EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 52020SC0312

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου Κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Κύπρο που συνοδεύει το έγγραφο ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου Η κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση

SWD/2020/312 final

Βρυξέλλες, 30.9.2020

SWD(2020) 312 final

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου





Κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Κύπρο






που συνοδεύει το έγγραφο

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου




Η κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση





{COM(2020) 580 final} - {SWD(2020) 300 final} - {SWD(2020) 301 final} - {SWD(2020) 302 final} - {SWD(2020) 303 final} - {SWD(2020) 304 final} - {SWD(2020) 305 final} - {SWD(2020) 306 final} - {SWD(2020) 307 final} - {SWD(2020) 308 final} - {SWD(2020) 309 final} - {SWD(2020) 310 final} - {SWD(2020) 311 final} - {SWD(2020) 313 final} - {SWD(2020) 314 final} - {SWD(2020) 315 final} - {SWD(2020) 316 final} - {SWD(2020) 317 final} - {SWD(2020) 318 final} - {SWD(2020) 319 final} - {SWD(2020) 320 final} - {SWD(2020) 321 final} - {SWD(2020) 322 final} - {SWD(2020) 323 final} - {SWD(2020) 324 final} - {SWD(2020) 325 final} - {SWD(2020) 326 final}


Περίληψη

Από το 2019 βρίσκεται σε εξέλιξη σειρά διαρθρωτικών αλλαγών και μεταρρυθμίσεων του κυπριακού συστήματος απονομής δικαιοσύνης, με σκοπό να ξεπεραστούν σημαντικές προκλήσεις όσον αφορά την αποδοτικότητα και την ποιότητά του, ιδίως στο πεδίο της ψηφιοποίησης. Οι αστικές, εμπορικές και διοικητικές δικαστικές διαδικασίες παραμένουν εξαιρετικά χρονοβόρες. Στις εν λόγω μεταρρυθμίσεις περιλαμβάνονται η σύσταση νέων ειδικευμένων δικαστηρίων, η αναδιάρθρωση των δικαστηρίων, η δημιουργία σχολής δικαστών, η αναθεώρηση των κανόνων πολιτικής δικονομίας και μέτρα για την αντιμετώπιση των συσσωρευμένων εκκρεμών υποθέσεων. Εκκρεμεί επίσης μεταρρύθμιση για τη σύσταση Ανώτατου Συνταγματικού Δικαστηρίου και Ανώτατου Δικαστηρίου. Πολλές από αυτές τις μεταρρυθμίσεις τελούν ακόμη υπό συζήτηση ή βρίσκονται σε καθυστέρηση. Σε εξέλιξη βρίσκεται, επιπλέον, επανεξέταση της λειτουργίας της Νομικής Υπηρεσίας με σκοπό την ενίσχυση των ικανοτήτων της, συμπεριλαμβανομένων του διαχωρισμού των καθηκόντων της και των διαδικασιών της προσλήψεων.

Η Κύπρος έχει σημειώσει κάποια πρόοδο όσον αφορά την αντιμετώπιση και τη διερεύνηση της διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων των ιδιαίτερα προβεβλημένων υποθέσεων. Ωστόσο, βασική νομοθεσία για την πρόληψη της διαφθοράς εξακολουθεί να εκκρεμεί. Η πρακτική της άσκησης πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying) και η προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος εξακολουθούν να μη ρυθμίζονται νομοθετικά, ενώ δεν έχει ακόμη συσταθεί ανεξάρτητη αρχή για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Υπάρχουν κανόνες για την υποβολή δηλώσεων σχετικά με την περιουσιακή κατάσταση, αλλά το υφιστάμενο καθεστώς θα μπορούσε να βελτιωθεί περαιτέρω με την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της παρακολούθησης των σχετικών δηλώσεων. Αν και υπάρχουν κώδικες δεοντολογίας για τα μέλη της κυβέρνησης, τους δημόσιους υπαλλήλους και τους εισαγγελείς, δεν υπάρχουν αντίστοιχες διατάξεις για τα μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Στην Κύπρο, η ελευθερία της έκφρασης και το δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες προστατεύονται νομικά και επίσημα από το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το παράγωγο δίκαιο κατοχυρώνει ρητά το δικαίωμα των δημοσιογράφων να προστατεύουν τις πηγές τους και προάγει την πολυφωνία των μέσων μαζικής επικοινωνίας στον τομέα του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης. Ωστόσο, έχουν εγερθεί ερωτήματα σχετικά με την ανεξαρτησία της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης (π.χ. όσον αφορά τις διαδικασίες διορισμού). Επιπλέον ζήτημα που προκαλεί ανησυχία είναι το γεγονός ότι δεν υπάρχει πλαίσιο που να εγγυάται την διαφάνεια του ιδιοκτησιακού καθεστώτος στους τομείς του έντυπου Τύπου και των ψηφιακών μέσων μαζικής επικοινωνίας, γεγονός που καθιστά δύσκολο τον εντοπισμό και την επαλήθευση των τελικών ιδιοκτητών ή των περιπτώσεων διασταυρούμενης ιδιοκτησίας στους τομείς αυτούς.

Το σύστημα ελέγχων και ισορροπιών (μηχανισμός θεσμικών αντιβάρων) στην Κύπρο περιλαμβάνει διαδικασία διαβούλευσης στο πλαίσιο ενός σχεδίου για τη βελτίωση της νομοθεσίας, καθώς και εκ των υστέρων έλεγχο της συνταγματικότητας. Ο εν λόγω έλεγχος διενεργείται επί του παρόντος από το Ανώτατο Δικαστήριο, ενώ νομοσχέδιο αποσκοπεί στη μεταφορά του καθήκοντος αυτού σε νεοϊδρυόμενο Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο. Άλλο νομοσχέδιο αποσκοπεί στη βελτίωση της εφαρμογής των δικαστικών αποφάσεων από τη δημόσια διοίκηση. Ο Επίτροπος Διοικήσεως, ο οποίος ασκεί τον ρόλο του εθνικού οργανισμού για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αντιμετώπισε ορισμένες προκλήσεις, αλλά ενισχύθηκε πρόσφατα με πρόσθετο δυναμικό. Αν και έχει συσταθεί μια δομή για την ενθάρρυνση της συμμετοχής των πολιτών στη δημόσια ζωή, φαίνεται ότι οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αντιμετωπίζουν ορισμένες ανησυχίες όσον αφορά το πλαίσιο για την εγγραφή, το οποίο απαιτεί την εγγραφή τουλάχιστον 20 ιδρυτικών μελών.



I.Σύστημα απονομής δικαιοσύνης

Το δικαστικό σύστημα 1 αποτελείται από έξι Επαρχιακά Δικαστήρια, έξι λειτουργούντα επί του παρόντος Κακουργιοδικεία 2 , το Διοικητικό Δικαστήριο 3 , το Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας 4 και το Ανώτατο Δικαστήριο 5 . Επιπλέον, υπάρχουν οικογενειακά δικαστήρια, δικαστήρια ελέγχου ενοικιάσεων, δικαστήρια εργατικών διαφορών και στρατιωτικό δικαστήριο. Οι δικαστές του Ανώτατου Δικαστηρίου διορίζονται από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας από τις τάξεις του δικαστικού σώματος και κατόπιν σύστασης του Ανώτατου Δικαστηρίου. Οι δικαστές του πρώτου βαθμού διορίζονται, μετατίθενται και προάγονται από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο (ΑΔΣ), το οποίο απαρτίζεται από όλα τα μέλη του Ανώτατου Δικαστηρίου (τον πρόεδρο και 12 δικαστές) 6 . Υπηρετούν 88 δικαστές σε όλα τα πρωτοβάθμια δικαστήρια και 13 δικαστές στο Ανώτατο Δικαστήριο. Η εισαγγελική αρχή είναι ανεξάρτητη και οργανωμένη υπό τον γενικό εισαγγελέα της Δημοκρατίας. Ο γενικός εισαγγελέας έχει την εξουσία, κατά την κρίση του προς το δημόσιο συμφέρον, να κινεί, διεξάγει, αναλαμβάνει και συνεχίζει ή διακόπτει οποιαδήποτε διαδικασία για αδίκημα εναντίον οποιουδήποτε προσώπου (φυσικού ή νομικού) στη Δημοκρατία. Ο γενικός εισαγγελέας προΐσταται επίσης της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας, η οποία είναι ανεξάρτητη υπηρεσία, μη υπαγόμενη σε οποιοδήποτε υπουργείο 7 . Επιπλέον, ο γενικός εισαγγελέας είναι ο νομικός σύμβουλος της Δημοκρατίας, του προέδρου της Δημοκρατίας, του Υπουργικού Συμβουλίου και των επιμέρους υπουργών. Περαιτέρω, ασκεί κάθε άλλη αρμοδιότητα και καθήκον που του αναθέτει το Σύνταγμα ή ο νόμος 8 .

Ανεξαρτησία

Βρίσκονται υπό συζήτηση διαρθρωτικές αλλαγές όσον αφορά την οργάνωση των δικαστηρίων και τον διορισμό των δικαστών. Στις 30 Μαΐου 2019 το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως υπέβαλε στη Βουλή των Αντιπροσώπων 9 νομοσχέδιο για τον διαχωρισμό του υφιστάμενου Ανώτατου Δικαστηρίου σε δύο διακριτά δικαστήρια: ένα νέο, χωριστό Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο και το Ανώτατο Δικαστήριο. Το ίδιο νομοσχέδιο, το οποίο εκκρεμεί ενώπιον της Βουλής 10 , προβλέπει τη σύσταση Εφετείου με 16 δικαστές. Ένα άλλο νομοσχέδιο που συζητείται στη Βουλή των Αντιπροσώπων 11 καθορίζει αναλυτικά τον διορισμό των δικαστών του νέου Ανώτατου Συνταγματικού Δικαστηρίου και του Ανώτατου Δικαστηρίου. Το νομοσχέδιο βασίζεται στο ισχύον σύστημα, στο οποίο ο διορισμός των δικαστών στο Ανώτατο Δικαστήριο γίνεται από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας, κατόπιν πρότασης των δικαστών των δύο ανώτατων δικαστηρίων. Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης ότι οι δικαστές του νέου Εφετείου θα διορίζονται από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο (ΑΔΣ), στο οποίο θα συμμετέχουν επίσης ο γενικός εισαγγελέας, ο πρόεδρος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου και ένας δικηγόρος με μακρά πείρα.

