Εισηγήτρια:

Alena MASTANTUONO

Σύμβουλος	Petr ZAHRADNÍK (για την εισηγήτρια)
Απόφαση της συνόδου ολομέλειας	15.2.2024
Νομική βάση	Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού
Αρμόδιο όργανο	Τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση»
Έγκριση από το τμήμα	5.9.2024
Έγκριση από την Ολομέλεια	19.9.2024
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.	590
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές)	173/9/10

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει πλήρως την Πράσινη Συμφωνία. Ενώ ο στόχος αυτής της ευρωπαϊκής συμφωνίας παραμένει σταθερός, το πεδίο εφαρμογής, η ταχύτητα και η διάρθρωσή της έχουν εξελιχθεί με την πάροδο του χρόνου. Η συμφωνία πρέπει να αξιολογηθεί, προκειμένου να ανταποκριθεί σε εξωγενείς κλυδωνισμούς, στη γεωπολιτική κατάσταση, στις τεχνολογικές, κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις, καθώς και στην πρόοδο που έχει σημειωθεί μέχρι στιγμής, χωρίς να παραβλέπονται οι αρχικοί στόχοι. Η πρώτη αναπροσαρμογή της Πράσινης Συμφωνίας πραγματοποιήθηκε ως αποτέλεσμα της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, η οποία κατέδειξε την ανάγκη να κατοχυρωθεί η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού. Αυτό αποδεικνύει ότι η Πράσινη Συμφωνία πρέπει να επανεξετάζεται, προκειμένου να ισοσταθμίζονται οι πτυχές του περιβάλλοντος, της οικονομίας, της κοινωνίας και της ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένης της επισιτιστικής ασφάλειας.

1.2.

Για την επιτυχία της Πράσινης Συμφωνίας χρειάζονται ρεαλιστικός σχεδιασμός, ορθή εφαρμογή, ολοκληρωμένη χαρτογράφηση, παρακολούθηση και τακτική αξιολόγησή της. Μέχρι στιγμής, η παρακολούθηση και η αξιολόγηση των μέτρων δεν είναι ούτε συστηματική ούτε τακτική. Δεν υπάρχει ολοκληρωμένη δημόσια παρουσίαση των υποχρεώσεων, των μέτρων ή των δικαιωμάτων που απορρέουν από τη νομοθεσία η οποία αφορά την Πράσινη Συμφωνία ή από την αλληλοσυσχέτιση διαφόρων στόχων ανά τομέα και τεχνολογία. Συνεπώς, επηρεάζεται η αντίληψη των κανόνων συμμόρφωσης και ελέγχου. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβεί σε χαρτογράφηση των μέτρων που εγκρίθηκαν στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας, ώστε να αποφευχθούν οι επικαλύψεις, οι συγκρούσεις και η σωρευτική επιβάρυνση, και να αναρτήσει δημοσίως έναν διαδικτυακό πίνακα που θα καταγράφει την πρόοδο κάθε κράτους μέλους.

1.3.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, εκτός από την καλύτερη χαρτογράφηση των μέτρων, είναι επίσης αναγκαία η αποδοτική παρακολούθηση της εφαρμογής τους. Εκτός από την ευθύνη παρακολούθησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η ΕΟΚΕ θα πρέπει να εξουσιοδοτηθεί και να εφοδιαστεί με τους αναγκαίους πόρους για να διαδραματίσει τον ρόλο του ανεξάρτητου παρατηρητή της εφαρμογής της Πράσινης Συμφωνίας. Καθώς αποτελεί στέγη της κοινωνίας των πολιτών, είναι σε θέση να δώσει τεκμηριωμένη εικόνα της προόδου που έχει σημειωθεί στο πλαίσιο των διαφόρων πυλώνων της Πράσινης Συμφωνίας και να επισημάνει τους λόγους των ελλείψεων ή, αντίστροφα, να εντοπίσει πιθανές ευκαιρίες για περαιτέρω πρόοδο.

1.4.

Ο επείγων χαρακτήρας της δράσης για το κλίμα γίνεται αισθητός από τους πολίτες της ΕΕ, κι αυτό συνεπάγεται ότι είναι αναγκαία και ζωτική η δίκαιη και ισότιμη πληρωμή των ζημιών και της ρύπανσης. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η δίκαιη μετάβαση θα πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο του επόμενου πολιτικού θεματολογίου της ΕΕ, μέσω της ανάπτυξης ενός στέρεου πλαισίου για δίκαιη μετάβαση ικανού να προωθήσει μια οικονομία με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα, χωρίς να υπονομεύει περαιτέρω τις κοινωνικοοικονομικές ευκαιρίες των ευάλωτων ατόμων και περιφερειών.

1.5.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η ευρωπαϊκή ήπειρος δεν βρίσκεται πίσω από γυάλινα τοιχώματα, και ότι κάθε μέτρο που λαμβάνει η ΕΕ πρέπει να συμβάλλει στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε παγκόσμιο επίπεδο. Η μεταφορά των βιομηχανιών εκτός της ΕΕ δεν συμβάλλει στην παγκόσμια μείωση των εκπομπών και είναι πιθανό μάλιστα να οδηγήσει σε διαρροή άνθρακα, ιδίως σε ορισμένους τομείς. Αυτό σημαίνει ότι η νέα εντολή της ΕΕ θα πρέπει να λάβει υπόψη τον ευρύτερο αντίκτυπο των δράσεων που εγκρίθηκαν στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας και να διορθώσει τα μέτρα που κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, των εμπορικών ενώσεων, των ομοσπονδιών εργοδοτών και των εμπορικών επιμελητηρίων, προκειμένου να αναπτυχθούν πολιτικές που θα επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους διατηρώντας το εργατικό τους δυναμικό.

1.6.

Για τον λόγο αυτόν, η ΕΟΚΕ προτείνει μια σειρά διορθωτικών μέτρων. Τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να εξαλείψουν τις επικαλύψεις, τις αντικρουόμενες διατάξεις και την υπερβολική περιττή διοικητική επιβάρυνση, ή να προσαρμόσουν προθεσμίες ή κανόνες που δεν μπορούν να τηρηθούν λόγω έλλειψης τεχνολογιών ή υποδομών.

1.7.

