Accept Refuse

EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 52018AE2466

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η βιοοικονομία — συμβολή στην υλοποίηση των στόχων της ΕΕ σε θέματα κλίματος και ενέργειας, καθώς και των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών» (διερευνητική γνωμοδότηση)

EESC 2018/02466

OJ C 440, 6.12.2018, p. 45–50 (BG, ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, HR, IT, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SL, FI, SV)

6.12.2018   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 440/45


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα

«Η βιοοικονομία — συμβολή στην υλοποίηση των στόχων της ΕΕ σε θέματα κλίματος και ενέργειας, καθώς και των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(2018/C 440/07)

Εισηγήτρια:

η κ. Tellervo KYLÄ-HARAKKA-RUONALA

Συνεισηγητής:

ο κ. Andreas THURNER

Αίτηση γνωμοδότησης

Αυστριακή Προεδρία του Συμβουλίου, 12.2.2018

Νομική βάση

Άρθρο 302 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Διερευνητική γνωμοδότηση

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

13.3.2018

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη και περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

5.9.2018

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

19.9.2018

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

537

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

180/1/4

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η βιοοικονομία έχει ως στόχο τη δημιουργία προστιθέμενης αξίας για την κοινωνία μέσω της παραγωγής, μετατροπής και χρήσης βιολογικών φυσικών πόρων. Η μετάβαση προς το ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα και την κυκλικότητα θα λειτουργεί όλο και περισσότερο ως κινητήριος μοχλός για τη βιοοικονομία, με δεδομένο ότι η βιώσιμη βιοοικονομία έχει τη δυνατότητα να παράγει ταυτόχρονα οικονομικά, κοινωνικά και κλιματικά οφέλη.

1.2.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η βιοοικονομία συμβάλλει στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής με διάφορους τρόπους: με τη δέσμευση του CO2 από την ατμόσφαιρα σε βιομάζα, με την αποθήκευση άνθρακα σε προϊόντα βιολογικής προέλευσης και με την υποκατάσταση πρώτων υλών και προϊόντων με βάση τα ορυκτά καύσιμα με προϊόντα βιολογικής προέλευσης.

1.3.

Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης ότι η βιοοικονομία συμβάλλει στην επίτευξη τόσο των κλιματικών όσο και των ενεργειακών στόχων της ΕΕ, αντικαθιστώντας τα ορυκτά καύσιμα με βιοενέργεια στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, στη θέρμανση και ψύξη και στις μεταφορές. Συμβάλλει επίσης στην ενεργειακή απόδοση και στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού.

1.4.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη πως η βιοοικονομία διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στην επίτευξη των συνολικών οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών στόχων που προβλέπονται στο Θεματολόγιο των Ηνωμένων Εθνών για το 2030 (στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης/ΣΒΑ). Ο ρόλος της βιοοικονομίας συνδέεται στενά με στόχους που αφορούν τη βιομηχανία και τη γεωργία και τη δημιουργία θέσεων εργασίας στους κλάδους αυτούς.

1.5.

Η ΕΟΚΕ ζητεί την προσαρμογή της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοοικονομία προκειμένου να παρασχεθούν, με γνώμονα την οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνική βιωσιμότητα, οι ευνοϊκότερες συνθήκες για την ευρωπαϊκή βιοοικονομία ώστε να δημιουργηθεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για την ΕΕ.

1.6.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι αρμόδιοι χάραξης πολιτικής πρέπει να προωθήσουν τη βιώσιμη παραγωγή και κινητοποίηση βιομάζας στην ΕΕ και να εξασφαλίσουν ένα σταθερό, αξιόπιστο και λογικά άρτιο πλαίσιο για επενδύσεις στη βιοοικονομία καθ’ όλο το μήκος των αλυσίδων προστιθέμενης αξίας. Επιπλέον, οι πολιτικοί ιθύνοντες πρέπει να ενισχύσουν τη ζήτηση για προϊόντα βιολογικής προέλευσης μέσω των δημοσίων συμβάσεων, και να υιοθετήσουν ένα συνεπές πλαίσιο τεχνικών κανόνων και κανόνων σχετικών με την ασφάλεια και με τις κρατικές ενισχύσεις, ώστε να παρέχονται ίσοι όροι ανταγωνισμού για τα προϊόντα βιολογικής προέλευσης.