Το επίπεδο της εκλαμβανόμενης ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης είναι μέτριο. Όσον αφορά την αντίληψη του ευρέος κοινού, το 55 % θεωρεί ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης είναι «αρκετά καλή και πολύ καλή», ποσοστό που μειώθηκε ελαφρώς το 2020. Όσον αφορά την αντίληψη των εταιρειών, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 48 % και έχει μειωθεί κατά τα τελευταία έτη 12 .

Ο διορισμός των δικαστών υπόκειται σε νέα αναλυτικά κριτήρια. Τον Ιούλιο του 2019 13 το Ανώτατο Δικαστήριο καθιέρωσε νέα αναλυτικά κριτήρια για την επιλογή, τον διορισμό, την αξιολόγηση και την προαγωγή των δικαστών. Στόχος είναι η εναρμόνιση των εν λόγω διαδικασιών με τις υφιστάμενες βέλτιστες πρακτικές στην ΕΕ. Τα νέα αυτά κριτήρια χρησιμοποιούνται για την πρόσληψη νέων δικαστών, καθώς και για τις προαγωγές 14 . Η επιλογή και ο διορισμός βασίζονται σε πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων που δημοσιεύεται ευρέως, μεταξύ άλλων και στην Επίσημη Εφημερίδα. Το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο αποφασίζει για τους επιτυχόντες υποψήφιους κατόπιν διαδικασίας που έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι οι υποψήφιοι πληρούν τα αντικειμενικά κριτήρια, έχουν τις σχετικές γνώσεις και ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις ως προς την προσωπικότητά τους.

Βρίσκεται σε εξέλιξη μεταρρύθμιση της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας. Η εισαγγελική αρχή είναι οργανωμένη υπό τον γενικό εισαγγελέα της Δημοκρατίας. Νομικές διατάξεις απαγορεύουν σε κάθε πρόσωπο να δίνει εντολές στον γενικό εισαγγελέα ή να παρεμβαίνει στα καθήκοντά του 15 . Όλοι οι εισαγγελείς χειρίζονται ποινικές υποθέσεις σύμφωνα με τις οδηγίες και στο όνομα του γενικού εισαγγελέα 16 . Επιπλέον, ο γενικός εισαγγελέας είναι επίσης ο επικεφαλής της Νομικής Υπηρεσίας 17 και ο νομικός σύμβουλος της Δημοκρατίας. Ο πολλαπλός αυτός ρόλος θα μπορούσε να εγείρει ανησυχίες όσον αφορά την ικανότητα των επιμέρους νομικών λειτουργών και εισαγγελέων να ασκούν τα καθήκοντά τους με αυτονομία 18 . Το 2019 διενεργήθηκε επανεξέταση της λειτουργίας της Νομικής Υπηρεσίας από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες. Με βάση τη σχετική έκθεση, το Υπουργικό Συμβούλιο ολοκλήρωσε και ενέκρινε σχέδιο δράσης στις 15 Οκτωβρίου 2019. Το σχέδιο δράσης προβλέπει εκτεταμένη μεταρρύθμιση της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας. Μεταξύ άλλων, η μεταρρύθμιση περιλαμβάνει την αναδιάρθρωση και τη δημιουργία χωριστών, αυτόνομων διευθύνσεων εντός της Νομικής Υπηρεσίας, τη δημιουργία νέων θέσεων, τον εξορθολογισμό των διαδικασιών, τον διαχωρισμό των λειτουργιών και τις διαδικασίες πρόσληψης. Νομοσχέδιο σχετικά με τη δημοσιονομική ανεξαρτησία της Νομικής Υπηρεσίας 19 βρίσκεται υπό συζήτηση μεταξύ του γενικού εισαγγελέα και του Υπουργείου Οικονομικών.

Ποιότητα

Το σύστημα απονομής δικαιοσύνης πάσχει από σχεδόν πλήρη έλλειψη ψηφιοποίησης. Πολύ λίγες πληροφορίες σχετικά με το δικαστικό σύστημα είναι διαθέσιμες στο ευρύ κοινό 20 . Επιπλέον, δεν παρέχεται ηλεκτρονική πληροφόρηση για την πρόοδο των υποθέσεων ούτε υφίσταται ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης των υποθέσεων 21 . Το ζήτημα αυτό εξετάστηκε επίσης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2020, εκδόθηκε δε συναφώς σύσταση για βελτίωση της ψηφιοποίησης του συστήματος απονομής δικαιοσύνης 22 . Η καθιέρωση ηλεκτρονικού συστήματος διαχείρισης στα δικαστήρια αποτελεί έναν από τους κύριους στόχους των εν εξελίξει μεταρρυθμίσεων. Ωστόσο, η υλοποίησή του και οι σχετικές διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων βρίσκονται σε καθυστέρηση από το 2017. Εν τω μεταξύ, δημιουργήθηκε και εγκαταστάθηκε ηλεκτρονικό μητρώο μικρού μεγέθους σε όλα τα ληξιαρχεία και στο Ανώτατο Δικαστήριο, ώστε να καταστεί δυνατή η αποδοτικότερη επεξεργασία των αιτήσεων, εν αναμονή της πλήρους υλοποίησης του συστήματος ηλεκτρονικής δικαιοσύνης 23 . Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να σημειωθεί ότι το Ανώτατο Δικαστήριο ανακοίνωσε την αναστολή των δικαστικών διαδικασιών, με εξαίρεση τις επείγουσες υποθέσεις, στο πλαίσιο των μέτρων έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19. Οι δικαστικές διαδικασίες έχουν αρχίσει εκ νέου σταδιακά από τις 4 Μαΐου 2020.

Θεσπίστηκε νόμος για την ίδρυση σχολής (διά βίου) επιμόρφωσης των δικαστών. Ο νόμος για την ίδρυση σχολής δικαστών θεσπίστηκε στις 14 Αυγούστου 2020 24 . Η Σχολή Δικαστών θα έχει έδρα στο Ανώτατο Δικαστήριο και θα είναι αρμόδια για την επαγγελματική κατάρτιση και επιμόρφωση των δικαστών 25 , καθώς και για τη διεξαγωγή επιστημονικής έρευνας σε θέματα που σχετίζονται με τη δικαιοσύνη.

Αποδοτικότητα

Το σύστημα απονομής δικαιοσύνης αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις όσον αφορά την αποδοτικότητά του. Ο χρόνος που απαιτείται για την εκδίκαση των αστικών, εμπορικών και διοικητικών υποθέσεων στα πρωτοβάθμια δικαστήρια (737 ημέρες το 2018, σε σύγκριση με 1118 ημέρες το 2017) εξακολουθεί να είναι μεταξύ των υψηλότερων στην ΕΕ. Στη διοικητική δικαιοσύνη υπήρξε βελτίωση της αποδοτικότητας στον πρώτο βαθμό, η οποία αποτυπώνεται στη μειωμένη διάρκεια των διαδικασιών (487 ημέρες το 2018 έναντι 2 162 ημερών το 2017) και στο υψηλότερο ποσοστό διεκπεραίωσης (περίπου 219 % το 2018 έναντι περίπου 74 % το 2017). Ωστόσο, οι διαδικασίες στον τελευταίο βαθμό εξακολουθούν να είναι εξαιρετικά χρονοβόρες (2 156 ημέρες το 2018) 26 . Η ανάγκη να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα του συστήματος απονομής δικαιοσύνης επισημάνθηκε και στην προαναφερόμενη σύσταση που απευθύνθηκε στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2020 27 .

