ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 4.12.2023

COM(2023) 786 final

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Πραγματική δικαστική προστασία και αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη

Ετήσια έκθεση του 2023 σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ

Πραγματική δικαστική προστασία και αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη

Ετήσια έκθεση του 2023 σχετικά με την εφαρμογή του
Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ

Πίνακας περιεχομένων

1.Εισαγωγή

2.Ενωσιακή νομοθεσία σχετικά με την πραγματική δικαστική προστασία και την αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη

3.Μέτρα των κρατών μελών για την παροχή πραγματικής δικαστικής προστασίας

4.Παροχή αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας μέσω των δικαστηρίων

5.Ενωσιακή χρηματοδότηση της ΕΕ για πραγματική δικαστική προστασία

6.Συμπέρασμα

1.Εισαγωγή

Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) κωδικοποιεί τα θεμελιώδη δικαιώματα που παρέχονται σε όλους στην Ευρωπαϊκή Ένωση (στο εξής: ΕΕ). Τονίζει τη διασύνδεση μεταξύ των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των συστατικών αξιών της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της ισότητας και της αλληλεγγύης, καθώς και των αρχών της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Ο Χάρτης, ως δεσμευτικό πρωτογενές δίκαιο, διασφαλίζει την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε ολόκληρη την ΕΕ.

Όπως ορίζεται στη στρατηγική του 2020 για την ενίσχυση της εφαρμογής του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στην ΕΕ (στρατηγική για τον Χάρτη) 4 , η Επιτροπή παρουσιάζει θεματικές ετήσιες εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη, εστιάζοντας σε τομείς στρατηγικής σημασίας 5 . Η φετινή έκθεση για τον Χάρτη είναι αφιερωμένη στην πραγματική δικαστική προστασία και την αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη ως προϋποθέσεις για την άσκηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τρόπο που να μην αφήνει κανέναν στο περιθώριο 6 .

Η έκθεση του 2023 για τον Χάρτη επικεντρώνεται στην πραγματική δικαστική προστασία και την αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη, καθώς τα δικαιώματα αυτά έχουν καθοριστική σημασία για τη διασφάλιση της πλήρους εφαρμογής του Χάρτη και της ενωσιακής νομοθεσίας που προωθεί και προασπίζεται τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη. Χωρίς πραγματική δικαστική προστασία, τα φυσικά πρόσωπα δεν είναι σε θέση να διεκδικήσουν αποτελεσματικά τα δικαιώματά τους, συμπεριλαμβανομένων των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους.

Επιπλέον, η πραγματική δικαστική προστασία και η αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη συντηρούν μια νοοτροπία θεμελιωδών δικαιωμάτων και θωρακίζουν το κράτος δικαίου, όπως τονίζεται στις ετήσιες εκθέσεις της Επιτροπής για το κράτος δικαίου 18 . Εναπόκειται στα εθνικά δικαστήρια και στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) να διασφαλίζουν την πλήρη εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ σε όλα τα κράτη μέλη και τη δικαστική προστασία των δικαιωμάτων των προσώπων βάσει του εν λόγω δικαίου 19 . Σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 της ΣΕΕ, τα κράτη μέλη προβλέπουν τα ένδικα βοηθήματα και μέσα που είναι αναγκαία για να διασφαλίζεται η πραγματική δικαστική προστασία στους τομείς που διέπονται από το δίκαιο της ΕΕ 20 .

Επομένως, η έκθεση για τον Χάρτη λειτουργεί συμπληρωματικά προς τις ετήσιες εκθέσεις της Επιτροπής για το κράτος δικαίου 21 , στις οποίες το σκέλος που αφορά τη δικαιοσύνη εξετάζει την ανεξαρτησία, την ποιότητα και την αποδοτικότητα των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης, εστιάζοντας στην πρόσβαση όλων στη δικαιοσύνη με τη χρήση δικαστικών και εξωδικαστικών μέσων έννομης προστασίας 22 . Παρέχει μια προοπτική θεμελιωδών δικαιωμάτων όσον αφορά την πρόσβαση στη δικαιοσύνη 23 , η οποία ορίζεται ως η ικανότητα όλων να αναζητούν και να επιτυγχάνουν δίκαιη επίλυση νομικών προβλημάτων μέσω μιας σειράς νομικών και δικαστικών υπηρεσιών, κατά τρόπο σύμφωνο με τα θεμελιώδη δικαιώματα 24 . Η έκθεση συμπληρώνει επίσης άλλες σχετικές πρωτοβουλίες πολιτικής, όπως τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 25 , τις στρατηγικές της Ένωσης για την ισότητα 26 και το σχέδιο δράσης για την ευρωπαϊκή δημοκρατία 27 .

Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι η επισκόπηση του σχετικού νομικού πλαισίου της ΕΕ μέσα από την περιγραφή των πρόσφατων εξελίξεων (2020-2023). Παρουσιάζει τόσο τα επιτεύγματα των κρατών μελών όσο και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, παρέχοντας συνοπτικά τα στοιχεία που επισημάνθηκαν από τα ενδιαφερόμενα μέρη. Τα παραδείγματα των εθνικών μέτρων δεν είναι εξαντλητικά και εξυπηρετούν απλώς την παραστατικότερη αποτύπωση της κατάστασης.

2.Ενωσιακή νομοθεσία σχετικά με την πραγματική δικαστική προστασία και την αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη

Μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας τον Δεκέμβριο του 2009 33 , η ΕΕ ανέπτυξε ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο με δικαστικά και εξωδικαστικά μέσα έννομης προστασίας, τα οποία οι πολίτες μπορούν να χρησιμοποιούν όταν πιστεύουν ότι παραβιάζονται τα δικαιώματά τους που κατοχυρώνονται στο δίκαιο της ΕΕ. Ταυτόχρονα, αρκετά ενωσιακά μέσα προχωρούν περαιτέρω και προβλέπουν ελάχιστα πρότυπα για την πραγματική δικαστική προστασία και την αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Η πραγματική δικαστική προστασία που παρέχεται βάσει του δικαίου της ΕΕ αποτελεί απτό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η ΕΕ βελτιώνει την καθημερινή ζωή των ανθρώπων σε μεγάλο εύρος καταστάσεων, ενδυναμώνοντάς τους ώστε να ασκούν τα θεμελιώδη δικαιώματά τους βάσει του Χάρτη. Το παρόν κεφάλαιο παρουσιάζει το ευρύ πεδίο εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ όσον αφορά την πραγματική δικαστική προστασία και την αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Στην πράξη, οι εν λόγω ενωσιακοί κανόνες εφαρμόζονται συχνά σε συνδυασμό με εθνικούς κανόνες 34 , γεγονός που αναδεικνύει τη συμπληρωματικότητα των μέτρων της ΕΕ και των κρατών μελών, όπως περιγράφεται περαιτέρω στο κεφάλαιο 3.

2.Ευχερέστερη πρόσβαση στη δικαιοσύνη μέσω της ψηφιοποίησης

Η πρόσβαση στη δικαιοσύνη μπορεί να διευκολυνθεί με τη μεγαλύτερη ψηφιοποίηση των δικαστικών διαδικασιών, κάτι που θα καταστήσει τη δικαιοσύνη πιο προσιτή. Η δυνατότητα ηλεκτρονικής υποβολής δικογράφων και ηλεκτρονικής επικοινωνίας με τα δικαστήρια καθώς και η δυνατότητα συμμετοχής σε ακροαματικές διαδικασίες μέσω βιντεοδιάσκεψης μπορούν να βελτιώσουν την πρόσβαση σε πραγματική προσφυγή εντός εύλογου χρονικού διαστήματος, κατά την έννοια του άρθρου 47 του Χάρτη. Η πρόταση κανονισμού για την ψηφιοποίηση της δικαστικής συνεργασίας 35 παρέχει τη νομική βάση για τη χρήση τεχνολογίας εξ αποστάσεως επικοινωνίας στις ακροαματικές διαδικασίες σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις με διασυνοριακές επιπτώσεις, καθώς και στις διαδικασίες δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις.

Η ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης πρέπει να συντελεστεί προσεκτικά και πρέπει να διασφαλίζει τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, μεταξύ άλλων το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη, το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και το δικαίωμα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και το δικαίωμα της υπεράσπισης σε ποινική διαδικασία 36 . Για να διασφαλιστεί η προσβασιμότητα των δικαστικών υπηρεσιών και διαδικασιών για όσους δεν διαθέτουν επαρκείς ψηφιακές δεξιότητες ή πρόσβαση σε ψηφιακά εργαλεία, καθώς και για όσους ενδέχεται να αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης σε περιβάλλοντα ψηφιακής δικαιοσύνης, θα πρέπει επίσης να διατηρηθούν οι παραδοσιακοί δίαυλοι επικοινωνίας και η προσωπική συμμετοχή 37 . Οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης μπορούν επίσης να συνδράμουν τη λήψη δικαστικών αποφάσεων, αλλά είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η ορθή λειτουργία τους και να μετριαστεί η πιθανή μεροληψία που μπορεί να συνεπάγεται η χρήση τους, μεταξύ άλλων λόγω φύλου, «φυλετικής» 38 ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού 39 .

3.Δικαιώματα στην ποινική διαδικασία

Στο ποινικό δικονομικό δίκαιο της ΕΕ, έξι οδηγίες καθορίζουν ελάχιστα πρότυπα 40 σχετικά με τις εγγυήσεις για τους υπόπτους και τους κατηγορουμένους 41 . Τα πρότυπα εφαρμόζονται σε υπόπτους ή κατηγορουμένους για τέλεση αξιόποινης πράξης και διευκολύνουν τη δικαστική τους προστασία. Καλύπτουν, για παράδειγμα, το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση βασικών εγγράφων για όσους δεν μιλούν ή δεν κατανοούν τη γλώσσα της ποινικής διαδικασίας 42 · το δικαίωμα να ενημερώνονται αμέσως για τα δικαιώματά τους και τις αιτιάσεις και τις κατηγορίες βάσει του εθνικού δικαίου, και να έχουν πρόσβαση στο υλικό της υπόθεσης 43 · το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο, καθώς και το δικαίωμα ενημέρωσης τρίτου προσώπου σε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας του και το δικαίωμα επικοινωνίας με τρίτα πρόσωπα και με προξενικές αρχές κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας· το δικαίωμα σιωπής και μη αυτοενοχοποίησης· και το δικαίωμα δικαστικής αρωγής 44 . Οι οδηγίες αυτές συμπληρώνονται από τρεις συστάσεις σχετικά με τις εγγυήσεις για τα ευάλωτα άτομα 45 · το δικαίωμα δικαστικής αρωγής για υπόπτους ή κατηγορουμένους 46 · και τα δικονομικά δικαιώματα υπόπτων και κατηγορουμένων που υπόκεινται σε προσωρινή κράτηση 47 .

Οι οδηγίες, ιδίως η οδηγία (ΕΕ) 2016/343, κατοχυρώνουν θεμελιώδεις αρχές του ποινικού δικονομικού δικαίου, όπως το τεκμήριο αθωότητας. Οι ενωσιακοί κανόνες 48 απαγορεύουν τις πρόωρες δημόσιες αναφορές στην ενοχή του υπόπτου ή κατηγορουμένου από τις αρχές, προβλέπουν ότι το βάρος της απόδειξης της ενοχής θα πρέπει να το φέρει η εισαγγελική αρχή, και κατοχυρώνουν το δικαίωμα σιωπής και μη αυτοενοχοποίησης καθώς και το δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη 49 . Επιπλέον, για την κάλυψη των εξόδων νομικής συνδρομής, οι ύποπτοι και οι κατηγορούμενοι που δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους δικαιούνται δικαστική αρωγή 50 .

Η ΕΕ έχει επίσης θεσπίσει ειδικές εγγυήσεις για τις περιπτώσεις στις οποίες ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος είναι παιδί 51 . Τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν ότι το υπέρτατο συμφέρον του παιδιού λαμβάνεται υπόψη σε κάθε απόφαση που το επηρεάζει καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, σύμφωνα με το άρθρο 24 παράγραφος 2 του Χάρτη. Τα κράτη μέλη πρέπει να θεσπίσουν και να εφαρμόσουν αυστηρότερα πρότυπα από εκείνα που ισχύουν για τους ενηλίκους όσον αφορά βασικά δικονομικά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται επίσης να θεσπίσουν στοχευμένες, ειδικές για τα παιδιά εγγυήσεις και δικαιώματα, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες και τον ευάλωτο χαρακτήρα των παιδιών, καθώς και την ικανότητά τους να κατανοούν και να συμμετέχουν αποτελεσματικά στις διαδικασίες 52 . Η κατάσταση κάθε παιδιού θα πρέπει να αξιολογείται ατομικά, και κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να συνοδεύεται από ασκούντα τη γονική μέριμνα 53 , ενώ η εξέτασή του θα πρέπει να καταγράφεται, κατά περίπτωση· επίσης θα πρέπει να λαμβάνει ειδική μεταχείριση σε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας του 54 Η αξιολόγηση της Επιτροπής όσον αφορά τα μέτρα μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο αποκάλυψε μεγάλες αποκλίσεις, ιδίως λόγω των εγγενών διαφορών μεταξύ των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης και των διαφορετικών προτύπων για τη φιλική προς τα παιδιά δικαιοσύνη 55 .

4.Μέσα δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις

Η δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις ρυθμίζεται με διάφορα μέσα, τα οποία αποσκοπούν στην ενίσχυση της αποδοτικής απονομής της δικαιοσύνης σε διασυνοριακές υποθέσεις και προβλέπουν την πραγματική δικαστική προστασία των οικείων προσώπων. Το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης 56 αποσκοπεί στην αποφυγή της παρατεταμένης κράτησης του οικείου προσώπου, απαιτώντας από τα κράτη μέλη να διεκπεραιώνουν ταχέως τις σχετικές αποφάσεις 57 . Η Επιτροπή πρότεινε πρόσφατα κοινούς κανόνες για τη δυνατότητα μεταφοράς της ποινικής διαδικασίας από ένα κράτος μέλος σε άλλο 58 , οι οποίοι περιλαμβάνουν διατάξεις σχετικά με το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής κατά της απόφασης με την οποία γίνεται δεκτή η μεταφορά. Ο κανονισμός για τα ηλεκτρονικά αποδεικτικά στοιχεία 59 θα καταστήσει ταχύτερη την απόκτηση ηλεκτρονικών αποδεικτικών στοιχείων από τις αρχές επιβολής του νόμου και τις δικαστικές αρχές. Ο εν λόγω κανονισμός, ευθυγραμμιζόμενος με το άρθρο 47 του Χάρτη, παρέχει το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής σε κάθε πρόσωπο του οποίου τα δεδομένα έχουν ζητηθεί.

5.Δικαιώματα των θυμάτων

Η ΕΕ έχει θεσπίσει ολοκληρωμένα πρότυπα όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα με στόχο την υποστήριξη και την προστασία των θυμάτων εγκληματικών πράξεων στην οδηγία για τα δικαιώματα των θυμάτων 60 , η οποία απαιτεί από τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι τα θύματα όλων των εγκληματικών πράξεων αναγνωρίζονται και αντιμετωπίζονται με σεβασμό, επαγγελματισμό και αμεροληψία. Διευκολύνει την πρόσβασή τους στη δικαιοσύνη, υποχρεώνοντας τα κράτη μέλη να ενημερώνουν τα θύματα σχετικά με τις διαδικασίες, καθώς και να τα υποστηρίζουν και να τα προστατεύουν με βάση τις ατομικές τους ανάγκες. Για παράδειγμα, τα θύματα έχουν το δικαίωμα ακρόασης κατά τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας και το δικαίωμα παροχής αποδεικτικών στοιχείων, το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστική αρωγή όταν συμμετέχουν σε ποινική διαδικασία ως διάδικοι, καθώς και το δικαίωμα απόφασης για τη χορήγηση αποζημίωσης από τον δράστη. Για την περαιτέρω ενίσχυση των δικαιωμάτων των θυμάτων 61 , η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση για την τροποποίηση της οδηγίας για τα δικαιώματα των θυμάτων 62 , με στόχο, αφενός, την καλύτερη ενημέρωση, στήριξη και προστασία των θυμάτων, π.χ. μέσω της πρόσβασής τους στην ηλεκτρονική δικαιοσύνη, και, αφετέρου, τη δυνατότητα αποτελεσματικότερης συμμετοχής τους σε ποινικές διαδικασίες.

Η ειδική νομοθεσία της ΕΕ περιέχει στοχευμένους κανόνες για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των θυμάτων ορισμένων μορφών εγκληματικότητας 63 . Η οδηγία για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων 64 απαιτεί από τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν την κατάλληλη προστασία των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων, μεταξύ άλλων μέσω προγραμμάτων προστασίας μαρτύρων, και την πρόσβασή τους σε νομικές συμβουλές και εκπροσώπηση. Επιπλέον, τα παιδιά-θύματα δικαιούνται να ορίζεται εκπρόσωπός τους και να λαμβάνονται μέτρα φιλικά προς αυτά κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων και της ποινικής διαδικασίας. Κατόπιν αξιολόγησης της οδηγίας για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων, η Επιτροπή πρότεινε να εκσυγχρονιστεί το πλαίσιο για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και να αντιμετωπιστούν τα κενά όσον αφορά τον εντοπισμό και την παραπομπή σε υπηρεσίες συνδρομής και υποστήριξης των θυμάτων 65 . Επιπλέον, η Επιτροπή εξακολουθεί να επικεντρώνεται στην εφαρμογή της οδηγίας της ΕΕ για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και της στρατηγικής της ΕΕ για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων (2021-2025) 66 , ιδίως όσον αφορά την προστασία των θυμάτων στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών και την πρόσβαση σε αποζημίωση.

Τα παιδιά που πέφτουν θύματα σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης προστατεύονται από την οδηγία σχετικά με την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών 67 , η οποία ενθαρρύνει οποιοδήποτε πρόσωπο έχει γνώση ή υποψία σεξουαλικής κακοποίησης ή εκμετάλλευσης παιδιών να την καταγγέλλει. Τον Μάιο του 2022 η Επιτροπή πρότεινε ειδικούς κανόνες για την πρόληψη και την καταπολέμηση της διαδικτυακής σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης παιδιών 68 , συμπεριλαμβανομένων μέτρων για την καταγγελία και την αφαίρεση περιεχομένου κακοποίησης, καθώς και για την υποστήριξη των θυμάτων με την αφαίρεση του υλικού που απεικονίζει την κακοποίησή τους.

Επιπλέον, η πρόταση οδηγίας για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας 69 αποσκοπεί στην ενίσχυση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη για τα θύματα έμφυλης και εξ οικείων βίας, ανταποκρινόμενη στις ιδιαίτερες ανάγκες τους 70 . Προτείνει επίσης την ποινικοποίηση ορισμένων μορφών βίας που πλήττουν δυσανάλογα τις γυναίκες, όπως ο βιασμός λόγω έλλειψης συναίνεσης, καθώς και ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων, και ορισμένες μορφές έμφυλης βίας στον κυβερνοχώρο 71 .

6.Άλλες καταστάσεις ευαλωτότητας

Τα άτομα που καταγγέλλουν παράνομες ή ανήθικες δραστηριότητες τις οποίες πληροφορούνται στον χώρο εργασίας τους («πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος») βρίσκονται σε ευάλωτη θέση έναντι των εργοδοτών τους. Η οδηγία σχετικά με την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης 72 απαγορεύει κάθε μορφή αντιποίνων και απαιτεί την επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση αντιποίνων, ενώ παρέχει στους πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος ένα ισχυρό σύνολο νομικών ενεργειών, μεταξύ άλλων την αποκατάσταση ή την αποζημίωση για προκληθείσα ζημία, καθώς και μέτρα προσωρινού χαρακτήρα για την παύση απειλών ή πράξεων αντιποίνων.

Οι δημοσιογράφοι, οι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άλλοι που συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο για θέματα δημόσιου συμφέροντος βρίσκονται σε εξίσου ευάλωτη θέση όταν έρχονται αντιμέτωποι με στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού, γνωστές και ως SLAPP. Μια πρόταση του 2022 73 δίνει τη δυνατότητα στους δικαστές να απορρίπτουν γρήγορα τέτοιες προδήλως αβάσιμες αγωγές και προβλέπει διάφορες δικονομικές εγγυήσεις και μέσα έννομης προστασίας, όπως πλήρη επιδίκαση εξόδων, αποζημίωση για ζημίες και κυρώσεις 74 . Η Επιτροπή δημοσίευσε επίσης συστάσεις προς τα κράτη μέλη σχετικά με μέτρα για την προστασία των δημοσιογράφων και των εργαζομένων στα μέσα ενημέρωσης 75 .

