1.1.

Ή Vlaeminck, χήρα Saelens (στό έξης: ή χήρα), ειργάσθη στό Βέλγιο ἀπό τό 1926 ὥς τό 1929 καί ἀπό τό 1950 ὡς τό 1970 καί στην Γαλλία ἀπό τό 1931 ὡς τό 1936. Ό ἀποβιώσας σύζυγός τῆς εἰργάσθη στό Βέλγιο ἀπό τό 1926 ὡς τό 1929 καί ἀπό τό 1940 ὡς τό 1942 καί ὡς μεθοριακός εργαζόμενος στήν Γαλλία ἀπό τό 1930 ὡς τό 1939. Μέ ἀπόφαση τῆς 9ης Αυγούστου 1971, τό Office national des pensions pour travailleurs salariés τῆς ἐχορήγησε σύνταξη λόγω ἀποχωρήσεως. Ἐπειδή ἡ σύνταξη αύτη ἐκτήθη ἐν προκειμένω κατά λόγο 1/40 ἐτησίως, τό ποσοστό προσδιωρίσθη σέ 25/40, πού ἀντιστοιχεί στά 25 ἔτη εργασίας στό Βέλγιο. Ἐπί πλέον, ἡ χήρα έλαβε τό 1971, ἀπό τό Caisse régionale d'assurance maladie du Nord de la France (CRAM), γαλλική σύνταξη λόγω ἀποχωρήσεως γιά τήν περίοδο εργασίας πού ἐπραγματοποίησε στην Γαλλία. Συγχρόνως, τό Office national ἐχορήγησε στην χήρα σύνταξη επιζώντος. Ή σύνταξη αυτή τῆς ἀνεγνωρίσθη, ἀκριβώς ὅπως καί ἡ βελγική σύνταξη λόγω ἀποχωρήσεως δυνάμει τοῦ βασιλικού διατάγματος ὑπ᾽ ἀριθ. 50 περί τῶν συντάξεων λόγω ἀποχωρήσεως καί επιζώντος τῶν μισθωτών ἐργαζομένων (Moniteur belge τῆς 27ης Όκτωβρίου 1967). Σύμφωνα μέ τίς πληροφορίες πού παρέσχε τό Office national, αυτή ή σύνταξη επιζώντος τῆς ἐχορηγήθη ὄχι μόνο γιά τά έτη εργασίας τοῦ συζύγου της στό Βέλγιο άλλά καί γιά τήν περίοδο πού ὁ τελευταίος εἶχε συμπληρώσει στην Γαλλία ὡς μεθοριακός εργαζόμενος (1930 ὥς 1939). Ἀντί γιά 7/17, τό ποσοστό καθωρίσθη σέ 17/17, και τοῦτο δυνάμει τοῦ ἄρθρου 18, παράγραφος 6, τοῦ ἀνωτέρω βασιλικοῦ διατάγματος. Ή διάταξη αύτη έχει ὡς έξῆς:

«Κατά παρέκκλιση ἀπό τίς διατάξεις τῶν προηγουμένων παραγράφων καί γιά τήν δραστηριότητα στην ὁποία ἀναφέρεται τό άρθρο 10, παράγραφος 5 (δηλαδή γιά ἀπασχόληση ὑπό τήν ιδιότητα τοῦ μεθοριακού ἤ ἐποχιακοῦ εργαζομένου σέ ὅμορη χώρα), ἡ χήρα τοῦ εργαζομένου δύναται νά λάβει σύνταξη ἐπιζώντος ἴση πρός τήν διαφορά μεταξύ τοῦ ποσοῦ τῆς συντάξεως ἐπιζώντος πού θά ελάμβανε ἄν ἡ σχετική δραστηριότης εἶχε ἀσκηθεί στό Βέλγιο καί τοῦ ποσού τῆς συντάξεως πού χορηγείται γιά τήν ἴδια δραστηριότητα δυνάμει τῆς νομοθεσίας τῆς χώρας απασχολήσεως.

