EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 52020AE4972

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με μια στρατηγική της ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου» [COM(2020) 663 final]

EESC 2020/04972

OJ C 220, 9.6.2021, p. 47–50 (BG, ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, HR, IT, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SL, FI, SV)

9.6.2021   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/47


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με μια στρατηγική της ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου»

[COM(2020) 663 final]

(2021/C 220/05)

Εισηγητής:

ο κ. Udo HEMMERLING

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 27.11.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

9.3.2021

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

252/5/4

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει τον στόχο και τον θεμελιώδη προσανατολισμό της στρατηγικής της ΕΕ για το μεθάνιο προς την περαιτέρω ουσιαστική μείωση των εκπομπών μεθανίου για την προστασία του κλίματος.

1.2.

Η εστίαση στους κύριους τομείς εκπομπών μεθανίου, δηλαδή στους κλάδους της γεωργίας, της ενέργειας και της διαχείρισης αποβλήτων, είναι κατανοητή.

1.3.

Η στρατηγική για το μεθάνιο θα πρέπει να συνδεθεί με τις στρατηγικές για τη βιοοικονομία και την κυκλική οικονομία.

1.4.

Υποστηρίζεται σθεναρά η εστίαση της προσοχής στη βελτίωση της καταγραφής των εκπομπών μεθανίου και σε διεθνείς πρωτοβουλίες υπέρ του μετριασμού τους. Πράγματι, οι εκπομπές μεθανίου προέρχονται συχνά από αποκεντρωμένες, διάσπαρτες πηγές σε όλα τα στάδια των διεθνών αλυσίδων παραγωγής και εφοδιασμού.

Η ΕΟΚΕ προτείνει τις ακόλουθες προσθήκες στη στρατηγική της ΕΕ για το μεθάνιο:

1.5.

Οι ευρέως διάσπαρτες πηγές μεθανίου και η πολύπλοκη καταγραφή των εκπομπών μεθανίου συχνά δυσχεραίνουν την παρακολούθησή τους. Η βελτιωμένη παρακολούθηση θα πρέπει να αναπτυχθεί με συνεπή και συγκρίσιμο τρόπο για σχετικούς τομείς όπως η γεωργία, η ενέργεια, τα απόβλητα και η χημική βιομηχανία.

Η άμεση συμπερίληψη ή τιμολόγηση των διάχυτων εκπομπών μεθανίου σε ένα σύστημα εμπορίας αερίων του θερμοκηπίου είναι πολύ δύσκολη και συχνά αδύνατη. Ωστόσο, όπου είναι δυνατόν, θα πρέπει να επιδιωχθεί η καταγραφή των εκπομπών από σημειακές πηγές με την υιοθέτηση της ίδιας προσέγγισης για όλους τους τομείς εκπομπών.

1.6.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αποτιμήσουν στα σχέδιά τους για την κλιματική αλλαγή την κατάσταση και να καθορίσουν τις δυνατότητες χρήσης του βιοαερίου από στερεά και υδαρή κοπριά, από βιολογικά απόβλητα, λύματα ή χώρους υγειονομικής ταφής αποβλήτων, καθώς και από αέρια ανθρακορυχείων, και να θεσπίσουν μέτρα για την αύξηση της χρήσης του.

1.7.

Ο κλάδος της γεωργίας εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικό δυναμικό μείωσης των εκπομπών μεθανίου, ιδίως μέσω της ζύμωσης της στερεής και υδαρής κοπριάς σε μονάδες παραγωγής βιοαερίου, καθώς και χάρη στην πρόοδο που επιτυγχάνεται στη σίτιση και την εκτροφή των εκτρεφόμενων ζώων αλλά και στη χρήση λιπασμάτων χαμηλών εκπομπών. Οι δυνατότητες αυτές θα πρέπει να προσδιοριστούν περαιτέρω στο πλαίσιο της υλοποίησης της στρατηγικής της ΕΕ για το μεθάνιο.

1.8.

Στον τομέα της διαχείρισης των αποβλήτων, η χωριστή συλλογή και αξιοποίηση των βιολογικών αποβλήτων θα πρέπει σταδιακά να καταστούν ο κανόνας σε ολόκληρη την ΕΕ. Με τον τρόπο αυτό δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την περαιτέρω πρόληψη των εκπομπών μεθανίου στον εν λόγω τομέα.

2.   Επισκόπηση της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το μεθάνιο

2.1.