Πρόσφατη πρόταση 76 αποσκοπεί στην ενίσχυση της προστασίας των ενηλίκων σε διασυνοριακές καταστάσεις και συμβάλλει στη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους όταν, λόγω αλλοίωσης ή ανεπάρκειας των προσωπικών τους ικανοτήτων, δεν είναι σε θέση να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους. Στόχος της πρότασης είναι να διασφαλιστεί ότι τα μέτρα που αφορούν την προστασία αυτών των προσώπων ή τη δικαιοπρακτική τους ικανότητα αναγνωρίζονται γρήγορα και ότι γίνονται σεβαστές οι επιθυμίες που εκφράζονται εκ των προτέρων μέσω των «εξουσιών εκπροσώπησης».

Σκοπός της πρότασης του 2022 σχετικά με την αναγνώριση της γονικής σχέσης 77 μεταξύ των κρατών μελών είναι η ενίσχυση της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων των παιδιών σε διασυνοριακές καταστάσεις, όπως τα δικαιώματά τους που απορρέουν από τη γονική σχέση σε άλλο κράτος μέλος, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματός τους σε γονική εκπροσώπηση για θέματα όπως η υγεία και η σχολική εκπαίδευση. Ως εκ τούτου, οι γονείς ενός παιδιού σε κράτος μέλος θα εξακολουθούν να είναι οι γονείς του παιδιού σε άλλα κράτη μέλη, κάτι που δεν συμβαίνει πάντα σήμερα.

7.Θύματα διακρίσεων 

Η πραγματική δικαστική προστασία των θυμάτων διακρίσεων βρίσκεται στο επίκεντρο του ενωσιακού δικαίου της ΕΕ εδώ και δεκαετίες, καθώς διάφορες οδηγίες περί ισότητας 78 προβλέπουν το δικαίωμα πρόσβασης σε νομικές διαδικασίες για την καταγγελία διακρίσεων και το δικαίωμα των ενώσεων να παρεμβαίνουν στο δικαστήριο για λογαριασμό ή προς υποστήριξη των θυμάτων. Η οδηγία για τη μισθολογική διαφάνεια 79 δίνει τη δυνατότητα στις εργαζόμενες γυναίκες να διεκδικούν το δικαίωμά τους σε ίση αμοιβή για όμοια εργασία ή για εργασία της αυτής αξίας. Τα θύματα μπορούν να εκπροσωπούνται σε διοικητικές ή δικαστικές διαδικασίες από ενώσεις, εκπροσώπους των εργαζομένων και φορείς, όπως οι φορείς ισότητας ή οι συνδικαλιστικές οργανώσεις. Οι εν λόγω παράγοντες μπορούν να βοηθήσουν τα θύματα να ζητήσουν επανόρθωση 80 , να στηρίξουν δικαστικές διαδικασίες στρατηγικής σημασίας 81 ή να επιδιώξουν συλλογική επανόρθωση 82 , ιδίως δεδομένου ότι το δίκαιο της ΕΕ απαγορεύει τις διακρίσεις όταν δεν υπάρχει ταυτοποιήσιμο συγκεκριμένο θύμα 83 .

Σε συνέχεια των οδηγιών για την ισότητα, τα κράτη μέλη οφείλουν να προβλέψουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις σε περιπτώσεις διακρίσεων, όπως πρόστιμα, αποζημιώσεις, διαταγή προς τον παραβάτη να εκτελέσει ή να απόσχει από συγκεκριμένη ενέργεια, δημοσιοποίηση της αξιόποινης πράξης, απαίτηση από τον παραβάτη να ζητήσει συγγνώμη ή επιβολή ποινικών κυρώσεων 84 ..

Νέες νομοθετικές προτάσεις αποσκοπούν στο να ενισχύσουν τον ρόλο των φορέων ισότητας 85 , ιδίως την ανεξαρτησία, τους πόρους και τις εξουσίες τους, ώστε να μπορούν να καταπολεμούν αποτελεσματικότερα τις διακρίσεις. Οι φορείς ισότητας διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο όσον αφορά την παροχή βοήθειας στα θύματα διακρίσεων και την εξασφάλιση της εφαρμογής της ενωσιακής νομοθεσίας για την απαγόρευση των διακρίσεων. Σύμφωνα με τις νέες αυτές νομοθετικές προτάσεις, οι φορείς ισότητας θα εξουσιοδοτούνται να λαμβάνουν καταγγελίες για διακρίσεις, να διεξάγουν έρευνες, να παρέχουν συμβουλές στα θύματα, να προσφέρουν εναλλακτική επίλυση διαφορών, να εκδίδουν γνώμες ή αποφάσεις και να ενεργούν στο πλαίσιο δικαστικών διαδικασιών ως εμπειρογνώμονες, εξ ονόματος ή προς υποστήριξη ενός ή περισσότερων θυμάτων, ή στο όνομά τους 86 .

Η ΕΕ είναι επίσης συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, η οποία καθιερώνει την υποχρέωση να εξασφαλίζεται ότι τα άτομα με αναπηρία έχουν αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε ισότιμη βάση με τα άλλα άτομα 87 , και έχει εκδώσει την ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα 88 .

Η ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα συμπληρώνεται από την οδηγία για την προσβασιμότητα στο διαδίκτυο 89 , η οποία απαιτεί οι ιστότοποι και οι εφαρμογές για φορητές συσκευές των οργανισμών του δημόσιου τομέα, συμπεριλαμβανομένων των δικαστικών φορέων, να είναι προσβάσιμοι στα άτομα με αναπηρία και στους ηλικιωμένους.

Η ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μίσους προσβάλλουν τα θεμελιώδη δικαιώματα των θυμάτων στην αξιοπρέπεια και την ισότητα. Ως συμβολή στην πραγματική δικαστική προστασία των θυμάτων ρητορικής και εγκλημάτων μίσους, η απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας 90 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να ποινικοποιήσουν τη δημόσια υποκίνηση βίας και μίσους λόγω φυλής, χρώματος, θρησκείας, γενεαλογικών καταβολών, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, και να λαμβάνουν δεόντως υπόψη τα ρατσιστικά κίνητρα κατά την καταδίκη των δραστών εγκληματικών πράξεων 91 . Οι εθνικές αρχές πρέπει να ερευνούν, να διώκουν και να εκδικάζουν τις υποθέσεις εικαζόμενων εγκλημάτων ή ρητορικής μίσους. Επιπλέον, η Επιτροπή πρότεινε το 2021 92  να προστεθεί η ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μίσους στους τομείς των «εγκλημάτων της ΕΕ» οι οποίοι καθορίζονται στο άρθρο 83 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Ύστερα από την έκδοση της απόφασης από το Συμβούλιο, η Επιτροπή θα έχει τη δυνατότητα να προτείνει νομοθεσία με την οποία να εξασφαλίζεται η στιβαρή αντιμετώπιση, μέσω ποινικού δικαίου, σε ενωσιακό επίπεδο για τη ρητορική και τα εγκλήματα μίσους για άλλους λόγους εκτός του ρατσισμού και της ξενοφοβίας.

8.Περιβαλλοντική προστασία

Στον τομέα της περιβαλλοντικής προστασίας, η πρόσβαση στη δικαιοσύνη έχει σημαντικά ενισχυθεί 93 με τον τροποποιημένο κανονισμό Aarhus 94 , ο οποίος δίνει τη δυνατότητα στις περιβαλλοντικές οργανώσεις και σε άλλα μέλη του κοινού να ζητούν από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να διασφαλίζουν ότι οι αποφάσεις τους συμμορφώνονται με το περιβαλλοντικό δίκαιο της ΕΕ 95 . Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν ήδη χρησιμοποιήσει αυτή τη δυνατότητα, ζητώντας επανεξέταση σχετικά με τα φυτοφάρμακα, την αλιεία, την ταξινομία, τα εθνικά σχέδια για το κλίμα και την ενέργεια, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα γεωργικά σχέδια στο πλαίσιο της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής 96 .

Η Επιτροπή έχει επίσης δημοσιεύσει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε περιβαλλοντικά θέματα 97 , καθώς και ενημερωτικά δελτία στη διαδικτυακή πύλη της ευρωπαϊκής ηλεκτρονικής δικαιοσύνης (e-Justice) 98 σχετικά με τους εφαρμοστέους κανόνες σε κάθε κράτος μέλος 99 , και παράλληλα έχει καταγράψει πώς παρέχεται η νομική προστασία στη νομοθεσία κάθε κράτους μέλους με την οποία εφαρμόζεται η σύμβαση του Aarhus 100 .

Επιπλέον, η πρόταση οδηγίας για το περιβαλλοντικό έγκλημα 101  προβλέπει την παροχή αρωγής και τη στήριξη των ατόμων που καταγγέλλουν περιβαλλοντικά εγκλήματα. Στις προτάσεις για την οδηγία περί βιομηχανικών εκπομπών 102 , την οδηγία για την ποιότητα του αέρα 103 και την οδηγία για τα απόβλητα 104  προβλέπεται η παροχή πρόσβασης σε αποζημίωση για τα προβλήματα υγείας που προκαλούνται από παραβιάσεις των σχετικών διατάξεων. Παρομοίως, οι προτάσεις σχετικά με την ποιότητα του αέρα, τα απόβλητα, την παρακολούθηση του εδάφους 105 , την αποκατάσταση της φύσης 106 και την οδηγία για τους οικολογικούς ισχυρισμούς 107 αναμένεται ότι θα ενισχύσουν το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής, καθιερώνοντας το δικαίωμα προσφυγής σε δικαστικά μέσα έννομης προστασίας, όποτε προκύπτει παραβίαση των σχετικών διατάξεων του ενωσιακού δικαίου 108 .

9.Δικαιώματα του καταναλωτή και εναλλακτικοί μηχανισμοί επίλυσης των διαφορών

Ο μηχανισμός συλλογικής έννομης προστασίας 109 δίνει τη δυνατότητα σε καθορισμένες οργανώσεις καταναλωτών και δημόσιους φορείς να ασκούν αντιπροσωπευτικές αγωγές ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, συμπεριλαμβανομένων διασυνοριακών αγωγών που αφορούν διάφορα κράτη μέλη, εξ ονόματος ομάδων καταναλωτών. Αυτές οι συλλογικές αγωγές μπορούν να επιδιώκουν την παύση παράνομων πρακτικών και την αξίωση επανόρθωσης, όπως αποζημίωση, αντικατάσταση ή επισκευή. Επιπλέον, ένα διαδικτυακό εργαλείο διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, των δικαστών και των εκπροσώπων των συμφερόντων των καταναλωτών κατά την επιβολή των δικαιωμάτων των καταναλωτών στην ΕΕ 110 . Η οδηγία για τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων 111 απαιτεί και αυτή να παρέχεται το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής κατά της χρήσης καταχρηστικών συμβατικών ρητρών από τους εμπόρους.

Η εξωδικαστική επίλυση διαφορών για τους καταναλωτές θα γίνει ταχύτερη και ευκολότερη με την πρόσφατη πρόταση για την τροποποίηση της οδηγίας για την εναλλακτική επίλυση διαφορών (ΕΕΔ) 112 , με την οποία θα βελτιωθεί η διαθεσιμότητα εξατομικευμένης στήριξης στους καταναλωτές, ιδίως τους ευάλωτους. Τα σημεία επαφής στα κράτη μέλη μπορούν να διευκολύνουν την επικοινωνία μεταξύ καταναλωτών και εμπόρων, να συνδράμουν στη διαδικασία ΕΕΔ και να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών και τα μέσα έννομης προστασίας.

Επιπλέον, το ενωσιακό δίκτυο επίλυσης προβλημάτων SOLVIT, το οποίο απευθύνεται στις επιχειρήσεις και στους καταναλωτές, παρέχει μια εναλλακτική προσέγγιση για την επίλυση των διαφορών, στην οποία δεν χρειάζεται η μεσολάβηση δικηγόρου ή η προσφυγή στα δικαστήρια 113 . Στις μεταφορές, η πρωτοβουλία «Καλύτερη προστασία των επιβατών και των δικαιωμάτων τους» επιδιώκει να εξασφαλίσει καλύτερη ενημέρωση των επιβατών σχετικά με τα δικαιώματά τους, αποτελεσματικότερο σύστημα διεκπεραίωσης των καταγγελιών, καλύτερη επιβολή των δικαιωμάτων των επιβατών, καθώς και επέκταση των δικαιωμάτων των επιβατών στα πολυτροπικά ταξίδια (όταν δηλαδή ένας επιβάτης χρησιμοποιεί διαφορετικούς τρόπους μεταφοράς κατά τη διάρκεια του ίδιου ταξιδιού) 114 .

10.Ρύθμιση του περιεχομένου στο διαδίκτυο και προστασία των δεδομένων

Οι συνεχείς εξελίξεις στην ψηφιοποίηση αναδεικνύουν τη σημασία που έχει η διασφάλιση της πραγματικής δικαστικής προστασίας σε σχέση με τις διαδικτυακές δραστηριότητες. Στο θέμα του ελέγχου του διαδικτυακού περιεχομένου, η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες  115 παρέχει έννομη προστασία στους αποδέκτες διαδικτυακών υπηρεσιών. Η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες καθιερώνει έναν μηχανισμό ειδοποίησης και δράσης ο οποίος επιτρέπει στους χρήστες να επισημαίνουν και να ζητούν την απόσυρση παράνομου περιεχομένου. Απαιτεί από τις διαδικτυακές πλατφόρμες να καθιερώσουν ένα εσωτερικό σύστημα διεκπεραίωσης καταγγελιών ώστε οι χρήστες να μπορούν να υποβάλλουν τις καταγγελίες τους ηλεκτρονικά και δωρεάν, καθώς και να διαμορφώσουν έναν μηχανισμό εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών 116 . Θεσπίζει επίσης το δικαίωμα υποβολής καταγγελίας κατά των παρόχων υπηρεσιών στο κράτος μέλος στο οποίο βρίσκεται ή εδρεύει ο αποδέκτης της υπηρεσίας. Οι χρήστες μπορούν να εξουσιοδοτούν φορέα, οργανισμό ή ένωση να ασκεί το δικαίωμα αυτό για λογαριασμό τους. Οι χρήστες μπορούν να ζητήσουν αποζημίωση από παρόχους ενδιάμεσων υπηρεσιών για οποιαδήποτε ζημία ή απώλεια που υπέστησαν επειδή οι εν λόγω πάροχοι παρέβησαν τις υποχρεώσεις που υπέχουν δυνάμει της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες. Η οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο 117 περιλαμβάνει δικονομικές εγγυήσεις για την εξωδικαστική επίλυση διαφορών και δικαστικά μέσα έννομης προστασίας όσον αφορά τις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας.

Ο κανονισμός για το τρομοκρατικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο 118 απαιτεί από τους παρόχους υπηρεσιών φιλοξενίας να ενημερώνουν τους παρόχους περιεχομένου ότι αφαιρέθηκε το περιεχόμενό τους ή ότι μπλοκάρεται η πρόσβαση σ’ αυτό, όταν έχει δοθεί εντολή αφαίρεσης από εθνική αρμόδια αρχή. Απαιτείται από τους παρόχους υπηρεσιών φιλοξενίας να καθιερώνουν πραγματικό μηχανισμό υποβολής καταγγελιών για τους χρήστες όταν το περιεχόμενό τους αφαιρείται ή μπλοκάρεται η πρόσβαση σ’ αυτό εντός της ΕΕ.

Ο γενικός κανονισμός για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ) 119 δίνει στα υποκείμενα των δεδομένων το δικαίωμα να υποβάλλουν καταγγελία κατά υπευθύνου επεξεργασίας ή εκτελούντος την επεξεργασία στην εθνική εποπτική αρχή ή σε αρμόδιο δικαστήριο, εάν θεωρούν ότι τα προσωπικά τους δεδομένα έχουν υποβληθεί σε επεξεργασία κατά παράβαση των κανόνων του ΓΚΠΔ. Τα υποκείμενα των δεδομένων μπορούν επίσης να εξουσιοδοτήσουν έναν μη κερδοσκοπικό φορέα, οργανισμό ή ένωση να υποβάλει καταγγελία για λογαριασμό τους· τέλος, έχουν το δικαίωμα να λαμβάνουν αποζημίωση για υλική ή άυλη ζημία που προκλήθηκε από παραβίαση. Ο ΓΚΠΔ παρέχει στις εθνικές εποπτικές αρχές ισχυρές εξουσίες για να διερευνούν παραβιάσεις και να προβαίνουν σε διορθωτικά μέτρα, μεταξύ άλλων με την επιβολή διοικητικών προστίμων.

Με την επιφύλαξη των εξουσιών των εν λόγω εποπτικών αρχών και με βάση τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον ΓΚΠΔ, η πρόταση για  τον ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων για την υγεία 120 θεσπίζει το δικαίωμα υποβολής καταγγελιών σε αρχές ψηφιακής υγείας, δηλαδή σε δημόσιους φορείς που θα συσταθούν από τα κράτη μέλη.

11.Άσυλο και μετανάστευση

Το ενωσιακό δίκαιο περί ασύλου και μετανάστευσης παρέχει σειρά εγγυήσεων με τις οποίες διασφαλίζεται η νομική προστασία όσων φθάνουν στην ΕΕ και ζητούν άσυλο ή καθεστώς επί μακρόν διαμένοντος. Στο πλαίσιο του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου, οι οδηγίες και οι κανονισμοί προβλέπουν τη δυνατότητα των αιτούντων άσυλο να προσβάλλουν αποφάσεις που λαμβάνονται από διοικητικές αρχές.

Στο πλαίσιο της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου 121 , οι αιτούντες άσυλο που ασκούν προσφυγή κατά της απόρριψης της αίτησής τους έχουν γενικά το δικαίωμα να παραμείνουν στο έδαφος του κράτους μέλους εν αναμονή της έκβασης της προσφυγής ή έως ότου εκδοθεί απόφαση από δικαστήριο. Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν το δικαίωμα των αιτούντων σε πραγματική προσφυγή κατά κάθε απόφασης που λαμβάνεται σχετικά με την αίτησή τους για διεθνή προστασία, καθώς και κατά άρνησης να ανοίξει εκ νέου η εξέταση αίτησης που είχε διακοπεί, όπως και κατά των αποφάσεων ανάκλησης της διεθνούς προστασίας. Επιπλέον, οι αιτούντες που έχουν αναγνωριστεί ως δικαιούχοι επικουρικής προστασίας μπορούν να ασκήσουν προσφυγή κατά της απόφασης που έκρινε την αίτησή τους αβάσιμη σε σχέση με το καθεστώς πρόσφυγα. Τέλος, πρέπει να διασφαλίζονται διαδικαστικές εγγυήσεις για τους προσφεύγοντες, οι οποίες να είναι ισοδύναμες με εκείνες που ισχύουν στις πρωτοβάθμιες εξετάσεις, όπως η δωρεάν νομική συνδρομή και εκπροσώπηση που παρέχεται από τα αρμόδια πρόσωπα βάσει του εθνικού δικαίου. Ο κανονισμός Δουβλίνο III 122 παρέχει και αυτός στους αιτούντες για τους οποίους έχει εκδοθεί απόφαση μεταφοράς τη δυνατότητα άσκησης προσφυγής ή επανεξέτασης, εξασφαλίζοντας διάφορες διαδικαστικές εγγυήσεις, μεταξύ των οποίων το δικαίωμα παραμονής στο έδαφος του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται ο αιτών, την αναστολή της μεταφοράς έως ότου ολοκληρωθεί η προσφυγή ή η επανεξέταση και την πρόσβαση σε δωρεάν νομική και γλωσσική συνδρομή καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας προσφυγής ή επανεξέτασης.

Όλες οι οδηγίες για τη νόμιμη μετανάστευση απαιτούν από τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν ότι οι αποφάσεις για την απόρριψη αίτησης, την ανάκληση άδειας ή την απόρριψη της ανανέωσης άδειας μπορούν να αμφισβητηθούν ή να προσβληθούν 123 , επιτρέποντάς τους παράλληλα να διατηρούν σημαντικό περιθώριο διακριτικής ευχέρειας. Επιπλέον, η οδηγία για την επιστροφή δίνει τη δυνατότητα στους υπηκόους τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής σε κράτος μέλος να ζητούν την επανεξέταση των αποφάσεων που αφορούν την επιστροφή τους ενώπιον αρμόδιας δικαστικής ή διοικητικής αρχής ή οργάνου που απαρτίζεται από αμερόληπτα και ανεξάρτητα μέλη 124 . Επίσης, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ολοκληρωμένης διαχείρισης των συνόρων, η Επιτροπή διατύπωσε την ακόλουθη σύσταση: «Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν και να συντηρούν επιχειρησιακά εθνικό μηχανισμό παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε σχέση με τη διαχείριση των συνόρων και τις επιστροφές» ο οποίος θα πρέπει «να επιβλέπει ή να συμβάλλει στους υφιστάμενους μηχανισμούς προσφυγής (όπως οι μηχανισμοί αναφοράς συμβάντων ή καταγγελιών)» 125 .