1.7.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί την έρευνα και καινοτομία καθοριστικής σημασίας για την ανάπτυξη μιας μελλοντικά βιώσιμης βιοοικονομίας. Συνεπώς, θα πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες καινοτομίας που προωθεί η στρατηγική για τη βιοοικονομία, συμπεριλαμβανομένης της κοινής επιχείρησης βιομηχανιών βιοπροϊόντων («κοινή επιχείρηση BBI»).

1.8.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο της εκπαίδευσης, των συμβουλευτικών υπηρεσιών, της μεταφοράς γνώσης και της κατάρτισης προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι εργαζόμενοι και οι επιχειρηματίες έχουν τις απαραίτητες πληροφορίες και δεξιότητες. Οι πολίτες πρέπει να είναι καλά πληροφορημένοι για τη βιοοικονομία και ενήμεροι για τις ευθύνες τους, ώστε να λειτουργούν ως ενεργοί καταναλωτές και να λαμβάνουν βιώσιμες καταναλωτικές αποφάσεις.

1.9.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η κατάλληλη υποδομή αποτελεί προϋπόθεση για τη βιοοικονομία και απαιτεί επαρκή χρηματοδότηση. Απαιτούνται αποδοτικά συστήματα μεταφορών για την πρόσβαση σε πρώτες ύλες και τη διανομή των προϊόντων στις αγορές.

1.10.

Η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ να καταβάλει προσπάθειες για ένα παγκόσμιο σύστημα τιμολόγησης των ανθρακούχων εκπομπών, το οποίο θα αποτελεί έναν ουδέτερο και αποτελεσματικό τρόπο προώθησης της βιοοικονομίας και θα συμπεριλαμβάνει όλους τους παράγοντες της αγοράς με σκοπό τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής.

1.11.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στις πρωτοβουλίες βιοοικονομίας και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων είναι υψίστης σημασίας. Τονίζει δε ότι είναι καθοριστικής σημασίας η μετάβαση σε οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών να γίνει κατά τρόπο δίκαιο.

1.12.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η βιώσιμη βιοοικονομία μπορεί να επιτύχει μόνον εφόσον επιλεχθεί μια διατομεακή προσέγγιση. Κατά συνέπεια, απαιτείται λογική αρτιότητα και συντονισμός μεταξύ των διαφόρων πολιτικών και στόχων της ΕΕ. Είναι επίσης σημαντικό να εξασφαλιστεί η συνέπεια των μέτρων σε επίπεδο κρατών μελών.

2.   Ιστορικό

2.1.

Η αυστριακή Προεδρία του Συμβουλίου ζήτησε από την ΕΟΚΕ να εκπονήσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα τη συμβολή της βιοοικονομίας στην επίτευξη των κλιματικών και ενεργειακών στόχων της ΕΕ και των ΣΒΑ του ΟΗΕ. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ προετοιμάζει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τις νέες ευκαιρίες που δημιουργεί η βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς βιοοικονομία για την ευρωπαϊκή οικονομία (CCMI/160).

2.2.

Παράλληλα, η Επιτροπή επικαιροποιεί την ευρωπαϊκή στρατηγική για τη βιοοικονομία του 2012. Η ΕΟΚΕ παρακολουθεί τη διαδικασία και επικροτεί τις προσπάθειες της Επιτροπής. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η βιοοικονομία ορίζεται ως «η παραγωγή ανανεώσιμων βιολογικών πόρων και η μετατροπή αυτών των πόρων και ροών αποβλήτων σε προϊόντα προστιθέμενης αξίας όπως τρόφιμα, ζωοτροφές, προϊόντα βιολογικής προέλευσης και βιοενέργεια».

2.3.

Σε γενικές γραμμές, η βιοοικονομία περιλαμβάνει την αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων και πρώτων υλών με ενέργεια και πρώτες ύλες βιολογικής προέλευσης. Η βιοοικονομία συνεπάγεται οικονομικές δραστηριότητες που βασίζονται στην παραγωγή, εξαγωγή, μετατροπή και χρήση βιολογικών φυσικών πόρων. Οι ροές αποβλήτων, τα υποπροϊόντα και τα κατάλοιπα μπορούν να αποτελέσουν άλλη μία βασική πηγή για τον εφοδιασμό με πρώτες ύλες.

2.4.