Ή σύνταξη αύτη ἀποτελεί ελαχίστη σύνταξη. Πάντως, γιά τήν εφαρμογή τοῦ άρθρου 50 τοῦ κανονισμοῦ 1408/71 τοῦ Συμβουλίου τῆς Ευρωπαϊκῆς Οικονομικῆς Κοινότητος περί τῆς εφαρμογῆς τῶν συστημάτων κοινωνικῆς ἀσφαλίσεως στους μισθωτούς καί στίς οικογένειες τους πού διακινούνται εντός τῆς Κοινότητος, ἡ ελαχίστη σύνταξη προσδιορίζεται χωρίς νά λαμβάνεται ὑπ' ὄψη ἡ ἀλλοδαπή σύνταξη.»

Όπως προκύπτει ἀπό την διάταξη αύτη, τό γεγονός ὅτι δέν ἐκτήθη δικαίωμα συντάξεως επιζώντος στην Γαλλία ἀπετέλεσε τόν λόγο γιά τόν όποιο τό Office national έλαβε επίσης ὑπ' ὄψη, βάσει τοῦ ἄρθρου 18, παράγραφος 6, τοῦ βασιλικού διατάγματος, τά ἔτη ἀπασχολήσεως ὑπό τήν ιδιότητα τοῦ μεθοριακοῦ εργαζομένου στην χώρα αυτή. Πάντως, τό βασιλικό διάταγμα τῆς 21ης Δεκεμβρίου 1967 περιέχει κανόνα περί μή σωρεύσεως, ὁ όποιος διατυπώνεται ὡς έξῆς:

«Μία σύνταξη επιζώντος χορηγούμένη κατ' εφαρμογή τοῦ βασιλικοί) διατάγματος ὑπ' ἀριθ. 50 δέν δύναται νά συρρέει μέ μία ἤ περισσότερες συντάξεις λόγω ἀποχωρήσεως γιά ὁποιοδήποτε άλλο ἀνάλογο ωφέλημα, πού χορηγούνται δυνάμει τῆς βελγικής ἡ ἀλλοδαπής νομοθεσίας ή δυνάμει ἑνός συστήματος συνταξιοδοτήσεως τοῦ προσωπικού ενός ὀργανισμού δημοσίου διεθνοῦς δικαίου, παρά μόνο μέχρι ποσοστοῦ 110 ο/ο ἐπί τοῦ ποσοῦ τῆς συντάξεως επιζώντος πού χορηγείται στην χήρα, πολλαπλασιαζόμενου ἐπί τό ἀντίστροφο κλάσμα τῆς συντάξεως αυτής καί περιοριζόμενου ενδεχομένως στην μονάδα ή ὁποία ἐχρησιμοποιήθη γιά τόν υπολογισμό τῆς συντάξεως λόγω ἀποχωρήσεως βάσει τῆς ὁποίας ὑπελογίσθη ἡ σύνταξη επιζώντος».

Ή χορηγηθείσα σύνταξη επιβιώσεως, ή ὁποία καθορίσθη ἀπό 1ης Σεπτεμβρίου 1971 σέ 59910 BFR ὁδηγεί επομένως σέ ένα ὅριο σωρεύσεως 65901 BFR (59910 BFR x 17/17 x 110 %). Κατόπιν ἀφαιρέσεως τοῦ ποσοῦ τῆς βελγικῆς καί τῆς γαλλικῆς συντάξεως ἀποχωρήσεως, δηλαδή 45437 BFR, ὁ ἀνωτέρω ἀριθμός δίνει μία καταβλητέα σύνταξη επιζώντος 20464 BFR.

1.2.

Ό ἀνωτέρω γαλλικός φορεύς κοινωνικής ἀσφαλίσεως απεφάσισε πάντως στίς 25 Νοεμβρίου 1976 νά χορηγήσει καί αυτός στην χήρα, ἀπό τοῦ 1973, μία σύνταξη επιζώντος ποσού 11554 BFR (1418 FF).