Εγκρίθηκε σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων όσον αφορά την αποδοτικότητα και η υλοποίησή του βρίσκεται σε εξέλιξη, αν και με κάποια καθυστέρηση. Σημαντικό βήμα στο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων υπήρξε η μελέτη για την επανεξέταση της λειτουργίας των κυπριακών δικαστηρίων 28 , η οποία ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2018 και η οποία κατέληξε σε σειρά συστάσεων σχετικά με τη λειτουργία του Ανώτατου Δικαστηρίου και των πρωτοβάθμιων δικαστηρίων, καθώς και σχετικά με τη διοίκηση των δικαστηρίων. Με βάση τις εν λόγω συστάσεις, η κυβέρνηση εκπόνησε αναλυτικό σχέδιο δράσης για τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος 29 . Προκειμένου να διευκολυνθεί και να υποστηριχθεί η εφαρμογή του σχεδίου δράσης, συστάθηκε Επιτροπή Μεταρρύθμισης των Δικαστηρίων, στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι των οικείων ενδιαφερόμενων μερών 30 . Αν και οι αρχές έχουν εκφράσει τη δέσμευσή τους να αντιμετωπίσουν τις ελλείψεις του συστήματος απονομής δικαιοσύνης, η υλοποίηση των περισσότερων προγραμματισμένων δράσεων καθυστερεί, καθώς τα σχετικά μέτρα εκκρεμούν ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Οι μεταρρυθμίσεις προβλέπουν τη σύσταση νέων δικαστηρίων. Έχει προταθεί νέος νόμος για τη σύσταση Εμπορικού Δικαστηρίου 31 . Η πρόταση περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με τις υποθέσεις που θα εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Εμπορικού Δικαστηρίου και τα προσόντα των δικαστών. Πρόθεση είναι να δημιουργηθεί ένα κατάλληλο όργανο για την εκδίκαση των εμπορικών υποθέσεων υψηλού ενδιαφέροντος. Εν αναμονή της θέσπισης του εν λόγω νόμου, έχουν ήδη εγκριθεί και προβλέπονται από τον κρατικό προϋπολογισμό πέντε θέσεις δικαστών. Επιπλέον, άλλο νέο νομοσχέδιο, το οποίο επίσης εκκρεμεί ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων, προβλέπει τη δημιουργία νέας δικαιοδοσίας στο πλαίσιο των Επαρχιακών Δικαστηρίων. Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, κάθε δικαστής Επαρχιακού Δικαστηρίου θα έχει τη δικαιοδοσία να εκδικάζει κάθε αίτηση που αφορά διαφορές που προκύπτουν από ή σε σχέση με πιστωτικές διευκολύνσεις, ανεξάρτητα από το ποσό της διαφοράς και την αξία του ακινήτου. Τον Ιούνιο του 2019 άρχισε να λειτουργεί ένα νέο Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας 32 . Σύμφωνα με τον νόμο για την ίδρυση του εν λόγω δικαστηρίου, οι υποθέσεις διεθνούς προστασίας θα μεταφερθούν στο δικαστήριο αυτό από το Διοικητικό Δικαστήριο, ώστε να επισπευστεί η εκδίκαση των υποθέσεων αυτής της κατηγορίας και, ταυτόχρονα, να δοθεί στο Διοικητικό Δικαστήριο περισσότερος χρόνος για τη διεκπεραίωση όλων των άλλων υποθέσεων της αρμοδιότητάς του. Το δυναμικό του δικαστηρίου έχει ενισχυθεί από την 1η Σεπτεμβρίου με την πρόσληψη δύο νέων επιπλέον δικαστών (η σχετική τροποποίηση θεσπίστηκε τον Ιανουάριο του 2020) και δέκα διοικητικών υπαλλήλων για την υποστήριξη των δικαστών (πέντε από αυτούς έχουν ήδη τοποθετηθεί) 33 .

Η διεκπεραίωση των εκκρεμών υποθέσεων σε καθυστέρηση, οι οποίες έχουν συσσωρευτεί στα δικαστήρια, αποτελεί πιεστικό έργο στο πλαίσιο της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας. Ένας πρόεδρος Επαρχιακού Δικαστηρίου έχει διοριστεί από το Ανώτατο Δικαστήριο ως «διαχειριστής της υπόθεσης», με έργο να παρακολουθεί και να επιβλέπει την έγκαιρη διεκπεραίωση των συσσωρευμένων υποθέσεων. Έχει δρομολογηθεί η συγκρότηση ειδικής ομάδας δικαστών μέσω της πρόσληψης πρόσθετων δικαστών (η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη) και της πρόσληψης βοηθητικού προσωπικού. Έπειτα από απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, τον Φεβρουάριο του 2019, να αναθέσει τη διεκπεραίωση των χρηματοοικονομικών διαφορών που αφορούν μη εξυπηρετούμενα δάνεια (ΜΕΔ) σε έξι ήδη υπηρετούντες δικαστές Επαρχιακών Δικαστηρίων, διοργανώθηκε ειδική επιμόρφωση τον Δεκέμβριο του 2019 34 .

Η μεταρρύθμιση των κανόνων πολιτικής δικονομίας, η οποία αναμενόταν να ολοκληρωθεί έως τον Ιούνιο του 2020, έχει καθυστερήσει και έχει μετατεθεί για τον Οκτώβριο του τρέχοντος έτους. Πρόκειται για σημαντική μεταρρύθμιση, η οποία αναμένεται να συμβάλει στη βελτίωση της αποδοτικότητας του συστήματος απονομής δικαιοσύνης. Η τροποποίηση του νόμου περί πολιτικής δικονομίας θα έχει ως στόχο να διευκολύνει την εφαρμογή των δικαστικών αποφάσεων για την κατάσχεση κινητών. Επιπλέον, οι αναθεωρημένοι κανόνες πολιτικής δικονομίας αναμένεται να βελτιώσουν την εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων.

II.Πλαίσιο για την αντιμετώπιση της διαφθοράς

Η Κύπρος τροποποίησε το νομικό της πλαίσιο για την αντιμετώπιση της διαφθοράς και εκπόνησε ένα εθνικό οριζόντιο σχέδιο δράσης, το οποίο εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο τον Μάιο του 2019, για την υλοποίηση των βασικών στοιχείων της εθνικής στρατηγικής κατά της διαφθοράς. Ο γενικός εισαγγελέας διαθέτει γενική αρμοδιότητα για τη δίωξη των ποινικών αδικημάτων, συμπεριλαμβανομένης της διαφθοράς. Η εισαγγελία παρέχει νομικές συμβουλές στις αρχές επιβολής του νόμου που διερευνούν αδικήματα διαφθοράς. Συναφώς εκκρεμεί η θέσπιση διαφόρων νομικών μέτρων, για παράδειγμα, νομοσχέδιο για τη σύσταση ανεξάρτητης αρχής κατά της διαφθοράς, νομοσχέδιο σχετικά με την άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying) και νομοσχέδιο σχετικά με την καταγγελία αδικημάτων διαφθοράς, το οποίο περιλαμβάνει διατάξεις για την προστασία των προσώπων που καταγγέλλουν περιστατικά διαφθοράς (μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος).

Η Κύπρος έλαβε βαθμολογία 58/100 στον δείκτη αντίληψης της διαφθοράς της Διεθνούς Διαφάνειας για το 2019 και κατετάγη στην 12η θέση στην ΕΕ και στην 41η θέση παγκοσμίως 35 . Το 95 % όσων απάντησαν σε έρευνα του Ευρωβαρόμετρου το 2020 θεωρούν ότι η διαφθορά αποτελεί ευρέως διαδεδομένο πρόβλημα (ενωσιακός μέσος όρος: 71 %) και το 60 % των ατόμων αισθάνονται ότι επηρεάζονται προσωπικά από τη διαφθορά στην καθημερινή τους ζωή (ενωσιακός μέσος όρος: 26%) 36 . Όσον αφορά τις επιχειρήσεις, το 88 % των εταιρειών θεωρούν ότι η διαφθορά είναι ευρέως διαδεδομένη (ενωσιακός μέσος όρος: 63 %) και το 48 % θεωρούν ότι η διαφθορά αποτελεί πρόβλημα για την επιχειρηματική δραστηριότητα (ενωσιακός μέσος όρος: 37 %). Το 24 % των ατόμων θεωρούν ότι υπάρχουν, στον τομέα αυτόν, αρκετές επιτυχείς ποινικές διώξεις, ώστε να αποτρέπονται τα άτομα από πρακτικές διαφθοράς (ενωσιακός μέσος όρος: 36 %), ενώ το 11 % των εταιρειών πιστεύουν ότι τα άτομα και οι επιχειρήσεις που συλλαμβάνονται για δωροδοκία ανώτερου υπαλλήλου τιμωρούνται δεόντως (ενωσιακός μέσος όρος: 31 %) 37 .

Σε γενικές γραμμές, η αναγκαία ποινική νομοθεσία για την αντιμετώπιση της διαφθοράς υπάρχει. Οι ποινικοδικαιικές και δικονομικές πτυχές που αφορούν τους σχετικούς ορισμούς των αδικημάτων και την παραγραφή υπάρχουν και, σε γενικές γραμμές, συνάδουν με τα διεθνή πρότυπα 38 . Οι κυρώσεις για τα νομικά πρόσωπα που καταδικάζονται για διαφθορά περιλαμβάνουν επίσης τον αποκλεισμό τους από δημόσιους διαγωνισμούς. Νομοσχέδιο προβλέπει αυξημένα πρόστιμα και την προσωρινή αναστολή λειτουργίας για τα νομικά πρόσωπα που καταδικάζονται για αδικήματα διαφθοράς. Ο νόμος περί της καταπολέμησης της χειραγώγησης αθλητικών γεγονότων, ο οποίος αποσκοπεί στην καταπολέμηση των πράξεων διαφθοράς στον αθλητισμό, θεσπίστηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2017 και ορίζει νέα αδικήματα διαφθοράς στον εν λόγω τομέα. Η εξωεδαφική δικαιοδοσία των δικαστηρίων της Κυπριακής Δημοκρατίας έχει θεσπιστεί για όλα τα αδικήματα που σχετίζονται με τη διαφθορά.

Η εφαρμογή του εθνικού σχεδίου δράσης κατά της διαφθοράς βρίσκεται σε εξέλιξη. Ένα εθνικό οριζόντιο σχέδιο δράσης κατά της διαφθοράς, το οποίο υλοποιεί τα βασικά στοιχεία της εθνικής στρατηγικής κατά της διαφθοράς 39 , εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο τον Μάιο του 2019. Εξακολουθεί να εκκρεμεί η έγκριση ορισμένων βασικών μέτρων του σχεδίου δράσης, ιδίως το νομοσχέδιο για τη σύσταση ανεξάρτητης αρχής κατά της διαφθοράς. Επιπλέον, το νομοσχέδιο που αφορά τον νόμο περί αναφοράς πράξεων διαφθοράς, το οποίο περιλαμβάνει διατάξεις για την προστασία των προσώπων που καταγγέλλουν πράξεις διαφθοράς (μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος), και το νομοσχέδιο που αφορά τον νόμο περί της διαφάνειας στις διαδικασίες λήψης δημόσιων αποφάσεων και συναφών θεμάτων, το οποίο περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με τις δραστηριότητες άσκησης πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying), εκκρεμούν προς ψήφιση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων από τον Μάιο του 2017 και τον Μάιο του 2019 αντίστοιχα. Εν αναμονή της συγκρότησης της ανεξάρτητης αρχής 40 , η αρμοδιότητα για την παρακολούθηση της εφαρμογής του εθνικού οριζόντιου σχεδίου δράσης έχει ανατεθεί προσωρινά στο Γραφείο Διαφάνειας και Πρόληψης της Διαφθοράς. Στις δημόσιες υπηρεσίες έχουν οριστεί σημεία επαφής, αλλά το γραφείο δεν διαθέτει επαρκές προσωπικό 41 .