Καθώς κάθε οντότητα υπόκειται σε πολυάριθμες νομικές πράξεις και όχι μόνο σε μία, η άσκηση δραστηριότητας στην ΕΕ γίνεται περίπλοκη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στη γνωμοδότηση απαριθμούνται παραδείγματα διατάξεων οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και συμβάλλουν στην αύξηση της πολυπλοκότητας και της ανασφάλειας για τους φορείς της αγοράς. Οι νέοι κανόνες και οι υποχρεώσεις που απορρέουν από διάφορες νομικές πράξεις αυξάνονται σημαντικά, οπότε οι εταιρείες, αντί να επενδύουν στην πράσινη μετάβαση, προσλαμβάνουν περισσότερο προσωπικό για την αντιμετώπιση της διοικητικής επιβάρυνσης. Επιπλέον, διάφορα κατώτατα όρια και κριτήρια που θεσπίζονται με τις διατάξεις αυξάνουν τη γραφειοκρατία. Συνεπώς, οι ευρωπαϊκές μικρομεσαίες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να αναπτυχθούν, καθώς η επέκταση των δραστηριοτήτων τους υπόκειται σε αυστηρότερες απαιτήσεις. Είναι επειγόντως αναγκαίο να καθιερωθεί μια συστηματικότερη προσέγγιση του κανονιστικού πλαισίου με την ενίσχυση των εκτιμήσεων επιπτώσεων και των εργαλείων για τη βελτίωση της νομοθεσίας.

1.8.

Η ΕΟΚΕ ζητεί πιο φιλόδοξη και συστηματική προσέγγιση της χρηματοδότησης των επενδύσεων στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας. Επί του παρόντος, υπάρχει τεράστιο χάσμα, για τη μείωση του οποίου απαιτείται η μεγιστοποίηση των δημόσιων επενδύσεων και η μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων. Για να εξασφαλιστεί η δυναμική συμμετοχή ιδιωτικών χρηματοδοτικών πηγών, η ΕΕ θα πρέπει να δώσει κίνητρα στις τράπεζες να πραγματοποιούν περισσότερες επενδύσεις σε «καθαρά» έργα τα οποία θεωρούν ότι ενέχουν υψηλό κίνδυνο. Τα τραπεζικά και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα αντιμετωπίζουν διπλό και αντιφατικό κίνδυνο. Αφενός φοβούνται ότι δεν είναι επαρκώς οικολογικά, πολύ λιγότερο από όσο απαιτεί η φιλόδοξη ταξινόμηση· αφετέρου οι υπηρεσίες διαχείρισης κινδύνου των εν λόγω ιδρυμάτων πολύ συχνά θεωρούν ότι τα πράσινα έργα ενέχουν υπερβολικά υψηλό κίνδυνο, καθώς δεν έχουν μακρά ιστορία και είναι ελάχιστες οι καταγραφές της πορείας τους.

1.9.

Σε τομείς που είναι δύσκολο να απανθρακοποιηθούν, η ΕΟΚΕ προτείνει επίσης να χρησιμοποιούνται όλες οι προσωρινές πηγές, βάσει ενδελεχούς μακροπρόθεσμης ανάλυσης κόστους-οφέλους, και να μην απαιτούνται αυστηρά μόνο πηγές και τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών. Όσον αφορά το μέλλον, ένα πλήρως προσανατολισμένο στην ανταγωνιστικότητα πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, με περισσότερους πόρους και χρηματοδοτικά μέσα, είναι ζωτικής σημασίας για την προσαρμογή και τη χρηματοδότηση της Πράσινης Συμφωνίας.

1.10.

Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναρτήσει δημόσια, συγκεντρωτικά και με ολοκληρωμένο και εύχρηστο τρόπο στο διαδίκτυο τα διάφορα χρηματοδοτικά προγράμματα στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας. Είναι αποφασιστικής σημασίας να προωθηθεί η ευρύτερη γνώση των ευρωπαϊκών και εθνικών ευκαιριών χρηματοδότησης μέσω δικτυακών πυλών που εντοπίζουν συνέργειες μεταξύ διαφόρων πηγών χρηματοδότησης, συνδέοντας τις εθνικές δικτυακές πύλες με τις υφιστάμενες ευρωπαϊκές πύλες, όπως αυτές για τις κρίσιμες πρώτες ύλες και τις τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών και την πύλη STEP.

1.11.

Η Πράσινη Συμφωνία πρέπει να οικοδομηθεί σύμφωνα με μια βιομηχανική στρατηγική που θα συντονίζει τον κλιματικό και τεχνολογικό μετασχηματισμό της βιομηχανίας και θα διασφαλίζει ότι δεν θα υπάρξει απώλεια ανταγωνιστικότητας, θέσεων εργασίας και φορολογικών εσόδων στην Ευρώπη. Πρέπει να υπάρχει μακροπρόθεσμη αναλογία του γιγαντιαίου επενδυτικού κόστους και των μελλοντικών οφελών (συμπεριλαμβανομένης της εξάλειψης των αρνητικών εξωγενών επιπτώσεων στο μέτρο του δυνατού). Συνεπώς, το επενδυτικό κόστος πρέπει να συνδέεται άμεσα με την απόδοση, τα οφέλη, την κερδοφορία και τις επιχειρηματικές ευκαιρίες με μακροπρόθεσμο ορίζοντα, λαμβανομένου υπόψη του κόστους της αδράνειας.

2.   Βασικά στοιχεία

2.1.

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία αποσκοπεί στον μετασχηματισμό της οικονομίας και της κοινωνίας της ΕΕ με σκοπό τον μετριασμό των αρνητικών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, της ρύπανσης και της απώλειας βιοποικιλότητας. Στο πλαίσιο αυτό, αφορά όλους τους τομείς πολιτικής, μεταξύ των οποίων το κλίμα, το περιβάλλον, τη βιοποικιλότητα, την ενέργεια, τις μεταφορές, τη βιομηχανία, τη γεωργία, τα τρόφιμα και τη βιώσιμη χρηματοδότηση.

2.2.

Η επιτυχία της Πράσινης Συμφωνίας προϋποθέτει την ανάγκη για μια ολιστική και διατομεακή προσέγγιση, όπου όλοι οι σχετικοί τομείς πολιτικής συμβάλλουν ισότιμα και δίκαια στην επίτευξη του απώτερου στόχου που σχετίζεται με το κλίμα, τη ρύπανση και τη βιοποικιλότητα. Συνεπάγεται επίσης ότι, όταν εντοπίζεται επικάλυψη, αναντιστοιχία ή διαρροή άνθρακα, θα πρέπει να διορθώνεται.

2.3.