Το μεθάνιο αντιπροσωπεύει το 10,5 % των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ, οι οποίες, το 2018, ανήλθαν σε 3,76 δισεκατομμύρια τόνους ισοδύναμου CO2. Οι εκπομπές μεθανίου μειώθηκαν κατά σχεδόν 34 % από το 1990.

2.2.

Η στρατηγική για το μεθάνιο εξετάζει τις ανθρωπογενείς εκπομπές μεθανίου, καθώς και τους κύριους τομείς έκλυσης εκπομπών —γεωργία (53 % των εκπομπών μεθανίου στην ΕΕ), απόβλητα (26 % των εκπομπών μεθανίου στην ΕΕ) και ενέργεια (19 % των εκπομπών μεθανίου)— και προτείνει αντίστοιχα μέτρα μετριασμού για καθέναν από αυτούς. Ως εκ τούτου, οι φυσικές εκπομπές μεθανίου, π.χ. αυτές που εκλύονται από άγρια μηρυκαστικά ζώα ή από έλη, δεν αναλύονται στην παρούσα στρατηγική.

2.3.

Η παγκόσμια μείωση των εκπομπών μεθανίου μπορεί να συμβάλει ουσιωδώς στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Η μείωση κατά το ήμισυ των σημερινών παγκόσμιων εκπομπών μεθανίου θα μπορούσε να μειώσει τη μεταβολή της θερμοκρασίας του πλανήτη (ψυκτική επίδραση) κατά 0,18 βαθμούς Κελσίου έως το 2050.

2.4.

Η ΕΕ ευθύνεται για το 5 % των παγκόσμιων εκπομπών μεθανίου. Ωστόσο, εκλύει περισσότερες εκπομπές μεθανίου σε τρίτες χώρες μέσω των εισαγωγών ορυκτού φυσικού αερίου, πετρελαίου και άνθρακα. Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την ανάληψη δράσεων για τη μείωση αυτών των εκπομπών καθ’ όλο το μήκος των διεθνών αλυσίδων εφοδιασμού.

2.5.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να βελτιωθεί σημαντικά η καταμέτρηση και η υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις εκπομπές μεθανίου.

2.6.

Η στρατηγική για το μεθάνιο δεν αναλύει συγκεκριμένα τις τρέχουσες επιστημονικές γνώσεις σχετικά με τις επιπτώσεις του μεθανίου ως βραχύβιο αέριο του θερμοκηπίου (βλέπε σημείο 3).

3.   Το επίπεδο των γνώσεων όσον αφορά τον αντίκτυπο του μεθανίου στο κλίμα και τις επιπτώσεις του στην πολιτική για την κλιματική ουδετερότητα

3.1.

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του μεθανίου (CH4) ως αέριο του θερμοκηπίου είναι ότι έχει σχετικά σύντομο κύκλο ζωής και αποσυντίθεται στην ατμόσφαιρα σε νερό (H2O) και CO2 για χρονικό διάστημα περίπου 12 ετών. Αυτό έχει σημαντικές επιπτώσεις για τον αντίκτυπό του στο κλίμα και για τη σύγκρισή του με το διοξείδιο του άνθρακα (CO2), το οποίο χρησιμοποιείται ως στοιχείο αναφοράς στο κλιματικό ισοζύγιο.

3.2.

Το CO2 βρίσκεται σε σταθερή κατάσταση στην ατμόσφαιρα και, σε αντίθεση με το μεθάνιο, δεν αποσυντίθεται. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το CO2 χαρακτηρίζεται ως μακρόβιο αέριο του θερμοκηπίου (stock gas/αποθηκευτικό αέριο). Ως εκ τούτου, οι εκπομπές CO2 εξακολουθούν να συσσωρεύονται στην ατμόσφαιρα, για παράδειγμα, με την καύση ορυκτών καυσίμων (με αμετάβλητα τα λοιπά δεδομένα), αυξάνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο σταθερά τη συγκέντρωση CO2.

3.3.

Αντιθέτως, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου βραχείας διάρκειας («αέρια ροής»), όπως το μεθάνιο, αντισταθμίζονται από τη διαδικασία της φυσικής τους αποσύνθεσης. Συνεπώς η σύντομη διάρκεια ζωής έχει ως αποτέλεσμα την αντιστάθμιση των εκπομπών χάρη στις απορροφήσεις, οδηγώντας σε σταθερές ατμοσφαιρικές συγκεντρώσεις, εφόσον οι εκπομπές παραμένουν σταθερές.

3.4.