Τά παρασχεθέντα στοιχεία δεικνύουν ὅτι πρόκειται γιά μία κατ' ἀναλογία σύνταξη, ἐκκαθαρισθείσα κατ' εφαρμογή τοῦ άρθρου 46, παράγραφος 2 (α, β, γ καί δ) τοῦ κανονισμοῦ 1408/71 γιά τήν περίοδο 1930-1939, ἡ ὁποία ελήφθη επίσης ὡς βάση γιά τήν βελγική σύνταξη επιζώντος. Ἡ ἀπόφαση τοῦ CRAM ἀνέφερε ἐπί πλέον ὅτι ή σύνταξη αυτή ἐμειώθη στό μηδέν, παραπέμποντας στό άρθρο 12 τοῦ κανονισμοῦ 1408/71 καί στό άρθρο 7 τοῦ κανονισμοῦ 574/71.

Ἀπό τήν παραπομπή αυτή συνάγεται ὅτι ή μή καταβολή τῆς συντάξεως αυτής απεφασίσθη προδήλως ἐπί τῆ βάσει ἐθνικοῦ κανόνος περί μή σωρεύσεως. Πάντως, δέν εἶναι τελείως σαφές, ποιος εθνικός κανόνας ἐφηρμόσθη ἐν προκειμένω. Κατά τήν Ἐπιτροπή, πρόκειται γιά τό άρθρο 90 τοῦ διατάγματος 45-0179 τῆς 29ης Δεκεμβρίου 1975 (πού εισήχθη μέ τό διάταγμα ὑπ' ἀριθ. 75-109 τῆς 24ης Φεβρουαρίου 1975). Οὔτε ὅμως καί τό κείμενο τῆς διατάξεως αὐτῆς πού ἀναφέρει ἡ Ἐπιτροπή δύναται νά ἐξηγήσει ικανοποιητικά τήν ἀπόφαση τοῦ CRAM. Αυτή ἡ χορήγηση τῆς γαλλικής συντάξεως επιζῶντος, ὄχι ὅμως ρητώς ἡ μείωση τῆς στό μηδέν, ἀπετέλεσε τήν ἀφορμή τῆς ἐκ μέρους τοῦ Office national αυτομάτου ἀναθεωρήσεως τῆς βελγικῆς συντάξεως επιζώντος πού κατεβάλλετο στην χήρα. Ἀντί τοῦ ποσοστοῦ τῶν 17/17, πού εἶχε καθορισθεί δυνάμει τοῦ ἀνωτέρω παρατιθεμένου ἄρθρου 18, παράγραφος 6, τοῦ βασιλικοῦ διατάγματος ὑπ' ἀριθ. 50, αυτή τήν φορά ελήφθησαν ὑπ' ὄψη μόνο τά έτη εργασίας πού εἶχε πραγματοποιήσει ὁ σύζυγος τῆς Vlaeminck στό Βέλγιο (1926 ὥς 1929 καί 1940 ὡς 1942), ἔτσι ὥστε τό ποσοστό καθωρίσθη σέ 7/ 17. Ἀφοῦ διε-πιστώθη ὅτι τό θεωρητικό ποσό τῆς συντάξεως ἀνήρχετο σέ 76315 BFR, ἡ κατ' ἀναλογία σύνταξη επιζῶντος καθωρίσθη επομένως σέ 30312 BFR. Σύμφωνα μέ τίς συμπληρωματικές πληροφορίες πού παρέσχε τό Office national, αύτη ἡ κατ' ἀναλογία σύνταξη επιζῶντος εἶναι υψηλότερη ἀπό την σύνταξη ἐπιζώντος πού θά ἐχορη-γεῖτο αποκλειστικώς δυνάμει τοῦ εθνικού δικαίου (βελγικοῦ). Κατόπιν εφαρμογῆς τοῦ ἀνωτέρω κανόνος περί μη σωρεύσεως ἔπρεπε νά χορηγηθεί μόνο ποσό 25761 BFR. Κατ' αυτόν τόν τρόπο ἀπεκλείσθη ή εφαρμογή τοῦ συστήματος τοῦ ἄρθρου 18, παράγραφος 6.