Η διαδικασία πράσινης μετάβασης στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της Πράσινης Συμφωνίας έχει ήδη διαρκέσει σχεδόν πέντε έτη και έχει δημιουργήσει απόθεμα πείρας για την άντληση διδαγμάτων. Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αξιολόγηση των εθνικών σχεδίων για το κλίμα και την ενέργεια (1) παρέχει τη συνολική εικόνα των κλιματικών πτυχών των επιδόσεων όσον αφορά την πράσινη μετάβαση στην ΕΕ. Στην ανακοίνωση υπογραμμίζεται ότι, στην πραγματικότητα, η ΕΕ δεν βρίσκεται σε καλό δρόμο όσον αφορά την προσαρμογή στον στόχο του 55 %, αλλά την προσαρμογή στον στόχο του 51 %, καθώς τα σχέδια αντιστοιχούν στην πραγματικότητα σε στόχο μείωσης των εκπομπών κατά 51 % (και όχι 55 %) έως το 2030. Ταυτόχρονα, η ΕΕ υστερεί επίσης όσον αφορά την επίτευξη άλλων στόχων ενεργειακής μετάβασης για το 2030: τα σχέδια επικεντρώνονται στην πραγματικότητα σε αναλογία περίπου 39 % ανανεώσιμων πηγών (και όχι 42,5 % όπως απαιτεί η δέσμη προσαρμογής στον στόχο του 55 %), ενώ τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης καταδεικνύουν μείωση της κατανάλωσης κατά 5,8 % (και όχι 11,7 %, όπως απαιτείται).

2.4.

Η προσπάθεια στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας δοκιμάστηκε επίσης από την ενεργειακή κρίση, όπου η κύρια προτεραιότητα ήταν η ασφάλεια του εφοδιασμού και η ανθεκτικότητα των υποδομών. Εκτός από τα νέα μέτρα για την εξοικονόμηση ενέργειας και την επιτάχυνση της διάδοσης της καθαρής ενέργειας, η αντίδραση της ΕΕ που ενσωματώθηκε στο σχέδιο REPowerEU έδωσε τη δυνατότητα για χρήση της ηλεκτροπαραγωγής από άνθρακα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από το αναμενόμενο, ενώ αναγνώρισε τον ρόλο της πυρηνικής ενέργειας και των εγχώριων πόρων φυσικού αερίου. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ορισμένα μέτρα της δέσμης που αφορά τον στόχο του 55 % να προσαρμοστούν στη νέα κατάσταση.

2.5.

Η ΕΕ εισέρχεται σε μια περίοδο εφαρμογής των μέτρων. Ενώ ορισμένοι κανόνες δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί πλήρως, άλλοι έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή, ενώ κάποιοι πλησιάζουν μάλιστα στο στάδιο της επανεξέτασης. Αυτό αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την ανάλυση των επιδόσεων της Πράσινης Συμφωνίας.

2.6.

Η τρέχουσα πορεία προς την πράσινη μετάβαση έχει ήδη αρχίσει να αποτελεί πρόκληση για ορισμένα τμήματα της κοινωνίας. Παράλληλα με τους εξωτερικούς κλυδωνισμούς, οι πολίτες αισθάνονται πίεση όσον αφορά τις τιμές και το κόστος της μετάβασης. Επίσης, οι φορείς της αγοράς έχουν παρατηρήσει ότι η ικανότητά τους να ανταγωνίζονται τους παγκόσμιους παράγοντες εξασθενεί.

2.7.

Μολονότι κοστίζει λιγότερο από τη μη ανάληψη δράσης, η μετάβαση είναι δαπανηρή και απαιτεί πρόσθετες επενδύσεις ύψους άνω των 620 δισ. ευρώ ετησίως (2) για την επίτευξη των στόχων της Πράσινης Συμφωνίας και του σχεδίου REPowerEU. Αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο από τον ιδιωτικό τομέα και οι δράσεις λαμβάνουν χρηματοδοτική στήριξη από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, τα Ταμεία Εκσυγχρονισμού και Καινοτομίας και την υποχρεωτική αναλογία των κονδυλίων του ΠΔΠ και του NGEU· το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα βρίσκεται ακόμη σε προπαρασκευαστικό στάδιο. Είναι υψίστης σημασίας η χρήση αυτών των δημόσιων πόρων για τη μόχλευση περαιτέρω ιδιωτικών επενδύσεων, καθώς και η διασφάλιση υψηλού πολλαπλασιαστικού αποτελέσματος για κάθε δημόσιο χρηματοδοτικό πρόγραμμα.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1.

Με βάση τα νέα δεδομένα, προκειμένου να είναι σε θέση να επιτύχουν τους κλιματικούς στόχους, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα πρέπει να παρέχουν στην Πράσινη Συμφωνία τα κατάλληλα μέσα και τις συνθήκες σε σχέση με την εξέλιξη και τις ικανότητες της κοινωνίας και να αναπροσαρμόσουν τις πολιτικές που είναι αναποτελεσματικές. Το τίμημα της Πράσινης Συμφωνίας δεν θα πρέπει να αποβαίνει εις βάρος του βιομηχανικού μας συστήματος και της ευημερίας του εργατικού δυναμικού ή της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας της ΕΕ, η οποία βασίζεται κυρίως σε υγιείς πολίτες και ακμάζοντα οικοσυστήματα.

3.2.

Η Πράσινη Συμφωνία θα πρέπει να είναι ισορροπημένη, προκειμένου να σέβεται την οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνική ευημερία, καθώς και πτυχές ασφάλειας. Η Πράσινη Συμφωνία χρειάζεται σταθερή στήριξη. Πρέπει να προσαρμοστούμε στην κλιματική αλλαγή, να μειώσουμε τη ρύπανση και να αποκαταστήσουμε τη βιοποικιλότητα. Ωστόσο, πρέπει να θέσουμε την Πράσινη Συμφωνία στη σωστή κατεύθυνση, ώστε οι πολίτες να μπορούν να συμμετέχουν στην πράσινη μετάβαση. Πολυάριθμες διαδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν από διάφορες ομάδες συμφερόντων, συμπεριλαμβανομένων της βιομηχανίας (3), κατέδειξαν ότι η αλλαγή μπορεί να γνωρίσει επιτυχία, και όχι να οδηγήσει σε αντίσταση, μόνον εάν αναπτυχθεί σωστά λαμβάνοντας υπόψη όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και διασφαλίζοντας κατάλληλους μηχανισμούς διαβούλευσης για την επίτευξη δίκαιης μεταχείρισης κατά τη μετάβαση.