Η γεωργία και η δασοκομία, μαζί με την αλιεία μπορούν να συμβάλουν καταλυτικά ρόλο στην παραγωγή βιομάζας για περαιτέρω χρήση. Μια ευρεία ποικιλία βιομηχανιών, όπως η δασοκομία και οι βιομηχανίες τροφίμων, χημικών, ενέργειας, κλωστοϋφαντουργίας και κατασκευών, μετατρέπει τη βιομάζα, συμπεριλαμβανομένων δευτερογενών πρώτων υλών, σε καταναλωτικά αγαθά ή ενδιάμεσα προϊόντα που προορίζονται για άλλες επιχειρήσεις. Κατά κανόνα, η βιοοικονομία βασίζεται σε εκτεταμένες αλυσίδες αξίας — συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών, του εμπορίου και άλλων υπηρεσιών που σχετίζονται με τις προαναφερθείσες δραστηριότητες. Επιπλέον, οι υπηρεσίες οικοσυστήματος αποτελούν μέρος της βιοοικονομίας.

2.5.

Η ΕΕ έχει δεσμευθεί να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 40 % έως το 2030 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990 (1), με ξεχωριστούς στόχους και κανόνες για τους τομείς εμπορίας εκπομπών και άλλους τομείς. Επιπλέον, η χρήση γης, η αλλαγή των χρήσεων γης και η δασοκομία, δηλαδή ο τομέας LULUCF, έχουν ενσωματωθεί στο πλαίσιο του 2030, με την προϋπόθεση ότι ο τομέας αυτός δεν θα παράγει καθαρές εκπομπές, αλλά θα συμβάλλει μακροπρόθεσμα στον στόχο της ενίσχυσης των καταβοθρών διοξειδίου του άνθρακα. Αυτό ανακλά τις απαιτήσεις του Άρθρου 4 παράγραφος 1 της Συμφωνίας του Παρισιού, που απαιτεί «την ισορροπία μεταξύ των ανθρωπογενών εκπομπών από πηγές και των απορροφήσεων από καταβόθρες των αερίων θερμοκηπίου κατά το δεύτερο ήμισυ του τρέχοντος αιώνα» (2).

2.6.

Σύμφωνα με τους ενεργειακούς στόχους της ΕΕ για το 2030, η ενεργειακή απόδοση θα πρέπει να αυξηθεί κατά 32,5 % σε σύγκριση με τις προβλέψεις και το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο συνολικό ενεργειακό μείγμα θα πρέπει να είναι 32 %. Και οι δύο παραπάνω εκφράζονται ως κοινοί στόχοι της ΕΕ, και όχι ως στόχοι των κρατών μελών (3).

2.7.

Οι 17 ΣΒΑ του ΟΗΕ καλύπτουν τις διάφορες πτυχές των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών προκλήσεων που αντιμετωπίζουμε παγκοσμίως. Αν και κανένας από τους ΣΒΑ δεν επικεντρώνεται συγκεκριμένα στη βιοοικονομία, αυτή συνδέεται με πολλούς από αυτούς τους στόχους.

3.   Συμβολή της βιοοικονομίας στους κλιματικούς και ενεργειακούς στόχους της ΕΕ

3.1.

Η μετάβαση προς το ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα αποτελεί τεράστια πρόκληση και απαιτεί σημαντική μείωση των εκπομπών, αλλά και αύξηση της αποθήκευσης άνθρακα. Η βιώσιμη χρήση φυσικών πόρων βιολογικής προέλευσης αποτελεί βασικό στοιχείο ως προς αυτό.

3.2.

Η βιοοικονομία συμβάλλει στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής μέσω διαφόρων μηχανισμών: τη δέσμευση του CO2 από την ατμόσφαιρα σε βιομάζα μέσω της φωτοσύνθεσης, την αποθήκευση άνθρακα σε προϊόντα βιολογικής προέλευσης και την υποκατάσταση προϊόντων και πρώτων υλών με βάση τα ορυκτά καύσιμα με προϊόντα βιολογικής προέλευσης.

3.2.1.

Η αποτελεσματική απορρόφηση του CO2 απαιτεί βιώσιμη ανάπτυξη της βιομάζας. Η ενεργή και βιώσιμη διαχείριση των δασών και η χρήση ξυλείας αποτελούν βασικά στοιχεία της επίτευξης των κλιματικών στόχων (όπως υπογραμμίζεται ήδη στις γνωμοδοτήσεις NAT/655 (4) για την επίδραση της κλιματικής και ενεργειακής πολιτικής και NAT/696 (5) για τον επιμερισμό των προσπαθειών και τον τομέα LULUCF). Ένα m3 ξύλου συλλαμβάνει περίπου 1000 kg CO2. Δεδομένου ότι μόνον η ανάπτυξη βιομάζας έχει την ικανότητα απορρόφησης διοξειδίου του άνθρακα, είναι σημαντικό να μην τίθενται όρια στη χρήση των δασών, υπό την προϋπόθεση ότι το ποσοστό συλλογής δεν υπερβαίνει τον ρυθμό αναφύτευσης και αναδημιουργίας των δασών και ακολουθούνται πρακτικές αειφόρου διαχείρισης των δασών.