Όσον αφορά την απασχόληση υπηκόων τρίτων χωρών, η οδηγία για τις κυρώσεις κατά των εργοδοτών 126 παρέχει στους υπηκόους τρίτων χωρών που δεν έχουν το δικαίωμα παραμονής σε κράτος μέλος το δικαίωμα να αξιώνουν μη καταβληθέντες μισθούς και να υποβάλλουν καταγγελίες κατά εργοδοτών σε περιπτώσεις εκμετάλλευσης 127 . Η οδηγία για τους εποχιακούς εργαζομένους 128 περιλαμβάνει διατάξεις που επιτρέπουν στους εποχιακούς εργαζομένους από τρίτες χώρες να υποβάλλουν καταγγελίες κατά των εργοδοτών τους. Η πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας για την ενιαία άδεια 129 περιλαμβάνει πρόταση για την επέκταση του δικαιώματος αυτού σε όλους τους εργαζομένους που δεν είναι υπήκοοι της ΕΕ. Η Επιτροπή αναθεώρησε επίσης την οδηγία για τη Μπλε Κάρτα  ώστε να απαιτεί από τα κράτη μέλη να παρέχουν πραγματική δικαστική προσφυγή για όλες τις αρνητικές αποφάσεις που εκδίδονται σχετικά με άδειες διαμονής και εργασίας για εργαζομένους υψηλής ειδίκευσης 130 .

3.Μέτρα των κρατών μελών για την παροχή πραγματικής δικαστικής προστασίας

Τα κράτη μέλη έχουν καθήκον να διασφαλίζουν ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα εφαρμόζονται στην πράξη από τους διάφορους παράγοντες της αλυσίδας επιβολής του Χάρτη, προς όφελος όλων 131 . Σύμφωνα με το άρθρο 19 της ΣΕΕ, οι εν λόγω παράγοντες είναι επιφορτισμένοι με την παροχή πραγματικής δικαστικής προστασίας στο έδαφός τους, είτε μέσω δικαστικών συστημάτων είτε μέσω μη δικαστικών φορέων. Όλα τα κράτη μέλη που συμμετείχαν στις διαβουλεύσεις για την κατάρτιση της παρούσας έκθεσης ανέφεραν ότι υπάρχει ποικιλία διαθέσιμων ένδικων και εξωδικαστικών μέσων. Το παρόν κεφάλαιο παρέχει επισκόπηση των πρόσφατων εξελίξεων στις οποίες αναφέρθηκαν πολλά κράτη μέλη.

3.1.Ευχερέστερη πρόσβαση στη δικαιοσύνη μέσω της ψηφιοποίησης

Αρκετά κράτη μέλη θεωρούν τις λύσεις ηλεκτρονικής δικαιοσύνης ουσιώδεις για τη βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη. Δίνουν στους χρήστες τη δυνατότητα να ασκούν τα δικαιώματά τους ταχύτερα και ευκολότερα 132 . Οι υπηρεσίες ψηφιακής δικαιοσύνης είναι σύγχρονες, παρέχουν τη δυνατότητα μεγαλύτερης προσβασιμότητας, ακόμη και την εξατομίκευση των υπηρεσιών δικαιοσύνης· επίσης, η παροχή τους είναι αδιάλειπτη κατά τη διάρκεια κρίσεων 133 .

Πολλά κράτη μέλη καταβάλλουν προσπάθειες για να βελτιώσουν την ψηφιακή προσβασιμότητα της δικαιοσύνης 134 . Για παράδειγμα, στη Ρουμανία, η ψηφιοποίηση του δικαστικού συστήματος επιταχύνθηκε στη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 135 . Η Σλοβακία χρηματοδοτεί δράσεις για την προώθηση της ψηφιοποίησης της δικαιοσύνης, στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης, ο οποίος προετοιμάζει τη χώρα για την προσχώρησή της στο σύστημα eCodex 136 .

Από την άποψη αυτή, η έλλειψη ψηφιακών δεξιοτήτων, ζητήματα που σχετίζονται με τη διαλειτουργικότητα των συστημάτων ΤΠ και η ψηφιακή ασφάλεια αναφέρονται ως οι κύριες προκλήσεις 137 . Και η Σουηδία θεωρεί ότι ορισμένες πτυχές της ψηφιοποίησης, όπως οι ακροάσεις μέσω βίντεο, μπορεί να μην είναι κατάλληλες σε όλες τις περιπτώσεις 138 .

Οι διαβουλεύσεις δείχνουν επίσης τις διάφορες λειτουργίες που διαμορφώνονται στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών για την ηλεκτρονική δικαιοσύνη 139 . Στη Γερμανία, η αποστολή εγγράφων μέσω διαδικτυακού εργαλείου είναι υποχρεωτική για τους δικηγόρους, τις αρχές και τους δημόσιους φορείς. Όλοι οι υπόλοιποι μπορούν να χρησιμοποιούν τις ηλεκτρονικές συναλλαγές οικειοθελώς 140 . Στη Γαλλία, μια εφαρμογή για κινητές συσκευές βοηθάει το κοινό να βρει δικαστήρια, δικηγόρους και συμβολαιογράφους 141 . Ωστόσο, ορισμένα από τα άτομα που απάντησαν στην έρευνα της πλατφόρμας θεμελιωδών δικαιωμάτων σχολίασαν την πολυπλοκότητα και τη μειωμένη προσβασιμότητα των ψηφιακών εργαλείων, π.χ. λόγω του αυξημένου κόστους για τους δικηγόρους και τους πελάτες, των βλαβών του συστήματος ή επειδή η διαθεσιμότητα έχει περιοριστεί σε πιστοποιημένους δικηγόρους 142 .

3.2.Δικονομικά δικαιώματα

Όπως επισημαίνεται στο κεφάλαιο 2, η διαθεσιμότητα επαρκών πληροφοριών σχετικά με τα δικαστικά και εξωδικαστικά μέσα έννομης προστασίας και τον τρόπο με τον οποίο αυτά μπορούν να ασκηθούν είναι καίριας σημασίας για τη διευκόλυνση της πρόσβασης όλων στη δικαιοσύνη. Όσον αφορά την ενημέρωση του κοινού σχετικά με το δικαστικό σύστημα και τα διαθέσιμα ένδικα βοηθήματα και μέσα, όλα τα κράτη μέλη παραπέμπουν σε πληροφορίες σε ειδικό επίσημο ιστότοπο της δικαστικής διοίκησης ή σχετικού υπουργείου 143 . Για παράδειγμα, στο Λουξεμβούργο, πληροφορίες σχετικά με τη δικαστική αρωγή, τα δικαστικά έξοδα, τα δικονομικά δικαιώματα και τις δημοσιευμένες αποφάσεις διατίθενται στο διαδίκτυο, μαζί με έντυπα επικοινωνίας ή διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για ερωτήματα από το κοινό 144 .

Οι απαντήσεις στην έρευνα της Πλατφόρμας θεμελιωδών δικαιωμάτων δείχνουν ότι οι πληροφορίες παρέχονται ως επί το πλείστον στους διαδίκους ποινικών διαδικασιών (59 από τους 115 απαντήσαντες) και διοικητικών διαδικασιών (45), αλλά πολύ λιγότερο σε διαδίκους αστικών διαδικασιών (36) ή σε άτομα που επιχειρούν να έχουν πρόσβαση σε εξωδικαστικά μέσα έννομης προστασίας (31) 145 .

Η πρόσβαση σε διερμηνεία και μετάφραση είναι επίσης απαραίτητη για να αποφευχθεί η δημιουργία εμποδίων στην πρόσβαση στη δικαιοσύνη για όσους δεν γνωρίζουν επαρκώς την επίσημη γλώσσα της οικείας χώρας. Αρκετά κράτη μέλη που συμμετείχαν στις διαβουλεύσεις παρέχουν δωρεάν διερμηνεία και μετάφραση στους υπόπτους και κατηγορουμένους σε ποινικές διαδικασίες 146 .

Ωστόσο, το πεδίο εφαρμογής του δικαιώματος αυτού διαφέρει μεταξύ των κρατών μελών. Πέραν των ποινικών διαδικασιών, είναι διαθέσιμη σε ορισμένα κράτη μέλη η διερμηνεία και μετάφραση των σχετικών δικαστικών εγγράφων και σε αστικές υποθέσεις, ή για πολιτικώς ενάγοντες σε ποινικές διαδικασίες 147 . Ορισμένα κράτη μέλη επεκτείνουν τη διαθεσιμότητα διερμηνείας και μετάφρασης στα θύματα εγκληματικών πράξεων 148 και στις διοικητικές διαδικασίες 149 . Στο πλαίσιο αυτό, ορισμένα αναφέρονται ειδικά σε υποθέσεις μετανάστευσης 150 ή σε ασυνόδευτους ανηλίκους και τους κηδεμόνες τους 151 . Στην Κροατία, η Διαμεσολαβήτρια συνέστησε να καταστούν διαθέσιμες η διερμηνεία και η μετάφραση σε διάφορες γλώσσες σε υποθέσεις που αφορούν τα δικαιώματα των εργαζομένων ή τη διεθνή προστασία 152 .

Στις αστικές υποθέσεις, τα κράτη μέλη απαιτούν συνήθως από μη φυσικούς ομιλητές να καλύπτουν τα ίδια τα έξοδα διερμηνείας και μετάφρασης. Ανάλογα με την οικονομική κατάσταση, μπορεί να είναι δυνατή η κάλυψη αυτών των εξόδων με την παροχή δικαστικής αρωγής, η οποία εξαρτάται από τους όρους που προβλέπονται στην εθνική νομοθεσία. Η δικαστική αρωγή είναι γενικά διαθέσιμη για την κάλυψη των εξόδων διερμηνείας και μετάφρασης όσων δεν διαθέτουν οικονομικούς πόρους 153 . Στη Φινλανδία, ο προκαταρκτικός υπολογισμός του δικαιώματος και των αιτήσεων δικαστικής αρωγής μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω συστήματος διαχείρισης υποθέσεων δικαστικής αρωγής 154 .

Στην έρευνα της Πλατφόρμας θεμελιωδών δικαιωμάτων, 82 από τους 115 απαντήσαντες επιβεβαίωσαν ότι οι υπηρεσίες διερμηνείας και μετάφρασης αποτελούν τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα μέτρα για την άρση των εμποδίων της πρόσβασης των ατόμων σε δικαστικά και εξωδικαστικά μέσα στα κράτη μέλη τους, ακολουθούμενες από τη δικαστική αρωγή (79/115) 155 .

3.3.Δικαιώματα των θυμάτων

Στις διαβουλεύσεις που διεξήχθησαν για να καταρτιστεί η παρούσα έκθεση, τα περισσότερα κράτη μέλη αναφέρθηκαν σε νέα μέτρα που ελήφθησαν για την προστασία των θυμάτων εγκληματικών πράξεων. Για παράδειγμα, στη Ρουμανία, οι στοχευμένες υπηρεσίες υποστήριξης θυμάτων εγκληματικών πράξεων παρέχουν υπηρεσίες υποστήριξης θυμάτων μέσω δικτύου 47 γραφείων σε εθνικό επίπεδο 156 . Δύο από τα μεγαλύτερα πρωτοβάθμια δικαστήρια της Σλοβενίας διαθέτουν εξειδικευμένα τμήματα υποστήριξης θυμάτων, στα οποία συμμετέχουν δικαστές και θύματα (κυρίως έμφυλης ή εξ οικείων βίας), ώστε να αποφεύγεται η περιττή επαφή με τον φερόμενο ως δράστη και να λαμβάνονται αποφάσεις σχετικά με τα μέτρα προστασίας 157 .

Η Αυστρία παρέχει δωρεάν ψυχοκοινωνική υποστήριξη στα θύματα κατά τη διάρκεια ποινικών και αστικών διαδικασιών 158 . Στη Γερμανία, ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας απαιτεί από τα δικαστήρια να παρέχουν ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Τα θύματα σοβαρών βίαιων ή σεξουαλικών εγκλημάτων μπορούν επίσης να ζητήσουν τον δωρεάν διορισμό ψυχοκοινωνικού βοηθού στην υπόθεσή τους 159 . Στη Σουηδία, μπορεί επίσης να διοριστεί δωρεάν συνήγορος για την προστασία των συμφερόντων των θυμάτων και την άσκηση αγωγής αποζημίωσης σε ποινικές υποθέσεις 160 . Στην Ελλάδα, ψυχοκοινωνική υποστήριξη παρέχεται μόνο σε θύματα εμπορίας ανθρώπων 161 . Στην Κροατία, η Διαμεσολαβήτρια συνέστησε στοχευμένα σεμινάρια κατάρτισης σχετικά με τα δικαιώματα των θυμάτων και τη δημιουργία εξειδικευμένων υπηρεσιών για τη υποστήριξη των θυμάτων και των μαρτύρων σε όλα τα δικαστήρια 162 .

Επιπλέον, σχεδόν το ένα τρίτο των απαντησάντων στην έρευνα της Πλατφόρμας θεμελιωδών δικαιωμάτων (31/115) συμφώνησαν ότι είναι διαθέσιμες ταχείες διαδικασίες για τους ευάλωτους διαδίκους 163 . Στην Κύπρο και τη Γερμανία, για παράδειγμα, οι υποθέσεις που αφορούν σεξουαλική βία ή παιδιά μπορούν να εξεταστούν κατά προτεραιότητα 164 . Στο Βέλγιο, ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας προβλέπει μέτρο επιτάχυνσης της διαδικασίας σε διασυνοριακές διαφορές γονικής μέριμνας και σε υποθέσεις για την προστασία του παιδιού (όπως σε υποθέσεις διεθνούς απαγωγής παιδιών) 165 .

Όσον αφορά την αντιμετώπιση της έμφυλης και της εξ οικείων βίας, ορισμένα κράτη μέλη επέτρεψαν πρόσφατα στις αρχές επιβολής του νόμου να ανταλλάσσουν τα στοιχεία επικοινωνίας των θυμάτων με κέντρο υποστήριξης, το οποίο επικοινωνεί με το θύμα με δική του πρωτοβουλία για να προσφέρει στήριξη μετά την καταγγελία του εγκλήματος 166 . Έχουν επίσης καταβληθεί ορισμένες προσπάθειες για να εξασφαλιστεί η διαθεσιμότητα στοχευμένης υποστήριξης. Η Φινλανδία, για παράδειγμα, έχει δημιουργήσει ένα δίκτυο 24 κέντρων υποστήριξης για τα θύματα σεξουαλικής βίας σε ολόκληρη τη χώρα 167 . Στη Σουηδία, διατίθενται ειδικές μονάδες φροντίδας για τα θύματα σεξουαλικής βίας και κακοποίησης 168 . Στην Κροατία, το Γραφείο Ισότητας των Φύλων έχει εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές για τους επαγγελματίες των αρχών επιβολής του νόμου και της δικαιοσύνης σχετικά με την επεξεργασία του σεξουαλικού εγκλήματος 169 .

Όπως επισημαίνεται στη στρατηγική για τον Χάρτη και στην έκθεση του 2022 για τον Χάρτη, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (στο εξής: ΟΚΠ) θα πρέπει επίσης να κατέχουν κεντρική θέση στην αλυσίδα επιβολής του Χάρτη. Στις διαβουλεύσεις που διεξήχθησαν για τη στρατηγική για τον Χάρτη, το 80 % των ΟΚΠ που απάντησαν επιβεβαίωσαν ότι οι πολίτες απευθύνονται σε αυτές για πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματά τους. Η συντριπτική πλειοψηφία (85 %) των ΟΚΠ πραγματοποίησε επίσης δραστηριότητες ευαισθητοποίησης σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα 170 . Στις διαβουλεύσεις που διεξήχθησαν για να καταρτιστεί η παρούσα έκθεση, αρκετά κράτη μέλη αναφέρθηκαν στην καίρια συμβολή των ΟΚΠ στην παροχή δικαστικής αρωγής και άλλης βοήθειας σε όσους την έχουν ανάγκη 171 . Για παράδειγμα, στη Γερμανία, οι αρχές έχουν συνάψει συμφωνίες συνεργασίας με κέντρα παροχής συμβουλών υπό τη διαχείριση ΟΚΠ, τα οποία παρέχουν στήριξη σε περιπτώσεις εμπορίας ανθρώπων σε όλα σχεδόν τα ομόσπονδα κράτη 172 .

3.4.Φιλική προς τα παιδιά δικαιοσύνη

Οι διαβουλεύσεις δείχνουν ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν όλο και περισσότερο ειδικά μέτρα για τη διασφάλιση της δικαστικής προστασίας κατά τρόπο ειδικά προσαρμοσμένο στα παιδιά 177 . Οι πρόσφατες φιλικές προς τα παιδιά πρωτοβουλίες στον τομέα της δικαιοσύνης επικεντρώθηκαν στη δημιουργία ειδικών αιθουσών ακροάσεων για παιδιά, τη διαθεσιμότητα δικαστικής αρωγής και παρουσίασης στα παιδιά, καθώς και στην παροχή εξειδικευμένης κατάρτισης σε επαγγελματίες του τομέα της δικαιοσύνης, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα παιδιά που είναι ύποπτοι, κατηγορούμενοι, θύματα και μάρτυρες έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν αποτελεσματικά στις διαδικασίες κατά τρόπο που να αντιστοιχεί στην ωριμότητά τους. Στα περισσότερα κράτη μέλη 178 , τα δικαστήρια υποχρεούνται να ενημερώνουν το παιδί σχετικά με τις διαδικασίες και να εξηγούν τις συνέπειές τους κατά τρόπο προσαρμοσμένο στο παιδί 179 .

Ορισμένα κράτη μέλη έχουν επίσης θεσπίσει ειδικευμένα δικαστήρια ή ορίσει ειδικευμένους εισαγγελείς για υποθέσεις που αφορούν παιδιά. Το 2021 η Κύπρος τροποποίησε τη νομοθεσία της για να δώσει προτεραιότητα στις εξωδικαστικές διαδικασίες για τους ανήλικους παραβάτες και δημιούργησε ειδικευμένα δικαστήρια παιδιών 180 . Στη Γερμανία, τα δικαστήρια ανηλίκων και οι εισαγγελείς διασφαλίζουν ότι οι υποθέσεις που αφορούν ανηλίκους εκδικάζονται από επαγγελματίες του νομικού κλάδου με κατάλληλη εκπαίδευση και κατάρτιση 181 .

Τα τελευταία χρόνια έχουν επίσης αναληφθεί πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της δυνατότητας των παιδιών να καταγγέλλουν εγκλήματα. Στην Ισπανία, έχουν τεθεί σε εφαρμογή μέτρα έγκαιρου εντοπισμού της βίας κατά παιδιών, συμπεριλαμβανομένης της αυξημένης υποχρέωσης των ατόμων που έρχονται σε επαφή με παιδιά να αναφέρουν υπόνοιες κακοποίησης. Επιπλέον, ο ρόλος του Συντονιστή Πρόνοιας και Προστασίας έχει καταστεί υποχρεωτικός στα σχολεία 182 .

Ομοίως, πολλά κράτη μέλη έχουν ενισχύσει την ικανότητα των παιδιών να καταγγέλλουν αξιόποινες πράξεις και να συμμετέχουν σε δικαστικές διαδικασίες με τη βοήθεια νόμιμου εκπροσώπου διορισμένου από δικαστήριο 183 . Η συνδρομή ουδέτερου τρίτου μέρους είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν ο ύποπτος ή κατηγορούμενος είναι ο γονέας. Στην Αυστρία, διορίζεται συνήγορος του παιδιού για να δοθεί στα παιδιά η δυνατότητα να συμμετέχουν χωρίς να επιβαρύνονται και να μειώνονται οι συγκρούσεις λόγω σχέσης εμπιστοσύνης 184 . Ομοίως, στις Κάτω Χώρες, μπορεί να διοριστεί δικαστικός συμπαραστάτης παιδιού βάσει του Αστικού Κώδικα για τη διασφάλιση του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού ή κατόπιν αιτήματος του παιδιού 185 .

Αρκετά κράτη μέλη αναφέρονται στην παροχή ειδικών αιθουσών για παιδιά στα δικαστήρια 186 . Στη Σλοβακία, δημιουργούνται οικογενειακές αίθουσες για τη διευκόλυνση της εξέτασης παιδιών ή άλλων ευάλωτων ατόμων 187 . Στη Γαλλία, οι συνεντεύξεις με παιδιά-θύματα μπορούν να διεξάγονται από ανακριτές με πολιτικά σε αίθουσα εξοπλισμένη με παιχνίδια, μικρόφωνα και κάμερες. Παιδοψυχίατρος παρακολουθεί και ερμηνεύει τη συμπεριφορά του παιδιού από αίθουσα ελέγχου 188 .