Εκτός από τον σύντομο κύκλο ζωής του μεθανίου, η προέλευσή του είναι επίσης ζωτικής σημασίας για τις κλιματικές επιπτώσεις, καθώς η αποδόμησή του παράγει CO2, το οποίο είναι αέριο του θερμοκηπίου. Το CO2 που προκύπτει από την αποσύνθεση του βιογενούς μεθανίου (π.χ. από την πέψη στα μηρυκαστικά ζώα ή από την καλλιέργεια υγρού ρυζιού) απομακρύνθηκε προηγουμένως από την ατμόσφαιρα με τη φωτοσύνθεση, μέσω της ανάπτυξης των φυτών και, ως εκ τούτου, βρίσκεται ουσιαστικά μέσα σε ένα κύκλωμα, το οποίο δεν μεταβάλλει τη συγκέντρωση του CO2 στην ατμόσφαιρα.

3.5.

Αντιθέτως, η αποσύνθεση μεθανίου ορυκτής προέλευσης (π.χ. από την εξόρυξη ορυκτού φυσικού αερίου, πετρελαίου ή άνθρακα) σε CO2 και νερό αποτελεί πρόσθετη πηγή CO2 για την ατμόσφαιρα και, επομένως, αυξάνει τη συγκέντρωση CO2 σε αυτήν.

3.6.

Αυτά τα χαρακτηριστικά του μεθανίου έχουν μια σειρά συνεπειών στις κλιματικές επιδράσεις και στη διαμόρφωση της πολιτικής για το κλίμα. Αυτό ισχύει πρωτίστως για τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας. Η έκλυση σταθερών επιπέδων εκπομπών (βιογενούς) μεθανίου ως βραχύβιο θερμοκηπιακό αέριο οδηγεί μεσοπρόθεσμα σε σταθερές συγκεντρώσεις μεθανίου στην ατμόσφαιρα, με αποτέλεσμα σταθερή κατακράτηση ακτινοβολίας στο κλιματικό σύστημα και, κατά συνέπεια, σταθερή επίδραση στη θερμοκρασία. Εάν μειωθούν οι εκπομπές μεθανίου, η συγκέντρωση στην ατμόσφαιρα συρρικνώνεται, με αποτέλεσμα τη μείωση της κατακράτησης ακτινοβολίας και, ως εκ τούτου, τη μείωση της θερμοκρασίας (ψυκτικό αποτέλεσμα).

3.7.

Από την άλλη πλευρά, τα σταθερά επίπεδα εκπομπών CO2 συνεπάγονται αύξηση της συγκέντρωσης CO2 στην ατμόσφαιρα για όσο χρονικό διάστημα εκλύεται CO2 από την πηγή. Ακόμη και αφού διακοπεί η έκλυση εκπομπών CO2, η συγκέντρωση CO2 που έχει προκύψει παραμένει στην ατμόσφαιρα, με αποτέλεσμα τη συνέχιση της κατακράτησης ακτινοβολίας και τη διαρκή υπερθέρμανση.

3.8.

Ως εκ τούτου, προκειμένου να επιτευχθεί ένα κλιματικά ουδέτερο αποτέλεσμα, απαιτούνται διαφορετικές προσεγγίσεις για τα βραχύβια και τα μακρόβια αέρια του θερμοκηπίου. Προκειμένου να αποκαθίσταται η μόνιμη αύξηση της θερμοκρασίας που προκαλείται λόγω της διαρκούς κατακράτησης ακτινοβολίας, ως συνέπεια της έκλυσης εκπομπών CO2, στα θερμοκρασιακά επίπεδα προ των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, είναι αναγκαία η δραστική μείωση των συγκεντρώσεων CO2 στην ατμόσφαιρα μέσω καταβοθρών διοξειδίου του άνθρακα. Επιπλέον, προκειμένου η θερμοκρασία να διατηρείται σε σταθερά επίπεδα, σε περίπτωση συνεχούς έκλυσης (αναπόφευκτων) εκπομπών CO2, πρέπει να αφαιρείται συνεχώς από την ατμόσφαιρα η ίδια ποσότητα CO2 με εκείνη που εκλύεται σε αυτήν (καθαρές μηδενικές εκπομπές). Η πρακτική αυτή αντικατοπτρίζεται στον στόχο του μηδενικού ισοζυγίου εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Ωστόσο, ενώ τα κλιματικά ουδέτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται ήδη στην περίπτωση των (βιογενών) πηγών μεθανίου, με την έκλυση σταθερών εκπομπών, η αντιστάθμιση των εκπομπών μεθανίου που μετατρέπονται σε ισοδύναμες εκπομπές CO2 μέσω της απορρόφησης των αερίων του θερμοκηπίου από την ατμόσφαιρα μπορεί να έχει ψυκτική επίδραση.