2.1.

Κατόπιν τῆς μειώσεως τῆς βελγικής συντάξεως επιζώντος πού ελάμβανε, ἡ χήρα προσέβαλε τήν ἀναθεωρημένη ἀπόφαση τοῦ Office national ενώπιον τοῦ Tribunal du travail. Τό δικαστήριο αυτό ἀκύρωσε τήν προσβαλλομένη ἀπόφαση λόγω ἐλλείψεως αιτιολογίας δυναμένης νά ελεγχθεί, τό δέ Office national ἤσκησε έφεση κατά τῆς ἀκυρωτικῆς αυτής ἀποφάσεως ενώπιον τοῦ Cour du travail. Τό δικαστήριο αυτό υπέβαλε τότε τό ερώτημα:

«ἄν, κατ' εφαρμογή τοῦ κανονισμού 1408/71, οι διατάξεις περί μή σωρεύσεως δύνανται νά εφαρμοσθούν ἐκ νέου στό Βέλγιο ἐπί συντάξεως επιζώντος πού ἐχορηγήθη στην Γαλλία σέ Βέλγο, άλλα πού ἐκρίθη μή καταβλητέα: ὁ ενδιαφερόμενος έτυχε στην Γαλλία ἀπό 1ης 'Ιανουαρίου 1973 συντάξεως ἐπιζώντος ποσού 1418 FF, ἡ ὁποία ὅμως εκρίθη μή καταβλητέα δυνάμει τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ κανονισμοί) (ΕΟΚ) 1408/71 καί τοῦ άρθρου 7 τοῦ κανονισμοῦ (ΕΟΚ) 574/72. Τό Office national des pensions pour travailleurs salariés ἐχορήγησε στόν ἐνδιαφερόμενο πλήρη σύνταξη λόγω ἀποχωρήσεως, άλλά ἡ σύνταξη επιζώντος ἐμειώθη κατά τό ποσό τῆς γαλλικής συντάξεως κατ' εφαρμογή τοῦ περί μή σωρεύσεως κανόνος πού προβλέπεται στους ἀνωτέρω κανονισμούς ΕΟΚ».

2.2.