3.2.2.

Υπάρχουν πολλά είδη προϊόντων βιολογικής προέλευσης, ενώ αναπτύσσονται νέα προϊόντα. Τα προϊόντα αυτά μπορούν να αποθηκεύουν άνθρακα, κρατώντας τον έτσι μακριά από την ατμόσφαιρα. Τα προϊόντα ξύλου μακράς διάρκειας όπως τα κτίρια και τα έπιπλα υψηλής ποιότητας συνιστούν τα αποτελεσματικότερα μέσα αποθήκευσης άνθρακα. Εφόσον τα προϊόντα βιολογικής προέλευσης με μικρότερη διάρκεια ζωής ανακυκλώνονται, δεν απελευθερώνεται ούτε το δικό τους ανθρακικό περιεχόμενο. Επιπλέον, στο τέλος της διάρκειας ζωής τους, τα προϊόντα βιολογικής προέλευσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βιοενέργεια και, ως εκ τούτου, να αντικαταστήσουν ορυκτές πηγές ενέργειας.

3.3.

Η βιοενέργεια συμβάλλει επίσης στο στόχο ενεργειακής απόδοσης της ΕΕ. Η τηλεθέρμανση στις κοινότητες και η βιώσιμη βιομηχανικής κλίμακας συμπαραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας αποτελούν σχετικά παραδείγματα. Δεδομένου ότι τα κτίρια καταναλώνουν σημαντική ποσότητα ενέργειας, η ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, όπως και η χρησιμοποιούμενη πηγή ενέργειας, έχει μεγάλη σημασία.

3.4.

Οι μεταφορές διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη των κλιματικών στόχων. Απαιτούνται συνεπώς ποικίλα μέτρα που θα συμβάλουν στη μείωση των εκπομπών θερμοκηπικών αερίων, δεδομένων των διαφορετικών αναγκών και χαρακτηριστικών των διαφόρων μέσων μεταφοράς (όπως επισημαίνεται σε πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ, όπως η TEN/609 (6) με θέμα «Απαλλαγή των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές»)

3.4.1.

Η ηλεκτροδότηση των μεταφορών ακολουθεί μάλλον αύξουσα πορεία. Για να έχει θετικό κλιματικό αντίκτυπο, η ηλεκτρική ενέργεια πρέπει να παράγεται από ενεργειακές πηγές με χαμηλές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, συμπεριλαμβανομένων αειφόρων πηγών ενέργειας βιολογικής προέλευσης.

3.4.2.

Τα ορυκτά καύσιμα στις μεταφορές αντικαθίστανται εν μέρει από αειφόρα βιοκαύσιμα. Παρά την αυξανόμενη ηλεκτροκίνηση των επιβατικών αυτοκινήτων, η αεροπορία και η ναυτιλία, καθώς και οι βαριές οδικές μεταφορές και τα μηχανήματα μη οδικής χρήσης, εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα καύσιμα. Από την άποψη αυτή, τα προηγμένα βιοκαύσιμα είναι ιδιαίτερα ελπιδοφόρα.

3.5.

Εκτός από τα οφέλη για το κλίμα, η χρήση της βιοενέργειας συμβάλλει στη διαθεσιμότητα ενέργειας και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού. Με σωστή διαχείριση, η βιοενέργεια θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην επίτευξη των βασικών στόχων που καθορίζονται στην ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική.

4.   Συμβολή της βιοοικονομίας στους ΣΒΑ

4.1.

Οι ΣΒΑ μάς καλούν να αξιολογήσουμε τον ρόλο της βιοοικονομίας, όχι μόνο με βάση την προοπτική του κλίματος και της ενέργειας, αλλά και από γενικής οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής άποψης, λαμβανομένης επίσης υπόψη μιας μακρόπνοης και σφαιρικής οπτικής. Δεδομένης της ευρείας προοπτικής της βιοοικονομίας, υπάρχουν διασυνδέσεις με το σύνολο σχεδόν των 17 ΣΒΑ. Ωστόσο, η βιοοικονομία συμβάλλει ιδιαίτερα στους εξής ΣΒΑ: 1, 2, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14 και 15.

4.2.

