών εγγράφων. Οι υποβληθείσες παρατηρήσεις διαβιβάζονται στον αιτούντα, προκειμένου να απαντήσει επί του περιεχομένου τους και να διαβιβάσει την απάντησή του στην υπηρεσία που εξετάζει [την αίτηση], εντός προθεσμίας δεκαπέντε ημερών κατ’ ανώτατο όριο.

12. Συγχρόνως με τη διαδικασία πληροφόρησης του κοινού, η αρμόδια για την εξέταση [της αίτησης] υπηρεσία διενεργεί την ακρόαση και τις διαβουλεύσεις με τις ενδιαφερόμενες δημόσιες αρχές και τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα, ζητώντας, τουλάχιστον, τις υποχρεωτικές εκθέσεις που προβλέπονται για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και παρέχοντας δυνατότητα ακρόασης στους ενδιαφερόμενους δήμους.

[…]

15. Η αρμόδια για την εξέταση [της αίτησης] υπηρεσία διαβιβάζει στον κύριο του έργου τις εκθέσεις και τις παρατηρήσεις που έλαβε, προκειμένου ο κύριος του έργου να συμμορφωθεί με αυτές και/ή να τις λάβει υπόψη στο πλαίσιο της κατάρτισης του σχεδίου υλοποίησης και της μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ώστε αυτός να προβεί σε τροποποιήσεις και προσαρμογές καθενός από τα έγγραφα αυτά. Ο κύριος του έργου διαθέτει προθεσμία ενός μηνός κατ’ ανώτατο όριο για να υποβάλει τα προσαρμοσμένα οριστικά έγγραφα προκειμένου να συνεχιστεί η διαδικασία […]»

Το άρθρο 34, παράγραφος 1, του νόμου 8/2009 ορίζει ότι «[μ]ετά τη διεξαγωγή της διοικητικής διαδικασίας αδειοδότησης και της εκ μέρους του αιτούντος απόδειξης της πρόσβασης στο δίκτυο μεταφορών ή στο δίκτυο διανομής, κατά περίπτωση, και της εξασφάλισης σημείου σύνδεσης με ένα από τα δίκτυα αυτά, η αρμόδια για τον τομέα της ενέργειας γενική διεύθυνση εκδίδει απόφαση σχετικά με τη χορήγηση της προηγούμενης διοικητικής άδειας και της διοικητικής άδειας κατασκευής του αιολικού πάρκου, εντός προθεσμίας δύο μηνών κατ’ ανώτατο όριο από την παραλαβή της πλήρους τεκμηρίωσης εκ μέρους του οργάνου που είναι αρμόδιο για την έκδοση τελικής αποφάσεως».

Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα

Στις 22 Δεκεμβρίου 2017 η εταιρία Eurus Desarrollos Renovables SLU ζήτησε, ως κυρία του έργου, από τις αρχές της Αυτόνομης Κοινότητας της Γαλικίας τη χορήγηση προηγούμενης διοικητικής άδειας και διοικητικής άδειας κατασκευής για τις εγκαταστάσεις του αιολικού πάρκου «A Raña III», το οποίο βρίσκεται εντός των ορίων του Δήμου Mazaricos (Ισπανία). Η αίτησή της συνοδευόταν από διάφορα έγγραφα, μεταξύ των οποίων η μελέτη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων του επίμαχου έργου η οποία προβλέπεται στο άρθρο 35 του νόμου 21/2013.

19	Μετά την εκπόνηση των προκαταρκτικών εκθέσεων, διεξήχθη η διαδικασία πληροφόρησης του κοινού για διάστημα 30 ημερών, κατά τη διάρκεια της οποίας υποβλήθηκαν διάφορες παρατηρήσεις.

20	Συγχρόνως, οι αρμόδιοι φορείς στους τομείς, μεταξύ άλλων, των δασών, των υδάτων, της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, του τουρισμού, της υγείας, της ηλεκτρικής ενέργειας και της αεροπορικής ασφάλειας υπέβαλαν τις εκθέσεις τους σύμφωνα με το άρθρο 37 του νόμου 21/2013.