Τα κράτη μέλη λαμβάνουν επίσης όλο και περισσότερο υπόψη τις ανάγκες των παιδιών κατά την οργάνωση των υπηρεσιών υποστήριξης των θυμάτων. Στην Ισπανία, σε ποινική διαδικασία που αφορά βία κατά παιδιού ή εφήβου, το παιδί-θύμα πρέπει να παραπεμφθεί σε υπηρεσία υποστήριξης θυμάτων 189 . Σε συνεργασία με τον FRA η Ρουμανία δρομολόγησε έργο για τη διασφάλιση προσβάσιμης ποινικής δικαιοσύνης για τα παιδιά-θύματα 190 . Ομοίως, σε συνεργασία με τη UNICEF 191 , η Πολωνία έχει αναπτύξει τηλεφωνικές νομικές υπηρεσίες επιφυλακής για παιδιά, μεταξύ άλλων και για παιδιά-πρόσφυγες από την Ουκρανία 192 .

Ωστόσο, εκτός από αυτά τα θετικά παραδείγματα, ορισμένοι από τους απαντήσαντες στη διαβούλευση αναφέρθηκαν επίσης στην έλλειψη φιλικών προς τα παιδιά πληροφοριών και κατάλληλες για την ηλικία τους εγκαταστάσεις για τη διευκόλυνση της συμμετοχής των παιδιών στις διαδικασίες, καθώς και ειδικευμένων δικαστηρίων ή επαγγελματιών του νομικού κλάδου όπως και προστασίας των ασυνόδευτων αλλοδαπών ανηλίκων 193 . Οι προτεινόμενες βελτιώσεις περιλαμβάνουν την καλύτερη παρακολούθηση της εφαρμογής φιλικών προς τα παιδιά νόμων, την ενίσχυση του δικαιώματος των παιδιών να υποβάλλουν καταγγελίες και την παροχή πρωτοκόλλων για τους επαγγελματίες του δικαστικού κλάδου που χειρίζονται υποθέσεις που αφορούν παιδιά 194 .

Τα παιδιά-μετανάστες αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες προκλήσεις όσον αφορά την πρόσβαση σε μηχανισμούς υποβολής καταγγελιών 195 . Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού τόνισε ότι τα παιδιά που αναζητούν άσυλο, τα παιδιά-πρόσφυγες και τα παιδιά-μετανάστες, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών που δεν διαθέτουν επίσημα έγγραφα και των παιδιών που έχουν χωριστεί από την οικογένειά τους, χρειάζονται δωρεάν δικαστική αρωγή, διερμηνεία και άλλη βοήθεια προκειμένου να διασφαλίζεται ότι οι απόψεις τους λαμβάνονται δεόντως υπόψη στις αποφάσεις που τα αφορούν 196 . Είναι επίσης απαραίτητη η κατάρτιση και διαθεσιμότητα δικηγόρων, ιδίως για τα παιδιά που ζουν σε καταυλισμούς και κέντρα υποδοχής προσφύγων, ώστε να διασφαλίζεται η πρόσβαση σε κατάλληλους για την εκάστοτε ηλικία και φιλικούς προς τα παιδιά μηχανισμούς δικαιοσύνης και μέσα έννομης προστασίας για την προσβολή κάθε απόφασης που σχετίζονται με το μεταναστευτικό καθεστώς τους 197 .

3.5.Δικαιώματα των θυμάτων διακρίσεων

Οι εθνικοί οργανισμοί για τα ανθρώπινα δικαιώματα (ΕΟΑΔ), οι φορείς ισότητας και οι διαμεσολαβητές προωθούν τα θεμελιώδη δικαιώματα 198 και αποτελούν συχνά τα πρώτα σημεία επαφής με τα θύματα διακρίσεων 199 . Παρέχουν καθοδήγηση και δωρεάν νομική συνδρομή σε άτομα που εικάζεται ότι έχουν υποστεί διακρίσεις, παρακολουθούν την εφαρμογή της νομοθεσίας για την ισότητα και την απαγόρευση των διακρίσεων, καθώς και την εφαρμογή του Χάρτη, και διεξάγουν δραστηριότητες ευαισθητοποίησης 200 . Μπορούν επίσης να ερευνούν υποθέσεις διακρίσεων και να διεξάγουν δραστηριότητες κατάρτισης 201 . Στο ένα τρίτο των κρατών μελών, οι φορείς ισότητας έχουν εντολή να λαμβάνουν δεσμευτικές αποφάσεις σε υποθέσεις διακρίσεων 202 . Επιπλέον, οι περισσότεροι ΕΟΑΔ και φορείς ισότητας νομιμοποιούνται να υποστηρίζουν ή να εκπροσωπούν τα θύματα στο δικαστήριο 203 . Ορισμένοι ΕΟΑΔ έχουν επίσης εντολή να κινούν διαδικασίες στρατηγικής σημασίας και να παρεμβαίνουν ενώπιον συνταγματικών δικαστηρίων για να αμφισβητήσουν τη συνταγματικότητα των νομικών πράξεων 204 .

Το 2022 και το 2023 το ENNHRI εντόπισε εμπόδια στην πρόσβαση στη δικαιοσύνη για τις ευάλωτες ομάδες στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με χαμηλό εισόδημα, των παιδιών, των γυναικών, των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων και εργασιακής εκμετάλλευσης, των μεταναστών και των αιτούντων διεθνή προστασία, καθώς και των εθνοτικών μειονοτήτων 205 . Η ελλιπής υποβολή εκθέσεων αποτελεί μείζον πρόβλημα· τα θύματα συχνά διστάζουν να προσφύγουν στο δικαστήριο λόγω του κόστους των δικαστικών διαδικασιών, της πολυπλοκότητας των διαδικασιών και των χρονικών περιορισμών 206 .

Ορισμένα κράτη μέλη αναφέρθηκαν σε πρόσφατα μέτρα που έλαβαν για τη βελτίωση της προσβασιμότητας σε μέσα έννομης προστασίας 207 . Για παράδειγμα, στη Βουλγαρία έχουν συσταθεί περιφερειακά γραφεία της Επιτροπής για την Προστασία από τις Διακρίσεις, τα οποία βοηθούν το κοινό να ενημερώνεται καλύτερα σχετικά με την προστασία και τη νομική συνδρομή 208 .

Ορισμένα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει μηχανισμούς συλλογικών αγωγών στον τομέα της καταπολέμησης των διακρίσεων. Για παράδειγμα, στη Γαλλία, οι αντιπροσωπευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις και οι ενώσεις κατά των διακρίσεων μπορούν να ασκούν ομαδικές αγωγές κατά των πρακτικών που εισάγουν διακρίσεις 209 . Στην Ουγγαρία, η κοινωνία των πολιτών και οι οργανώσεις εκπροσώπησης συμφερόντων μπορούν να ζητήσουν τη διεξαγωγή έρευνας για πιθανές παραβιάσεις της ίσης μεταχείρισης 210 .

3.6.Δικαιώματα του καταναλωτή και εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης των διαφορών

Στη νομοθεσία για τους καταναλωτές, τα κράτη μέλη αναφέρονται στη διαθεσιμότητα ενός συνδυασμού ένδικων βοηθημάτων και μέσων στον τομέα του αστικού, ποινικού και διοικητικού δικαίου από τα δικαστήρια και τις υπηρεσίες προστασίας των καταναλωτών 222 , καθώς και στον σημαντικό ρόλο των ενώσεων καταναλωτών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών 223 . Για παράδειγμα, στη Γερμανία, οι οργανώσεις καταναλωτών μπορούν να καταθέσουν υπόδειγμα αγωγής κατά εμπόρου για την προσδιορισμό των βασικών πραγματικών ή νομικών ζητημάτων, όταν αυτά αποτελούν τις προϋποθέσεις για τις αξιώσεις διαφόρων καταναλωτών 224 . Στη Γαλλία, οι ομαδικές αγωγές είναι ανοικτές σε θύματα της ίδιας βλάβης 225 . Στη Λετονία, έχει συσταθεί Οικονομικό Δικαστήριο για την αντιμετώπιση πολύπλοκων εμπορικών διαφορών, οικονομικών και χρηματοοικονομικών εγκλημάτων και υποθέσεων διαφθοράς 226 .

Σε ορισμένα κράτη μέλη έχουν θεσπιστεί ή βελτιωθεί, μέσω πρόσφατων νομοθετικών μεταρρυθμίσεων, μηχανισμοί εναλλακτικής επίλυσης διαφορών 227 . Οι μέθοδοι αυτές προωθούνται μέσω ειδικών κινήτρων, όπως η παροχή πληροφοριών για τους εν λόγω μηχανισμούς σε κυβερνητικούς ιστοτόπους ή σε εκστρατείες στα μέσα ενημέρωσης, η παροχή μερικής ή πλήρους δικαστικής αρωγής για το κόστος της εναλλακτικής επίλυσης διαφορών και η χρήση τεχνολογίας για τη διευκόλυνση της υποβολής και επίλυσης διαφορών 228 . Στο Λουξεμβούργο, σε ποινικές υποθέσεις, η Υπηρεσία Αποκατάστασης της Δικαιοσύνης επιδιώκει να κινήσει διάλογο μεταξύ του θύματος και του δράστη σχετικά με όλες τις υλικές και συναισθηματικές συνέπειες του αδικήματος 229 . Στη Σουηδία, ενώ οι δικαστές διαθέτουν διαδικαστική διακριτική ευχέρεια όσον αφορά την εναλλακτική επίλυση διαφορών, η επιδίωξη φιλικού διακανονισμού των διαφορών είναι υποχρεωτική, εκτός εάν κρίνεται ακατάλληλη για την υπόθεση 230 . Από τον Μάρτιο του 2023, στις Κάτω Χώρες, οι πρώτες δυόμισι ώρες διαμεσολάβησης είναι δωρεάν για τους διαδίκους που δεν δικαιούνται δικαστική αρωγή, ενώ οι δικαιούχοι δικαστικής αρωγής λαμβάνουν δωρεάν διαμεσολάβηση 231 .

4.Παροχή αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας μέσω των δικαστηρίων 

Το ΔΕΕ και τα εθνικά δικαστήρια εφαρμόζουν και ερμηνεύουν το δίκαιο της ΕΕ και, ως εκ τούτου, διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη διασφάλιση αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Μέσω του μηχανισμού έκδοσης προδικαστικής απόφασης 236 και της διαδικασίας επί παραβάσει 237 , το ΔΕΕ έχει επίσης αποσαφηνίσει το σχετικό δίκαιο της ΕΕ, ερμηνεύοντας συχνά τα δικαιώματα που προβλέπονται στο παράγωγο δίκαιο της ΕΕ υπό το πρίσμα των άρθρων 47 και 48 του Χάρτη.

Ωστόσο, όπως προκύπτει από το άρθρο 47 του Χάρτη, η αποτελεσματική δικαστική προστασία είναι κάτι περισσότερο από το ατομικό δικαίωμα δικαστικού ελέγχου. Σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 δεύτερο εδάφιο της ΣΕΕ, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν επαρκείς εγγυήσεις ώστε τα εθνικά δικαστήρια να παρέχουν αποτελεσματική δικαστική προστασία, χωρίς να απαιτούν νέα ένδικα βοηθήματα και μέσα. Μέσω της επισκόπησης υποθέσεων που αφορούν την αποτελεσματική δικαστική προστασία, το παρόν κεφάλαιο υπογραμμίζει τον ουσιαστικό ρόλο του ΔΕΕ και των εθνικών δικαστηρίων στη διασφάλιση αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας και πρόσβασης στη δικαιοσύνη βάσει του δικαίου της ΕΕ.

4.1.Νομολογία του ΔΕΕ σχετικά με τα αποτελεσματικά ένδικα βοηθήματα και μέσα

Το δικαίωμα σε αποτελεσματική δικαστική προστασία βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο των αιτημάτων προδικαστικής απόφασης που αφορούν διάφορους τομείς του δικαίου της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της απαίτησης τα κράτη μέλη να συμμορφώνονται πλήρως με το δίκαιο της ΕΕ και τη νομολογία του ΔΕΕ για το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη ενώπιον ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου που έχει συσταθεί νομίμως 238 . Η εύρυθμη λειτουργία και η πλήρης ανεξαρτησία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης είναι ζωτικής σημασίας για να διασφαλιστεί ότι η δικαιοσύνη λειτουργεί προς όφελος των ατόμων και των επιχειρήσεων 239 , καθώς θα πρέπει να είναι σε θέση να επιβάλλουν όλα τα δικαιώματα που τους παρέχονται από το δίκαιο της ΕΕ μέσω αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.

Κατά πάγια νομολογία του ΔΕΕ, ελλείψει συγκεκριμένων κανόνων της ΕΕ, εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος να θεσπίσει δικονομικούς κανόνες για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων που παρέχει το δίκαιο της ΕΕ σύμφωνα με την αρχή της δικονομικής αυτονομίας. Ωστόσο, στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν ώστε οι κανόνες αυτοί να μην είναι λιγότερο ευνοϊκοί από εκείνους που διέπουν παρόμοιες καταστάσεις του εσωτερικού δικαίου (αρχή της ισοδυναμίας) και να μην καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας) 240 . Κατά την αξιολόγηση του κατά πόσον τα κράτη μέλη έχουν παράσχει πραγματική προσφυγή για τα δικαιώματα που παρέχει το δίκαιο της ΕΕ, το ΔΕΕ αναφέρεται συνήθως στην ουσία και τον σκοπό των εν λόγω δικαιωμάτων σε σχέση με το άρθρο 47 του Χάρτη.

Στο πλαίσιο έκδοσης αιτημάτων προδικαστικών αποφάσεων, προέκυψαν ζητήματα ως προς την ερμηνεία του δικαιώματος σε αποτελεσματική δικαστική προστασία σε διάφορους τομείς του δικαίου της ΕΕ 241 .

Σημαντικό μέρος της νομολογίας του ΔΕΕ σχετικά με το δικαίωμα σε αποτελεσματική δικαστική προστασία αφορά την ερμηνεία των οδηγιών για τα δικονομικά δικαιώματα σε ποινικές υποθέσεις και την αποσαφήνιση των εγγυήσεων που προβλέπονται στις οδηγίες. Για παράδειγμα, τα προδικαστικά ερωτήματα αφορούσαν την ερμηνεία:

-του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης δημόσιων αναφορών στην ενοχή προσώπου 242 , του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του στο πλαίσιο της ακροαματικής διαδικασίας μέσω τηλεδιάσκεψης 243 και των παρεκκλίσεων από το δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του 244 ·

-των δικονομικών δικαιωμάτων των προσώπων που θίγονται από διαδικασία εμπράγματης δήμευσης 245 ·

-του δικαιώματος των παιδιών σε αποτελεσματική συνδρομή από δικηγόρο σε ποινικές διαδικασίες 246 ·

-του δικαιώματος στη μετάφραση βασικών εγγράφων για ύποπτο ή κατηγορούμενο που δεν κατανοεί τη γλώσσα της ποινικής διαδικασίας 247 , συμπεριλαμβανομένου του χρονικού πλαισίου εντός του οποίου ισχύει το εν λόγω δικαίωμα 248 , ποια έγγραφα θεωρούνται ουσιώδη για τον σκοπό της διασφάλισης αποτελεσματικής υπεράσπισης, για τα οποία ισχύει το δικαίωμα σε μετάφραση 249 , και πότε μπορούν να προβληθούν παραβιάσεις του εν λόγω δικαιώματος 250 ·

-του δικαιώματος να μην δικάζεται ή να μην τιμωρείται δύο φορές για την ίδια αξιόποινη πράξη (αρχή ne bis in idem) 251 ·

-της αποτελεσματικότητας των μέσων έννομης προστασίας για παραβιάσεις των δικαιωμάτων του υπόπτου ή κατηγορουμένου, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας του δικαστηρίου να εξετάζει αυτεπαγγέλτως παραβιάσεις των δικαιωμάτων υπεράσπισης 252 ·

-του δικαιώματος πρόσβασης σε δικηγόρο και ερμηνεία των παρεκκλίσεων από το εν λόγω δικαίωμα 253 · και Απόφαση της 12ης Μαρτίου 2020, VW (Δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο σε περίπτωση μη εμφάνισης), C‑659/18, EU:C:2020:201.

-του δικαιώματος ενημέρωσης στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας 254 , συμπεριλαμβανομένου του χρόνου κατά τον οποίο θα πρέπει να παρέχονται πληροφορίες σχετικά με τις κατηγορίες, ώστε ο ύποπτος ή κατηγορούμενος να είναι σε θέση να προετοιμάσει αποτελεσματικά την υπεράσπισή του 255 .

Το ΔΕΕ έχει επίσης ασχοληθεί με την αποτελεσματική δικαστική προστασία στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής δικαστικής συνεργασίας, στην οποία η ευρωπαϊκή εντολή έρευνας 256 και το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης 257 αποτελούν κατ’ εξοχήν παραδείγματα. Προκειμένου να διασφαλιστεί η διαθεσιμότητα αποτελεσματικών ένδικων βοηθημάτων και μέσων, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν ένδικα μέσα ισοδύναμα με εκείνα που διατίθενται σε παρόμοιες εγχώριες υποθέσεις.

Το ΔΕΕ επιβεβαίωσε επίσης ότι η απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης προβλέπει ολοκληρωμένες εγγυήσεις για την αποτελεσματική δικαστική προστασία. Για παράδειγμα, σχετικά με τα διαθέσιμα ένδικα βοηθήματα και μέσα στο κράτος μέλος έκδοσης και την πρόσβαση στο υλικό της υπόθεσης μετά την παράδοση 258 . Επιπλέον, σε μια σειρά υποθέσεων σχετικά με το κράτος δικαίου, το ΔΕΕ αποσαφήνισε τα κριτήρια άρνησης ή αναστολής της εκτέλεσης ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης σε περιπτώσεις στις οποίες υποστηρίζεται ότι το δικαίωμα του καταζητούμενου προσώπου σε δίκαιη δίκη διατρέχει κίνδυνο σε κατάσταση συστημικών ή γενικευμένων πλημμελειών όσον αφορά την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος 259 .

Η καταπολέμηση των διακρίσεων είναι επίσης ένας τομέας στον οποίο εγείρονται ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία του δικαιώματος σε αποτελεσματική δικαστική προστασία. Οι κυρώσεις πρέπει να εγγυώνται πραγματική και αποτελεσματική δικαστική προστασία 260 και να εξασφαλίζουν πραγματικά αποτρεπτικό αποτέλεσμα για την πρόληψη περαιτέρω διακρίσεων. Αυτό συνεπάγεται την επιβολή κυρώσεων ακόμη και σε περίπτωση που δεν μπορεί να εντοπιστεί συγκεκριμένο θύμα 261 . Μια αμιγώς συμβολική κύρωση δεν μπορεί να θεωρηθεί επαρκής 262 .

Όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις, το ΔΕΕ έχει αποφανθεί ότι, σε περιπτώσεις κατά τις οποίες έχει κινηθεί διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης χωρίς τη δημοσίευση προκήρυξης διαγωνισμού, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να απαιτούν από τον διάδικο να προσδιορίσει τη διαδικασία ή την απόφαση στην αίτησή του για την άσκηση προσφυγής ή τη λήψη προσωρινών μέτρων δυνάμει της οδηγίας 89/665/ΕΚ 263 . Ωστόσο, τα κράτη μέλη μπορούν να απαιτούν από τους προσφέροντες, οι οποίοι συμμετείχαν σε διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης, να μην μπορούν να προσβάλουν απόφαση του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου μέσω αίτησης αναίρεσης ενώπιον του ανώτατου δικαστηρίου, όσον αφορά τη συμμόρφωση με το δίκαιο της ΕΕ 264 . Επιπλέον, στο πλαίσιο εθνικής διαδικασίας σχετικά με ενδεχόμενες ψευδείς δηλώσεις του αναδόχου, η αναθέτουσα αρχή οφείλει να σταθμίσει το δικαίωμα του προσφεύγοντος προσφέροντος σε αποτελεσματική προσφυγή έναντι του δικαιώματος προστασίας των εμπιστευτικών επιχειρηματικών πληροφοριών και των εμπορικών απορρήτων του ανταγωνιστή 265 . Η απόφαση της αναθέτουσας αρχής να μην κινήσει διαδικασία ελέγχου της ασυνήθιστα χαμηλής προσφοράς πρέπει να υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο 266 .

Η οδηγία για τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων 267 οδήγησε στην ανάπτυξη πλούσιας νομολογίας που προστατεύει από καταχρηστικές συμβατικές ρήτρες, γεγονός που συνεπάγεται επίσης απαίτηση για αποτελεσματική δικαστική προστασία 268 . Για παράδειγμα, η νομολογία αυτή αφορά την υποχρέωση των εθνικών δικαστηρίων να εξετάζουν αυτεπαγγέλτως τον μη καταχρηστικό χαρακτήρα των συμβατικών ρητρών στις οποίες στηρίζονται οι καταναλωτικές διαφορές 269 , την ύπαρξη και το χρονικό σημείο έναρξης των προθεσμιών παραγραφής των αξιώσεων των καταναλωτών που στηρίζονται σε καταχρηστικές ρήτρες 270 , την υποχρέωση των δικαστηρίων να αξιολογούν τον μη καταχρηστικό χαρακτήρα συγκεκριμένης συμβατικής ρήτρας κατά τρόπο αιτιολογημένο προκειμένου να αποκλείεται η μεταγενέστερη εξέταση της ίδιας ρήτρας βάσει της αρχής του δεδικασμένου 271 , καθώς και τον επιμερισμό των δικαστικών εξόδων 272 .