Η βιοοικονομία έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει οικονομική ανάπτυξη και θέσεις εργασίας, όχι μόνο στις αστικές περιοχές αλλά και στις αγροτικές περιφέρειες. Ως εκ τούτου, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην επίτευξη του ΣΒΑ 1 (Μηδενική φτώχεια).

4.3.

O ΣΒΑ 2 επιδιώκει μηδενική πείνα. Η βιομάζα αποτελεί περιορισμένο πόρο και υπάρχουν διασυνδέσεις μεταξύ της παραγωγής τροφίμων, ζωοτροφών και νήματος. Απαιτείται υπεύθυνη προσέγγιση της βιώσιμης βιοοικονομίας που θα επιτρέπει επαρκή παραγωγή για διαφορετικούς σκοπούς — με προτεραιότητα στη διαθεσιμότητα τροφίμων και θα εξασφαλίζει υγιή οικοσυστήματα. Οι αρχές της αποδοτικής χρήσης των πόρων και της κυκλικότητας, καθώς και η στροφή σε διατροφικά πρότυπα που θα βασίζονται περισσότερο στα οπωροκηπευτικά, αποτελούν τρόπους επίτευξης των στόχων αυτών.

4.4.

Μια βιώσιμη βιοοικονομία συμβάλλει στον ΣΒΑ 6 (καθαρό νερό και αποχέτευση), π.χ. μέσω της διατήρησης υγιών δασικών οικοσυστημάτων που αποτελούν προϋπόθεση για καθαρό νερό.

4.5.

Ο ΣΒΑ 7 (Φτηνή και καθαρή ενέργεια) βρίσκεται στον πυρήνα της βιοοικονομίας. Η χρήση υποπροϊόντων και ροών αποβλήτων προσφέρει καθαρή ενέργεια και μειώνει την εξάρτηση από τους ορυκτούς ενεργειακούς πόρους.

4.6.

Συνολικά, η βιοοικονομία διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στην ενίσχυση των οικονομικών και κοινωνικών στόχων. Διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην επίτευξη του ΣΒΑ 8 (Αξιοπρεπής εργασία και οικονομική ανάπτυξη). Επιπλέον, η βιοοικονομία της ΕΕ μπορεί να συμβάλει στην ουσιαστική μείωση της εξάρτησης από τις εισαγωγές ορυκτών πρώτων υλών, ενισχύοντας ταυτόχρονα την εσωτερική προστιθέμενη αξία και υποστηρίζοντας τις τοπικές αλυσίδες προστιθέμενης αξίας.

4.7.

Ο ΣΒΑ 9 επιδιώκει σημαντική αύξηση του μεριδίου της βιομηχανίας στην απασχόληση και το ΑΕγχΠ, καθώς και τον μετεξοπλισμό των βιομηχανιών προκειμένου να καταστούν βιώσιμες, παράλληλα με αυξημένη αποδοτικότητα των πόρων και την πρόκριση καθαρών και φιλικών προς το περιβάλλον τεχνολογιών και βιομηχανικών διαδικασιών. Η βιοοικονομία συνδέεται στενά με όλους αυτούς τους στόχους, η δε βιώσιμη χρήση της βιομάζας μπορεί να ενισχύσει την ηγετική θέση της ΕΕ στον τομέα της βιομηχανίας. Έχει επίσης μεγάλες δυνατότητες να προωθήσει την ανάπτυξη των ΜΜΕ και να τις εντάξει στις αλυσίδες προστιθέμενης αξίας.

4.8.

Η βιοοικονομία μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην επίτευξη του ΣΒΑ 11 (Βιώσιμες πόλεις και κοινότητες). Η έννοια των κλιματικά έξυπνων πόλεων (7) και της ευημερίας στις αστικές περιοχές συμβαδίζει με τις λύσεις που παρέχει η βιοοικονομία (π.χ. ξύλινες οικοδομές ή χαμηλών εκπομπών μεταφορές και τηλεθέρμανση).

4.9.

Η βιοοικονομία μπορεί κάλλιστα να συμβάλει στον ΣΒΑ 12 (Υπεύθυνη κατανάλωση και παραγωγή). Με τη βελτιστοποίηση της χρήσης των πρώτων υλών, την εφαρμογή οικολογικού σχεδιασμού και την παραγωγή μακράς διαρκείας και ανακυκλώσιμων προϊόντων, η βιοοικονομία διαδραματίζει αξιοσημείωτο ρόλο στη μετάβαση προς την κυκλική οικονομία. Εντούτοις, η ευαισθητοποίηση των καταναλωτών θεωρείται σημαντική προϋπόθεση για την υιοθέτηση ενημερωμένων και υπεύθυνων προτύπων κατανάλωσης και για την προώθηση της βιώσιμης παραγωγής.