Στις 17 Ιουνίου 2022 η Dirección Xeral de Calidade Ambiental, Sostibilidade e Cambio Climático (γενική διεύθυνση για την ποιότητα του περιβάλλοντος, την αειφορία και την κλιματική αλλαγή) της Αυτόνομης Κοινότητας της Γαλικίας κατάρτισε τη δήλωση περιβαλλοντικών επιπτώσεων που προβλέπεται στο άρθρο 41 του νόμου 21/2013.

22	Αφού η Eurus Desarrollos Renovables υπέβαλε την τεχνική τεκμηρίωση που της ζητήθηκε, η γενική διεύθυνση ενεργειακού σχεδιασμού και φυσικών πόρων της Αυτόνομης Κοινότητας της Γαλικίας της χορήγησε στις 30 Ιουνίου 2022 τις άδειες τις οποίες είχε ζητήσει.

Το Tribunal Superior de Justicia de Galicia (ανώτερο δικαστήριο της Γαλικίας, Ισπανία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, έχει επιληφθεί προσφυγής ασκηθείσας από την ένωση Petón do Lobo κατά της σιωπηρής αποφάσεως με την οποία απορρίφθηκε η διοικητική προσφυγή της με αίτημα την ακύρωση της αποφάσεως της 30ής Ιουνίου 2022.

Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η ένωση αυτή προβάλλει με την προσφυγή της έναν λόγο ακυρώσεως ο οποίος στηρίζεται στην παράλειψη πληροφόρησης του κοινού σχετικά με το έργο που αδειοδοτήθηκε τελικώς και παραπέμπει, συναφώς, σε απόφαση του αιτούντος δικαστηρίου της 14ης Ιανουαρίου 2022. Με την απόφαση εκείνη, το αιτούν δικαστήριο έκρινε, σε ανάλογη υπόθεση και βάσει της ίδιας νομοθεσίας του κράτους και της αυτόνομης κοινότητας, ότι, στο μέτρο που η νομοθεσία αυτή δεν προβλέπει τη διαβίβαση στους ενδιαφερομένους των εκθέσεων του άρθρου 37 του νόμου 21/2013 προκειμένου αυτοί να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους, αντιβαίνει στην απαίτηση πληροφόρησης του κοινού την οποία προβλέπει το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας ΕΠΕ.

Η εν λόγω απόφαση αναιρέθηκε με απόφαση του Sala de lo Contencioso-Administrativo del Tribunal Supremo (τμήματος διοικητικών διαφορών του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ισπανία), της 21ης Δεκεμβρίου 2023, με την αιτιολογία, μεταξύ άλλων, ότι η οδηγία ΕΠΕ παρέχει στα κράτη μέλη διάφορες διαδικαστικές επιλογές ως προς το χρονικό σημείο κατά το οποίο πρέπει να προβούν στην πληροφόρηση του ενδιαφερόμενου κοινού και στις διαβουλεύσεις με τις αρχές τις οποίες ενδέχεται να αφορά το έργο αυτό λόγω της ειδικής τους αρμοδιότητας επί θεμάτων περιβάλλοντος ή λόγω των τοπικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων τους.

Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, ωστόσο, ότι τα όργανα που αποφαίνονται επί αιτήσεων για τη χορήγηση άδειας για έργα που έχουν περιβαλλοντικές επιπτώσεις υποχρεούνται, δυνάμει του άρθρου 6 της οδηγίας ΕΠΕ, να λάβουν τρία προκαταρκτικά μέτρα. Τα δύο πρώτα, των οποίων η χρονολογική σειρά υλοποιήσεως δεν είναι καθορισμένη, συνίστανται στην παροχή στο ευρύ κοινό της δυνατότητας να εκφράσει την άποψή του επί του έργου και στην παραλαβή των εκθέσεων των αρμοδίων σε διαφόρους τομείς φορέων. Το τρίτο μέτρο υλοποιείται μεταγενέστερα και συνίσταται στη γνωστοποίηση των κύριων εκθέσεων και γνωμοδοτήσεων των εν λόγω φορέων στο ενδιαφερόμενο κοινό προκειμένου το κοινό αυτό να είναι σε θέση να υποβάλει τις παρατηρήσεις του πριν από την έκδοση της τελικής αποφάσεως.