3.3.

Οι πολίτες πρέπει επίσης να διαπιστώσουν ότι ο αντίκτυπος της δράσης της ΕΕ θα έχει νόημα παγκοσμίως. Για παράδειγμα, εάν απλώς απομακρύνουμε τη βιομηχανία από την Ευρώπη και η παραγωγή πραγματοποιείται αλλού, αυτό δεν συμβάλλει απαραίτητα στη μείωση της ρύπανσης από εκπομπές CO2 και της απώλειας βιοποικιλότητας παγκοσμίως. Η επιτυχία της Πράσινης Συμφωνίας εξαρτάται επίσης από την ικανότητα διασφάλισης δίκαιης και βιώσιμης μετάβασης από οικονομική, βιομηχανική και κοινωνική άποψη. Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η δίκαιη μετάβαση θα πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο του επόμενου πολιτικού θεματολογίου της ΕΕ και, σύμφωνα με την προηγούμενη γνωμοδότησή της (4), ζητεί την παροχή ενός πλαισίου δίκαιης μετάβασης.

3.4.

Αυτό οδηγεί την ΕΟΚΕ στο να προτείνει την αναπροσαρμογή των επιμέρους πυλώνων της Πράσινης Συμφωνίας, την εξέταση και την αξιολόγηση των επιδόσεων και της σκοπιμότητάς τους, με εξέταση εναλλακτικών σεναρίων που θα μπορούσαν να διασφαλίσουν τη βέλτιστη συμβολή των κρατών μελών. Υπό την έννοια αυτήν, η Πράσινη Συμφωνία θα πρέπει να βασίζεται στην απόδοση προτεραιότητας στη συνεκτική εφαρμογή των μέτρων, δηλαδή στην κάθετη και οριζόντια συνεκτικότητα των διατάξεων σε κρίσιμους τομείς για την προώθηση της πράσινης μετάβασης. Ζητεί επίσης μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση, ώστε να διασφαλιστεί η συνεκτικότητα και να αποφευχθούν οι επικαλύψεις και οι πλεονάζουσες πολιτικές.

3.5.

Η ΕΟΚΕ συνιστά να δοθεί εκ νέου προτεραιότητα στους κύριους συνεισφέροντες και στις δράσεις στο πλαίσιο των διαδικασιών απανθρακοποίησης, απορρύπανσης και αποκατάστασης της βιοποικιλότητας με τα σημαντικότερα αποτελέσματα, πρόοδο και οφέλη, καθώς και να συνεχιστούν οι δραστηριότητες αυτές σύμφωνα με τις ειδικές συνθήκες που επικρατούν στα κράτη μέλη, με ευαισθησία παράλληλα για λιγότερο σημαντικούς τομείς.

3.6.

Αντίδραση σε ορισμένους κινδύνους για την ανταγωνιστικότητα: όπως είναι γνωστό, η διαδικασία της πράσινης μετάβασης είναι εξαιρετικά απαιτητική όσον αφορά τις επενδύσεις που πρέπει να κατανεμηθούν για σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι επενδυτικές απαιτήσεις κατά την πράσινη μετάβαση δεν μπορούν πάντα να συνάδουν με την κερδοφορία των εταιρειών βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ είναι ιδιαίτερα επιθυμητή, συμπεριλαμβανομένου ολόκληρου του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και της αλλαγής του (όχι μόνο των κλάδων που επηρεάζονται πρωτίστως).

3.7.

Αντίδραση όσον αφορά τα μέτρα σχεδιασμού της αγοράς σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης στις αγορές: η περίοδος της ενεργειακής κρίσης αποκάλυψε την ανάγκη προσαρμογής της αγοράς. Πρώτον, θα πρέπει να θεσπιστεί μηχανισμός παρέμβασης για τη σταθεροποίηση της αγοράς σε περίπτωση εξαιρετικά έντονης αστάθειας και αρνητικού αντικτύπου στις τιμές της ενέργειας ή σε άλλες τιμές. Δεύτερον, συνιστάται η επίτευξη συναίνεσης σχετικά με ένα οικονομικό μοντέλο για επενδύσεις στην πράσινη μετάβαση, π.χ. σε μελλοντικές δυναμικότητες ηλεκτρικής ενέργειας που θα καθιστούν δυνατή τη διασφάλιση οικονομικά προσιτής ενέργειας για τους πελάτες, την κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών πηγών και την επίτευξη επαρκούς κέρδους για τις εταιρείες ενέργειας, με παράλληλη αποφυγή της κερδοσκοπίας. Ένα τρίτο ειδικό σημείο για τον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας: πρέπει επίσης να αντιδράσει σε ένα μεταβαλλόμενο μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα. Συνεπώς, η λιανική τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας δεν θα πρέπει πλέον να καθορίζεται σε αυτόν τον βαθμό από την τιμή της τελευταίας ενεργειακής εισροής. Η στήριξη της ανάπτυξης των απαραίτητων υποδομών για ανανεώσιμη ενέργεια και ενέργεια χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, συμπεριλαμβανομένων της αποθήκευσης ενέργειας, της δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα, της ευέλικτης δυναμικότητας και των διασυνδέσεων, είναι ζωτικής σημασίας για την ενίσχυση της ασφάλειας και της οικονομικής αποδοτικότητας του ενεργειακού συστήματος της Ευρώπης.

3.8.

Αντίδραση στις επενδυτικές προτεραιότητες υπό τις μεταβαλλόμενες παγκόσμιες συνθήκες: η ΕΟΚΕ συνιστά τον συντονισμό της διαδικασίας πράσινης μετάβασης με άλλους παγκόσμιους ανταγωνιστές, προκειμένου να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητά μας και να αποφευχθεί η διαρροή άνθρακα. Για την ενίσχυση της θέσης της ΕΕ παγκοσμίως, η ΕΟΚΕ στηρίζει κάθε είδους συνεργασία και μέτρα, συμπεριλαμβανομένης μιας ενισχυμένης κοινής πράσινης διπλωματίας που θα δημιουργήσει δίκαιους και ισότιμους όρους ανταγωνισμού σε παγκόσμιο επίπεδο, όπου τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά μας πρότυπα θα προάγονται και θα επεκτείνονται παγκοσμίως, ενώ τα προϊόντα και οι υπηρεσίες μας θα είναι ανταγωνιστικά και θα προωθούνται.

3.9.