4.10.

Η βιοοικονομία μπορεί να συμβάλει σημαντικά στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως επιδιώκεται στον ΣΒΑ 13 (Δράση για το κλίμα) και όπως περιγράφεται ήδη στο κεφάλαιο 3. Εκτός από την εγχώρια δράση, η ΕΕ μπορεί να έχει αξιοσημείωτο παγκόσμιο αντίκτυπο εξάγοντας προϊόντα βιολογικής προέλευσης, κλιματικές λύσεις και εμπειρογνωμοσύνη.

4.11.

Τέλος, η βιοοικονομία επηρεάζει τους ΣΒΑ 14 (Ζωή στο νερό) και ΣΒΑ 15 (Ζωή στη στεριά). Κατά συνέπεια, η υπεύθυνη, αποτελεσματική και βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων πρέπει να βρίσκεται στο κέντρο της βιοοικονομίας.

5.   Προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της βιοοικονομίας

5.1.

Παρότι η βιοοικονομία συμβάλλει ποικιλοτρόπως στην επίτευξη των κλιματικών και ενεργειακών στόχων και των ΣΒΑ, οι συνθήκες πρέπει να είναι ευνοϊκές για την επίτευξή τους. Από τη μία, οι ΣΒΑ υποστηρίζουν και ενισχύουν τις συνθήκες που απαιτούνται για να βοηθήσουν τη βιοοικονομία να εξελιχθεί ενώ, από την άλλη, ορισμένοι ΣΒΑ επιβάλλουν απαιτήσεις τις οποίες πρέπει να πληροί η βιοοικονομία.

5.2.

Η στρατηγική της ΕΕ για τη βιοοικονομία πρέπει να προσαρμοστεί σε νέες αγορές προκειμένου να παρασχεθούν, με γνώμονα την οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνική βιωσιμότητα, οι ευνοϊκότερες συνθήκες για την ευρωπαϊκή βιοοικονομία, η οποία εξελίσσεται και επεκτείνεται γρήγορα.

5.3.

Πάνω από όλα, οι αρμόδιοι χάραξης πολιτικής πρέπει να προωθούν τη βιώσιμη παραγωγή και κινητοποίηση βιομάζας στην ΕΕ, ενώ η πολιτική περιφερειακής ανάπτυξης της ΕΕ πρέπει να παρέχει ικανή στήριξη ώστε να εξασφαλιστεί η ανάπτυξη αγροτικών επιχειρήσεων. Οι αρμόδιοι χάραξης πολιτικής πρέπει επίσης να εξασφαλίσουν ένα σταθερό, αξιόπιστο και λογικά άρτιο πλαίσιο για επενδύσεις στη βιοοικονομία καθ’ όλο το μήκος των αλυσίδων προστιθέμενης αξίας.

5.4.

Οι αρμόδιοι χάραξης πολιτικής πρέπει να υιοθετήσουν ένα λογικά άρτιο πλαίσιο τεχνικών κανόνων και κανόνων σχετικών με την ασφάλεια και με τις κρατικές ενισχύσεις, ώστε να παρέχονται ίσοι όροι ανταγωνισμού για τα προϊόντα βιολογικής προέλευσης. Ο δημόσιος τομέας επιτελεί επίσης μείζονα ρόλο στη ζήτηση για προϊόντα βιολογικής προέλευσης, μέσω των δημοσίων συμβάσεων. Πρωτοβουλίες όπως η «Ευρωπαϊκή εβδομάδα βιοοικονομίας» θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ενίσχυση της αποδοχής από την αγορά και στην αμοιβαία προώθηση διαφόρων έργων.

5.5.

Η έρευνα και καινοτομία είναι καθοριστικής σημασίας για την ανάπτυξη μιας μελλοντικά βιώσιμης βιοοικονομίας, η οποία θα μπορούσε να παρέχει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για την ΕΕ. Το θέμα αυτό θα πρέπει να εξετάζεται υπό το πρίσμα των πολύ μεγάλων δυνατοτήτων που προσφέρουν τα νέα είδη προϊόντων βιολογικής προέλευσης, με ευρύ φάσμα εφαρμογών που κυμαίνεται από παραδοσιακά τρόφιμα και προϊόντα νήματος έως νέα είδη υλικών κατασκευής και συσκευασίας, υφάσματα και βιολογικής προέλευσης χημικά και πλαστικά. Το ίδιο συμβαίνει και με τις δυνατότητες της βελτίωσης φυτών και της χρήσης διαφορετικών ουσιών ως πρώτων υλών για τα προϊόντα βιολογικής προέλευσης (π.χ. λιγνοκυτταρίνη, φυτικό έλαιο, άμυλο, ζάχαρη, πρωτεΐνη).