Ομοίως, στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου, η αποτελεσματική δικαστική προστασία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, και το ΔΕΕ έχει αποφανθεί ότι τα κράτη μέλη πρέπει να συμμορφώνονται με ορισμένες εγγυήσεις στις αποφάσεις επιστροφής, απαγόρευσης εισόδου, απομάκρυνσης και κράτησης, όπως το δικαίωμα ακρόασης και το δικαίωμα πρόσβασης στη δικογραφία 273 .

4.2.Εθνική νομολογία σχετικά με τα αποτελεσματικά ένδικα βοηθήματα και μέσα 

Επιπροσθέτως του ΔΕΕ, τα εθνικά δικαστήρια έχουν την ευθύνη να διασφαλίζουν τη δικαστική προστασία στην ΕΕ βάσει του άρθρου 19 της ΣΕΕ 274 .

Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη εφαρμόζουν τον Χάρτη σε περιπτώσεις που αφορούν την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ 275 . Αναφορά στον Χάρτη γίνεται συχνότερα σε υποθέσεις που εκδικάζονται από ανώτατα διοικητικά δικαστήρια και αφορούν ιδίως φορολογία, δήμευση περιουσιακών στοιχείων, διακρίσεις στην απασχόληση, την ενέργεια και τον ανταγωνισμό, την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη διατήρηση δεδομένων, το άσυλο, καθώς και το ΕΕΣ και την αμοιβαία αναγνώριση των στερητικών της ελευθερίας ποινών 276 . Στη συνέχεια επισημαίνονται ορισμένες σχετικές πρόσφατες υποθέσεις στις οποίες τα εθνικά δικαστήρια έχουν παραπέμψει στον Χάρτη, συχνά σε συνδυασμό με διατάξεις συνταγματικού ή διεθνούς δικαίου.

Ελλείψει εθνικών διατάξεων που να εφαρμόζουν ρητά τις διαδικαστικές εγγυήσεις του Χάρτη, οι αξιώσεις για θεμελιώδη δικαιώματα σε υποθέσεις που αφορούν το δίκαιο της ΕΕ βασίζονται άμεσα στον Χάρτη. Στο πλαίσιο αυτό, το ΔΕΕ έχει αναγνωρίσει άμεσο αποτέλεσμα στο άρθρο 47 του Χάρτη, γεγονός που επιτρέπει στους ιδιώτες να επικαλούνται άμεσα το δικαίωμα αυτό ενώπιον εθνικού δικαστηρίου 277 .

Για παράδειγμα, σε δύο υποθέσεις, το Συνταγματικό Δικαστήριο της Αυστρίας 278 έκρινε ότι είχε παραβιαστεί το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής των αιτούντων άσυλο και ιδίως το δικαίωμα σε δίκη βάσει του άρθρου 47 δεύτερο εδάφιο του Χάρτη. Σε ένα άλλο παράδειγμα σχετικό με τις διαδικασίες για τον ΦΠΑ, το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Αυστρίας 279 έκρινε ότι, ελλείψει εθνικών διατάξεων για την εφαρμογή του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος σε νομική συνδρομή, ο αιτών θα μπορούσε να επικαλεστεί προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων του βάσει του άρθρου 47 του Χάρτη.

Ο Χάρτης έχει επίσης εφαρμοστεί σε περιπτώσεις στις οποίες τα εθνικά δικαστήρια έχουν ελέγξει τη νομιμότητα εθνικών νόμων. Παραπέμποντας στα άρθρα 7 και 47 του Χάρτη, το Συνταγματικό Δικαστήριο του Βελγίου έκρινε ότι αρκετές διατάξεις του εθνικού νόμου για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας αντιβαίνουν στο επαγγελματικό απόρρητο των δικηγόρων, για το οποίο έκρινε ότι θεωρείται ότι προστατεύεται από ουσιώδη στοιχεία των δικαιωμάτων στην ιδιωτική ζωή και σε δίκαιη δίκη. Ο εν λόγω νόμος, με τον οποίο τέθηκε σε εφαρμογή η οδηγία (ΕΕ) 2015/849 280 , ακυρώθηκε εν μέρει 281 .

Ομοίως, το Ανώτατο Δικαστήριο της Εσθονίας 282 εξέτασε τη νομιμότητα του εθνικού νόμου για τους αλλοδαπούς, σύμφωνα με τον οποίο οι αποφάσεις σχετικά με την πρόωρη παύση της διαμονής χωρίς θεώρηση δεν μπορούσαν να προσβληθούν δικαστικώς. Το δικαίωμα των υπηκόων τρίτων χωρών να εισέρχονται και να διαμένουν στην Εσθονία χωρίς θεώρηση απορρέει από τον κανονισμό 2018/1806 και, ως εκ τούτου, η διασφάλιση του δικαιώματος προσφυγής στο δικαστήριο ήταν ζήτημα προστασίας ενός υποκειμενικού δικαιώματος του δικαίου της ΕΕ. Το άρθρο 32 παράγραφος 3 του κώδικα θεωρήσεων της ΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, επιβάλλει στην Εσθονία την υποχρέωση να προβλέπει διαδικασία προσφυγής κατά των αποφάσεων με τις οποίες απορρίπτεται αίτηση θεώρησης. Παραπέμποντας στις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, το δικαστήριο έκρινε ότι η ίδια ερμηνεία πρέπει να ισχύει και για τη διαμονή χωρίς θεώρηση.

5.Ενωσιακή χρηματοδότηση της ΕΕ για πραγματική δικαστική προστασία

Η χρηματοδότηση για την ανάπτυξη ικανοτήτων των ενδιαφερόμενων μερών αποτελεί ουσιαστικό μέρος των προσπαθειών της ΕΕ και των διεθνών εταίρων της για τη στήριξη της πραγματικής δικαστικής προστασίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμβάλλει στην ενίσχυση της δικαστικής προστασίας μέσω του προγράμματος «Δικαιοσύνη» και του προγράμματος «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» (CERV).

5.1.Το πρόγραμμα «Δικαιοσύνη» 

Μέσω του προγράμματος «Δικαιοσύνη» 283 , η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίζει έναν ευρωπαϊκό χώρο δικαιοσύνης που βασίζεται σε αποτελεσματικά και ανεξάρτητα συστήματα δικαιοσύνης 284 . Χορηγείται χρηματοδότηση 285 για την αντιμετώπιση διασυνοριακών προκλήσεων, όπως η έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των δικαστικών συστημάτων ως προς την αμοιβαία αναγνώριση και τη δικαστική συνεργασία, τα κενά στην ψηφιακή επικοινωνία, οι διαδικασίες και η διαβίβαση νομικών πληροφοριών, καθώς και η έλλειψη πόρων για κατάρτιση σχετικά με το δίκαιο της ΕΕ. Ένα από τα τρία σκέλη του προγράμματος 286 αποσκοπεί στη διευκόλυνση της αποτελεσματικής και χωρίς διακρίσεις πρόσβασης στη δικαιοσύνη και την έννομη προστασία για όλους 287 , μεταξύ άλλων με ηλεκτρονικά μέσα, με τομείς προτεραιότητας όπως τα δικαιώματα όλων των θυμάτων εγκληματικών πράξεων και τα δικονομικά δικαιώματα των υπόπτων και κατηγορουμένων σε ποινικές διαδικασίες 288 .

Επιχορηγήσεις λειτουργίας παρέχονται σε ευρωπαϊκά δίκτυα που ασχολούνται με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη και τη δικαστική συνεργασία σε αστικές και ποινικές υποθέσεις, καθώς και στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Κατάρτισης Δικαστικών. Το πρόγραμμα χρηματοδοτεί επίσης τη Διαδικτυακή πύλη της ευρωπαϊκής ηλεκτρονικής δικαιοσύνης 292 , η οποία παρέχει πληροφορίες σχετικά με τα εθνικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης σε 23 γλώσσες με σκοπό τη διευκόλυνση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη σε ολόκληρη την ΕΕ. Το πρόγραμμα «Δικαιοσύνη» χρησιμοποιείται επίσης για τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων συνεργασίας της ΕΕ με το Συμβούλιο της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων για μια φιλική προς τα παιδιά δικαιοσύνη 293 .

5.2.Πρόγραμμα «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» (CERV)

Μέσω του προγράμματος CERV 295 , η Επιτροπή προωθεί την εφαρμογή των δικαιωμάτων και των αξιών που κατοχυρώνονται στις Συνθήκες, στον Χάρτη και στις διεθνείς συμβάσεις, χρηματοδοτώντας δραστηριότητες για τη στήριξη δημοκρατικών, ισότιμων και συμπεριληπτικών ευρωπαϊκών κοινωνιών που βασίζονται στα δικαιώματα και στο κράτος δικαίου.

Στο πλαίσιο του σκέλους «Δάφνη», χορηγείται χρηματοδοτική στήριξη σε έργα για την πρόληψη και την καταπολέμηση της έμφυλης βίας, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της μετανάστευσης, καθώς και της βίας κατά των παιδιών 300 .

Στο πλαίσιο της συνεργασίας με διεθνείς οργανισμούς, η Επιτροπή χορηγεί επίσης χρηματοδοτική στήριξη από το πρόγραμμα CERV στο Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ για την ανταλλαγή γνώσεων και τη θέσπιση προτύπων σχετικά με τα εγκλήματα μίσους 301 .

5.3.Στήριξη στο πλαίσιο άλλων χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ

Χρηματοδότηση για την προώθηση της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας διατίθεται επίσης στο πλαίσιο άλλων χρηματοδοτικών προγραμμάτων. Τα έργα που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» 302 περιλαμβάνουν έργα για την ηλεκτρονική δικαιοσύνη 303 , τα οποία επικεντρώθηκαν στη συντήρηση και την ανάπτυξη συστημάτων ΤΠ, στην ψηφιοποίηση της επίδοσης εγγράφων και της διεξαγωγής αποδείξεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, καθώς και στην ψηφιοποίηση της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές, εμπορικές και ποινικές υποθέσεις 304 . Ομοίως, στο πλαίσιο της χρηματοδότησης που χορηγείται για τον εφοδιασμό του κοινού με τις γνώσεις που απαιτούνται σε μια ψηφιακή κοινωνία, προγράμματα για την αποτελεσματική δικαστική προστασία 305 , την εναλλακτική επίλυση διαφορών 306 και τη φιλική προς τα παιδιά δικαιοσύνη 307 έχουν χρηματοδοτηθεί από το πρόγραμμα Erasmus+ 308 . Επιπλέον, το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας 309 χρηματοδοτεί δράσεις κατά της τρομοκρατίας και της ριζοσπαστικοποίησης, του σοβαρού και οργανωμένου εγκλήματος, του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο και της προστασίας των θυμάτων.

Εκτός από τον ΜΑΑ, οι μεταρρυθμίσεις των κρατών μελών υποστηρίζονται από το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης «για την αύξηση της αποδοτικότητας των δικαστικών συστημάτων» 312 . Τα χρηματοδοτούμενα έργα επιδιώκουν να βελτιώσουν την πρόσβαση στα δικαστήρια, να στηρίξουν την ανεξαρτησία των δικαστικών συστημάτων και να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα των δικαστικών συστημάτων με τη μείωση της διάρκειας των διαδικασιών και τον επανασχεδιασμό της κατανομής των υποθέσεων στα δικαστήρια. Διάφορα έργα έχουν εστιαστεί στην ενίσχυση της φιλικής προς τα παιδιά δικαιοσύνης μέσω του μοντέλου Barnahus 313 , τη βελτίωση της ένταξης των παιδιών με αναπηρία στη Σλοβακία 314 , την ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος στη Ρουμανία 315 και την ενίσχυση της δικαιοσύνης ανηλίκων στη Σλοβενία 316 . Άλλα έργα επικεντρώνονται στον εκσυγχρονισμό του τομέα της δικαιοσύνης 317 .

Στο πλαίσιο των χρηματοδοτικών μέσων εξωτερικής δράσης της, η ΕΕ χρηματοδοτεί έργα για την ευθυγράμμιση των δικαστικών πρακτικών σε τρίτες χώρες με τις βέλτιστες πρακτικές της ΕΕ και με τα διεθνή πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς και για την προώθηση των τεχνικών ικανοτήτων του δικαστικού σώματος 318 . Επιπλέον, η προώθηση της δικαιοσύνης που βασίζεται στα δικαιώματα και λαμβάνει υπόψη τη διάσταση του φύλου, καθώς και η πρόσβαση στη δικαιοσύνη και τη νομική συνδρομή συγκαταλέγονται στις προτεραιότητες του σχεδίου δράσης της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία 2020-2024 319 . Το σχέδιο δράσης υλοποιείται μέσω πολυμερούς, παγκόσμιας, περιφερειακής και διμερούς συνεργασίας και παγκόσμιας συνεργασίας 320 με χώρες εταίρους και διεθνείς και περιφερειακούς οργανισμούς. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ προωθεί επίσης τον διάλογο για τη μεταβατική δικαιοσύνη με την Αφρικανική Ένωση 321 και εφαρμόζει πρόγραμμα διπεριφερειακής συνεργασίας για την ασφάλεια των πολιτών και τη δικαιοσύνη στη Λατινική Αμερική 322 .

Η διασφάλιση της πραγματικής προσφυγής και η λήψη μέτρων για την προώθηση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη αποτελούν επίσης σημαντική πτυχή για την παρακολούθηση των υποψήφιων χωρών και των δυνάμει υποψήφιων μελών της ΕΕ 323 . Η Επιτροπή τις ενθαρρύνει να θεσπίσουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς για τη διασφάλιση της δικαστικής προστασίας μέσω προγραμμάτων χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ 324 .

Η στήριξη των δικαστικών συστημάτων των χωρών-εταίρων και η προώθηση του κράτους δικαίου καλύπτεται επίσης από κονδύλια της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας (ΚΕΠΠΑ) που κατανέμονται σε αποστολές μη στρατιωτικής Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ) 325 , καθώς και από την εντολή ορισμένων ειδικών εντεταλμένων της ΕΕ 326 , που χρηματοδοτούνται μέσω του προϋπολογισμού της ΚΕΠΠΑ. Ορισμένες μη στρατιωτικές αποστολές ΚΠΑΑ στηρίζουν επίσης τις αρχές στην ενίσχυση των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης και στην προώθηση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη, μεταξύ άλλων καθηκόντων 327 .

Όσον αφορά την παροχή χρηματοδότησης για τη στήριξη της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας από άλλους διεθνείς οργανισμούς, οι επιχορηγήσεις του ΕΟΧ και της Νορβηγίας προωθούν εταιρικές σχέσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα ευρωπαϊκά δικαστικά συστήματα 328 .

6.Συμπέρασμα 

Η αποτελεσματική δικαστική προστασία και η πρόσβαση στη δικαιοσύνη αποτελούν ουσιαστικό κομμάτι των δημοκρατικών ελέγχων και ισορροπιών και συμβάλλουν καθοριστικά στην προάσπιση των θεμελιωδών αξιών της ΕΕ. Τα αποτελεσματικά δικαστικά και εξωδικαστικά μέσα έννομης προστασίας επιτρέπουν στους πολίτες να ασκούν τα δικαιώματά τους που απορρέουν από το δίκαιο της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των θεμελιωδών δικαιωμάτων, και αποτρέπουν το ενδεχόμενο τα δικαιώματα αυτά να καταστούν πλασματικά. Η πρόσβαση στη δικαιοσύνη είναι σημαντική για τους πολίτες, ωστόσο οι υποθέσεις τους συμβάλλουν επίσης σημαντικά στην ερμηνεία του ενωσιακού και του εθνικού δικαίου. Τα αποτελέσματα της επιτυχούς επίλυσης διαφορών έχουν τη δυνατότητα να διαμορφώσουν το νομικό τοπίο και να διασφαλίσουν ότι τα δικαστήρια και οι νομοθέτες ερμηνεύουν τους νόμους κατά τρόπο που συνάδει με τα θεμελιώδη δικαιώματα.

Η παρούσα έκθεση ανέδειξε τα πολυάριθμα δικαστικά και εξωδικαστικά μέσα έννομης προστασίας που είναι διαθέσιμα βάσει του δικαίου της ΕΕ, καθώς και τις πρόσφατες προσπάθειες που καταβλήθηκαν για την ενίσχυση της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας μέσω της έγκρισης αρκετών εκκρεμών νομοθετικών προτάσεων. Η εν λόγω νομοθεσία της ΕΕ συμβάλλει στη διασφάλιση αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας και πρόσβασης στη δικαιοσύνη για όλους και τονίζει την ανάγκη να συνεχιστούν οι κοινές προσπάθειες της ΕΕ και των κρατών μελών στον τομέα αυτό. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να διασφαλίσουν τη διατήρηση υψηλών προτύπων αποτελεσματικής νομικής προστασίας στις εν λόγω προτάσεις.

Η Επιτροπή εξακολουθεί επίσης να αναπτύσσει την ικανότητα των επαγγελματιών του δικαστικού κλάδου, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και άλλων ενδιαφερόμενων μερών να εφαρμόζουν τον Χάρτη στο καθημερινό τους έργο μέσω χρηματοδότησης, διατηρεί τακτικούς διαλόγους με εμπειρογνώμονες και ενδιαφερόμενα μέρη και εξακολουθεί να παρακολουθεί τη διαθεσιμότητα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας στο πλαίσιο του κύκλου υποβολής εκθέσεων για το κράτος δικαίου.

Όπως σημείωσε επίσης το Συμβούλιο 329 , ο ρόλος των κρατών μελών στη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων όσον αφορά την αποτελεσματική δικαστική προστασία και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη είναι κεντρικός. Τα κράτη μέλη πρέπει να προβλέπουν τα ένδικα βοηθήματα και μέσα που είναι αναγκαία για να διασφαλίζεται η πραγματική δικαστική προστασία στους τομείς που διέπονται από το δίκαιο της Ένωσης 330 . Τα εθνικά μέτρα και η νομολογία που επισημαίνονται στην παρούσα έκθεση καταδεικνύουν την ουσιαστική σημασία των εθνικών δικαστών και των αρμόδιων αρχών στο πλαίσιο αυτό. Οι εθνικές αρχές διασφαλίζουν ότι εφαρμόζονται μέτρα δικαστικής προστασίας σε εθνικό επίπεδο, αλλά, ταυτόχρονα, εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις. Μολονότι το δείγμα που χρησιμοποιήθηκε στις διαβουλεύσεις δεν είναι αρκετά μεγάλο ώστε να συναχθούν οριστικά συμπεράσματα, τα ενδιαφερόμενα μέρη αναφέρονται σε διάφορα εναπομένοντα εμπόδια, επιπλέον των προκλήσεων για την αποτελεσματική δικαστική προστασία που περιγράφονται στην έκθεση του 2023 για το κράτος δικαίου. Τα εμπόδια αυτά, όπως η ανεπαρκής παροχή πληροφοριών ιδίως σχετικά με εξωδικαστικά μέσα έννομης προστασίας, οι πρακτικές δυσκολίες στη χρήση λύσεων ηλεκτρονικής δικαιοσύνης, οι ανεπαρκείς ρυθμίσεις για την παρακολούθηση των δικαιωμάτων του παιδιού στις δικαστικές διαδικασίες και οι διαφορετικοί βαθμοί αδυναμίας πρόσβασης στη δικαιοσύνη για τις ευάλωτες ομάδες, μεταξύ άλλων και για οικονομικούς λόγους 331 , μπορούν να εμποδίσουν τα ενδιαφερόμενα μέρη να ασκήσουν ένδικα βοηθήματα και μέσα.

Επιπλέον, ενώ οι αυξανόμενες αναφορές στον Χάρτη στη νομολογία τόσο του ΔΕΕ όσο και των εθνικών δικαστηρίων δείχνουν σημαντικό ενδιαφέρον για τη διαμόρφωση αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας μέσω του πλαισίου των θεμελιωδών δικαιωμάτων, θα μπορούσαν να εισάγονται περισσότερες υποθέσεις ενώπιον των δικαστηρίων στις οποίες να εφαρμόζεται ο Χάρτης για την ενίσχυση της δικαστικής προστασίας ενός θιγόμενου προσώπου. Αυτό τονίζει την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι οι επαγγελματίες του νομικού κλάδου λαμβάνουν τακτική κατάρτιση σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα και την αποτελεσματική δικαστική προστασία 332 και να δοθεί η δυνατότητα στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και στους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων να κινούν δικαστικές διαδικασίες στρατηγικής σημασίας σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο.

Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για την ενεργό συμμετοχή και τη συμβολή των ενδιαφερόμενων μερών και του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στην κατάρτιση της παρούσας έκθεσης. Ενθαρρύνει τους επαγγελματίες του νομικού κλάδου, τις εθνικές αρχές (συμπεριλαμβανομένων των σημείων επαφής για τον Χάρτη), τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να χρησιμοποιούν την παρούσα έκθεση στο πλαίσιο των προσπαθειών τους να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα της δικαστικής προστασίας από την άποψη των θεμελιωδών δικαιωμάτων στα κράτη μέλη τους. Η Επιτροπή καλεί επίσης το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να διοργανώσουν ειδικές συζητήσεις σχετικά με την έκθεση και είναι διαθέσιμη για την υποστήριξη αυτών των ανταλλαγών.

(1)

Άρθρο 6 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ).

(2)

Άρθρο 51 παράγραφος 1 του Χάρτη.

(3)

Τα κράτη μέλη, όταν θεσπίζουν νόμους σε τομέα εκτός αρμοδιότητας της ΕΕ ή στον οποίο δεν υπάρχει ενωσιακή νομοθεσία, δεν εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ και ο Χάρτης δεν εφαρμόζεται σε αυτά. Ωστόσο, πολλά θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη θεσπίζονται επίσης στα εθνικά συντάγματα και στη νομολογία, καθώς και στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, την οποία έχουν υπογράψει όλα τα κράτη μέλη.

(4)

COM(2020) 711 final.

(5)

 Βλ. προηγούμενες εκθέσεις: Ένας ακμάζων χώρος δράσης της κοινωνίας των πολιτών για την προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ — Ετήσια έκθεση του 2022 σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ [COM(2022) 716]· Προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ψηφιακή εποχή — Ετήσια έκθεση του 2021 σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ [COM(2021) 819].

(6)

Στρατηγική για τον Χάρτη, σ. 1.

(7)

COM(2022) 716 final και COM(2021) 819 final.

(8)

Διασφάλιση της δικαιοσύνης στην ΕΕ — Στρατηγική για την ευρωπαϊκή δικαστική κατάρτιση 2021-2024 [COM(2020) 713].

(9)

  https://e-justice.europa.eu/european-training-platform/home_el

(10)

Άρθρο 9 παράγραφος 1 του κανονισμού (EΕ) 2021/1060 (κανονισμός περί κοινών διατάξεων).

(11)

Η ίδια η Πολωνία δήλωσε ότι δεν πληροί τον οριζόντιο αναγκαίο πρόσφορο όρο σχετικά με τον Χάρτη, ενώ η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η Ουγγαρία δεν τον πληροί ακόμη για όλα τα ταμεία που καλύπτονται από τον κανονισμό περί κοινών διατάξεων. Μετά την αρχική δήλωση της Κύπρου ότι δεν πληροί τον οριζόντιο αναγκαίο πρόσφορο όρο σχετικά με τον Χάρτη για το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης καθώς και το Μέσο για τη Διαχείριση των Συνόρων και τις Θεωρήσεις, η Επιτροπή αξιολογεί επί του παρόντος νέα δήλωση σύμφωνα με την οποία η Κύπρος πληροί τον συγκεκριμένο όρο.

(12)

Βλ., για παράδειγμα, τη διαδικασία επί παραβάσει που κινήθηκε τον Ιούλιο του 2022 σχετικά με ουγγρικό νόμο που εισάγει διακρίσεις εις βάρος ατόμων λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου τους. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ουγγρική νομοθεσία παραβιάζει συστηματικά αρκετά θεμελιώδη δικαιώματα όπως, μεταξύ άλλων, το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, το δικαίωμα στην ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης, το δικαίωμα στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή, καθώς και το δικαίωμα στην απαγόρευση των διακρίσεων. Λόγω της σοβαρότητας αυτών των παραβάσεων, οι επίμαχες διατάξεις παραβιάζουν επίσης τις κοινές αξίες που κατοχυρώνονται στο άρθρο 2 της ΣΕΕ — https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_22_2689 .

(13)

Η εκστρατεία #RightHereRightNow (europa.eu) πραγματοποιήθηκε από τον Δεκέμβριο του 2021 έως τον Δεκέμβριο του 2022 στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στο πλαίσιο εκδηλώσεων στα μέσα ενημέρωσης. Στους εταίρους περιλαμβάνονται οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, εθνικοί οργανισμοί για τα ανθρώπινα δικαιώματα και φορείς ισότητας, ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (FRA) καθώς και άλλα όργανα και οργανισμοί της ΕΕ.

(14)

  https://e-justice.europa.eu/512/EL/your_rights .

(15)

  https://ec.europa.eu/info/aid-development-cooperation-fundamental-rights/your-rights-eu/eu-charter-fundamental-rights_el .

(16)

Το υλικό αυτό καλύπτει μεγάλο εύρος πληροφοριών σχετικά με τον Χάρτη , συμπεριλαμβανομένης της σχετικής με τον Χάρτη νομολογίας των εθνικών δικαστηρίων. Ο FRA κατέστησε το εργαλείο αυτό διαθέσιμο και με τη μορφή εφαρμογής.

(17)

  https://fra.europa.eu/el/publication/2023/meletes-periptoshs-shetika-me-ton-harti-egheiridio-ekpaideyti .

(18)

Βλ. τις ετήσιες εκθέσεις για το κράτος δικαίου .

(19)

Βλ. γνωμοδότηση 1/09 (Συμφωνία για τη δημιουργία ενοποιημένου συστήματος επιλύσεως των διαφορών σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας) της 8ης Μαρτίου 2011, EU:C:2011:123, σκέψη 68· γνωμοδότηση 2/13, Προσχώρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, της 18ης Δεκεμβρίου 2014, EU:C:2014:2454, σκέψη 175· απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C‑64/16, EU:C:2018:117, σκέψη 33· και απόφαση της 6ης Μαρτίου 2018, Achmea, C-284/16, EU:C:2018:158, σκέψη 36.

(20)

Απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C-64/16, EU:C:2018:117, σκέψη 34.

(21)

Οι ετήσιες εκθέσεις για το κράτος δικαίου εξετάζουν τις εξελίξεις που σημειώνονται σε τέσσερις βασικούς τομείς στα κράτη μέλη. Στο σκέλος που αφορά τη δικαιοσύνη, η αποτελεσματικότητα και η ανεξαρτησία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης χαρακτηρίζονται ως ουσιώδη συστατικά της δικαστικής προστασίας και σημαντικά στοιχεία για την προάσπιση του κράτους δικαίου. Η Επιτροπή αξιολογεί τις εξελίξεις όσον αφορά την εκλαμβανόμενη ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, τον διορισμό και την παύση των δικαστών, την αυτονομία και την ανεξαρτησία των εισαγγελικών αρχών, καθώς και τις πειθαρχικές διαδικασίες για δικαστές και εισαγγελείς. Για να αξιολογηθεί η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης εξετάστηκαν η διάρκεια των διαδικασιών, ο ρόλος των δικηγόρων στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης και οι επενδύσεις στην υλική και τεχνική υποδομή των δικαστικών αρχών. Αυτά τα ουσιώδη στοιχεία της διασφάλισης πραγματικής δικαστικής προστασίας εξετάστηκαν εκτενώς στην έκθεση για το κράτος δικαίου.

(22)

Βλ. ΟΟΣΑ, «Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη και με ανθρωποκεντρικά συστήματα δικαιοσύνης» (2023) και « Πλαίσιο και αρχές ορθής πρακτικής του ΟΟΣΑ για μια ανθρωποκεντρική δικαιοσύνη » (2021). Συμβολή του ΟΟΣΑ, σσ. 1-2.

(23)

Η πρόσβαση στη δικαιοσύνη δίνει τη δυνατότητα στα πρόσωπα να προστατεύονται από παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους και απαιτεί από τις κυβερνήσεις να σέβονται και να προστατεύουν τα δικαιώματα όσων υπάγονται στη δικαιοδοσία τους. Περικλείει διάφορα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη και το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής. FRA και Συμβούλιο της Ευρώπης, Εγχειρίδιο σχετικά με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την πρόσβαση στη δικαιοσύνη (2016), σσ. 15-16. Επίσης συμβολή της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα (OHCHR), σ. 1.

(24)

Access to justice | Government at a Glance 2021 [Πρόσβαση στη δικαιοσύνη | Η δημόσια διοίκηση με μια ματιά] Ηλεκτρονική βιβλιοθήκη του ΟΟΣΑ (oecd-ilibrary.org).

(25)

  Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης .

(26)

  Στρατηγικές της Ένωσης για την ισότητα .

(27)

COM(2020) 790.

(28)

Οι συνεισφορές των κρατών μελών είναι διαθέσιμες στις ετήσιες εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη (europa.eu) .

(29)

Στη στοχευμένη διαβούλευση απάντησαν 23 από τα 27 κράτη μέλη.

(30)

Συμβούλιο της Ευρώπης, Ηνωμένα Έθνη και Γραφείο Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης.

(31)

  https://fra.europa.eu/en/cooperation/civil-society (θέση κειμένου για την ηλεκτρονική σύνοψη του FRA).

(32)

Η διαδικτυακή διαβούλευση απευθυνόταν σε μη κυβερνητικές οργανώσεις και φορείς της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων μέσω της πλατφόρμας για τα θεμελιώδη δικαιώματα (η οποία απευθύνεται σε 743 αποδέκτες) σε ολόκληρη την ΕΕ-27 και στην Αλβανία, τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία, καθώς και σε άλλες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και δικαστικά δίκτυα. Στο πλαίσιο της εν λόγω διαβούλευσης συγκεντρώθηκαν συνολικά 115 απαντήσεις, πρωτίστως από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται σε τοπικό, εθνικό, ενωσιακό και διεθνές επίπεδο, καθώς και εθνικοί οργανισμοί για τα ανθρώπινα δικαιώματα, διαμεσολαβητές, νομικές ενώσεις, δικηγορικές εταιρείες, ερευνητές και φορείς κατάρτισης δικαστικών.

(33)

Η αρμοδιότητα της ΕΕ έχει διευρυνθεί στους τομείς της ελευθερίας, της ασφάλειας και της δικαιοσύνης [τίτλος V της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ)].

(34)

Στρατηγική για τον Χάρτη, σ. 4.

(35)

Πρόταση κανονισμού για την ψηφιοποίηση της δικαστικής συνεργασίας και της πρόσβασης στη δικαιοσύνη σε διασυνοριακές αστικές, εμπορικές και ποινικές υποθέσεις και για την τροποποίηση ορισμένων πράξεων στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας [COM(2021) 759]. Ο κανονισμός θα δημιουργήσει ένα ευρωπαϊκό σημείο ηλεκτρονικής πρόσβασης το οποίο θα μπορούν να χρησιμοποιούν τα φυσικά και νομικά πρόσωπα για να επικοινωνούν με δικαστήρια και άλλες δικαστικές αρχές σε ορισμένες αστικές και εμπορικές υποθέσεις. Επίσης, πρόταση οδηγίας για την τροποποίηση της οδηγίας 2003/8/ΕΚ του Συμβουλίου, των αποφάσεων-πλαισίων 2002/465/ΔΕΥ, 2002/584/ΔΕΥ, 2003/577/ΔΕΥ, 2005/214/ΔΕΥ, 2006/783/ΔΕΥ, 2008/909/ΔΕΥ, 2008/947/ΔΕΥ, 2009/829/ΔΕΥ και 2009/948/ΔΕΥ του Συμβουλίου, και της οδηγίας 2014/41/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά την ψηφιοποίηση της δικαστικής συνεργασίας [COM(2021) 760].

(36)

Η ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια εργαλειοθήκη ευκαιριών [COM(2020) 710]· στρατηγική για τον Χάρτη, σ. 13.

(37)

Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης, σ. 2-3 και 5, όπου γίνεται αναφορά στην ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά και τα μειονεκτούντα άτομα και να διασφαλίζεται η πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στις ψηφιακές τεχνολογίες.

(38)

Η χρήση του όρου «φυλετική καταγωγή» στη Συνθήκη για τη λειτουργία της ΕΕ και στην οδηγία 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου δεν συνεπάγεται αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση θεωριών που επιχειρούν να καθορίσουν την ύπαρξη χωριστών ανθρώπινων φυλών.

(39)

Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης, σσ. 10-11. Επίσης FRA 2020, «Getting the future right – artificial intelligence and fundamental rights» (Κατανοώντας το μέλλον — Τεχνητή νοημοσύνη και θεμελιώδη δικαιώματα), που αναφέρει την πρόσβαση στη δικαιοσύνη κατά το άρθρο 47 του Χάρτη ως πηγή ανησυχίας στο πλαίσιο της τεχνητής νοημοσύνης· και FRA 2022, «Bias in algorithms – artificial intelligence and discrimination» (Προκαταλήψεις στους αλγορίθμους — Τεχνητή νοημοσύνη και διακρίσεις).

(40)

Τα δικαιώματα αυτά βασίζονται στα πρότυπα που ορίζονται στον Χάρτη, στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) και στη σχετική νομολογία.

(41)

Οδηγία 2010/64/ΕΕ (ΕΕ L 280 της 26.10.2010), οδηγία 2012/13/ΕΕ (ΕΕ L 142 της 1.6.2012), οδηγία 2013/48/ΕΕ (ΕΕ L 294 της 6.11.2013, σ. 1), οδηγία (ΕΕ) 2016/343 (ΕΕ L 65 της 11.3.2016), οδηγία (ΕΕ) 2016/1919, της 26ης Οκτωβρίου 2016 (ΕΕ L 297 της 4.11.2016) και οδηγία (ΕΕ) 2016/800 (ΕΕ L 132 της 21.5.2016, σ. 1) («οδηγίες για τις ποινικές διαδικασίες»).

(42)

Οδηγία 2016/343/ΕΕ.

(43)

Οδηγία 2012/13/ΕΕ.

(44)

Οδηγία 2013/48/ΕΕ και οδηγία (ΕΕ) 2016/1919.

(45)

ΕΕ C 378 της 24.12.2013, σ. 8.

(46)

ΕΕ C 378 της 24.12.2013, σ. 11.

(47)

EE L 86 της 24.3.2023, σ. 44.

(48)

Οδηγία (ΕΕ) 2016/343.

(49)

Αναφέρθηκαν δυσκολίες στην εφαρμογή του τεκμηρίου αθωότητας στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών στην Αυστρία, το Βέλγιο, τη Βουλγαρία, την Κύπρο, τη Γερμανία, την Ιταλία, τη Λιθουανία, την Πολωνία και την Πορτογαλία όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των μέσων έννομης προστασίας αν οι εναγόμενοι αναφέρονται δημοσίως ως ένοχοι. Οι δυσκολίες αφορούσαν επίσης τη δυνητικά επιζήμια συμπεριφορά των αρχών έναντι ορισμένων εναγομένων, καθώς και την υπερβολική προβολή τους στα μέσα ενημέρωσης. FRA (2021), Presumption of innocence and related rights – Professional perspectives (Τεκμήριο αθωότητας και συναφή δικαιώματα — Επαγγελματικές προοπτικές), σσ. 51-52 και 92.

(50)

Οδηγία (ΕΕ) 2016/1919 (ΕΕ L 297 της 4.11.2016). Επίσης σύσταση της Επιτροπής σχετικά με το δικαίωμα νομικής συνδρομής για υπόπτους ή κατηγορουμένους σε ποινικές διαδικασίες (ΕΕ C 378 της 24.12.2013, σ. 11), καθώς και οδηγία 2003/8/ΕΚ, οδηγία 2013/48/ΕΕ και οδηγία (ΕΕ) 2016/1919.

(51)

Η οδηγία (ΕΕ) 2016/800 εφαρμόζεται σε πρόσωπα ηλικίας κάτω των 18 ετών και προβλέπει την επέκταση των εγγυήσεων που κατοχυρώνονται σ’ αυτή πέραν της ηλικίας των 18 ετών, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 2 παράγραφος 3.

(52)

Οδηγία (ΕΕ) 2016/800.

(53)

Ή, σε ειδικές περιπτώσεις, από άλλον κατάλληλο ενήλικα που ορίζεται από το παιδί και γίνεται αποδεκτός ως τέτοιος από τις αρμόδιες αρχές.

(54)

Ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκκρεμεί μια πρώτη προδικαστική παραπομπή (C-603/22) σχετικά με το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας (αφορά το ποιο πρόσωπο θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως παιδί για τους σκοπούς της οδηγίας).

(55)

Η εκτίμηση της αξιολόγησης της συμμόρφωσης βρίσκεται σε εξέλιξη, μεταξύ άλλων όσον αφορά το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής σε περίπτωση παραβίασης των δικονομικών δικαιωμάτων των παιδιών. Το 2024 θα δημοσιευθεί έκθεση εφαρμογής.

(56)

Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (ΕΕ L 190 της 18.7.2002, σ. 1). Οι οδηγίες για τις διαδικασίες εφαρμόζονται στα πρόσωπα που αναζητούνται βάσει ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης — https://commission.europa.eu/law/cross-border-cases/judicial-cooperation/types-judicial-cooperation/european-arrest-warrant_en .

(57)

Τα κράτη μέλη υποχρεούνται επίσης να προβλέπουν μέσα έννομης προστασίας κατά της αναγνώρισης και εκτέλεσης απόφασης δέσμευσης ή δήμευσης σε διασυνοριακές υποθέσεις. Βλ. τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1805 (ΕΕ L 303 της 28.11.2018, σ. 1).

(58)

Πρόταση κανονισμού σχετικά με τη διαβίβαση ποινικών δικογραφιών [COM(2023) 185].

(59)

Κανονισμός (ΕΕ) 2023/1543 (ΕΕ L 191 της 28.7.2023, σ. 118).

(60)

Οδηγία 2012/29/ΕΕ (ΕΕ L 315 της 14.11.2012, σ. 57).

(61)

Το 2022 η Επιτροπή ενέκρινε την αξιολόγηση της οδηγίας για τα δικαιώματα των θυμάτων . Σύμφωνα με την αξιολόγηση αυτή, την τελευταία δεκαετία η οδηγία συνέβαλε στη βελτίωση της ζωής των θυμάτων. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες δεν μπορούν όλα τα θύματα να ασκήσουν πλήρως τα δικαιώματά τους λόγω έλλειψης ακρίβειας στη διατύπωση ορισμένων από τα δικαιώματα που προβλέπονται στην οδηγία. Διαπιστώθηκαν ελλείψεις σε σχέση με τα πέντε κύρια δικαιώματα. Επιπλέον, σε ορισμένα κράτη μέλη, η πρόοδος παρέμεινε αργή όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών υποστήριξης, την καταγγελία εγκλημάτων και τη διασφάλιση ότι όλα τα θύματα μπορούν να επωφεληθούν από μέτρα προστασίας και έχουν τη δυνατότητα να ασκήσουν πραγματική προσφυγή κατά μέτρων προστασίας τους από δευτερογενή και επαναλαμβανόμενη θυματοποίηση. FRA, « Underpinning victims' rights: support services, reporting and protection » (Στήριξη των δικαιωμάτων των θυμάτων: υπηρεσίες υποστήριξης, καταγγελία και προστασία), 2023.

(62)

Πρόταση οδηγίας για την τροποποίηση της οδηγίας 2012/29/ΕΕ και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου [COM(2023) 424]. Η αναθεώρηση αποτελεί συνέχεια της στρατηγικής της ΕΕ για τα δικαιώματα των θυμάτων (2020-2025) [COM(2020) 258], στην οποία η Επιτροπή επισήμανε την ανάγκη περαιτέρω ενδυνάμωσης των θυμάτων εγκληματικών πράξεων, ώστε να μπορούν να καταγγέλλουν εγκλήματα, να συμμετέχουν στις ποινικές διαδικασίες, να διεκδικούν αποζημίωση και να ανακάμπτουν από τις συνέπειες.

(63)

Βλ., ενδεικτικά, την οδηγία 2011/99/ΕΕ (ΕΕ L 338 της 21.12.2011, σ. 2), τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 606/2013 (ΕΕ L 181 της 29.6.2013, σ. 4) και την οδηγία 2004/80/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 261 της 6.8.2004, σ. 15).

(64)

Οδηγία 2011/36/ΕΕ (ΕΕ L 101 της 15.4.2011, σ. 1).

(65)

  https://home-affairs.ec.europa.eu/news/eu-proposes-new-rules-fight-trafficking-human-beings-2022-12-18_el .

(66)

COM(2021) 171.

(67)

Οδηγία 2011/93/EΕ (ΕΕ L 335 της 17.12.2011, σ. 1). Επίσης, στρατηγική της ΕΕ για αποτελεσματικότερη καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών [COM(2020) 607].

(68)

Πρόταση κανονισμού για τη θέσπιση κανόνων με σκοπό την πρόληψη και την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών [COM(2022) 209].

(69)

 Πρόταση οδηγίας για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας [COM(2022) 105].