Πράγματι το αιτούν δικαστήριο φρονεί ότι το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας ΕΠΕ επιβάλλει στα κράτη μέλη τη σαφή υποχρέωση να διασφαλίζουν ότι οι εν λόγω κύριες εκθέσεις τίθενται στη διάθεση του ενδιαφερόμενου κοινού ώστε το κοινό αυτό να είναι σε θέση να ασκήσει το δικαίωμα που του παρέχεται με την παράγραφο 4 του ίδιου άρθρου, ήτοι να διατυπώσει, εντός προθεσμίας τουλάχιστον 30 ημερών, παρατηρήσεις και γνώμες πριν από την έκδοση της απόφασης για τη εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων του επίμαχου έργου.

Το εν λόγω δικαστήριο κρίνει ότι οι εκθέσεις του άρθρου 37, παράγραφος 2, του νόμου 21/2013 εμπίπτουν στη φράση «κύριες εκθέσεις και συμβουλές» του άρθρου 6, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΕΠΕ, δεδομένου ότι το περιεχόμενο των εκθέσεων αυτών έχει άμεσο και σημαντικό αντίκτυπο στην εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός έργου, για τον λόγο ότι οι εν λόγω εκθέσεις παρέχουν πολύτιμες τεχνικές πληροφορίες που προέρχονται από τις διοικητικές αρχές που είναι ειδικευμένες στους τομείς οι οποίοι μνημονεύονται στο άρθρο 3 της οδηγίας αυτής. Ουσιώδεις και κρίσιμες πληροφορίες για την εκτίμηση έργου το οποίο είναι δυνατόν να έχει «σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον», κατά την έννοια της οδηγίας ΕΠΕ, απορρέουν τουλάχιστον από το περιεχόμενο των εκθέσεων του άρθρου 37, παράγραφος 2, στοιχεία a έως g και i, του νόμου 21/2013.

Εντούτοις, ο νόμος 21/2013 δεν προβλέπει μέτρο μεταγενέστερο της παραλαβής των εκθέσεων αυτών το οποίο να παρέχει στο ενδιαφερόμενο κοινό πραγματική δυνατότητα συμμετοχής στη διαδικασία εκτίμησης. Το άρθρο 37, παράγραφος 5, του νόμου 21/2013 δεν καλύπτει το κενό αυτό, διότι δεν προσδιορίζει σαφώς τις απαιτούμενες πληροφορίες και προβλέπει, όσον αφορά τις πληροφορίες αυτές, απλώς «διάθεση» και όχι πραγματική διαδικασία για την εφαρμογή του «δικα[ιώματος του ενδιαφερόμενου κοινού] να διατυπώνει παρατηρήσεις και γνώμες» το οποίο αναγνωρίζεται από το άρθρο 6, παράγραφος 4, της οδηγίας ΕΠΕ.

30	Κατά συνέπεια, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι οι επιταγές του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας ΕΠΕ θα μπορούσαν να μην έχουν μεταφερθεί ορθώς στο εσωτερικό δίκαιο με τα άρθρα 36 έως 38 του νόμου 21/2013 καθώς και με τα άρθρα 33 και 34 του νόμου 8/2009.

Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunal Superior de Justicia de Galicia (ανώτερο δικαστήριο Γαλικίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

«1)	Ποια είναι η έννοια της φράσης “κύριες εκθέσεις και συμβουλές” του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας [ΕΠΕ];

2)	Εμπίπτουν οι εκθέσεις που μνημονεύονται στο άρθρο 37, παράγραφος 2, του νόμου 21/2013 στις “κύριες εκθέσεις και συμβουλές” του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας [ΕΠΕ];

Συνάδουν τα άρθρα 36 [έως] 38 του [νόμου 21/2013] και τα άρθρα 33 και 34 του [νόμου 8/2009] με την υποχρέωση που επιβάλλει στα κράτη μέλη το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας [ΕΠΕ] να διασφαλίζουν ότι οι κύριες τομεακές εκθέσεις που εκπονούνται τίθενται στη διάθεση του ενδιαφερόμενου κοινού, προκειμένου αυτό να είναι σε θέση να ασκήσει το δικαίωμα που του παρέχει η παράγραφος 4 του ίδιου άρθρου, ήτοι να διατυπώσει παρατηρήσεις και γνώμες και να μετάσχει, κατά τη διάρκεια χρονικού διαστήματος τουλάχιστον 30 ημερών, στη λήψη αποφάσεως σχετικά με την αίτηση για τη χορήγηση άδειας για το έργο, πριν από την έκδοση της εν λόγω απόφασης;»