5.6.

Πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες καινοτομίας που προωθεί η στρατηγική της ΕΕ για τη βιοοικονομία, συμπεριλαμβανομένης της κοινής επιχείρησης βιομηχανιών βιοπροϊόντων (8). Το Κέντρο Γνώσης για τη Βιοοικονομία (9) θα πρέπει επίσης να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην προώθηση της χρήσης της γνώσης συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της βιοοικονομίας. Οι πρωτοβουλίες και τα προγράμματα έρευνας και καινοτομίας θα πρέπει επίσης να καταστούν ελκυστικότερα για τις επιχειρήσεις.

5.7.

Ο ρόλος της εκπαίδευσης, των συμβουλευτικών υπηρεσιών, της μεταφοράς γνώσεων και της κατάρτισης είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι εργαζόμενοι και οι επιχειρηματίες έχουν τις απαραίτητες πληροφορίες και δεξιότητες με αποτέλεσμα να μπορεί να αυξηθεί η βιωσιμότητα των σημερινών επιχειρήσεων και να αξιοποιηθούν νέες ευκαιρίες στη βιοοικονομία.

5.8.

Ταυτόχρονα, οι πολίτες πρέπει να είναι καλά πληροφορημένοι για τη βιοοικονομία και ενήμεροι για τις ευθύνες τους, ώστε να λειτουργούν ως ενεργοί καταναλωτές και να λαμβάνουν βιώσιμες καταναλωτικές αποφάσεις, λαμβανομένων υπόψη των διαφορετικών επιπέδων προθυμίας των ατόμων κάθε ηλικίας να προσαρμόσουν και να αλλάξουν συμπεριφορά. Για τον σκοπό αυτό θα πρέπει να οργανωθούν ενημερωτικές εκστρατείες που θα ενισχύουν την εμπιστοσύνη των καταναλωτών στη βιοοικονομία και τα προϊόντα βιολογικής προέλευσης.

5.9.

Η πρόσβαση σε πρώτες ύλες είναι βασική προϋπόθεση για τη βιοοικονομία. Κατά συνέπεια, είναι απαραίτητο ένα κατάλληλο επιχειρηματικό περιβάλλον για τη γεωργία και τη δασοκομία με στόχο την προώθηση της διαθεσιμότητας και κινητοποίησης βιομάζας. Η βιώσιμη διαχείριση των δασών, της γης και των θαλάσσιων πόρων, όπως ζητείται στους ΣΒΑ 14 και 15, συμβάλλει ουσιαστικά στην ασφάλεια της προμήθειας πρώτων υλών. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να αναγνωριστεί και να προωθηθεί το υφιστάμενο νομοθετικό και μη νομοθετικό πλαίσιο για αειφόρες και ανανεώσιμες πρώτες ύλες στην ΕΕ. Η αυξανόμενη χρήση υποπροϊόντων και καταλοίπων ως πρώτης ύλης για νέες χρήσεις συμβάλλει επίσης στη διασφάλιση διαθεσιμότητας βιομάζας. Στην περίπτωση των δομών μικρής κλίμακας, οι συνεταιρισμοί ή οι οργανώσεις παραγωγών μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο.

5.10.

Οι κατάλληλες υλικές υποδομές αποτελούν άλλη μία προϋπόθεση για τη βιοοικονομία, και προς τούτο απαιτείται ικανή χρηματοδότηση ενεργειακών, μεταφορικών και ψηφιακών υποδομών. Τα αποδοτικά συστήματα μεταφορών έχουν καθοριστική σημασία για την πρόσβαση σε πρώτες ύλες και τη διανομή των προϊόντων στις αγορές.

5.11.

Όσον αφορά τις παγκόσμιες αγορές, η βιοοικονομία συνδέεται στενά με τον ΣΒΑ 17, ο οποίος αποσκοπεί στην ενίσχυση της παγκόσμιας συνεργασίας για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Αυτός ο στόχος συνίσταται στην καθιέρωση ενός καθολικού, βασισμένου σε κανόνες, ανοικτού, χωρίς διακρίσεις και δίκαιου πολυμερούς εμπορικού συστήματος στο πλαίσιο του ΠΟΕ. Είναι σημαντικός για το εμπόριο, τόσο αγροτικών όσο και βιομηχανικών προϊόντων βιοοικονομίας. Ταυτόχρονα, η συνεργασία κατά μήκος των περιφερειακών αλυσίδων προστιθέμενης αξίας πρέπει να ενισχυθεί, ώστε να τονωθεί η περιφερειακή ανάπτυξη.