Η έλλειψη χαρτογράφησης της διάρθρωσης της Πράσινης Συμφωνίας καθιστά δύσκολη τη μέτρηση, την αξιολόγηση και τον έλεγχο. Οι ελλείψεις θα πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο μιας δομής διακυβέρνησης. Η ΕΟΚΕ προτείνει την προσεκτική ανάλυση των ελλείψεων και την αντιμετώπισή τους στον αναθεωρημένο κανονισμό για τη διακυβέρνηση. Οι αποκλίσεις στα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ) και οι καθυστερήσεις στην υποβολή τους θα πρέπει να αποφευχθούν, ενώ οι κλιματικοί στόχοι των κρατών μελών θα πρέπει να ευθυγραμμιστούν καλύτερα.

3.10.

Το ρυθμιστικό περιβάλλον έχει καταστεί ιδιαίτερα πολύπλοκο, με υπερβολικές υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων και διοικητικό κόστος. Η τεράστια αύξηση των πράξεων παράγωγου δικαίου αυξάνει την πολυπλοκότητα και τη ρυθμιστική αβεβαιότητα. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να χρησιμοποιεί το παράγωγο δίκαιο μόνο κατ’ εξαίρεση και να παρέχει στα κράτη μέλη και τη βιομηχανία επαρκή χρόνο για την εφαρμογή (το ιδεώδες θα ήταν τουλάχιστον 3 έτη από την έκδοση όλων των πράξεων, συμπεριλαμβανομένων των πράξεων παράγωγου δικαίου).

4.   Πιθανοί τομείς αναπροσαρμογής:

4.1.

Οδηγία για την ενεργειακή απόδοση: Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι το κριτήριο των πραγματικών επιδόσεων υστερεί σε σχέση με τον στόχο. Από την άλλη πλευρά, η ενεργειακή απόδοση και τα οφέλη της είναι απτά για τους περισσότερους Ευρωπαίους πολίτες, καθώς και για τις επιχειρήσεις και τους δημόσιους φορείς. Η πιθανή αναπροσαρμογή σε αυτόν τον τομέα θα μπορούσε να συνδέεται με ανακατανομή πρόσθετων κονδυλίων για την κάλυψη της υψηλής ζήτησης σε αυτό το τμήμα, καθώς και με προσαρμογή των μέτρων για την ενεργειακή απόδοση, σύμφωνα με τις ειδικές συνθήκες που επικρατούν στα κράτη μέλη, με παράλληλη προώθηση βιώσιμων χρηματοδοτικών μέσων, όπως η σύμβαση ενεργειακής απόδοσης.

4.2.

Οδηγία για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές III: η ΕΟΚΕ στηρίζει τη διατήρηση της τρέχουσας τάσης όσον αφορά το αυξανόμενο μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η ενεργειακή κρίση καταδεικνύει ότι οι χώρες με υψηλότερο μερίδιο ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε ένα ανθεκτικό ενεργειακό μείγμα είναι σαφώς λιγότερο ευάλωτες σε αρνητικές επιπτώσεις, για παράδειγμα μέσω της ταχείας αύξησης των τιμών της ενέργειας. Πρέπει να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την επίτευξη των στόχων, για παράδειγμα όσον αφορά τα ανανεώσιμα καύσιμα μη βιολογικής προέλευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο υπολογισμός της εκπλήρωσης του στόχου θα πρέπει να προσαρμοστεί, όπως και οι κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις που ρυθμίζουν τους όρους παραγωγής ανανεώσιμων καυσίμων μη βιολογικής προέλευσης, όσον αφορά τις τεχνολογίες χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Εναλλακτικά, θα πρέπει να εκδοθεί αποδεκτή κατ’ εξουσιοδότηση πράξη για την παραγωγή προϊόντων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Επιπλέον, οι στόχοι του 1,5 % ετησίως στη βιομηχανία θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν την πολυμορφία της βιομηχανίας και την εξάρτησή της από τους προμηθευτές ενέργειας.

4.3.

Μηχανισμός ΣΕΔΕ (σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής) της ΕΕ: Η ΕΟΚΕ προτιμά να συμπεριληφθούν στον μηχανισμό ΣΕΔΕ της ΕΕ μεγαλύτερη σταθερότητα και εξάλειψη της αστάθειας, κάτι που θα μπορούσε να επιτρέψει στα ενδιαφερόμενα μέρη να λαμβάνουν καίριες επενδυτικές αποφάσεις με μεγαλύτερη προβλεψιμότητα. Μια δυνατότητα θα ήταν η πραγματοποίηση παρεμβάσεων οι οποίες θα μπορούσαν να περιορίσουν την αστάθεια (και προς τις δύο κατευθύνσεις) που παρατηρείται επί του παρόντος. Ο επαναπροσδιορισμός του μηχανισμού αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς, ιδίως στις φάσεις όπου η τιμή των δικαιωμάτων είναι υψηλή, θα μπορούσε να αποτελέσει λύση. Είναι επίσης αναγκαίο να αξιολογηθούν διάφορες πηγές του ΣΕΔΕ της ΕΕ όσον αφορά την προσφορά και τη ρευστότητα. Πρέπει να ελεγχθεί κάθε πιθανή πηγή, είτε περιλαμβάνει τομεακή επέκταση, συγχώνευση ή σύνδεση του ΣΕΔΕ της ΕΕ και του ΣΕΔΕ 2, πιστωτικά μόρια για απορρόφηση άνθρακα είτε πιστωτικά μόρια του άρθρου 6 της συμφωνίας του Παρισιού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να υποδείξει, το ταχύτερο δυνατόν, ποια είδη απορρόφησης άνθρακα θα συνεχίσουν να γίνονται αποδεκτά και για πόσο χρονικό διάστημα (5). Τα επόμενα βήματα για την προσαρμογή του ΣΕΔΕ της ΕΕ θα πρέπει να γίνουν σύμφωνα με την πρώτη αποκτηθείσα πείρα και τον αντίκτυπο του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ). Είναι ζωτικής σημασίας να διασφαλιστεί ότι ο μηχανισμός του ΣΕΔΕ δεν θα έχει δυσανάλογο αντίκτυπο στις βιομηχανίες χωρίς βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις απανθρακοποίησης. Όσον αφορά τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της πλατφόρμας ΣΕΔΕ της ΕΕ, η ΕΟΚΕ συνιστά να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη συμπερίληψη διαφόρων τομέων της βιομηχανίας ή των νοικοκυριών.

4.4.

Ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ): Ο ΜΣΠΑ (ο οποίος σχεδιάστηκε για να διασφαλίσει ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ της ΕΕ και των παραγωγών εκτός ΕΕ) αντιμετώπισε κατά τη μεταβατική του φάση ορισμένα ζητήματα όσον αφορά την εφαρμογή του στην πράξη. Οι εταιρείες εισαγωγής πρέπει να συλλέγουν δεδομένα για τις πραγματικές εκπομπές από τους προμηθευτές τους, κάτι που δεν είναι εύκολο. Η Επιτροπή έχει εγκρίνει ένα προσωρινό μέτρο που επιτρέπει την αντικατάσταση των πραγματικών δεδομένων με «προκαθορισμένες τιμές» βάσει έρευνας του JRC. Ωστόσο, εάν η ΕΕ επιθυμεί να διατηρήσει τη βιομηχανική δραστηριότητα στην Ευρώπη, αυτές οι προκαθορισμένες τιμές πρέπει να αντανακλούν τις υψηλότερες ανθρακούχες εκπομπές, προκειμένου να καθοριστούν αποτελεσματικά κίνητρα για την παροχή πραγματικών δεδομένων και να αποφευχθεί το φαινόμενο του παρασιτισμού από εξαγωγείς τρίτων χωρών. Για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο οι βιομηχανίες που υπόκεινται στο ΣΕΔΕ να μετεγκατασταθούν στο εξωτερικό, είναι ζωτικής σημασίας οι εισαγωγείς να αναφέρουν τις πραγματικές εκπομπές και οι προκαθορισμένες τιμές να πάψουν να χρησιμοποιούνται μετά την προσωρινή περίοδο. Ειδάλλως, εταιρείες τρίτων χωρών θα έχουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι της βιομηχανίας της ΕΕ και θα τεθεί σε κίνδυνο η επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα. Οι εισαγωγείς που, παρά τις εύλογες και αποδεδειγμένες προσπάθειες που κατέβαλαν, δεν μπόρεσαν να συλλέξουν δεδομένα για τις πραγματικές εκπομπές από τους προμηθευτές τους θα πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιούν τις βέλτιστες εκτιμήσεις τους καθ’ όλη τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, υπό την προϋπόθεση ότι οι εκτιμήσεις αυτές δεν είναι χαμηλότερες από τις ισχύουσες προκαθορισμένες τιμές. Επιπλέον, οι φορείς της αγοράς αντιμετωπίζουν πολυάριθμα τεχνικά προβλήματα κατά την υποβολή εκθέσεων ΜΣΠΑ, όπως μηνύματα σφάλματος, προβλήματα εγγραφής και σύνδεσης, καθώς και δυσκολίες στην αποθήκευση σχεδίων. Πολλές εταιρείες ανέφεραν ότι το σύστημα της Επιτροπής πρέπει να καταστεί πιο φιλικό προς τον χρήστη. Οι προκλήσεις αυτές είναι ιδιαίτερα επαχθείς για τις ΜΜΕ με ελάχιστη έως μηδενική εμπειρία στην υποβολή εκθέσεων για τον άνθρακα, πράγμα που καταδεικνύει την ανάγκη για περισσότερη τεχνική υποστήριξη. Για να μειωθεί η επιβάρυνση των μικρότερων εισαγωγέων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που εισάγουν μικρές παρτίδες για περιορισμένους κύκλους παραγωγής ή για ερευνητικούς σκοπούς, θα πρέπει να θεσπιστεί υψηλότερη ελάχιστη οριακή τιμή. Τέλος, οι βιομηχανικές εξαγωγές από την ΕΕ δεν καλύπτονται από τον ΜΣΠΑ, πράγμα που αποτελεί κρίσιμο ζήτημα και πρέπει να αντιμετωπιστεί πριν το 2026, καθώς οι εταιρείες της ΕΕ θα χάσουν την ασπίδα δωρεάν δικαιωμάτων μόλις αναπτυχθεί πλήρως ο ΜΣΠΑ. Δυστυχώς, κάθε κανονισμός ενέχει τον κίνδυνο καταστρατήγησης. Οι οριστικοί κανονισμοί ΜΣΠΑ πρέπει να αντιμετωπίζουν αυτούς τους κινδύνους, συμπεριλαμβανομένης της αναπροσαρμογής.

4.5.

Καθαρή κινητικότητα: Η ΕΟΚΕ συνιστά την υιοθέτηση μιας αντικειμενικής άποψης όσον αφορά την πράσινη μετάβαση που συνδέεται με την κινητικότητα. Η ανάπτυξη της ηλεκτροκίνησης στις ατομικές μεταφορές με αυτοκίνητο προχωρά με βραδύτερο ρυθμό από ό,τι αναμενόταν αρχικά. Ο κανονισμός 2019/631 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ορίζει για το έτος 2025 πολύ αυστηρές κυρώσεις/τέλη σε περίπτωση υπέρβασης του ετήσιου στόχου εκπομπών του κατασκευαστή όσον αφορά τον στόλο που διατίθεται στην αγορά από τον κατασκευαστή. Υπάρχει κίνδυνος, ακόμη και το 2025, ορισμένοι φορείς εκμετάλλευσης να υποχρεωθούν να καταβάλουν πρόστιμα λόγω αδυναμίας επίτευξης των στόχων, για λόγους που ενδέχεται να εκφεύγουν του ελέγχου τους: επιβράδυνση της ανάπτυξης της αγοράς, ανεπαρκείς υποδομές επαναφόρτισης στην ΕΕ. Στην περίπτωση των βαρέων οχημάτων, οι εξίσου ανεπαρκείς υποδομές επαναφόρτισης, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών στάσεων ανάπαυσης, αποτελούν την κύρια πρόκληση για την ανάπτυξη της ηλεκτροκίνησης. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η αναμονή που συνδέεται με τη φόρτιση θα έχει αντίκτυπο στον πελάτη και θα επιφέρει αλλαγές στα επιχειρηματικά μοντέλα. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης εναρμονισμένα κείμενα, για παράδειγμα, μεταξύ του κανονισμού για τις μπαταρίες και του προτύπου Euro 7. Δεδομένης της επιβράδυνσης της ανάπτυξης της αγοράς ηλεκτρικών αυτοκινήτων, θα ήταν σκόπιμο να εξεταστεί τουλάχιστον το ενδεχόμενο παράτασης της ισχύος ορισμένων δυνατοτήτων ευελιξίας, όπως τα πιστωτικά υπερμόρια, ο μηχανισμός παροχής κινήτρων για οχήματα μηδενικών και χαμηλών εκπομπών, η υβριδοποίηση του στόλου οχημάτων ως μεταβατική τεχνολογία και η χρήση συνθετικών καυσίμων στον υφιστάμενο στόλο οχημάτων. Θα πρέπει να δοθεί περισσότερος χώρος για τις αποφάσεις των εταιρειών στην αγορά, ώστε να επιτευχθεί η μετάβαση στην κινητικότητα μηδενικών εκπομπών.