Με διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Asociación Petón do Lobo (C‑461/24, EU:C:2024:758), απορρίφθηκε το αίτημα του αιτούντος δικαστηρίου να εκδικαστεί η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως με την ταχεία διαδικασία του άρθρου 105 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Με την ίδια διάταξη, ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου αποφάσισε την εκδίκαση της παρούσας υπόθεσης κατά προτεραιότητα, δυνάμει του άρθρου 53, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.

Επί των προδικαστικών ερωτημάτων

Με τα τρία προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν η οδηγία ΕΠΕ, και ειδικότερα το άρθρο 6, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, αυτής, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε νομοθεσία κράτους μέλους κατά την οποία, στο πλαίσιο διαδικασίας εκτιμήσεως των περιβαλλοντικών επιπτώσεων έργου το οποίο εμπίπτει στην οδηγία, διεξάγεται διαβούλευση με τις αρχές τις οποίες ενδέχεται να αφορά το έργο, λόγω της ειδικής τους αρμοδιότητας επί θεμάτων περιβάλλοντος ή λόγω των τοπικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων τους, ταυτοχρόνως με το ενδιαφερόμενο κοινό, το οποίο δεν έχει εν συνεχεία το δικαίωμα να απευθύνει, στην αρμόδια ή στις αρμόδιες για την αδειοδότηση του έργου αρχές, τις παρατηρήσεις και τις γνώμες του επί των γνωμοδοτήσεων που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο αυτό από τις αρχές με τις οποίες διεξήχθη διαβούλευση.

34	Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ζʹ, σημείο ii, της οδηγίας ΕΠΕ, η διαδικασία εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων πρέπει να περιλαμβάνει τη «διενέργεια διαβουλεύσεων, κατά το άρθρο 6 και, κατά περίπτωση, το άρθρο 7».

35	Σύμφωνα με το άρθρο 6 της οδηγίας ΕΠΕ, πρέπει να ζητείται η γνώμη, αφενός, των αρχών τις οποίες ενδέχεται να αφορά το έργο λόγω της ειδικής τους αρμοδιότητας επί θεμάτων περιβάλλοντος ή λόγω των τοπικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων τους και, αφετέρου, του ενδιαφερόμενου κοινού.

36	Το δικαίωμα του ενδιαφερόμενου κοινού να εκφράσει τη γνώμη του αποτελεί ουσιώδες στοιχείο της διαδικασίας εκτιμήσεως που προβλέπει η οδηγία ΕΠΕ.

Πράγματι, όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 16 της οδηγίας ΕΠΕ, η αποτελεσματική συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων παρέχει στο κοινό τη δυνατότητα να εκφράζει, και στον φορέα λήψης των αποφάσεων να λαμβάνει υπόψη, απόψεις και ανησυχίες ενδεχομένως σχετικές με τις εν λόγω αποφάσεις, ενισχύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την εγκυρότητα και τη διαφάνεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων και συμβάλλοντας στην ευαισθητοποίηση του κοινού σε περιβαλλοντικά θέματα και στην εκ μέρους του υποστήριξη των αποφάσεων που λαμβάνονται.

Προς τούτο, το άρθρο 6 της οδηγίας ΕΠΕ προβλέπει, κατ’ αρχάς, στις παραγράφους 2 και 3 ότι ένα σύνολο πληροφοριών οι οποίες αφορούν τα έργα που υπόκεινται σε εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων πρέπει, κατά περίπτωση, να γνωστοποιείται στο κοινό «εγκαίρως όσον αφορά τις διαδικασίες λήψης περιβαλλοντικών αποφάσεων […] και, το αργότερο, μόλις οι πληροφορίες μπορούν να παρασχεθούν ευλόγως». Το άρθρο αυτό ορίζει, στη συνέχεια, στην παράγραφο 4 ότι «στο ενδιαφερόμενο κοινό παρέχονται έγκαιρα και πραγματικά δυνατότητες να συμμετάσχει στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων […] και, για τον σκοπό αυτό, έχει το δικαίωμα να διατυπώνει παρατηρήσεις και γνώμες, όταν όλες οι επιλογές είναι ακόμη δυνατές, στην αρμόδια αρχή ή αρχές πριν από τη λήψη της απόφασης για τη συναίνεση ανάπτυξης [(άδεια)]». Τέλος, η παράγραφος 7 του εν λόγω άρθρου ορίζει ότι τα χρονοδιαγράμματα διαβούλευσης με το ενδιαφερόμενο κοινό σχετικά με τη μελέτη εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων που μνημονεύεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, έχουν ελάχιστη διάρκεια 30 ημερών.