3.9.

Επομένως, οι καθαρές μηδενικές εκπομπές, εκφρασμένες σε ισοδύναμο CO2, δεν συνιστούν την ενδεδειγμένη πολιτική προσέγγιση για το μεθάνιο ως βραχύβιο θερμοκηπιακό αέριο. Για παράδειγμα, ο νόμος της Νέας Ζηλανδίας για μηδενικές εκπομπές άνθρακα (Zero Carbon Act) περιλαμβάνει ξεχωριστή αξιολόγηση των εκπομπών μεθανίου. Ο κλιματικός αντίκτυπος των βραχύβιων αερίων του θερμοκηπίου θα πρέπει να αντικατοπτρίζεται στους ισολογισμούς των αερίων του θερμοκηπίου με καταλληλότερες μεθόδους μέτρησης των εκπομπών. (Πρβλ. τις σχετικές εργασίες του πανεπιστημίου της Οξφόρδης: https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ab6d7e).

4.   Μείωση των εκπομπών μεθανίου — Πρόσθετες συμπληρωματικές παρατηρήσεις

4.1.

Οι αλλαγές στη συμπεριφορά των καταναλωτών μπορούν να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Αυτό ισχύει και για τη διατροφή —συγκεκριμένα, η σύσταση για μείωση της κατανάλωσης ζωικών προϊόντων. Ωστόσο, στην κλιματική πολιτική, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι, σε μια ανοικτή κοινωνία, εν προκειμένω, πρόκειται για εθελοντικές αλλαγές στον τρόπο ζωής των ανθρώπων.

4.2.

Στον γεωργικό τομέα, εκτός από τους τρόπους μείωσης των εκπομπών μεθανίου που παράγονται από την κτηνοτροφία, θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη η σύνδεσή τους με τις χρήσης της γης. Ειδικότερα, τα μηρυκαστικά ζώα αποτελούν τον θεμελιώδη παράγοντα για τη χρήση και τη διατήρηση των βοσκοτόπων. Με τη σειρά της, η διατήρησή των βοσκοτόπων είναι πολύ σημαντική για την πολιτική υπέρ του κλίματος, καθότι ο χούμος που περιέχεται στο έδαφός τους δεσμεύει το διοξείδιο του άνθρακα.

4.3.

Στην περίπτωση των αερίων μεθανίου που εκπέμπονται από χώρους υγειονομικής ταφής, από σταθμούς επεξεργασίας υγρών αποβλήτων ή από εγκαταλελειμμένα ανθρακωρυχεία, ορισμένες χώρες της ΕΕ δεν διαθέτουν ακόμη ολοκληρωμένες υποδομές για την ενεργειακή ανάκτηση και χρήση.

4.4.

Όσον αφορά τη συλλογή αποβλήτων, πολλά κράτη μέλη δεν διαθέτουν ακόμη ολοκληρωμένα συστήματα για τη χωριστή συλλογή και την επαναχρησιμοποίηση των βιογενών αποβλήτων. Αυτές οι ελλείψεις εμποδίζουν τη μέγιστη αποφυγή εκπομπών μεθανίου από τη λιπασματοποίηση ή τη ζύμωση (βιοαερίου) κατά την επεξεργασία των βιολογικών αποβλήτων.

4.5.

Όσον αφορά τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, όπως το ορυκτό φυσικό αέριο, το πετρέλαιο και ο άνθρακας, η ΕΕ δεν έχει θεσπίσει ακόμη ειδικές απαιτήσεις για τη διατήρηση της φύσης και για την προστασία του περιβάλλοντος και του κλίματος. Η εξαγγελθείσα θέσπιση απαιτήσεων για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου θα πρέπει να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης πρωτοβουλίας για μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των εν λόγω εισαγωγών ενέργειας στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας.

4.6.

Οι φυσικές εκπομπές μεθανίου θα πρέπει επίσης να προσδιορίζονται σε ενδεικτική βάση στο πλαίσιο της παρακολούθησης των ανθρωπογενών εκπομπών μεθανίου, προκειμένου να διαμορφωθεί μια πλήρης εικόνα της κατάστασης.

4.7.

Η έρευνα, η ανάπτυξη και η περαιτέρω διείσδυση στην αγορά των τεχνολογιών μείωσης των εκπομπών μεθανίου θα πρέπει να προωθηθούν σε ευρωπαϊκά δίκτυα με τη συμμετοχή των οικονομικών και των κοινωνικών εταίρων.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG


Top