Οι αρμοδιότητες για την πρόληψη, τη διερεύνηση και τη δίωξη της διαφθοράς κατανέμονται μεταξύ διαφόρων αρχών. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως είναι αρμόδιο για τον συντονισμό της πολιτικής όσον αφορά την καταπολέμηση της διαφθοράς. Ο γενικός εισαγγελέας έχει γενική αρμοδιότητα για τις ποινικές διώξεις, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος να παύει ποινική δίωξη. Η εισαγγελία (η εισαγγελική υπηρεσία του Γραφείου του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας) παρέχει απευθείας νομικές συμβουλές στους ερευνητές της αστυνομίας. Τους παρέχει συμβουλές για θέματα που αφορούν τη διαφθορά, το ποινικό δίκαιο, την ποινική δικονομία και τα αποδεικτικά στοιχεία. Αποτελεί το σημείο επαφής μεταξύ της αστυνομίας και της εισαγγελικής αρχής της Δημοκρατίας (του Γραφείου του Γενικού Εισαγγελέα). Οι αρχές ανέφεραν ότι συνολικά 120 υποθέσεις διαφθοράς διερευνήθηκαν ή τελούσαν υπό διερεύνηση κατά το διάστημα 2013-2018, εκ των οποίων οι 98 έχουν ολοκληρωθεί και οι 22 εξακολουθούν να βρίσκονται υπό διερεύνηση. 47 υποθέσεις εκκρεμούν προς εκδίκαση ή εκδικάζονται. Καταδικάστηκαν για διαφθορά 37 άτομα σε 26 υποθέσεις, εκ των οποίων οι 12 αφορούσαν καταδικαστικές αποφάσεις για διαφθορά στα υψηλά κλιμάκια, συμπεριλαμβανομένων του βοηθού γενικού εισαγγελέα, μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων και πρώην υπουργών. Η αστυνομία διαθέτει ειδική ομάδα για τη διενέργεια οικονομικών ερευνών. Η ομάδα αυτή αποτελείται από πέντε οικονομικούς αναλυτές, ορκωτούς λογιστές ή ελεγκτές, και δύο έμπειρους αστυνομικούς. Σκοπός της είναι η παροχή υποστήριξης και εμπειρογνωσίας στους ερευνητές της αστυνομίας που διερευνούν σοβαρές ποινικές υποθέσεις οικονομικών εγκλημάτων, συμπεριλαμβανομένων των υποθέσεων διαφθοράς. Υπάρχει επίσης Υπηρεσία Εσωτερικών Υποθέσεων, η οποία είναι αρμόδια για τη διερεύνηση καταγγελιών για διαφθορά εντός της αστυνομίας. Η εν λόγω Υπηρεσία διερευνά όλους τους ισχυρισμούς και τις καταγγελίες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που υποβάλλονται ανώνυμα, σχετικά με πρακτικές διαφθοράς ή παραλείψεις μελών της αστυνομίας. Η Υπηρεσία Εσωτερικών Υποθέσεων είναι επιχειρησιακή και έχει διερευνήσει 12 υποθέσεις διαφθοράς, εκ των οποίων η μία κατέληξε σε καταδίκη 42 .

Η νομοθεσία δεν προβλέπει ακόμη προστασία των προσώπων που καταγγέλλουν περιστατικά διαφθοράς (μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος). Εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του εργοδότη να προστατεύει τους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος μέσω εσωτερικών πολιτικών. Νομοσχέδιο σχετικά με την καταγγελία πράξεων διαφθοράς εκκρεμεί ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων. Το σχέδιο αποσκοπεί στη θέσπιση συμπληρωματικών διατάξεων για την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος 43 .

Η άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying) δεν ρυθμίζεται. Νομοσχέδιο για τη ρύθμιση των δραστηριοτήτων άσκησης πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying) εκκρεμεί προς ψήφιση από τη Βουλή από τον Μάιο του 2019 44 . Το νομοσχέδιο επιβάλλει την εγγραφή σε μητρώο όλων των εκπροσώπων ομάδων συμφερόντων και την καταγραφή των συναντήσεών τους. Η θέσπιση του εν λόγω νόμου σχεδιάζεται να συνοδεύει τη σύσταση της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς, η οποία θα είναι υπεύθυνη για την τήρηση του μητρώου των εκπροσώπων ομάδων συμφερόντων. Επί του παρόντος δεν υπάρχουν κανόνες αυτορρύθμισης των δραστηριοτήτων των εκπροσώπων ομάδων συμφερόντων και στην Κύπρο υπάρχει ένωση εκπροσώπων ομάδων συμφερόντων.  

Το ζήτημα των συγκρούσεων συμφερόντων χρειάζεται προσοχή. Όσον αφορά τις συγκρούσεις συμφερόντων, στο νομοσχέδιο για τις δραστηριότητες άσκησης πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων περιλαμβάνονται διατάξεις για τη ρύθμιση ζητημάτων συγκρούσεων συμφερόντων ανώτερων δημοσίων υπαλλήλων. Θεσπίζεται επίσης περίοδος αναμονής, βάσει της οποίας οι ανώτεροι δημόσιοι υπάλληλοι δεν μπορούν να εγγραφούν στο μητρώο, εκτός αν έχουν παρέλθει δύο έτη από την ημερομηνία κατά την οποία έπαψαν να ασκούν τα καθήκοντά τους. Αν και υπάρχουν κώδικες δεοντολογίας για τα μέλη της κυβέρνησης, τους δημόσιους υπαλλήλους και τους εισαγγελείς, δεν υπάρχουν αντίστοιχες διατάξεις για τα μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων. Διαδικασία για την κατάρτιση και την έγκριση κώδικα δεοντολογίας για τους βουλευτές ξεκίνησε στα τέλη του 2019. Ο κώδικας θα έχει ως στόχο την παροχή καθοδήγησης σχετικά με τους τρόπους πρόληψης και διαχείρισης των συγκρούσεων συμφερόντων που αφορούν τους βουλευτές.

Υπάρχουν κανόνες για την υποβολή δηλώσεων σχετικά με την περιουσιακή κατάσταση και προβλέπονται κυρώσεις για τις περιπτώσεις μη συμμόρφωσης. Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, οι υπουργοί, τα μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων, ορισμένοι αξιωματούχοι της Δημοκρατίας, υψηλόβαθμοι δημόσιοι υπάλληλοι και άλλα δημόσια εκτεθειμένα πρόσωπα υποχρεούνται να υποβάλλουν λεπτομερείς δηλώσεις των περιουσιακών τους στοιχείων, καθώς και αυτών των συζύγων και των ανηλίκων παιδιών τους. Οι υπόχρεοι υποχρεούνται να υποβάλλουν τέτοιες δηλώσεις εντός τριών μηνών από την ανάληψη των καθηκόντων τους, κάθε τρία έτη για όσο χρόνο κατέχουν τη θέση τους και εντός τριών μηνών από την αποχώρησή τους από τη θέση τους. Οι δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων του προέδρου της Δημοκρατίας, των υπουργών και των μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων υποβλήθηκαν σε ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή και δημοσιεύθηκαν το 2019. Το όργανο που είναι επιφορτισμένο με την επαλήθευση των δηλώσεων των λοιπών αξιωματούχων και των δημόσια εκτεθειμένων προσώπων είναι ένα ειδικό συμβούλιο, το οποίο απαρτίζεται από τρία μέλη που διορίστηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο το 2017. Τα όργανα που είναι επιφορτισμένα με την επαλήθευση των δηλώσεων (δηλαδή η ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή και το συμβούλιο) μπορούν να αναθέτουν έρευνες σε ορκωτούς λογιστές 45 . Αν και με την έκθεση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2020 αναγνωρίστηκε ότι υπάρχουν κανόνες, τέθηκαν ζητήματα σχετικά με την επαλήθευση των δηλώσεων περιουσιακών στοιχείων. Το συμβούλιο στο οποίο έχει ανατεθεί η επαλήθευση έχει επιβάλει σειρά προστίμων για μη υποβολή δηλώσεων. Επιπλέον, υπάρχουν ανησυχίες όσον αφορά την ακρίβεια των δηλώσεων 46 .

III.Πολυφωνία των μέσων μαζικής επικοινωνίας

Στην Κύπρο, η ελευθερία της έκφρασης και το δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες προστατεύονται νομικά και επίσημα από το άρθρο 19 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το παράγωγο δίκαιο κατοχυρώνει ρητά το δικαίωμα των δημοσιογράφων να προστατεύουν τις πηγές τους 47 και προάγει την πολυφωνία των μέσων μαζικής επικοινωνίας στον τομέα του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης 48 . Προβλέπεται αναθεώρηση του νόμου περί Τύπου ενόψει της μεταφοράς της αναθεωρημένης οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων. Οι ανακοινωθείσες αλλαγές θα οδηγήσουν στην υπαγωγή, για πρώτη φορά, των ηλεκτρονικών μέσων επικοινωνίας σε ρητές ρυθμίσεις και στη θέσπιση πρόσθετων διατάξεων σχετικά με τα δικαιώματα των δημοσιογράφων. Ο νόμος του 2017 περί του δικαιώματος πρόσβασης σε πληροφορίες του δημόσιου τομέα αναμένεται να τεθεί σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2020. Η Κύπρος αποποινικοποίησε τη συκοφαντική δυσφήμιση το 2003 49 .