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει, αφενός, ότι τόσο η γνωστοποίηση στο κοινό ή η διάθεση στο ενδιαφερόμενο κοινό των πληροφοριών που χρησιμεύουν ως βάση για τη συμμετοχή του κοινού, στο πλαίσιο της διαδικασίας εκτιμήσεως και χορηγήσεως αδείας για τα έργα που υπόκεινται στην οδηγία ΕΠΕ, όσο και η δυνατότητα που παρέχεται στο ενδιαφερόμενο κοινό να διατυπώνει παρατηρήσεις και γνώμες επί των πληροφοριών αυτών καθώς και, γενικότερα, επί του οικείου έργου και των περιβαλλοντικών επιπτώσεών του πρέπει να πραγματοποιούνται εγκαίρως και, εν πάση περιπτώσει, πριν από τη λήψη αποφάσεως σχετικά με την αδειοδότηση του έργου αυτού (πρβλ. απόφαση της 24ης Φεβρουαρίου 2022, Namur-Est Environnement, C‑463/20, EU:C:2022:121, σκέψεις 70 και 71).

Δεύτερον, η εν λόγω συμμετοχή πρέπει να είναι αποτελεσματική, όπερ σημαίνει ότι το κοινό πρέπει να μπορεί να εκφράσει τη γνώμη του όχι μόνο λυσιτελώς και πλήρως σχετικά με το συγκεκριμένο έργο και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του, αλλά και σε χρόνο κατά τον οποίο είναι διαθέσιμες όλες οι επιλογές (απόφαση της 24ης Φεβρουαρίου 2022, Namur-Est Environnement, C‑463/20, EU:C:2022:121, σκέψη 72).

Όσον αφορά τη διαβούλευση με τις αρχές τις οποίες ενδέχεται να αφορά το έργο λόγω της ειδικής τους αρμοδιότητας επί θεμάτων περιβάλλοντος ή λόγω των τοπικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων τους, το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας ΕΠΕ προβλέπει, κατ’ ουσίαν, ότι οι αρχές αυτές πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να γνωμοδοτήσουν επί των πληροφοριών που παρέχει ο κύριος του έργου και επί της αιτήσεως για τη χορήγηση άδειας.

Πάντως, επισημαίνεται, πρώτον, ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας ΕΠΕ δεν διευκρινίζει σε ποιο στάδιο της διαδικασίας αξιολόγησης και αδειοδότησης των έργων που εμπίπτουν στην οδηγία πρέπει να ζητείται η γνώμη των εν λόγω αρχών. Η διάταξη αυτή προβλέπει, αντιθέτως, ότι η λεπτομερής διαδικασία γνωμοδότησης καθορίζεται από τα κράτη μέλη.

Το χρονικό σημείο μιας τέτοιας διαβούλευσης δεν προκύπτει ούτε από τις λοιπές διατάξεις του άρθρου 6. Ειδικότερα, η παράγραφος 6 της διάταξης αυτής αναφέρεται στις διαβουλεύσεις, αφενός, με τις αρχές τις οποίες ενδέχεται να αφορά το έργο λόγω της ειδικής τους αρμοδιότητας επί θεμάτων περιβάλλοντος ή λόγω των τοπικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων τους και, αφετέρου, με το ενδιαφερόμενο κοινό, χωρίς να μνημονεύει τη σειρά κατά την οποία πρέπει να διεξάγονται οι διαβουλεύσεις αυτές.