(70)

Αν και οι περισσότερες συμπεριφορές βίας κατά των γυναικών και εξ οικείων βίας ποινικοποιούνται σε εθνικό επίπεδο, εξακολουθούν να υπάρχουν κενά και αποκλίσεις στο εθνικό ποινικό δίκαιο και σε ενωσιακό επίπεδο· για παράδειγμα, όσον αφορά την κυβερνοβία κατά των γυναικών και την κυβερνοβία μεταξύ συντρόφων, όπως η παρενοχλητική παρακολούθηση μέσω ΤΠΕ και η μη συναινετική διάδοση ιδιωτικών εικόνων. Όσον αφορά τη σεξουαλική βία, σε 16 κράτη μέλη απαιτείται η χρήση βίας ή απειλών ως βασικό στοιχείο του βιασμού αντί να δίνεται έμφαση στην έλλειψη συναίνεσης, γεγονός που οδηγεί σε άνιση προστασία των θυμάτων σεξουαλικής βίας σε ολόκληρη την ΕΕ. Υπάρχουν επίσης κενά όσον αφορά άλλες μορφές βίας κατά των γυναικών και εξ οικείων βίας (π.χ. ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων, καταναγκαστικός γάμος, καταναγκαστική άμβλωση και καταναγκαστική στείρωση). Για περισσότερες πληροφορίες: Έκθεση εκτίμησης επιπτώσεων που συνοδεύει την πρόταση οδηγίας για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας [SWD(2022) 62 final]. Η πρόταση αποσκοπεί στη διασφάλιση αποτελεσματικής πρόσβασης στη δικαιοσύνη μέσω της σύγκλισης σε ενωσιακό επίπεδο των ποινικών ορισμών και κυρώσεων που σχετίζονται με ιδιαζόντως σοβαρές μορφές βίας κατά των γυναικών, καθώς και με τη διασφάλιση, αφενός, της ευαισθησίας ως προς τη διάσταση του φύλου και, αφετέρου, του σεβασμού των δικαιωμάτων των παιδιών-θυμάτων και μαρτύρων.

(71)

Η ΕΕ είναι επίσης συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας και, ως εκ τούτου, δεσμεύεται από τα συνολικά της πρότυπα για τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις, το άσυλο και τη μη επαναπροώθηση, καθώς και όσον αφορά τη δημόσια διοίκηση της ΕΕ.

(72)

 Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937 (ΕΕ L 305 της 26.11.2019, σ. 17).

(73)

Πρόταση οδηγίας για την προστασία των προσώπων που προβαίνουν σε ενέργειες συμμετοχής του κοινού από προδήλως αβάσιμες ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες («στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού») [COM(2022) 177].

(74)

Η συμπληρωματική σύσταση ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να προβλέψουν τις αναγκαίες διασφαλίσεις για την αντιμετώπιση των στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού και σε εγχώριες υποθέσεις και σε όλες τις διαδικασίες. Στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας κατά των στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού συμπεριλαμβάνονται οι υπερασπιστές του περιβάλλοντος που ενδέχεται να κατέχουν πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με παραβιάσεις της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Η συμπερίληψή τους αυτή συμβάλλει στην εκπλήρωση των διεθνών υποχρεώσεων της ΕΕ που απορρέουν από τη σύμβαση του Aarhus.

(75)

Σύσταση της Επιτροπής, της 16.9.2021, σχετικά με τη διασφάλιση της προστασίας, της ασφάλειας και της ενίσχυσης της θέσης των δημοσιογράφων και άλλων επαγγελματιών των μέσων ενημέρωσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση [C(2021) 6650].

(76)

Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση και την εκτέλεση μέτρων και τη συνεργασία σε θέματα που αφορούν την προστασία ενηλίκων [COM(2023) 280].

(77)

Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση αποφάσεων και την αποδοχή δημόσιων εγγράφων σε θέματα γονικής σχέσης και την καθιέρωση ευρωπαϊκού πιστοποιητικού γονικής σχέσης [COM(2022) 695].

(78)

Οδηγία 79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου, οδηγία 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 180 της 19.07.2000, σ. 22)· οδηγίας 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 303 της 2.12.2000, σ. 16)· οδηγία 2004/113/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 373 της 21.12.2004, σ. 37)· οδηγία 2006/54/ΕΚ (ΕΕ L 204 της 26.7.2006, σ. 23)· οδηγία 2010/41/ΕΕ (ΕΕ L 180 της 15.7.2010, σ. 1).

(79)

Οδηγία (ΕΕ) 2023/970 (ΕΕ L 132 της 17.5.2023, σ. 21). Η αξιολόγηση των ενωσιακών διατάξεων για την ίση αμοιβή, η οποία διενεργήθηκε το 2020, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το δικαίωμα ίσης αμοιβής μεταξύ γυναικών και ανδρών για όμοια εργασία ή για εργασία της αυτής αξίας δεν εφαρμόζεται ούτε επιβάλλεται επαρκώς στην πράξη και ότι η μισθολογική διαφάνεια απουσιάζει σε πολλά κράτη μέλη [SWD(2020) 50].

(80)

Ιδίως όταν νομιμοποιούνται να το πράξουν, δηλαδή όταν έχουν το δικαίωμα ή την ικανότητα να προσφύγουν στο δικαστήριο ή να παρίστανται ενώπιον του δικαστηρίου.

(81)

Ο όρος «δικαστικές διαδικασίες στρατηγικής σημασίας» αναφέρεται στη χρήση δικονομικών στρατηγικών για την επίτευξη κοινωνικών, νομικών ή πολιτικών αλλαγών· οι διαδικασίες αυτές κινούνται συχνά από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και/ή δικηγόρους.

(82)

Σύσταση 2013/396/ΕΕ της Επιτροπής σχετικά με κοινές αρχές εφαρμοστέες στους μηχανισμούς συλλογικών αγωγών παράλειψης και αποζημίωσης στα κράτη μέλη όσον αφορά παραβιάσεις αναγνωριζόμενων από το ενωσιακό δίκαιο δικαιωμάτων (ΕΕ L 201 της 26.7.2013, σ. 60).

(83)

Οι οργανώσεις που ενεργούν προς το δημόσιο συμφέρον και για λογαριασμό τους μπορούν να ασκούν λαϊκές αγωγές (actio popularis) χωρίς να υποστηρίζουν ή να εκπροσωπούν συγκεκριμένο θύμα. Απόφαση της 10ης Ιουλίου 2008, C-54/07, Feryn, EU:C:2008:397, σκέψη 15., .

(84)

  Έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας για τη φυλετική ισότητα και της οδηγίας για την ισότητα στην απασχόληση [COM(2021) 139] · η εν λόγω έκθεση αναφέρει δυσκολίες όσον αφορά την εφαρμογή της διάταξης σχετικά με τις κυρώσεις σε περιπτώσεις διακρίσεων. Επίσης, στη μελέτη με τίτλο « Study to support the preparation of an EU initiative to address possible gaps in the legal protection against discrimination on grounds of racial or ethnic origin » (Υποστηρικτική μελέτη με σκοπό την προετοιμασία πρωτοβουλίας της ΕΕ για την αντιμετώπιση πιθανών κενών όσον αφορά τη δικαστική προστασία κατά των διακρίσεων λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής) εντοπίστηκαν δυνητικά κενά που σχετίζονται με την εφαρμογή των απαιτήσεων περί κυρώσεων. Η Επιτροπή θα δρομολογήσει μελέτη για να στηρίξει τα κράτη μέλη ώστε να παρακολουθήσουν στενότερα την εφαρμογή αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών κυρώσεων.

(85)

  COM(2022) 688 final  και  COM(2022) 689 final .

(86)

  https://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2023/06/12/standards-for-equality-bodies-council-agrees-its-positions/ .

(87)

Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, άρθρο 13.

(88)

Οδηγία (ΕΕ) 2019/882 (ΕΕ L 151 της 7.6.2019, σ. 70), η οποία καθορίζει απαιτήσεις προσβασιμότητας σε επίπεδο ΕΕ για ορισμένα προϊόντα και υπηρεσίες. Η πρόταση για την τροποποίηση της οδηγίας για τα δικαιώματα των θυμάτων περιέχει αναφορά στις απαιτήσεις αυτές, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα ηλεκτρονικά μέσα επικοινωνίας που χρησιμοποιούνται σε δικαστικές διαδικασίες, καθώς και οι διαδικασίες, οι υπηρεσίες υποστήριξης και τα μέτρα προστασίας, είναι προσβάσιμα για τα άτομα με αναπηρία. Πρόταση οδηγίας για την τροποποίηση της οδηγίας 2012/29/ΕΕ, άρθρο 26γ.

(89)

 Οδηγία (ΕΕ) 2016/2102.

(90)

Απόφαση-πλαίσιο 2008/913/ΔΕΥ του Συμβουλίου.

(91)

Η Επιτροπή παρακολουθεί τη μεταφορά και την εφαρμογή της νομοθετικής αυτής πράξης από τα κράτη μέλη. Συνεργάζεται επίσης με τις εθνικές αρχές επιβολής του νόμου και τις δικαστικές αρχές, με σκοπό να ενισχυθεί η ικανότητά τους να αναγνωρίζουν, να ερευνούν και να διώκουν εγκλήματα ή ρητορική μίσους, καθώς και να στηρίζουν τα θύματα. Η ομάδα υψηλού επιπέδου της ΕΕ για την καταπολέμηση της ρητορικής μίσους και των εγκλημάτων μίσους εκπόνησε σχετικές κατευθυντήριες γραμμές και πρότυπα σε συνεργασία με τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κατάρτιση στον Τομέα της Επιβολής του Νόμου (CEPOL), το Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ (ODIHR), καθώς και με τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA).

(92)

COM(2021) 777 final.

(93)

Σε συνέχεια των πορισμάτων της επιτροπής συμμόρφωσης του Aarhus στην υπόθεση ACCC/C/2008/32 κατά της ΕΕ, το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού Aarhus επεκτάθηκε και ευθυγραμμίστηκε με τη σύμβαση και το άρθρο 9 αυτής. Η επιτροπή συμμόρφωσης διαπίστωσε ότι η ΕΕ δεν συμμορφώνεται με το άρθρο 9 παράγραφοι 3 και 4 της σύμβασης του Aarhus όσον αφορά την πρόσβαση στη δικαιοσύνη από το ευρύ κοινό, επειδή τόσο ο κανονισμός του Aarhus όσο και η νομολογία του ΔΕΕ δεν εφαρμόζουν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις εν λόγω παραγράφους και δεν συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις αυτές.

(94)

Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1767. Το 2022 εκλέχθηκε ο πρώτος ειδικός εισηγητής για τους υπερασπιστές του περιβάλλοντος, με αρμοδιότητα να προστατεύει κάθε άτομο που βιώνει —ή που απειλείται άμεσα να βιώσει— ποινικοποίηση, δίωξη ή παρενόχληση γιατί επεδίωξε να ασκήσει τα δικαιώματά του βάσει της σύμβασης.

(95)

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με αίτημα εσωτερικής επανεξέτασης από το θεσμικό όργανο ή τον οργανισμό της ΕΕ που εξέδωσε τη διοικητική πράξη ή, στην περίπτωση εικαζόμενης διοικητικής παράλειψης, που θα έπρεπε να έχει εκδώσει την πράξη αυτή, με την αιτιολογία ότι η εν λόγω πράξη ή παράλειψη αντιβαίνει στο περιβαλλοντικό δίκαιο. Οι ίδιοι αιτούντες που υπέβαλαν αίτηση εσωτερικής επανεξέτασης δυνάμει του άρθρου 10 του κανονισμού Aarhus μπορούν να ασκήσουν προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου, όταν τους γνωστοποιηθεί η απόφαση του θεσμικού οργάνου της Ένωσης σχετικά με την εσωτερική επανεξέταση.

(96)

Το άρθρο 59 παράγραφος 7 του κανονισμού (ΕΕ) 2021/2116 (ΕΕ L 435 της 6.12.2021, σ. 187) απαιτεί από τα κράτη μέλη να θεσπίσουν μηχανισμό εξέτασης των καταγγελιών για την περίοδο προγραμματισμού 2023-2027 και να διασφαλίσουν την αποτελεσματική εξέταση των καταγγελιών στο πλαίσιο των στρατηγικών σχεδίων της κοινής γεωργικής πολιτικής.

(97)

Ανακοίνωση με τίτλο «Βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα στην ΕΕ και τα κράτη μέλη της» [COM(2020) 643 final].

(98)

https://e-justice.europa.eu/300/EL/access_to_justice_in_environmental_matters?init=true

(99)

Στην ανακοίνωση με τίτλο «Επισκόπηση της εφαρμογής της περιβαλλοντικής πολιτικής 2022 Αντιστροφή της τάσης μέσω της περιβαλλοντικής συμμόρφωσης» [COM(2022) 438 final) διαπιστώνεται ότι «[...] εξακολουθεί να υπάρχει περιθώριο βελτίωσης στα περισσότερα κράτη μέλη όσον αφορά τη βελτίωση της πρόσβασης του κοινού στα δικαστήρια για την προσβολή αποφάσεων, πράξεων ή παραλείψεων, ιδίως στους τομείς του σχεδιασμού που αφορούν το νερό, τη φύση και/ή την ποιότητα του αέρα.».

(100)

  https://environment.ec.europa.eu/law-and-governance/environmental-implementation-review_el . Πρόσθετες διατάξεις σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη περιλαμβάνονται στον κανονισμό για τα προϊόντα μηδενικής αποψίλωσης [κανονισμός (ΕΕ) 2023/1115 (ΕΕ L 150 της 9.6.2023)].

(101)

Πρόταση οδηγίας σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου και την αντικατάσταση της οδηγίας 2008/99/ΕΚ [COM(2021) 851 final].

(102)

Οδηγία 2010/75/ΕΕ (ΕΕ L 334 της 17.12.2010, σ. 17). Για το αναθεωρημένο πλαίσιο, βλ. COM(2022) 156 final/3.

(103)

Πρόταση οδηγίας για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και καθαρότερο αέρα για την Ευρώπη (αναδιατύπωση) [COM(2022) 542 final/2].

(104)

Πρόταση οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (αναδιατύπωση), 26.10.2022, [COM(2022) 541 final].

(105)

Πρόταση οδηγίας σχετικά με την παρακολούθηση και την ανθεκτικότητα του εδάφους (νομοθέτημα για την παρακολούθηση του εδάφους), 5.7.2023 [COM(2023) 416 final].

(106)

Πρόταση κανονισμού για την αποκατάσταση της φύσης, 22.6.2022 [COM(2022) 304 final].

(107)

Πρόταση οδηγίας σχετικά με την τεκμηρίωση και τη γνωστοποίηση των ρητών περιβαλλοντικών ισχυρισμών (οδηγία για τους οικολογικούς ισχυρισμούς) [COM(2023) 166 final]

(108)

Με βάση την κοινή ερμηνεία της σύμβασης του Aarhus και του άρθρου 47 του Χάρτη, το Δικαστήριο, σε πρόσφατη απόφασή του, επιβεβαίωσε ότι μια περιβαλλοντική οργάνωση, εξουσιοδοτημένη να κινεί νομικές διαδικασίες σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, θα πρέπει να μπορεί να προσβάλει ενώπιον εθνικού δικαστηρίου διοικητική απόφαση με την οποία χορηγείται ή τροποποιείται έγκριση τύπου ΕΚ που ενδεχομένως αντιβαίνει στο άρθρο 5 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 715/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2007, που αφορά την έγκριση τύπου μηχανοκινήτων οχημάτων όσον αφορά εκπομπές από ελαφρά επιβατηγά και εμπορικά οχήματα (Euro 5 και Euro 6) και σχετικά με την πρόσβαση σε πληροφορίες επισκευής και συντήρησης οχημάτων. Απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Deutsche Umwelthilfe (Réception des véhicules à moteur), C‑873/19, EU:C:2022:857.

(109)

 Οδηγία (ΕΕ) 2020/1828, της 25ης Νοεμβρίου 2020 (ΕΕ L 409 της 4.12.2020, σ. 1) https://commission.europa.eu/law/law-topic/consumer-protection-law/representative-actions-directive_el . Επίσης οδηγία (ΕΕ) 2019/2161 (ΕΕ L 328 της 18.12.2019, σ. 7). Οδηγία 2013/11/ΕΕ (ΕΕ L 165 της 18.6.2013, σ. 63).

(110)

  https://representative-actions-collaboration.ec.europa.eu/ .

(111)

Οδηγία 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ L 95 της 21.4.1993, σ. 29). Επίσης, η πρόταση οδηγίας σχετικά με την καταναλωτική πίστη [COM(2021) 347 final] εξασφαλίζει ότι οι καταναλωτές δεν υφίστανται διακρίσεις όταν ζητούν, συνάπτουν ή διατηρούν σύμβαση πίστωσης.

(112)

Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2013/11/ΕΕ για την εναλλακτική επίλυση καταναλωτικών διαφορών, καθώς και των οδηγιών (ΕΕ) 2015/2302, (ΕΕ) 2019/2161 και (ΕΕ) 2020/1828 [COM(2023) 649 final]. Σύμφωνα με τον πίνακα αποτελεσμάτων του 2023 για τους καταναλωτές , ένα τέταρτο των καταναλωτών έχει αντιμετωπίσει πρόβλημα άξιο καταγγελίας, αλλά το ένα τρίτο εξ αυτών δεν υπέβαλε καταγγελία λόγω χρονοβόρων διαδικασιών, των μικρών ποσών που διακυβεύονταν ή λόγω χαμηλής εμπιστοσύνης όσον αφορά την ικανοποιητική λύση του προβλήματος.

(113)

Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με τίτλο «SOLVIT’s Helping Hand in the Single Market: celebrating 20 years» (Ο υποβοηθητικός ρόλος του SOLVIT στην ενιαία αγορά: εορτασμός συμπλήρωσης 20 ετών λειτουργίας) [SWD(2022) 325 final]. Τα εθνικά κέντρα SOLVIT είναι ιδιαίτερα ικανά να αντιμετωπίσουν ζητήματα συμμόρφωσης με τον Χάρτη. Για να τα βοηθήσει στον ρόλο αυτό, το 2024 η Επιτροπή προτίθεται να παράσχει κατάρτιση ειδικά προσαρμοσμένη στα κέντρα SOLVIT σχετικά με τον Χάρτη.

(114)

  https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/13290-%CE%A4%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%82-%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%B5%CE%B1%CF%82-%CE%B2%CE%B5%CE%BB%CF%84%CE%B9%CF%89%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%B7-%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CE%B2%CE%B1%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CF%89%CE%BC%CE%B1%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%82_el .

(115)

Κανονισμός (ΕΕ) 2022/2065 σχετικά με την ενιαία αγορά ψηφιακών υπηρεσιών και την τροποποίηση της οδηγίας 2000/31/ΕΚ (πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες) (ΕΕ L 277 της 27.10.2022, σ. 1). Στην εκτίμηση επιπτώσεων, θεωρήθηκε ότι η εξασφάλιση δίκαιης διακυβέρνησης και η ενδυνάμωση των χρηστών ώστε να ασκούν τα δικαιώματά τους αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους αντικτύπους της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες. Οι τρεις ρυθμιστικές επιλογές περιλάμβαναν μηχανισμό επανόρθωσης σε δύο στάδια: την υποχρέωση να παρέχεται η δυνατότητα υποβολής καταγγελιών στους παρόχους υπηρεσιών οι οποίοι και θα τις χειρίζονται· και τη διαθεσιμότητα εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών, η οποία αναμένεται ότι θα αμβλύνει τα σοβαρότερα προβλήματα και θα τα επιλύει ταχύτερα και με λιγότερους πόρους απ’ ό,τι οι δικαστικές διαδικασίες. Οι χρήστες θα μπορούν πάντα να προσφεύγουν στα δικαστήρια, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο.. Παρομοίως, οι ενισχυμένες διατάξεις διαφάνειας με τις οποίες οι χρήστες θα γνωρίζουν τις πολιτικές που εφαρμόζονται σε φιλοξενούμενο περιεχόμενο, εμπορεύματα ή υπηρεσίες, καθώς και η παροχή πληροφοριών στους χρήστες σχετικά με τα διορθωτικά μέτρα που λαμβάνονται εναντίον τους, θεωρήθηκαν επίσης ουσιώδη στοιχεία αποτελεσματικών μέσων έννομης προστασίας. Όλες οι επιλογές πολιτικής προέβλεπαν επίσης κυρώσεις όταν οι πάροχοι υπηρεσιών συστηματικά δεν παρείχαν μέσα επανόρθωσης. Οι ενισχυμένες εποπτικές εξουσίες των αρχών όσον αφορά τις πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες, όπου τα δικαιώματα των χρηστών μπορούν να πληγούν σοβαρά, θεωρήθηκε ότι στηρίζουν επιπλέον το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής.

(116)

Βλ. Paper on the DSA’s out-of-court dispute settlement mechanism (Έγγραφο σχετικά με τον μηχανισμό εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες). Ήδη ο κανονισμός που διέπει τις σχέσεις των πλατφορμών με τις επιχειρήσεις —η λεγόμενη «Platform-to-Business (P2B)»— προέβλεπε την έννομη προστασία για τους επιχειρηματικούς χρήστες των παρόχων διαδικτυακών υπηρεσιών [κανονισμός (ΕΕ) 2019/1150 (ΕΕ L 186 της 11.7.2019, σ. 57)].