Η ανεξαρτησία της ρυθμιστικής αρχής των υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης Κύπρου, κατοχυρώνεται νομικά. Οι αρμοδιότητες και τα καθήκοντά της καθορίζονται στο άρθρο 3 του νόμου 7(I)/1998 περί Ραδιοφωνικών και Τηλεοπτικών Οργανισμών (όπως έχει τροποποιηθεί) . Σ’ αυτά περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο έλεγχος του πραγματικού ιδιοκτησιακού καθεστώτος των παρόχων υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων με σκοπό τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας τους, καθώς και τον αποκλεισμό της συγκέντρωσης, ολιγοπώλησης ή μονοπώλησής τους· η εξασφάλιση της δημοσιογραφικής και δημιουργικής ανεξαρτησίας των εργαζομένων στους παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, και η σύνταξη έκθεσης κάθε τρία χρόνια σχετικά με την ανάπτυξη της πολυφωνίας και τη συγκέντρωση μετοχών σε παρόχους υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων.

Αυτό το ρυθμιστικό σύστημα θεσπίζει μια νομικά ανεξάρτητη αρχή με σαφώς καθορισμένες εξουσίες και η εν λόγω αρχή διαθέτει επαρκείς οικονομικούς πόρους. Το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα επικοινωνίας (Media Pluralism Monitor — MPM) επισημαίνει ότι οι αποφάσεις της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης Κύπρου δημοσιεύονται σε τακτική βάση, υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο και δεν μπορούν να ανατραπούν από την κυβέρνηση. Ως εκ τούτου, το MPM εκτιμά ότι ο συνολικός κίνδυνος διακύβευσης της ανεξαρτησίας της Αρχής όσον αφορά τη λειτουργική ανεξαρτησία, τις εξουσίες επιβολής και την επάρκεια των πόρων είναι χαμηλός. Ωστόσο, η ουσιαστική ανεξαρτησία της Αρχής εκτιμάται ότι αντιμετωπίζει μέτριο κίνδυνο. Το γεγονός αυτό οφείλεται σε ανησυχίες σχετικά με τα κριτήρια επιλογής που χρησιμοποιούνται για τον διορισμό των μελών της Αρχής από την κυβέρνηση, την ανεξαρτησία της Αρχής στην πράξη, καθώς και ζητήματα διαφάνειας και λογοδοσίας 50 .

Η Κύπρος διαθέτει ανεξάρτητο συμβούλιο Τύπου, την Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας 51 . Αποτελείται από 13 μέλη και είναι υπεύθυνη για την αυτορρύθμιση των μέσων ενημέρωσης, γραπτών και ηλεκτρονικών, ενώ είναι πλήρως απαλλαγμένη από κάθε κυβερνητική παρέμβαση και δικαστική εποπτεία. Χρηματοδοτείται αποκλειστικά από τους ιδρυτές της και εφαρμόζει κώδικα δεοντολογίας 52 ο οποίος καθορίζει τα καθήκοντα και τα δικαιώματα των δημοσιογράφων. Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας δέχεται καταγγελίες από το κοινό σε σχέση με διάφορα θέματα, μεταξύ των οποίων η ακρίβεια των πληροφοριών, το δικαίωμα της απάντησης, η ιδιωτική ζωή, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, το τεκμήριο της αθωότητας, οι δυσμενείς διακρίσεις, το δημοσιογραφικό απόρρητο και το δημόσιο συμφέρον. Το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα επικοινωνίας συνιστά, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι πρόσφατες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα μέσα μαζικής επικοινωνίας στην Κύπρο, να επιβεβαιώσουν εκ νέου τον ρόλο τους και να ανακτήσουν το κύρος τους όλοι οι δημοσιογράφοι, συνδικαλισμένοι και μη, και όλοι οι φορείς των μέσων μαζικής επικοινωνίας, ώστε να κερδίσουν εκ νέου την εμπιστοσύνη του κοινού 53 .

Το ρυθμιστικό πλαίσιο στην Κύπρο παρέχει τη δυνατότητα για ορισμένο βαθμό διαφάνειας όσον αφορά το ιδιοκτησιακό καθεστώς των μέσων στον οπτικοακουστικό τομέα. Η διαφάνεια διασφαλίζεται από την Αρχή Ραδιοτηλεόρασης και επιτυγχάνεται κυρίως μέσω των λεπτομερών διαδικασιών αδειοδότησης και εγγραφής που προβλέπονται στον προαναφερθέντα νόμο 54 . Όσον αφορά τον συστηματικό έλεγχο από την Αρχή, η έκθεση του MPM του 2020 εκφράζει ανησυχίες όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του ελέγχου στην πράξη. Περαιτέρω, δεν υπάρχει πλαίσιο που να εγγυάται την διαφάνεια του ιδιοκτησιακού καθεστώτος στους τομείς του έντυπου Τύπου και των ψηφιακών μέσων μαζικής επικοινωνίας, γεγονός που καθιστά δύσκολο τον εντοπισμό και την επαλήθευση των τελικών ιδιοκτητών ή των περιπτώσεων διασταυρούμενης ιδιοκτησίας στους τομείς αυτούς. Για τους λόγους αυτούς, το MPM εκτιμά ότι η διαφάνεια όσον αφορά το ιδιοκτησιακό καθεστώς των μέσων μαζικής επικοινωνίας διατρέχει υψηλό κίνδυνο (81 %). Ο παράγοντας αυτός, σε συνδυασμό με άλλους —όπως η σημαντική συγκέντρωση της αγοράς των ειδησεογραφικών μέσων και το γεγονός ότι δεν υπάρχει πλαίσιο που να ρυθμίζει την αγορά των επιγραμμικών μέσων— είχε ως αποτέλεσμα να επιδεινωθεί ο δείκτης του MPM που εκτιμά τον κίνδυνο για την πολυφωνία στην αγορά και ο εν λόγω κίνδυνος, ο οποίος το 2017 εκτιμήθηκε ως χαμηλός-μέτριος (34 %), να εκτιμηθεί το 2020 ως υψηλός (74 %). Ωστόσο, το MPM επισημαίνει ότι στον τομέα της τηλεόρασης υπάρχει σημαντική πολυφωνία, δεδομένου ότι οι τέσσερις από τους επτά εμπορικούς τηλεοπτικούς σταθμούς και ο δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός επιτυγχάνουν σχεδόν ίσα μερίδια τηλεθέασης.

Υπάρχουν μηχανισμοί για τη διασφάλιση της πολιτικής ανεξαρτησίας και για την πρόληψη συγκρούσεων συμφερόντων. Όσον αφορά την πολιτική ανεξαρτησία, τα ποσοτικά όρια και οι περιορισμοί σε σχέση με το ιδιοκτησιακό καθεστώς που προβλέπονται στον νόμο περί του ασυμβίβαστου προς την άσκηση των καθηκόντων ορισμένων αξιωματούχων 55 επιβάλλονται αποτελεσματικά από τις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές, με αποτέλεσμα να προάγεται η πολυφωνία. Ωστόσο, το MPM επισημαίνει ότι εταιρικές πιέσεις φαίνεται να προωθούν κλίμα αυτολογοκρισίας μεταξύ των μελών του συντακτικού προσωπικού. Επί του παρόντος, δεν υπάρχει πλαίσιο που να ρυθμίζει την κατανομή της κρατικής διαφήμισης, αν και το MPM επισημαίνει ότι το σύστημα φαίνεται να λειτουργεί δίκαια στην πράξη. Οι αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι έως το τέλος του 2020 αναμένεται να τεθεί σε ισχύ ένας νέος μηχανισμός για τη δίκαιη κατανομή της διαφήμισης των προεκλογικών εκστρατειών.

Οι απειλές για την ασφάλεια των δημοσιογράφων είναι πολύ σπάνιες. Το 2019 η πλατφόρμα του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων δεν δημοσίευσε προειδοποιήσεις σχετικά με την Κύπρο. Μία προειδοποίηση δημοσιεύτηκε το 2020 σχετικά με μια αυτοσχέδια βόμβα σωλήνα, η οποία εξερράγη στην είσοδο των γραφείων του ειδησεογραφικού οργανισμού MC Digital Media (που φιλοξενεί τον τοπικό ειδησεογραφικό ιστότοπο Cyprustimes.com και άλλους ιστότοπους με περιεχόμενο από τους χώρους του αθλητισμού, της οικονομίας και των θεαμάτων) στις 4 Μαρτίου 2020, προκαλώντας εκτεταμένες ζημίες στο κτίριο. Η κυβέρνηση καταδίκασε ταχύτατα την επίθεση και δήλωσε ότι το κράτος θα λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για τον εντοπισμό των δραστών 56 .