Η διευκρίνιση αυτή δεν περιλαμβάνεται ούτε στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ζʹ, σημείο ii, της οδηγίας ΕΠΕ ούτε, εξάλλου, στο άρθρο 7, παράγραφος 3, της οδηγίας ΕΠΕ, όσον αφορά τις διαβουλεύσεις που πρέπει, εν ανάγκη, να πραγματοποιηθούν σε άλλο κράτος μέλος το οποίο ενδέχεται να επηρεαστεί σημαντικά από ένα έργο.

Δεύτερον, το άρθρο 6, παράγραφοι 2 και 3, της οδηγίας ΕΠΕ δεν μνημονεύει, μεταξύ των πληροφοριών που πρέπει να γνωστοποιούνται στο κοινό ή να τίθενται στη διάθεση του ενδιαφερόμενου κοινού, τις γνωμοδοτήσεις που διατυπώνουν, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, οι αρχές που μνημονεύονται στην τελευταία αυτή διάταξη. Ομοίως, το άρθρο 6, παράγραφος 4, της οδηγίας ΕΠΕ δεν ορίζει ότι το ενδιαφερόμενο κοινό έχει δικαίωμα να υποβάλει, στην αρμόδια ή στις αρμόδιες για την αδειοδότηση του έργου αρχές, παρατηρήσεις ή γνώμες επί των γνωμοδοτήσεων που διατυπώνονται, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, από τις αρχές που μνημονεύονται στο άρθρο αυτό.

Όσον αφορά, ειδικότερα, το άρθρο 6, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΕΠΕ, το οποίο αφορά τη διάθεση στο ενδιαφερόμενο κοινό των «κύριων εκθέσεων και συμβουλών που παρέχονται στην αρμόδια αρχή ή αρχές», επισημαίνεται ότι ούτε η διάταξη αυτή παραπέμπει στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, αλλά, αντιθέτως, παραπέμπει στο δίκαιο των κρατών μελών.

Εξάλλου, μολονότι, λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της οδηγίας ΕΠΕ, η έννοια των «εκθέσεων και συμβουλών που παρέχονται στην αρμόδια αρχή ή αρχές», η οποία περιλαμβάνεται στο άρθρο 6, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΕΠΕ, μπορεί να καλύπτει όλα τα κρίσιμα έγγραφα για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων του επίμαχου έργου τα οποία βρίσκονται στη διάθεση της εν λόγω αρχής ή των εν λόγω αρχών, επισημαίνεται ότι το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, περιορίζεται στις κύριες εκθέσεις και γνώμες που απευθύνονται στην αρμόδια αρχή ή στις αρμόδιες αρχές «κατά το χρόνο που το ενδιαφερόμενο κοινό ενημερώνεται σύμφωνα με την παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου».

Ως εκ τούτου, μολονότι, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο οι πλέον κρίσιμες γνωμοδοτήσεις τις οποίες διατυπώνουν, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας ΕΠΕ, οι αρμόδιες αρχές που μνημονεύονται στην τελευταία αυτή διάταξη να πρέπει, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, να γνωστοποιηθούν στο ενδιαφερόμενο κοινό εφόσον οι εν λόγω γνωμοδοτήσεις απευθύνονται στις αρμόδιες αρχές κατά τον χρόνο πληροφόρησης του κοινού αυτού, δεν μπορεί να συναχθεί ούτε από τη διάταξη αυτή ότι οι εν λόγω γνωμοδοτήσεις πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να αποτελούν μέρος των πληροφοριών που χρησιμεύουν ως βάση για τη διαβούλευση με το ενδιαφερόμενο κοινό.

Επομένως, από το γράμμα της οδηγίας ΕΠΕ δεν προκύπτει ούτε ότι η διαβούλευση, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, με τις αρχές τις οποίες ενδέχεται να αφορά το έργο, λόγω της ειδικής τους αρμοδιότητας επί θεμάτων περιβάλλοντος ή λόγω των τοπικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων τους, πρέπει να πραγματοποιείται πριν από τη διαβούλευση με το ενδιαφερόμενο κοινό ούτε ότι το ενδιαφερόμενο κοινό πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να έχει δικαίωμα να απευθύνει στην αρχή ή στις αρχές που είναι αρμόδιες για την αδειοδότηση του έργου παρατηρήσεις και γνώμες επί των γνωμοδοτήσεων που διατυπώνονται, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, από τις αρχές που μνημονεύονται στη διάταξη αυτή.

Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να προβαίνουν σε διαβουλεύσεις με τις αρχές τις οποίες ενδέχεται να αφορά το έργο, λόγω της ειδικής τους αρμοδιότητας επί θεμάτων περιβάλλοντος ή λόγω των τοπικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων τους, αφενός, και με το ενδιαφερόμενο κοινό, αφετέρου, ταυτοχρόνως και χωρίς το κοινό αυτό να έχει στη συνέχεια το δικαίωμα να απευθύνει, στην αρμόδια ή στις αρμόδιες για την αδειοδότηση του εν λόγω έργου αρχές, τις παρατηρήσεις και τις γνώμες του επί των γνωμοδοτήσεων που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο αυτό από τις αρχές με τις οποίες διεξήχθη διαβούλευση, όπως συνέβη εν προκειμένω.

Στο μέτρο που οι αιτιολογικές σκέψεις 16 έως 19 της οδηγίας 2011/92 τονίζουν τον σκοπό της αποτελεσματικής συμμετοχής του κοινού στη λήψη αποφάσεων, πρέπει να προστεθεί ότι από το γράμμα του άρθρου 6, παράγραφοι 2 και 4 και παράγραφος 6, στοιχείο βʹ, καθώς και του άρθρου 7, παράγραφος 5, της οδηγίας ΕΠΕ προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης έλαβε υπόψη τον σκοπό αυτόν κατά τη διατύπωση των εν λόγω άρθρων, χωρίς ωστόσο να απαιτεί ρητώς να ζητείται η γνώμη των αρχών τις οποίες ενδέχεται να αφορά το έργο, λόγω της ειδικής τους αρμοδιότητας επί θεμάτων περιβάλλοντος ή λόγω των τοπικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων τους, πριν διεξαχθεί διαβούλευση με το ενδιαφερόμενο κοινό, ή να έχει το κοινό το δικαίωμα να απευθύνει, στην αρμόδια ή στις αρμόδιες για την αδειοδότηση του εν λόγω έργου αρχές, τις παρατηρήσεις και τις γνώμες του επί των γνωμοδοτήσεων που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο αυτό από τις αρχές με τις οποίες διεξήχθη διαβούλευση.

Εξάλλου, στο άρθρο 6, παράγραφος 7, της οδηγίας ΕΠΕ, ο νομοθέτης της Ένωσης επέλεξε τη μελέτη εκτιμήσεως που μνημονεύεται στο άρθρο 5 της οδηγίας ΕΠΕ ως το σημείο ενάρξεως της προθεσμίας των 30 τουλάχιστον ημερών που πρέπει να διαθέτει το ενδιαφερόμενο κοινό, σε κάθε περίπτωση, στο πλαίσιο της διαβουλεύσεως. Τούτο καταδεικνύει ότι, κατά τον νομοθέτη, αυτή ακριβώς η μελέτη έχει πρωταρχική σημασία για την αποτελεσματική συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων.

Επιπλέον, από τις αιτιολογικές σκέψεις 31 έως 33 της οδηγίας 2014/52 προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης, με τις τροποποιήσεις που επέφερε στο άρθρο 5 και στο παράρτημα IV της οδηγίας 2011/92, μερίμνησε ώστε τα δεδομένα και οι πληροφορίες που παρέχει ο κύριος του έργου με την εν λόγω μελέτη να είναι πλήρη και επαρκούς ποιότητας και ώστε, προς τούτο, οι ειδικοί που είναι επιφορτισμένοι με την εκπόνηση μελετών των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός έργου που εμπίπτει στην οδηγία ΕΠΕ να έχουν τα κατάλληλα προσόντα και ικανότητες.