4.6.

Κανόνες για τη δημόσια στήριξη: Είναι αναγκαίο να επαναξιολογηθούν οι κανόνες για τη δημόσια στήριξη και να καταστεί δυνατή η δημόσια στήριξη τόσο για τις κεφαλαιουχικές δαπάνες όσο και για τις λειτουργικές δαπάνες των μεγάλων επιχειρήσεων για πράσινες επενδύσεις και τεχνολογίες σε τέτοιο βαθμό, ώστε οι επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην πράσινη παραγωγή να είναι οικονομικά βιώσιμες μακροπρόθεσμα. Εάν υπάρχει ειδική στήριξη για πράσινα προϊόντα σε χώρες εκτός της ΕΕ, η στήριξη αυτή πρέπει να «εξισορροπηθεί». Είναι αναγκαίο να ανοίξουν εκ νέου οι κανόνες για τη δημόσια στήριξη, με αναστοχασμό σχετικά με την επιτυχία του Ταμείου Εκσυγχρονισμού και του Ταμείου Καινοτομίας και την επιτυχία στην υλοποίηση έργων προτεραιότητας (π.χ. πράσινο υδρογόνο). Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις πράσινες δημόσιες μεταφορές όσον αφορά την πολιτική και τη χρηματοδοτική στήριξη έναντι των ατομικών επιλογών.

4.7.

Δίκαιη μετάβαση: Η ΕΟΚΕ προτείνει τη δημιουργία ενός παρατηρητηρίου δίκαιης μετάβασης της ΕΕ για την παρακολούθηση των πολιτικών και την αξιολόγηση των άμεσων και έμμεσων επιπτώσεών τους, τη χαρτογράφηση των προφίλ απασχόλησης, θέσεων εργασίας και δεξιοτήτων, των πιθανών απωλειών θέσεων εργασίας και της δημιουργίας θέσεων εργασίας, την ενίσχυση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης της ΕΕ και τη διερεύνηση της δυνατότητας ανάπτυξης πρωτοβουλιών παρόμοιων με τον μηχανισμό SURE για τους τομείς που επηρεάζονται περισσότερο.

4.8.

Κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ): Οι πολιτικές για το περιβάλλον και το κλίμα θα πρέπει να αποτελούν εργαλεία για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας του γεωργικού τομέα με παράλληλη διατήρηση της παραγωγικότητας, καθώς και μέρος μακροπρόθεσμων λύσεων και κατευθυντήριων γραμμών για τη λήψη αποφάσεων στο μέλλον με την παροχή απτών ευκαιριών στους αγρότες. Συνεπώς, η επόμενη ΚΓΠ, καθώς και άλλα μέσα, πρέπει να υποστηρίζει επαρκώς τους αγρότες κατά τη μετάβαση (6), στηρίζοντας μεταξύ άλλων τεχνικά και οικονομικά εφικτές λύσεις, όπως τα οργανικά ή τα προηγμένα λιπάσματα. Θα πρέπει επίσης να δοθούν περαιτέρω κίνητρα μέσω δημόσιας χρηματοδότησης ή ιδιωτικών συμβάσεων στις θετικές εξωγενείς επιδράσεις κάποιων συγκεκριμένων γεωργικών δραστηριοτήτων στο τοπίο, τη βιοποικιλότητα, το περιβάλλον και το κλίμα. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει περαιτέρω μέτρα απλούστευσης για την αύξηση της ευελιξίας και τη μείωση του διοικητικού φόρτου για τους αγρότες της ΕΕ, όπως οι πρόσφατα προταθείσες προσωρινές παρεκκλίσεις λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών και οι απλουστεύσεις όσον αφορά το όργωμα, την εδαφοκάλυψη και την αποκατάσταση των μόνιμων λειμώνων. Χρειάζονται επίσης κατάλληλα προγράμματα κατάρτισης για τους συμβούλους γεωργικών εκμεταλλεύσεων και τους αγρότες, με στόχο την αύξηση των γνώσεων σχετικά με τα μέτρα οικολογικού προσανατολισμού, δεδομένου του οικονομικού αντικτύπου τους, μεταξύ άλλων όσον αφορά την αμειψισπορά και την οικολογία των επικονιαστών, την ταυτοποίηση και την αποκατάσταση των οικοτόπων, καθώς και μεγαλύτερη στήριξη για να μπορέσουν οι αγρότες να ασχοληθούν με την αναγκαία παρακολούθηση. Είναι επίσης σημαντικό να αποκατασταθεί μακροπρόθεσμα ο διάλογος μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών και του αγροτικού πληθυσμού και να τεθούν οι αγρότες στο επίκεντρο της ΚΓΠ.

4.9.

Αδειοδότηση: Παρά τις σημαντικές προσπάθειες που καταβάλλονται στο πλαίσιο της πράξης για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών και της οδηγίας για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, άλλες νομοθετικές πράξεις της ΕΕ, όπως η οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα και η οδηγία περί βιομηχανικών εκπομπών, περιέχουν σημαντικές πτυχές από άποψη αδειοδότησης. Υπάρχει περιθώριο βελτίωσης της συνέπειας μεταξύ αυτών των θεμάτων. Η ενίσχυση της συνεκτικότητας τόσο κάθετα (μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών) όσο και οριζόντια (σε όλα τα νομοθετικά θέματα της ΕΕ) θα είναι κρίσιμης σημασίας. Είναι επίσης ουσιαστικό να διερευνηθούν περαιτέρω τεχνολογικές καινοτομίες για την ελαχιστοποίηση πιθανών διαταραχών στα χερσαία και θαλάσσια οικοσυστήματα. Η ανάπτυξη εγκαταστάσεων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να εξεταστεί σε συνδυασμό με τον χωροταξικό σχεδιασμό, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικής δημόσιας συμμετοχής (7).

4.10.