IV.Άλλα θεσμικά θέματα σχετικά με το σύστημα ελέγχων και ισορροπιών (μηχανισμός θεσμικών αντιβάρων)

Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι προεδρική αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Ο πρόεδρος της Κύπρου είναι τόσο αρχηγός του κράτους όσο και αρχηγός της κυβέρνησης. Η Βουλή των Αντιπροσώπων είναι το κοινοβούλιο της χώρας και διαθέτει τη νομοθετική εξουσία. Τόσο οι βουλευτές όσο και οι υπουργοί έχουν το δικαίωμα νομοθετικής πρωτοβουλίας. Το Ανώτατο Δικαστήριο είναι αρμόδιο για τον έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων 57 . Υπάρχουν διάφορες εθνικές ανεξάρτητες αρχές, οργανώσεις και φορείς με σκοπό την προστασία και τη διαφύλαξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Συνεχίζονται οι προσπάθειες για τη βελτίωση της διαδικασίας διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά την εκπόνηση της νομοθεσίας. Στο πλαίσιο του έργου για τη βελτίωση της νομοθεσίας 58 και των σχετικών εγκυκλίων του Υπουργείου Οικονομικών και της Νομικής Υπηρεσίας, υπάρχει υποχρέωση διεξαγωγής δημόσιας διαβούλευσης με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη προτού υποβληθεί κυβερνητικό νομοσχέδιο. Κάθε νομοσχέδιο που υποβάλλεται στο Υπουργικό Συμβούλιο για έγκριση και, κατόπιν, στη Βουλή των Αντιπροσώπων για ψήφιση συνοδεύεται από πλήρως συμπληρωμένο ερωτηματολόγιο, το οποίο εξηγεί όλες τις πτυχές του προτεινόμενου νομοθετήματος και τη διαβούλευση που πραγματοποιήθηκε 59 . Υπάρχουν ορισμένες προκλήσεις σχετικά με το πλαίσιο για την εκτίμηση των κανονιστικών επιπτώσεων όσον αφορά τόσο τους πρωτογενείς (τυπικούς) νόμους όσο και τους δευτερογενείς κανονισμούς, το οποίο θέσπισε η Κύπρος το 2017. Οι προκλήσεις αυτές θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με τη διεύρυνση του φάσματος των παραγόντων κόστους και οφέλους που εξετάζονται και με τη δημιουργία ενός εποπτικού οργάνου για τον έλεγχο της ποιότητας των εκτιμήσεων επιπτώσεων 60 .

Η κυβέρνηση έχει εξουσιοδοτηθεί να θεσπίσει μέτρα για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19. Δεν έχει κηρυχθεί κατάσταση έκτακτης ανάγκης κατά τα προβλεπόμενα στο Σύνταγμα 61 , αλλά η κυβέρνηση έχει στηριχθεί στον νόμο περί λοιμοκάθαρσης, ο οποίος εξουσιοδοτεί το Υπουργικό Συμβούλιο, τον υπουργό Υγείας και άλλους υπουργούς να εκδίδουν διατάγματα για την αντιμετώπιση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης 62 .

Νομοσχέδιο προβλέπει τη δημιουργία Συνταγματικού Δικαστηρίου το οποίο θα αναλάβει τον έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων από το Ανώτατο Δικαστήριο. Το Ανώτατο Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί της συμβατότητας νόμου με το Σύνταγμα και να επιλύει οποιαδήποτε σύγκρουση αρμοδιοτήτων μεταξύ οργάνων ή αρχών της Δημοκρατίας. Το Ανώτατο Δικαστήριο αποφαίνεται επίσης για τη συνταγματικότητα νόμων που έχουν ψηφιστεί από τη Βουλή των Αντιπροσώπων κατόπιν προσφυγής του προέδρου της Δημοκρατίας. Σύμφωνα με το Σύνταγμα, κάθε διάδικος μπορεί να εγείρει ζήτημα αντισυνταγματικότητας οποιουδήποτε νόμου ή απόφασης που είναι ουσιώδης για τη διάγνωση της υπόθεσης που εκκρεμεί ενώπιον του δικαστηρίου. Στην περίπτωση αυτή, το δικαστήριο ενώπιον του οποίου εγείρεται το ζήτημα αναστέλλει τη διαδικασία έως ότου αποφανθεί επί του ζητήματος το Ανώτατο Δικαστήριο.

Μια σχεδιαζόμενη μεταρρύθμιση αποσκοπεί στη βελτίωση της εφαρμογής των δικαστικών αποφάσεων από τη δημόσια διοίκηση. Σύμφωνα με το Σύνταγμα, το Διοικητικό Δικαστήριο και το Ανώτατο Δικαστήριο έχουν την εξουσία να εξετάζουν κατά πόσον υπήρξε συμμόρφωση με τις αποφάσεις τους και, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, να επιβάλλουν κυρώσεις κατά τα οριζόμενα από νόμο. Ωστόσο, η αναγκαία συναφώς νομική βάση δεν έχει ακόμη θεσπιστεί. Νομοσχέδιο που προβλέπει κυρώσεις για την περίπτωση που όργανο, αρχή ή πρόσωπο παραβιάζει την υποχρέωσή του συμμόρφωσης με δικαστική απόφαση εκκρεμεί ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Ο Επίτροπος Διοικήσεως, ο οποίος συμβάλλει στην προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, αντιμετώπισε ορισμένες προκλήσεις. Ο Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Ombudsman – Διαμεσολαβητής) είναι ο εθνικός οργανισμός για τα ανθρώπινα δικαιώματα και είναι διαπιστευμένος με διαπίστευση «Β΄ τάξης» της GANHRI 63 από το 2015. Στην έκθεση διαπίστευσής της, η υποεπιτροπή της GANHRI για τη διαπίστευση διατύπωσε συστάσεις σχετικά με τον διορισμό του Διαμεσολαβητή, την κατανομή των πόρων και τη διαχείριση του προϋπολογισμού 64 . Η διοικητική ικανότητα του Διαμεσολαβητή ενισχύθηκε πρόσφατα και ζητήθηκε επιπλέον προσωπικό για το 2020 65 . Ωστόσο, ο Επίτροπος Διοικήσεως αντιμετώπισε προκλήσεις στο πλαίσιο απόπειρας του γενικού ελεγκτή να διερευνήσει τον τρόπο με τον οποίο ασκεί τις εξουσίες του, απόπειρα την οποία ο Επίτροπος θεώρησε ως παρέμβαση στην ανεξαρτησία του. Η θέση αυτή υποστηρίχθηκε από το Διεθνές Ινστιτούτο Διαμεσολαβητών (International Ombudsman Institute – ΙΟΙ) 66 και, στη συνέχεια, ο γενικός εισαγγελέας διέκοψε τη διαδικασία. Οι προτάσεις ή συστάσεις του Επιτρόπου δεν είναι δεσμευτικές. Έχει τη δυνατότητα να διαβουλεύεται με την εκάστοτε οικεία αρχή, σε μια προσπάθεια να βρεθεί τρόπος να αποδεχθεί η αρχή τις θέσεις του Επιτρόπου και να συμμορφωθεί μ’ αυτές σε πρακτικό επίπεδο 67 .

Ο χώρος της κοινωνίας των πολιτών στην Κύπρο θεωρείται ανοικτός 68 . Το 2013 ιδρύθηκε το Γραφείο του Επιτρόπου Εθελοντισμού και ΜΚΟ. Στόχος του είναι η ενθάρρυνση της ενεργού συμμετοχής των πολιτών στα κοινά σε τοπικό επίπεδο και η προώθηση του ρόλου της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών σε όλα τα επίπεδα για τους σκοπούς της διαμόρφωσης κρατικών πολιτικών. Επιπλέον, το Υπουργικό Συμβούλιο της Κυπριακής Δημοκρατίας ενέκρινε τρία πολιτικά έγγραφα που εκπόνησε ο Επίτροπος, τα έγγραφα «Χάρτα της Ενεργού Πολιτότητας και του Ενεργού Πολίτη», «Η Οργανωμένη Κοινωνία των Πολιτών στην Κύπρο» και «Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών». Τα Σπίτια του Εθελοντή παρέχουν δωρεάν γραφεία σε ΜΚΟ. Ωστόσο, η εγγραφή σε μητρώο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών φαίνεται να εγείρει ορισμένες ανησυχίες. Μολονότι ένας νέος νόμος που θεσπίστηκε το 2017 69 αποσαφήνισε τους κανόνες της διαδικασίας εγγραφής και έγινε, σε γενικές γραμμές, δεκτός με ικανοποίηση από τα ενδιαφερόμενα μέρη 70 , η απαίτηση να έχουν οι εν λόγω οργανώσεις τουλάχιστον 20 ιδρυτικά μέλη εξακολουθεί να θεωρείται ιδιαίτερα επαχθής 71 .

Παράρτημα I: Κατάλογος των πηγών με αλφαβητική σειρά*

* Ο κατάλογος των σχολίων που ελήφθησαν στο πλαίσιο της διαβούλευσης για την έκθεση σχετικά με το κράτος δικαίου του 2020 διατίθεται στον ιστότοπο (ιστότοπος της Επιτροπής).

Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας (2019), Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 482: Στάση των επιχειρήσεων απέναντι στη διαφθορά στην ΕΕ.

Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας (2020), Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 502: Διαφθορά.

Γενική Διεύθυνση Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, Συντονισμού και Ανάπτυξης — Εθνικό μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα της Κύπρου για τη στρατηγική «Ευρώπη 2020».

Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα (2020), Παγκόσμιος δείκτης ελευθερίας του Τύπου.

Διεθνής Διαφάνεια (2019), Δείκτης αντίληψης της διαφθοράς.

Εικονική επίσκεψη στην Κύπρο στο πλαίσιο της έκθεσης του 2020 για το κράτος δικαίου.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2018), Functional review of the courts system of Cyprus: (Λειτουργική επανεξέταση του δικαστικού συστήματος της Κύπρου:) http://www.supremecourt.gov.cy/judicial/sc.nsf/All/4F4B016078A6DA93C22583BD003D9CDB?OpenDocument .

Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2019), Creation of Objective Criteria for the recruitment and promotion of Judges (Δημιουργία αντικειμενικών κριτηρίων για την πρόσληψη και την προαγωγή των δικαστών στην Κύπρο).

Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2019, 2020), Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2020), Έκθεση χώρας — Κύπρος [SWD(2020) 512 final].