Ὑστερα ἀπό τά συμπληρωματικά στοιχεία πού παρέσχε τό Office national δύναται ήδη νά λεχθεί ὅτι στην βάση τοῦ ἐρωτήματος αὐτοῦ υπάρχουν ὁρισμένες παρεξηγήσεις. Κατά πρώτο λόγο, ἐπί τῆς γαλλικής συντάξεως επιζώντος, ἡ ὁποία ἐχορηγήθη μέν ἀλλά ἐμειώθη στό μηδέν, δέν ἐφηρμόσθη ὁ βελγικός κανόνας περί μή σωρεύσεως. Ό ἐν λόγω κανόνας ἐφηρ-μόσθη μόνο στην βελγική καί στην γαλλική σύνταξη λόγω ἀποχωρήσεως καί στην σώρευση τῶν συντάξεων αυτών μέ τήν ἀναθεωρημένη βελγική σύνταξη επιζώντος. Ὅσον άφορᾶ τήν τελευταία, ἡ χήρα διετήρησε τό ευεργέτημα τῆς ὑψηλοτέρας κατ' ἀναλογία παροχής. Κατά δεύτερο λόγο, ἡ βελγική σύνταξη επιζώντος δέν ἐμειώθη κατά τήν γαλλική σύνταξη επιζώντος, ἡ ὁποία ἠλαττώθη στό μηδέν. Ἀντιθέτως, ἡ χορήγηση τῆς γαλλικής συντάξεως επιζώντος ἀπετέλεσε τήν ἀφορμή τῆς ἐκ μέρους τοῦ Office national ἀναθεωρήσεως τῆς βελγικής συντάξεως επιζώντος, χωρίς νά ληφθεί ὑπ' ὄψη τό ποσό τῆς γαλλικής αὐτής συντάξεως γιά τόν καθορισμό τῆς βελγικής συντάξεως. Αυτό πού συνέβη ἀντιστρόφως εἶναι ὅτι τό εὐνοϊκό καθεστώς πού θεσπίζει υπέρ τῶν μεθοριακών εργαζομένων τό άρθρο 18, παράγραφος 6, τοῦ βασιλικοῦ διατάγματος ὑπ' ἀριθ. 50, ἀντικατεστάθη ἀπό ένα σύνηθες κατ' ἀναλογία σύστημα, στό πλαίσιο τοῦ οποίου ἐλήφθησαν ὐπ' ὄψη μόνο τά έτη εργασίας τοῦ συζύγου στό Βέλγιο. Ή διαπίστωση πού προκύπτει ἀπό τά ἀνωτέρω είναι ὅτι δέν πρόκειται γιά ἐνδεχομένη διπλή ἐφαρμογή εθνικών κανόνων περί μή σωρεύσεως άλλά γιά ἀντικατάσταση τοῦ συστήματος τοῦ βασιλικού διατάγματος, μέ ποσοστό 17/17, ἀπό τό σύστημα τῆς ἀναλογίας, μέ ποσοστό 7/17, πράγμα πού επέφερε τήν μείωση τῆς βελγικής συντάξεως επιζῶντος.

2.3.

Ή παρεξήγηση αύτη εξηγείται ἴσως ἀπό τό ὅλο πλαίσιο τῆς γαλλικῆς ἀποφάσεως τό ὁποῖο, ὅπως παρετήρησε καί ή Ἐπιτροπή, δέν εἶναι σαφές. Ή ἀκρίβεια τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς δύναται νά διαπιστωθεί μόνο ἀπό τόν αρμόδιο γάλλο δικαστή. Ευλόγως τίθεται τό ερώτημα μήπως ἡ ἀναθεώρηση τῆς βελγικῆς συντάξεως επιζώντος ἀπό τό Office national θά ἠδύνατο νά ἀποτελέσει λόγο, ὥστε καί τό CRAM νά καθορίσει γιά τήν γαλλική σύνταξη επιζώντος ένα σύστημα κατ' ἀναλογία χωρίς νά εφαρμόσει κανόνα περί μή σωρεύσεως, ἀφοῦ, τουλάχιστον ὅπως συνάγεται ἀπό τα πραγματικά περιστατικά, εξέλιπε ἡ βάση γιά τήν ἐφαρμογή αὐτοῦ τοῦ γαλλικοῦ κανόνος περί μή σωρεύσεως. Όπως παρετήρησα ήδη, ἡ επίλυση τοῦ προκειμένου ερωτήματος στό πλαίσιο τῆς διαδικασίας αυτής δέν ἀνήκει στό Δικαστήριο.

3.1.