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι, στο μέτρο που το ενδιαφερόμενο κοινό διαθέτει, για τους σκοπούς της διαβούλευσης στο πλαίσιο της διαδικασίας εκτιμήσεως και χορηγήσεως αδείας για τα έργα που εμπίπτουν στην οδηγία ΕΠΕ, όλες τις πληροφορίες που διαλαμβάνονται στο άρθρο 6, παράγραφοι 2 και 3, της οδηγίας ΕΠΕ και προπάντων, επί 30 τουλάχιστον ημέρες, τη μελέτη εκτιμήσεως περιβαλλοντικών επιπτώσεων που εκπονήθηκε σύμφωνα με τις απαιτήσεις του άρθρου 5 της εν λόγω οδηγίας καθώς και του παραρτήματος IV αυτής, η συμμετοχή του ενδιαφερόμενου κοινού μπορεί να θεωρηθεί αποτελεσματική. Αντιθέτως, δεν είναι αναγκαίο προς τούτο το ενδιαφερόμενο κοινό να έχει, σε κάθε περίπτωση, το δικαίωμα να εκφράσει την άποψή του, στο πλαίσιο της εν λόγω διαβούλευσης, και επί των γνωμοδοτήσεων που διατυπώνονται, δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 1, της οδηγίας ΕΠΕ, από τις αρχές που μνημονεύονται στην τελευταία αυτή διάταξη.

Εξάλλου, όπως υπογράμμισαν, κατ’ ουσίαν, η Γερμανική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις τους, αντίθετη λύση θα μπορούσε να αποδειχθεί υπερβολικά επαχθής για τις οικείες εθνικές αρχές και να επιμηκύνει τη διαδικασία, πράγμα που δεν θα συμβιβαζόταν με τον σκοπό της αποτελεσματικής διαδικασίας λήψεως αποφάσεων ο οποίος διαλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 36 της οδηγίας 2014/52.

Πάντως, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 6, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας ΕΠΕ επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να θέτουν στη διάθεση του ενδιαφερόμενου κοινού, σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας 2003/4, τις κρίσιμες πληροφορίες, πλην των μνημονευόμενων στο εν λόγω άρθρο 6, παράγραφος 2, οι οποίες καθίστανται διαθέσιμες αφού ενημερωθεί το ενδιαφερόμενο κοινό κατ’ εφαρμογήν της τελευταίας αυτής διάταξης.

Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η οδηγία ΕΠΕ δεν αντιτίθεται σε νομοθεσία κράτους μέλους κατά την οποία, στο πλαίσιο διαδικασίας εκτιμήσεως των περιβαλλοντικών επιπτώσεων έργου το οποίο εμπίπτει στην οδηγία, διεξάγεται διαβούλευση με τις αρχές τις οποίες ενδέχεται να αφορά το έργο, λόγω της ειδικής τους αρμοδιότητας επί θεμάτων περιβάλλοντος ή λόγω των τοπικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων τους, ταυτοχρόνως με το ενδιαφερόμενο κοινό, το οποίο δεν έχει εν συνεχεία το δικαίωμα να απευθύνει, στην αρμόδια ή στις αρμόδιες για την αδειοδότηση του έργου αρχές, τις παρατηρήσεις και τις γνώμες του επί των γνωμοδοτήσεων που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο αυτό από τις αρχές με τις οποίες διεξήχθη διαβούλευση.

Επί των δικαστικών εξόδων

Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δέκατο τμήμα) αποφαίνεται:

Η οδηγία 2011/92/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2014/52/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014,

έχει την έννοια ότι:

δεν αντιτίθεται σε νομοθεσία κράτους μέλους κατά την οποία, στο πλαίσιο διαδικασίας εκτιμήσεως των περιβαλλοντικών επιπτώσεων έργου το οποίο εμπίπτει στην οδηγία, διεξάγεται διαβούλευση με τις αρχές τις οποίες ενδέχεται να αφορά το έργο, λόγω της ειδικής τους αρμοδιότητας επί θεμάτων περιβάλλοντος ή λόγω των τοπικών και περιφερειακών αρμοδιοτήτων τους, ταυτοχρόνως με το ενδιαφερόμενο κοινό, το οποίο δεν έχει εν συνεχεία το δικαίωμα να απευθύνει, στην αρμόδια ή στις αρμόδιες για την αδειοδότηση του έργου αρχές, τις παρατηρήσεις και τις γνώμες του επί των γνωμοδοτήσεων που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο αυτό από τις αρχές με τις οποίες διεξήχθη διαβούλευση.

(υπογραφές)

( *1 ) Γλώσσα διαδικασίας: η ισπανική.

Top

Choose the experimental features you want to try