Ευρωπαϊκό Δίκτυο Δικαστικών Συμβουλίων (European Network of Councils for the Judiciary — ENCJ) / Συμβούλιο των Δικηγορικών Συλλόγων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Council of Bars and Law Societies of Europe — CCBE), Έρευνα μεταξύ δικηγόρων σχετικά με την ανεξαρτησία των δικαστών, 2018-2019 — Independence and Accountability of the Judiciary (Ανεξαρτησία και λογοδοσία της δικαιοσύνης).

Ευρωπαϊκό Δίκτυο των Εθνικών Οργανισμών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (2020), Συμβολή του Ευρωπαϊκού Δικτύου των Εθνικών Οργανισμών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στο πλαίσιο της διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2020.

Ιστότοπος της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας της Κύπρου: http://www.cmcc.org.cy/about_us.html .

Κυπριακή Δημοκρατία (2020), απάντηση των αρχών της Κυπριακής Δημοκρατίας σχετικά με την προειδοποίηση με τίτλο «pipe bomb attack on Cyprus MC Digital News Media Agency Offices» (Βομβιστική επίθεση στα γραφεία του ειδησεογραφικού ομίλου MC Digital News στην Κύπρο).

Κυπριακή κυβέρνηση (2020), Πληροφορίες που έδωσε η Κύπρος για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2020.

Κώδικας δημοσιογραφικής δεοντολογίας: www.cmcc.org.cy/code_practice.html .

ΟΟΣΑ (2019), Indicators of Regulatory Policy and Governance – Cyprus (Δείκτες ρυθμιστικής πολιτικής και διακυβέρνησης – Κύπρος): http://www.oecd.org/gov/regulatory-policy/indicators-of-regulatory-policy-and-governance-2019-cyprus.pdf  

Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (2020), Συμβολή του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στο πλαίσιο της διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2020.

Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της Κύπρου του 2020 και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα σταθερότητας της Κύπρου του 2020.

Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2020), 2020 Media pluralism monitor [Κέντρο για την πολυφωνία και την ελευθερία των μέσων μαζικής επικοινωνίας (2020), Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα επικοινωνίας 2020]. https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2020 .

CEPEJ (2018), Study on the functioning of judicial systems in the EU Member States [CEPEJ (2018), Μελέτη σχετικά με τη λειτουργία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης στα κράτη μέλη της ΕΕ].

CIVICUS, Monitor tracking civic space: Cyprus (CIVICUS, Παρατηρητήριο του χώρου δράσης της κοινωνίας των πολιτών: Κύπρος). https://monitor.civicus.org/country/cyprus/ .

European Centre for Non-Profit Law, A more progressive NGO Law adopted in Cyprus (Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Δίκαιο των Μη Κερδοσκοπικών Οργανώσεων, Ένας προοδευτικότερος νόμος για τις ΜΚΟ θεσπίστηκε στην Κύπρο).  https://ecnl.org/republic-cyprus-adopted-progressive-ngo-law/ .

GRECO (Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς) (2016), Fourth Evaluation Round – Evaluation Report on Cyprus on corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutors (Τέταρτος γύρος αξιολογήσεων — Έκθεση αξιολόγησης της Κύπρου σχετικά με την πρόληψη της διαφθοράς όσον αφορά τους βουλευτές, τους δικαστές και τους εισαγγελείς).

GRECO (Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς) (2018), Fourth Evaluation Round – Compliance Report on Cyprus on corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutors (Τέταρτος γύρος αξιολογήσεων — Έκθεση συμμόρφωσης για την Κύπρο σχετικά με την πρόληψη της διαφθοράς όσον αφορά τους βουλευτές, τους δικαστές και τους εισαγγελείς).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II: Επίσκεψη στην Κύπρο

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής πραγματοποίησαν, τον Ιούνιο του 2020, εικονικές συναντήσεις με τους εξής φορείς:

·Ανώτατο Δικαστήριο

·Αρχή Ραδιοτηλεόρασης

·Αστυνομία Κύπρου

·Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα

·Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών

·Υπουργείο Δικαιοσύνης

·Υπουργείο Εσωτερικών

* Η Επιτροπή συναντήθηκε επίσης με τους ακόλουθους οργανισμούς στο πλαίσιο σειράς οριζόντιων συνεδριάσεων:

·Δημοσιογράφοι χωρίς Σύνορα

·Διάσκεψη των Ευρωπαϊκών Εκκλησιών

·Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου

·Διεθνής Αμνηστία

·Διεθνής Διαφάνεια ΕΕ

·Διεθνής Επιτροπή Νομικών

·Διεθνής Ομοσπονδία για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

·Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Δίκαιο των Μη Κερδοσκοπικών Οργανώσεων

·Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελευθερίας του Τύπου και των Μέσων Ενημέρωσης

·Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτών

·Πλατφόρμα Διά Βίου Μάθησης

·Civil Liberties Union for Europe

·Civil Society Europe

·EuroCommerce

·Free Press Unlimited

·Front Line Defenders

·ILGA-Europe

·Open Society Justice Initiative / Open Society European Policy Institute

(1)    Για περιγραφή της δομής των δικαστηρίων, βλ. την ετήσια μελέτη για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή που εκπονήθηκε από την CEPEJ (επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης για την αξιολόγηση της αποδοτικότητας της δικαιοσύνης).
(2)    Το Κακουργιοδικείο έχει απεριόριστη δικαιοδοσία να εκδικάζει πρωτόδικα οποιαδήποτε ποινική υπόθεση.
(3)    Νόμος 131(I)/2015 περί της Ίδρυσης και Λειτουργίας Διοικητικού Δικαστηρίου.
(4)    Νόμος 73(I)/2018 περί της Ίδρυσης και Λειτουργίας Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας.
(5)    Το Ανώτατο Δικαστήριο ενεργεί ως δευτεροβάθμιο δικαιοδοτικό όργανο. Ενεργεί επίσης ως συνταγματικό δικαστήριο.
(6)    Το άρθρο 157 παράγραφος 2 του Συντάγματος της Κύπρου ορίζει ότι ο διορισμός, η προαγωγή, η μετάθεση, ο τερματισμός της υπηρεσίας και η απόλυση των δικαστών, καθώς και η πειθαρχική εξουσία επί αυτών, υπάγονται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου. Η εν λόγω συνταγματική διάταξη αναπτύσσεται περαιτέρω στο άρθρο 10 του νόμου 33/64 περί Απονομής της Δικαιοσύνης.
(7)    Οι δύο λειτουργίες είναι διαχωρισμένες και οι δύο υπηρεσίες λειτουργούν με δύο διαφορετικό προσωπικό.
(8)    Σύνταγμα της Κύπρου, άρθρο 112.
(9)    Η Βουλή των Αντιπροσώπων είναι το κοινοβούλιο της Κυπριακής Δημοκρατίας.
(10)    Νομοσχέδιο για την 11η αναθεώρηση του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας.
(11)    Νομοσχέδιο για την αναθεώρηση της νομοθεσίας που αφορά την απονομή της δικαιοσύνης, σ. 1215.
(12)    Διαγράμματα 44 και 46, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2020. Το επίπεδο της εκλαμβανόμενης ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης κατανέμεται σε επιμέρους κατηγορίες ως εξής: πολύ χαμηλή (κάτω από το 30 % όσων απάντησαν θεωρούν ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης είναι αρκετά καλή και πολύ καλή)· χαμηλή (μεταξύ 30-39 %), μέτρια (μεταξύ 40-59 %), υψηλή (μεταξύ 60-75 %), πολύ υψηλή (άνω του 75 %). Περαιτέρω, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που διενεργήθηκε σε 19 κράτη μέλη της ΕΕ, η αντίληψη των δικηγόρων στην Κύπρο περί της ανεξαρτησίας των δικαστών δείχνει πολύ χαμηλή πίστη (5,5 βαθμοί στους 10). Έρευνα των ENCJ/CCBE μεταξύ δικηγόρων σχετικά με την ανεξαρτησία των δικαστών, 2018-2019 — Independence and Accountability of the Judiciary (Ανεξαρτησία και λογοδοσία της δικαιοσύνης) (διάγραμμα 7).
(13)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2019), Cyprus: Creation of Objective Criteria for the recruitment and promotion of Judges (Δημιουργία αντικειμενικών κριτηρίων για την πρόσληψη και την προαγωγή των δικαστών).
(14)    Το Ανώτατο Δικαστήριο δημοσίευσε πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων την 1η Νοεμβρίου 2019 βάσει των νέων κριτηρίων.
(15)    Το άρθρο 45 του Συντάγματος της Κύπρου προβλέπει ως επιπλέον στοιχείο όσον αφορά την ανεξαρτησία του γενικού εισαγγελέα το γεγονός ότι ο πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να διωχθεί για αδίκημα ατιμωτικό ή ηθικής αισχρότητας βάσει κατηγορίας που εισάγεται από τον γενικό εισαγγελέα.
(16)      Άρθρο 112 του Συντάγματος. Ο γενικός εισαγγελέας έχει την εξουσία, κατά την κρίση του προς το δημόσιο συμφέρον, να κινεί, διεξάγει, αναλαμβάνει και συνεχίζει ή διακόπτει οποιαδήποτε διαδικασία για αδίκημα.
(17)    Η Νομική Υπηρεσία της Δημοκρατίας είναι αρμόδια για την παροχή νομικών γνωμοδοτήσεων και συμβουλών στα υπουργεία για τα νομικά ζητήματα που ανακύπτουν. Είναι επίσης αρμόδια για τον νομικό έλεγχο των κυβερνητικών νομοσχεδίων, πριν εισαχθούν στη Βουλή των Αντιπροσώπων για συζήτηση και ψήφιση. Επιπλέον, η Νομική Υπηρεσία εκπροσωπεί τη Δημοκρατία ενώπιον των δικαστηρίων σε όλες τις διοικητικές και αστικές διαφορές στις οποίες η Δημοκρατία είναι διάδικος.
(18)    GRECO (Group of States against Corruption — Ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς), Fourth Evaluation Round – Evaluation report (Τέταρτος γύρος αξιολογήσεων — Έκθεση αξιολόγησης), σ. 39, και 2018 Compliance Report (Έκθεση συμμόρφωσης του 2018), σ. 11. [GrecoRC4(2018)9].
(19)    Πληροφορίες που έδωσε η Κύπρος για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2020.
(20)    Επισημαίνεται επίσης ότι τα τηρούμενα στατιστικά στοιχεία για το δικαστικό σύστημα δεν επιτρέπουν την παροχή στοιχείων σχετικά με τον χρόνο εκδίκασης των αστικών και εμπορικών υποθέσεων αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας στον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης.
(21)    Διάγραμμα 27, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για τα έτη 2019 και 2020.
(22)    Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της Κύπρου του 2020 και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα σταθερότητας της Κύπρου του 2020.
(23)    Πληροφορίες που έδωσε η Κύπρος για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2020.
(24)    Νόμος περί της Ίδρυσης και Λειτουργίας Σχολής Δικαστών: Ν. 101(Ι)/2020.
(25)    Νόμος που τροποποιεί τους περί δικαστηρίων νόμους: Ν. 102(Ι)/2020.
(26)    Διαγράμματα 5, 9, 10 και 12, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2020.
(27)    Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της Κύπρου του 2020 και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα σταθερότητας της Κύπρου του 2020.
(28)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2018), Functional review of the courts system of Cyprus (Λειτουργική επανεξέταση του δικαστικού συστήματος της Κύπρου).
(29)    Πληροφορίες που έδωσε η Κύπρος για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2020.
(30)    Ο πρόεδρος του Ανώτατου Δικαστηρίου (ως πρόεδρος) και δύο δικαστές του Ανώτατου Δικαστηρίου, ο πρόεδρος της Ένωσης Δικαστών, ο διευθυντής Μεταρρύθμισης και Επιμόρφωσης, η Αρχιπρωτοκολλητής, εκπρόσωποι του Υπουργείου Οικονομικών και του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, και ο πρόεδρος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου.
(31)    Βλ. προηγούμενη υποσημείωση.
(32)    Νόμος 73(I)/2018 περί της Ίδρυσης και Λειτουργίας Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας.
(33)    Πληροφορίες που έδωσε η Κύπρος για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2020.
(34)    Βλ. προηγούμενη υποσημείωση.
(35)    Διεθνής Διαφάνεια (2019), Δείκτης αντίληψης της διαφθοράς.
(36)    Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 502 (2020).
(37)    Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 482 (2019).
(38)    GRECO, Τρίτος γύρος αξιολογήσεων.
(39)    Η εθνική στρατηγική κατά της διαφθοράς εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο τον Νοέμβριο του 2017.
(40)      Το νομοσχέδιο υποβλήθηκε προς έγκριση στη Βουλή τον Μάρτιο του 2019.
(41)    Το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως διαχειρίζεται ετήσιο εθνικό προϋπολογισμό ύψους περίπου 200 000 EUR για την εφαρμογή του εθνικού οριζόντιου σχεδίου κατά της διαφθοράς, επιπλέον του έργου που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αξίας 300 000 EUR.
(42)    Πληροφορίες που έδωσε η Κύπρος για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2020· οι πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη χώρα.
(43)    Γενική Διεύθυνση Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, Συντονισμού και Ανάπτυξης — Εθνικό μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα της Κύπρου για τη στρατηγική «Ευρώπη 2020».
(44)    Βλ. προηγούμενη υποσημείωση.
(45)    Σε περίπτωση που αξιωματούχος ή δημόσια εκτεθειμένο πρόσωπο που υπάγεται στον νόμο 50(I)/2004, όπως έχει τροποποιηθεί, δεν υποβάλει τη δήλωση περιουσιακών στοιχείων, το συμβούλιο τού επιβάλλει πρόστιμο ύψους έως 5 000 EUR και έως 100 EUR για κάθε ημέρα συνέχισης της μη συμμόρφωσης.
(46)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Έκθεση χώρας — Κύπρος 2020 [SWD(2020) 512 final].
(47)    Άρθρο 8 του νόμου περί Τύπου.
(48)    Νόμος περί ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών οργανισμών.
(49)    Μεταξύ του 2019 και του 2020 η Κύπρος κέρδισε μία θέση στον παγκόσμιο δείκτη ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα και πλέον βρίσκεται στην 27η θέση παγκοσμίως: https://rsf.org/en/ranking.
(50)    Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα επικοινωνίας 2020 — Έκθεση για την Κύπρο, σ. 10.
(51)    Ιστότοπος της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας: http://www.cmcc.org.cy/about_us.html.
(52)      Κώδικας δημοσιογραφικής δεοντολογίας: www.cmcc.org.cy/code_practice.html.
(53)    Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα επικοινωνίας 2020 — Έκθεση για την Κύπρο, σ. 17.
(54)    Άρθρα 16, 18, 19, 20 και 23.
(55)    Νόμος 12(Ι) του 2014 που τροποποιεί τον νόμο 7(I) του 2008 περί του ασυμβίβαστου προς την άσκηση των καθηκόντων ορισμένων αξιωματούχων της Δημοκρατίας, ορισμένων επαγγελματικών και άλλων συναφών δραστηριοτήτων τους.
(56)    Κυπριακή Δημοκρατία (2020), απάντηση των αρχών της Κυπριακής Δημοκρατίας σχετικά με την προειδοποίηση με τίτλο «pipe bomb attack on Cyprus MC Digital News Media Agency Offices» (Βομβιστική επίθεση στα γραφεία του ειδησεογραφικού ομίλου MC Digital News στην Κύπρο). https://rm.coe.int/cyprus-reply-en-pipe-bomb-attack-on-mc-digital-media-agency-offices-12/16809ce95e.
(57)    Σχεδιάζεται η δημιουργία Συνταγματικού Δικαστηρίου το οποίο θα αναλάβει τον έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων από το Ανώτατο Δικαστήριο (βλ. τμήμα Ι). Πληροφορίες που έδωσε η Κύπρος για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2020.
(58)    ΟΟΣΑ (2019) , Indicators of Regulatory Policy and Governance – Cyprus (Δείκτες ρυθμιστικής πολιτικής και διακυβέρνησης – Κύπρος). 
(59)    Πληροφορίες που έδωσε η Κύπρος για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2020.
(60)    ΟΟΣΑ (2019) , Indicators of Regulatory Policy and Governance – Cyprus (Δείκτες ρυθμιστικής πολιτικής και διακυβέρνησης – Κύπρος).
(61)    Δήλωση του προέδρου της Δημοκρατίας μετά την έκτακτη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου, 15 Μαρτίου 2020. «Κατάσταση εκτάκτου ανάγκης» κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 183 του Συντάγματος δεν κηρύχθηκε. Η «κατάσταση εκτάκτου ανάγκης» που προβλέπεται από το Σύνταγμα προκηρύσσεται από το Υπουργικό Συμβούλιο (υπό την προεδρία του προέδρου της Δημοκρατίας) και η σχετική προκήρυξη υποβάλλεται στη Βουλή των Αντιπροσώπων, η οποία μπορεί να την εγκρίνει ή να την απορρίψει.
(62)    Τα διατάγματα αυτά παραμένουν σε ισχύ μέχρι την ανάκλησή τους. Οι περιορισμοί άρχισαν να αίρονται στις 21 Μαΐου.
(63)      Της Παγκόσμιας Συμμαχίας των Εθνικών Οργανισμών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (Global Alliance of National Human Rights Institutions — GANHRI).
(64)

     Καθολική περιοδική εξέταση των Ηνωμένων Εθνών (2019) — Η Κύπρος δέχθηκε επτά συστάσεις που ελήφθησαν για τη διασφάλιση της πλήρωσης από τον εθνικό οργανισμό για τα ανθρώπινα δικαιώματα των κριτηρίων των αρχών των Παρισίων.

(65)    Συμβολή του Ευρωπαϊκού Δικτύου των Εθνικών Οργανισμών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2020, σ. 58.
(66)    Το IOI έκρινε ότι η στάση του γενικού ελεγκτή ήταν ασύμβατη με τις αρχές της Επιτροπής της Βενετίας σχετικά με την προστασία και την προώθηση του θεσμού του Διαμεσολαβητή.
(67)    Πληροφορίες που έδωσε η Κύπρος για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2020, σ. 42.
(68)    Αξιολόγηση από τη CIVICUS· οι βαθμολογίες δίνονται σε κλίμακα πέντε κατηγοριών, οι οποίες ορίζονται ως: ανοιχτός, περιορισμένος, εμποδισμένος, κατεσταλμένος και κλειστός.
(69)    Νόμος περί Σωματείων και Ιδρυμάτων και για Άλλα Συναφή Θέματα. Πληροφορίες που έδωσε η Κύπρος για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου του 2020, σ. 47.
(70)      European Centre for Non-Profit Law, A more progressive NGO Law adopted in Cyprus (Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Δίκαιο των Μη Κερδοσκοπικών Οργανώσεων, Ένας προοδευτικότερος νόμος για τις ΜΚΟ θεσπίστηκε στην Κύπρο).
(71)    Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, Standing and operational space of non-governmental organisations (NGOs) in contributing to respecting and promoting fundamental rights in EU Member States, Cyprus 2017 [Καθεστώς και χώρος λειτουργίας των μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ) στην προώθηση του σεβασμού και της προαγωγής των θεμελιωδών δικαιωμάτων στα κράτη μέλη της ΕΕ, Κύπρος 2017], σ. 4.
Top