Λαμβανομένων ὑπ' ὄψη τῶν ἀνωτέρω, τό ερώτημα τοῦ Cour du travail πρέπει νά ληφθεῖ ὅτι ἀναφέρεται στό ἄν συμβιβάζεται πρός τό κοινοτικό δίκαιο ἡ μετατροπή τῆς συντάξεως ἐπιζώντος πού χορηγείται βάσει τοῦ ἄρθρου 18, παράγραφος 6, τοῦ βασιλικοῦ διατάγματος ὑπ' ἀριθ. 50 σέ σύνταξη επιζώντος υπολογιζόμενη κατ' ἀναλογία. Ὑπό τό πρίσμα τῶν διατάξεων τοῦ κανονισμοί) 1408/71, ἡ χορήγηση κατ' ἀναλογία συντάξεως επιζώντος, ποσού 30312 BFR πρέπει νά θεωρηθεί ὡς ὀρθή εφαρμογή τοῦ ἄρθρου 46, παράγραφος 2, στοιχείο β τοῦ κανονισμοῦ αὐτοῦ, δηλαδή σέ ποσοστό 7/17 τοῦ ποσοῦ τῆς θεωρητικῆς συντάξεως τῶν 73615 BFR. Ή χορήγηση μιᾶς κατ' ἀναλογία παροχῆς εἶναι επίσης, ἀφ' ἑαυτῆς, σύμφωνη πρός τόν κανονισμό 1408/71, δεδομένου ὅτι τό κείμενο αυτό δέν περιέχει ἀντίθετες διατάξεις ὅσον άφορᾶ τίς συντάξεις λόγω ἀποχωρήσεως καί επιζώντος τῶν μεθοριακών εργαζομένων.

Όσον άφορᾶ τήν ἐφαρμογή τοῦ κανόνος τοῦ ἄρθρου 12, παράγραφος 2, τοῦ κανονισμού 1408/71, δύναται νά παρατηρηθεί ὅτι τόσον ἡ βελγική σύνταξη λόγω ἀποχωρήσεως καί επιζώντος ὅσο καί ή γαλλική σύνταξη λόγω ἀποχωρήσεως ἀποτελούν κατ' ἀναλογία παροχές, πού έχουν εκκαθαρισθεί βάσει τῶν διατάξεων τῶν κανονισμών 3, 4 καί 1408/71. Δεδομένου ὅτι ἡ δεύτερη περίοδος τοῦ ἄρθρου 12, παράγραφος 2, πού άφορᾶ τίς παροχές «ἴδιας φύσεως» πού εκκαθαρίζονται σύμφωνα μέ τά άρθρα 46, 50, 51 ἡ 60 τοῦ κανονισμοῦ 1408/71 δέν εφαρμόζεται — ἀφοῦ πρόκειται γιά σώρευση συντάξεως λόγω ἀποχωρήσεως ἀφ' ἑνός καί μιας συντάξεως ἐπιζώντος ἀφ' ἑτερου — ἡ εφαρμογή τοῦ βελγικοῦ κανόνος περί σωρεύσεως εἶναι δικαιολογημένη.

3.2.

Ὅσον άφορᾶ τήν ενδεχομένη εφαρμογή τοῦ ἄρθρου 50 τοῦ κανονισμοῦ 1408/71 περί τῆς ελαχίστης συντάξεως, συμμερίζομαι τήν άποψη τῆς Ἐπιτροπῆς, ή οποία εξήγησε κατά τρόπο πειστικό στίς γραπτές παρατηρήσεις της, ὅτι ἡ σύνταξη βάσει τοῦ ἄρθρου 18, παράγραφος 6, τοῦ βασιλικοῦ διατάγματος ὑπ' ἀριθ. 50 δέν ἀπετέλει ελαχίστη σύνταξη κατά τήν ἔννοια τοῦ ἄρθρου 50 τοῦ κανονισμού. Πάντως, ἀκόμα καί ἄν υποτεθεί ὅτι γίνεται δεκτή ἡ υπόθεση αυτή, ἀκόμα καί τότε τό θέμα τῆς συνθέσεως καί τοῦ ποσού αυτής της ελαχίστης συντάξεως εἶναι θέμα βελγικού δικαίου, ἐπί τοῦ ὁποίου τό Δικαστήριο δέν δύναται νά ἀποφανθεί. Σχετικώς παραπέμπω στην πρόσφατη ἀπόφαση τοῦ Δικαστηρίου στήν υπόθεση 22/81 (Regina κατά Social Security Commissioner, ex parte Browning), ιδίως στήν σκέψη 10.