5.12.

Για να τονωθεί η ανάπτυξη της βιοοικονομίας με ουδέτερο τρόπο, η ΕΕ θα πρέπει να καταβάλει προσπάθειες για ένα παγκόσμιο σύστημα τιμολόγησης των ανθρακούχων εκπομπών, το οποίο θα συμπεριλαμβάνει όλους τους παράγοντες της αγοράς και θα παρέχει ισότιμους όρους ανταγωνισμού.

5.13.

Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στις πρωτοβουλίες βιοοικονομίας και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων είναι υψίστης σημασίας για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ διαφόρων παραγόντων εντός της κοινωνίας και για την ενίσχυση της ευαισθητοποίησης του κοινού σχετικά με τη βιώσιμη βιοοικονομία.

5.14.

Ενώ η μετάβαση προς μια κυκλική οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα αποτελεί σημαντικότατη πρόκληση και συνεπάγεται βαθιές διαρθρωτικές αλλαγές όσον αφορά τις εκάστοτε θέσεις εργασίας, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι η μετάβαση πραγματοποιείται με δίκαιο τρόπο.

5.15.

Η βιώσιμη βιοοικονομία μπορεί να επιτύχει μόνον υιοθετώντας μια διατομεακή προσέγγιση. Συνεπώς, απαιτείται λογική αρτιότητα και συντονισμός μεταξύ των διαφόρων πολιτικών και στόχων της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά το κλίμα, το περιβάλλον, τα τρόφιμα, τη γεωργία, τη δασοκομία, τη βιομηχανία, την ενέργεια, την κυκλική οικονομία και την έρευνα και καινοτομία. Προς τούτο, πρέπει να συγκροτηθεί και να εγκριθεί από τον Πρόεδρο της Επιτροπής πολυσυλλεκτική ομάδα υψηλού επιπέδου για την κυκλική βιοοικονομία.

5.16.

Η πρόοδος στην επίτευξη των ΣΒΑ μετράται και παρακολουθείται μέσω 232 δεικτών. Στους δείκτες αυτούς περιλαμβάνονται δείκτες σχετικοί με το κλίμα και την ενέργεια, δεν υπάρχουν όμως συγκεκριμένοι δείκτες βιοοικονομίας. Συνεπώς, η Επιτροπή θα πρέπει να αναπτύξει τους πλέον σχετικούς δείκτες προκειμένου να αποκτήσει μια ρεαλιστική και ενημερωτική εικόνα της εξέλιξης της βιοοικονομίας στην ΕΕ.

Βρυξέλλες, 19 Σεπτεμβρίου 2018.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Luca JAHIER


(1)  Βλέπε Πλαίσιο για το Κλίμα και την Ενέργεια έως το 2030, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://ec.europa.eu/clima/policies/strategies/2030_en

(2)  Βλέπε Άρθρο 4 παράγραφος 1 της Συμφωνίας του Παρισιού, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://unfccc.int/sites/default/files/paris_agreement_english_.pdf

(3)  Βλέπε Δήλωση της Επιτροπής, 19 Ιουνίου 2018, διαθέσιμη στη διεύθυνση http://europa.eu/rapid/press-release_STATEMENT-18-3997_el.htm

(4)  Βλέπε γνωμοδότηση NAT/655 με θέμα Η επίδραση της κλιματικής και ενεργειακής πολιτικής στον γεωργικό και τον δασοκομικό τομέα. (EE C 291 της 4.9.2015, σ. 1).

(5)  Βλέπε επίσης γνωμοδότηση NAT/696 με θέμα Επιμερισμός των προσπαθειών της στρατηγικής για το 2030 και στο πλαίσιο των χρήσεων γης, της αλλαγής στη χρήση γης και των δασοκομικών δραστηριοτήτων (LULUCF) (ΕΕ C 75 της 10.3.2017, σ. 103).

(6)  Βλέπε TEN/609 με θέμα Απαλλαγή των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές (ΕΕ C 173 της 31.5.2017, σ. 55).

(7)  http://www.climatesmartcities.org/

(8)  https://www.bbi-europe.eu

(9)  https://biobs.jrc.ec.europa.eu


Top