Απορροφήσεις άνθρακα: με τη στρατηγική ευθυγράμμιση των προσπαθειών απορρόφησης άνθρακα με πρακτικές που επιδιώκουν τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα μπορούσαν να μεγιστοποιήσουν τον θετικό αντίκτυπο τόσο στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής όσο και στην υγεία των οικοσυστημάτων. Με την προώθηση καινοτόμων προσεγγίσεων, ιδίως σε συνδυασμό με λύσεις που βασίζονται στη φύση και την ανθρακοδεσμευτική γεωργία, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί το πλήρες δυναμικό αυτών των συνεργειών. Οι νομοθέτες ενδέχεται να θεωρήσουν χρήσιμο να διερευνήσουν διεξοδικότερα τη δημιουργία κινήτρων για ειδικές δραστηριότητες αποκατάστασης, καθώς και το δυναμικό τους, σε στρατηγικές για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να συνδέσει καλύτερα το θεματολόγιο της ΕΕ για το κλίμα με τους στόχους για τη βιοποικιλότητα. Επιπλέον, τα κίνητρα αυτά θα μπορούσαν να ευθυγραμμίσουν καλύτερα τα συμφέροντα των διαχειριστών γης, συμπεριλαμβανομένων των αγροτών και των δασοκόμων, με τις δραστηριότητες αποκατάστασης του κλίματος και της φύσης.

4.11.

Κανονισμός της ΕΕ για την αποψίλωση των δασών και δέουσα επιμέλεια: Οι βασικές απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων είναι ασαφείς· συγκεκριμένα, λείπουν ένα λειτουργικό ενωσιακό σύστημα πληροφοριών και ένα σύστημα συγκριτικής αξιολόγησης ανά χώρα. Αυτό πρέπει να διορθωθεί προκειμένου να υλοποιηθούν αποτελεσματικά οι στόχοι και των δύο πράξεων.

4.12.

Κανονισμός για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου: Μετά τα πρώτα βήματα μείωσης (με βάση τον αρχικό κανονισμό), οι τιμές των διαφόρων ψυκτικών ουσιών που είναι φθοριούχα αέρια αυξήθηκαν μαζικά. Συνεπώς, αναπτύχθηκε μια δραστήρια μαύρη αγορά τέτοιων χημικών ουσιών, και ψυκτικές ουσίες αξίας αρκετών εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ εισήχθησαν λαθραία στην ΕΕ. Κατ’ επέκταση, οι νόμιμοι προμηθευτές φθοριούχων αερίων υπέστησαν απώλειες ύψους εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι αυτά τα παράνομα φθοριούχα αέρια προσφέρονταν χωρίς ποσοστώσεις σε πολύ χαμηλές τιμές. Η τεχνική τους ποιότητα ήταν αμφισβητήσιμη και η χρήση τους ήταν αντίστοιχα επικίνδυνη. Ταυτόχρονα, ο μέσος χρήστης δεν μπορούσε να διακρίνει τα παράνομα εμπορευματοκιβώτια από τα νόμιμα. Οι υπηρεσίες επιβολής του νόμου επιβαρύνθηκαν σημαντικά από αυτή την κατάσταση. Το αποτέλεσμα είναι η στρέβλωση του ανταγωνισμού εις βάρος των εταιρειών της ΕΕ.

4.13.

Κανονισμός για τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα και κανονισμός για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας: Η γενική μεταβατική περίοδος παρέχει στις επιχειρήσεις μικρό μόνο χρονικό διάστημα για να επανεξετάσουν και, όπου χρειάζεται, να προσαρμόσουν τη διαδικασία παραγωγής και διανομής τους. Επιπλέον, εξαιρετικά μεγάλος αριθμός λεπτομερειών αναφορικά και με τις δύο προτάσεις θα προσδιοριστεί με κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις, οι οποίες θα απαιτήσουν συνεχή παρακολούθηση και ικανότητα άμεσης αντίδρασης εκ μέρους των βιομηχανιών, μετά τη μεταβατική φάση. Επίσης, θα είναι δυσκολότερη η άσκηση επιρροής και η παρακολούθηση της κατάρτισης των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων σε σύγκριση με τη διαφανέστερη συνήθη νομοθετική διαδικασία ή με τις εκτελεστικές πράξεις που λαμβάνουν επίσης υπόψη τις απόψεις των ενδιαφερόμενων μερών.

4.14.

Ευρωπαϊκό μητρώο προϊόντων για την ενεργειακή επισήμανση (EPREL): Πρέπει να ελεγχθεί η χρησιμότητα της υποχρέωσης καταχώρισης στο EPREL (μεταξύ άλλων να ελεγχθούν οι εξαιρέσεις για μικρές σειρές που χρησιμοποιούν ποσοτικά κατώτατα όρια και, για παράδειγμα, σε περίπτωση που χρησιμοποιούνται εξειδικευμένες, εξατομικευμένες εφαρμογές στις συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων). Πρέπει να μειωθούν τα ελάχιστα απαιτούμενα δεδομένα για την εποπτεία της αγοράς και τους καταναλωτές. Πρέπει να εξαλειφθούν οι νομικές ασάφειες όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής, π.χ. σχετικά με τις φωτεινές πηγές που είναι ενσωματωμένες σε προϊόντα (= μη αφαιρούμενες). Ένα υπόδειγμα ενιαίου τύπου, ως μέθοδος που θα επέτρεπε την απλή δοκιμή για τους κατασκευαστές/εισαγωγείς, θα μπορούσε να διευκολύνει τη συμμόρφωση με τους κανόνες.

---

(1)   COM(2023) 796 final.

(2)   Έκθεση στρατηγικών προβλέψεων του 2023.

(3)   Διακήρυξη της Αμβέρσας.

(4)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προώθηση του πλαισίου πολιτικής της ΕΕ για τη δίκαιη μετάβαση: ποια μέτρα είναι αναγκαία» (ΕΕ C, C/2024/1576, 5.3.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2024/1576/oj).

(5)  Έκθεση του Κέντρου Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEPS) σχετικά με την πράσινη μετάβαση, Ιούνιος 2024.

(6)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προώθηση της αυτόνομης και βιώσιμης παραγωγής τροφίμων: στρατηγικές για την κοινή γεωργική πολιτική μετά το 2027» (ΕΕ C, C/2024/2099, 26.3.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2024/2099/oj).

(7)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Απαραίτητες προϋποθέσεις για την κοινωνική αποδοχή της ενεργειακής μετάβασης και της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών» (ΕΕ C, C/290 της 29.7.2022, σ.22).