(117)

Οδηγία 2000/31/ΕΚ, άρθρα 17 και 18.

(118)

Κανονισμός (ΕΕ) 2021/784 (ΕΕ L 172 της 17.5.2021, σ. 79).

(119)

Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 σχετικά με την ενιαία αγορά ψηφιακών υπηρεσιών και την τροποποίηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες) (ΕΕ L 119 της 4.5.2016, σ. 1). Καταγγελίες μπορούν να υποβάλλονται σε ανεξάρτητη εθνική εποπτική αρχή ή σε δικαστήριο. Καταγγελίες μπορούν επίσης να υποβάλλονται εξ ονόματος του υποκειμένου των δεδομένων από μη κερδοσκοπικούς φορείς, οργανισμούς ή ενώσεις, είτε κατόπιν αιτήματος του υποκειμένου των δεδομένων είτε βάσει του εθνικού δικαίου. Στην περίπτωση που το υποκείμενο των δεδομένων υποστεί υλική ή άυλη ζημία, έχει δικαίωμα να λάβει αποζημίωση από τον υπεύθυνο επεξεργασίας ή τον εκτελούντα την επεξεργασία.

(120)

Πρόταση κανονισμού σχετικά με τον ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων για την υγεία [COM(2022) 197 της 3.5.2022].

(121)

Οδηγία 2013/32/ΕΕ (ΕΕ L 180 της 29.6.2013, σ. 60).

(122)

Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 604/2013 (ΕΕ L 180 της 29.6.2013, σ. 31).

(123)

Βλ. οδηγία 2003/86/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 251 της 3.10.2003) και οδηγία (ΕΕ) 2016/801 (ΕΕ L 132 της 21.5.2016).

(124)

Οδηγία 2008/115/ΕΕ (ΕΕ L 348 της 24.12.2008, σ. 98), άρθρο 13.

(125)

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για τη θέσπιση πολυετούς στρατηγικής πολιτικής για την ευρωπαϊκή ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων [COM(2023) 146 final] , συνιστώσα 13.3.

Επιπλέον, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/1896 για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή, έχουν προσληφθεί όλοι οι παρατηρητές προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων και αριθμούν συνολικά 46 άτομα (ο κανονισμός ζητά την πρόσληψη 40 παρατηρητών). Ο κανονισμός για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή παρέχει στους παρατηρητές την ίδια πρόσβαση σε όλες τις επιχειρήσεις του Frontex που παρέχεται και στο υπόλοιπο διορισμένο προσωπικό του Frontex.

(126)

Οδηγία 2009/52/ΕΕ (ΕΕ L 168 της 30.6.2009, σ. 24).

(127)

Ανακοίνωση της Επιτροπής για την εφαρμογή της οδηγίας 2009/52/EΚ, της 18ης Ιουνίου 2009, σχετικά με την επιβολή ελάχιστων προτύπων όσον αφορά τις κυρώσεις και τα μέτρα κατά των εργοδοτών που απασχολούν παράνομα διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών [COM(2021) 592 final]. Επίσης FRA, 2021: «Protecting migrants in an irregular situation from labour exploitation: role of the Employers Sanctions Directive» (Προστασία των παράτυπων μεταναστών από την εργασιακή εκμετάλλευση: o ρόλος της οδηγίας για τις κυρώσεις κατά των εργοδοτών). Η Επιτροπή, σε συνεργασία με τον FRA, εκπόνησε επιμορφωτικό εγχειρίδιο για τους επιθεωρητές εργασίας, με αντικείμενο τα προστατευτικά στοιχεία της οδηγίας.

(128)

Οδηγία 2014/36/ΕΕ της 26ης Φεβρουαρίου 2014 σχετικά με τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό την εποχιακή εργασία (ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 375). Η Επιτροπή δρομολόγησε επίσης μελέτη για τον εντοπισμό κενών και ελλείψεων στην προστασία των εποχιακών εργαζομένων στην ΕΕ οι οποίοι είναι υπήκοοι τρίτων χωρών.

(129)

Πρόταση οδηγίας σχετικά με ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση στους υπηκόους τρίτων χωρών ενιαίας άδειας διαμονής και εργασίας στην επικράτεια κράτους μέλους και σχετικά με κοινό σύνολο δικαιωμάτων για τους εργαζομένους από τρίτες χώρες που διαμένουν νομίμως σε κράτος μέλος (αναδιατύπωση) [COM(2022) 655 final].

(130)

Οδηγία (ΕΕ) 2021/1883 (ΕΕ L 382 της 28.10.2021, σ. 1), άρθρο 11 παράγραφος 3.

(131)

Στρατηγική για τον Χάρτη, σ. 19.

(132)

Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2023, σ. 31-37.

(133)

Συμβολή της Σλοβενίας, σσ. 6-7 και συμβολή της Λιθουανίας, σσ. 7-8· συμβολή του Συμβουλίου της Ευρώπης.

(134)

Έκθεση του 2023 για το κράτος δικαίου, σσ. 9-10, στις οποίες αναφέρεται ότι οι πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της ψηφιοποίησης συνεχίστηκαν και ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν περαιτέρω μέτρα προς την κατεύθυνση αυτήν. Η ψηφιοποίηση του συστήματος απονομής δικαιοσύνης παραμένει, συνολικά, ιδιαίτερα προηγμένη στην Εσθονία, τη Γερμανία, τη Λετονία, την Πολωνία, την Ισπανία, τη Σλοβακία, τη Λιθουανία, την Ουγγαρία και την Αυστρία. Έχουν εκδοθεί συστάσεις προς τη Γαλλία, την Ιταλία και τις Κάτω Χώρες, καλώντας τις χώρες αυτές να καταβάλουν περαιτέρω προσπάθειες ώστε να εξακολουθήσει να βελτιώνεται η ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης. Όσον αφορά τις συνεχιζόμενες προσπάθειες, η συμβολή του Λουξεμβούργου στη διαβούλευση, σ. 5, αναφέρει ότι ορισμένες πληροφορίες παρέχονται ψηφιακά και ότι πρόκειται να τεθεί σε ισχύ ένας μηχανισμός δικαιοσύνης χωρίς χαρτί για διοικητικά θέματα, ύστερα από ένα πιλοτικό έργο για τις επείγουσες διαδικασίες. Η συμβολή της Γαλλίας, σσ. 6-7, αναφέρεται στην ενίσχυση των δικτύων, στη βελτίωση του επιχειρηματικού λογισμικού και στην πρόσληψη τεχνικών ΤΠ. Η συμβολή της Ελλάδας, σσ. 10-12, αναφέρεται στην υποστήριξη της ψηφιακής καταγραφής των δικαστικών υποθέσεων στα πρωτοβάθμια δικαστήρια και στα εφετεία Αθηνών, Πειραιώς και Θεσσαλονίκης. Επίσης, συμβολή της Κροατίας, σσ. 7-8. Συμβολή της Φινλανδίας, σσ. 5-6. Συμβολή της Πολωνίας, σσ. 17-18. Συμβολή της Ουγγαρίας, σσ. 10-12. Συμβολή της Λετονίας, σσ. 6-7.

(135)

Συμβολή της Ρουμανίας, σ. 10· Επίσης, συμβολή του Συμβουλίου της Ευρώπης, η οποία αναφέρεται στην κατάσταση εν γένει.

(136)

Η συμβολή της Σλοβακίας, σ. 4, αναφέρεται στο σύστημα eCodex, μέσω του οποίου μπορούν να αποστέλλονται οι ευρωπαϊκές εντολές έρευνας, να υποβάλλονται αιτήματα για παροχή νομικής συνδρομής και να ανταλλάσσονται ηλεκτρονικά αποδεικτικά στοιχεία.

(137)

Όσον αφορά τις προκλήσεις, η συμβολή της Ρουμανίας, σ. 10, αναφέρει την ταυτόχρονη διαθεσιμότητα τεσσάρων εκδοχών των ηλεκτρονικών αρχείων των δικαστηρίων, την ανάγκη να εξασφαλιστεί η συμβατότητα, την κυβερνοασφάλεια, καθώς και τον εκσυγχρονισμό της υποδομής ΤΠ σε τοπικό επίπεδο. Η συμβολή της Ισπανίας, σσ. 1 & 5, αναφέρεται στην ανάγκη να εξασφαλιστούν επαρκείς ψηφιακές δεξιότητες. Η έκθεση του 2023 για το κράτος δικαίου, σ. 9, αναφέρεται στη σημασία που έχει η διασφάλιση ότι τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά στην πράξη, μεταξύ άλλων μέσω επαρκούς κατάρτισης.

(138)

Συμβολή της Σουηδίας, σσ. 6-7.

(139)

Εκτός από την παροχή πληροφοριών, οι λειτουργίες αυτές περιλαμβάνουν την ηλεκτρονική καταχώριση αστυνομικών εκθέσεων και δικαστικών αιτήσεων, τη διαχείριση ψηφιακών δικογραφιών με σκοπό την προβολή και την τηλεφόρτωση δικαστικών εγγράφων, καθώς και την υποβολή εγγράφων, τις ακροαματικές διαδικασίες σε μορφή βιντεοδιάσκεψης, και, τέλος, την ηχογράφηση/μαγνητοσκόπηση των διαδικασιών. Για παράδειγμα, η συμβολή του Βελγίου, σσ. 6 & 20, αναφέρεται στην ψηφιακή αρχειοθέτηση εγγράφων, σε διαδικτυακούς δικαστικούς φακέλους, σε διαδικτυακές λύσεις όσον αφορά τη διαχείριση ευάλωτων ατόμων και στην εξεύρεση εγκεκριμένου μεταφραστή, διερμηνέα ή εμπειρογνώμονα. Στο μέλλον, θα πρέπει επίσης να είναι δυνατή η ψηφιακή κίνηση δικαστικών διαδικασιών, η υποβολή αιτήσεων, η διαδικτυακή επικοινωνία με τα δικαστήρια και η ψηφιακή πρόσβαση σε δικαστικές αποφάσεις.

(140)

Συμβολή της Γερμανίας, σ. 8.

(141)

Συμβολή της Γαλλίας, σ. 7.

(142)

Διαδικτυακή διαβούλευση μέσω της Πλατφόρμας Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, ερώτηση 3: Χρησιμοποιούνται ψηφιακά εργαλεία στο κράτος μέλος σας για να διευκολυνθεί η πρόσβαση των παιδιών στη δικαιοσύνη μέσω δικαστικών και εξωδικαστικών μέσων έννομης προστασίας; Βλ. επίσης την έκθεση του 2023 για το κράτος δικαίου, σσ. 9-10, η οποία αναφέρεται στην περαιτέρω αύξηση της χρήσης του συστήματος ηλεκτρονικών επικοινωνιών και στην ενσωμάτωση των περισσότερων υπόλοιπων δικαστηρίων σε ενοποιημένο σύστημα στην Κροατία. Ωστόσο, εξακολουθούν να παραμένουν σημαντικά ζητήματα αποδοτικότητας και ποιότητας που σχετίζονται με την ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης. Στην Ιταλία, η ψηφιοποίηση του συστήματος αστικής δικαιοσύνης έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο, ενώ οι τροποποιημένοι δικονομικοί κανόνες που επιτρέπουν την ψηφιοποίηση του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης εξακολουθούν να μην εφαρμόζονται πλήρως.

(143)

Συμβολή της Σλοβακίας, σ. 4, όπου γίνεται αναφορά σε ειδικό ιστότοπο του Ανώτατου Δικαστηρίου· συμβολή της Βουλγαρίας, σ. 19, όπου γίνεται αναφορά σε διαδικτυακή πύλη ηλεκτρονικής δικαιοσύνης με δωρεάν, άμεση και μόνιμη ηλεκτρονική πρόσβαση· συμβολή της Ισπανίας, σσ. 1 και 5, όπου γίνεται αναφορά σε πληροφορίες που παρασχέθηκαν στο διαδίκτυο σχετικά με τη διοίκηση της δικαιοσύνης και τα δικαστικά και εξωδικαστικά μέσα έννομης προστασίας· συμβολή της Αυστρίας, σσ. 14-15.

(144)

Συμβολή του Λουξεμβούργου, σ. 5. Ωστόσο, η Επιτροπή εξέδωσε σύσταση προς το Λουξεμβούργο σχετικά με την εκκρεμούσα μεταρρύθμιση για να καταστεί η δικαστική αρωγή πιο προσιτή στην έκθεση του 2023 για το κράτος δικαίου (σ. 10).

(145)

Διαδικτυακή διαβούλευση μέσω της Πλατφόρμας θεμελιωδών δικαιωμάτων, ερώτηση 2: «Με βάση την εμπειρία σας, παρέχονται πληροφορίες στην πράξη στο κράτος μέλος σας σχετικά με τα διαθέσιμα ένδικα βοηθήματα και μέσα και τα βήματα που πρέπει να γίνουν κατά τη διάρκεια δικαστικής διαδικασίας / κατά την πρόσβαση σε εξωδικαστικά μέσα έννομης προστασίας;».

(146)

Συμβολή της Αυστρίας, σ. 16· συμβολή του Βελγίου, σ. 28· συμβολή της Κροατίας, σ. 7· συμβολή της Φινλανδίας, σσ. 6-7· συμβολή της Γαλλίας, σ. 8· συμβολή της Γερμανίας, σ. 9· συμβολή της Ελλάδας, σσ. 12-14· συμβολή της Ουγγαρίας, σ. 12· συμβολή της Ιρλανδίας, σ. 2· συμβολή της Λετονίας, σ. 7· συμβολή της Λιθουανίας, σσ. 8-9· συμβολή του Λουξεμβούργου, σ.5· συμβολή των Κάτω Χωρών, σ. 3· συμβολή της Πολωνίας, σ. 18· συμβολή του σημείου επαφής της Πορτογαλίας, σ. 6· συμβολή της Ρουμανίας, σ. 11· συμβολή της Σουηδίας, σ. 7· συμβολή της Σλοβακίας, σσ. 4-5· συμβολή της Σλοβενίας, σ. 7. Παρά ταύτα, επί του παρόντος βρίσκονται σε εξέλιξη διαδικασίες επί παραβάσει κατά τεσσάρων κρατών μελών για εσφαλμένη μεταφορά της οδηγίας 2010/64/ΕΕ.

(147)

Συμβολή της Ελλάδας, σσ. 12-14. Συμβολή της Γαλλίας, σσ. 3-4. Συμβολή του Βελγίου, σ. 28. Συμβολή στη διαβούλευση της Φινλανδίας, σσ. 6-7.

(148)

Συμβολή της Γαλλίας, σ. 3-4, όπου γίνεται αναφορά στο δικαίωμα ενός θύματος που δεν κατανοεί τα γαλλικά να έχει στη διάθεσή του διερμηνέα και μετάφραση των πληροφοριών που είναι απαραίτητες για την άσκηση των δικαιωμάτων του. Τα θύματα έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν μεταφράσεις ή προφορικές περιλήψεις των ακροαματικών διαδικασιών του δικαστηρίου· Συμβολή της Αυστρίας, σ. 16.

(149)

Συμβολή της Ουγγαρίας, σσ. 12-13.

(150)

Συμβολή των Κάτω Χωρών, σ. 3.

(151)

Συμβολή της Κροατίας, σ. 7.

(152)

Συμβολή της Διαμεσολαβήτριας της Κροατίας, σ. 7.

(153)

Συμβολή της Φινλανδίας, σσ. 6-7· συμβολή της Λετονίας, σ. 7· συμβολή του Βελγίου, σ. 21.

(154)

Συμβολή της Φινλανδίας, σσ. 5-6, στην οποία αναφέρεται επίσης ότι οι δικηγόροι, οι συνήγοροι υπεράσπισης, οι διερμηνείς και οι μεταφραστές μπορούν να χρησιμοποιούν το σύστημα για να υποβάλλουν αίτηση για χρηματική καταβολή από το Δημόσιο, να υποβάλλουν τιμολόγια και να έχουν πρόσβαση σε εξ αποστάσεως υπηρεσίες που σχετίζονται με τη δικαστική αρωγή.

(155)

Διαδικτυακή διαβούλευση μέσω της Πλατφόρμας θεμελιωδών δικαιωμάτων, βλ. ερώτηση 1.

(156)

Συμβολή της Ρουμανίας, σ. 11· Στη Λιθουανία, το 2021 θεσπίστηκε διαδικασία συνεργασίας μεταξύ του προσωπικού πρώτης επέμβασης και των παρόχων υποστήριξης θυμάτων. Συμβολή της Λιθουανίας, σ. 9.

(157)

Συμβολή της Σλοβενίας, σ. 10.

(158)

Συμβολή της Αυστρίας, σσ. 1-2.

(159)

Συμβολή της Γερμανίας, σσ. 12-13.

(160)

Συμβολή της Σουηδίας, σσ. 8-15.

(161)

Συμβολή της Ελλάδας, σσ. 15-16.

(162)

Συμβολή της Κροατίας, σσ. 12-15. Επίσης, το ENNHRI, σ. 3, παραπέμπει στα κενά που εντοπίστηκαν από τους εθνικούς οργανισμούς για τα ανθρώπινα δικαιώματα (στο εξής: ΕΟΑΔ) όσον αφορά τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των θυμάτων εγκληματικών πράξεων (σχετικά με τα θύματα εγκλημάτων μίσους και εξ οικείων βίας στη Γερμανία, του δικαιώματος αποζημίωσης για τα θύματα εμπορίας ανθρώπων στο Λουξεμβούργο και τα αλλοδαπά θύματα στη Σλοβενία).

(163)

Διαδικτυακή διαβούλευση μέσω της Πλατφόρμας θεμελιωδών δικαιωμάτων, ερώτηση 1: Ποια μέτρα χρησιμοποιούνται στο κράτος μέλος σας για την άρση των γλωσσικών, πολιτισμικών, φυσικών, οικονομικών και άλλων εμποδίων πρόσβασης των ατόμων σε δικαστικά και εξωδικαστικά μέσα έννομης προστασίας; α. Υπηρεσίες διερμηνείας και μετάφρασης (82 θετικές απαντήσεις)· β. Μέτρα για τη διευκόλυνση της πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία, όπως μέτρα που σχετίζονται με τη φυσική προσβασιμότητα των δικαστηρίων (60)· γ. Δικαστική αρωγή (79)· δ. Ρυθμίσεις για την παραπομπή ευάλωτων θυμάτων, όπως τα θύματα εξ οικείων ή έμφυλης βίας, σε υπηρεσίες υποστήριξης (65)· ε. Ταχείες διαδικασίες, διαθέσιμες για ευάλωτους διαδίκους, όπως σε υποθέσεις που αφορούν σεξουαλική βία ή παιδιά (31)· στ. Άλλα μέτρα (8)·

(164)

Συμβολή του σημείου επαφής της Κύπρου, σ. 3. Συμβολή της Γερμανίας, σ. 4, 14, 18, η οποία αναφέρεται επίσης σε απλουστευμένη διαδικασία για τους ανήλικους κατηγορουμένους. Σύμφωνα με τη συμβολή της Λιθουανίας, σ. 10, μπορεί να δοθεί προτεραιότητα στην προδικαστική έρευνα όταν ο ύποπτος ή το θύμα είναι ανήλικος ή όταν ο ύποπτος τελεί υπό κράτηση. Στη Λετονία, οι ποινικές διαδικασίες που αφορούν εγκλήματα βίας ή σεξουαλικής βίας, μεταξύ άλλων και κατά παιδιών, διεκπεραιώνονται κατά προτεραιότητα. Συμβολή της Λετονίας, σ. 7.

(165)

Συμβολή του Βελγίου, σ. 26. Συμβολή στη διαβούλευση των Κάτω Χωρών, σ. 5, όπου γίνεται αναφορά σε σχέδιο που εισάγει συντομευμένη νομική διαδικασία που θα συμβάλει στη μείωση του αριθμού των συγκρούσεων μεταξύ γονέων στο πλαίσιο διαζυγίου και στην πρόληψη της βλάβης των παιδιών.

(166)

Συμβολή της Λιθουανίας, σ. 9· συμβολή της Αυστρίας, σ. 20· συμβολή του Βελγίου, σσ. 24-25· συμβολή της Σλοβακίας, σσ. 4-5.

(167)

Συμβολή της Φινλανδίας, σ. 7.

(168)

Συμβολή της Σουηδίας, σσ. 9-10. Επίσης, συμβολή της Πορτογαλίας, σσ. 6-7, η οποία αναφέρεται σε γραφεία υποστήριξης θυμάτων έμφυλης βίας, τα οποία έχουν ιδρυθεί ή βρίσκονται στο στάδιο ίδρυσης σε οκτώ πόλεις.

(169)

Συμβολή της Κροατίας, σσ. 5-6, σχετικά με τη διαδικασία σε περιπτώσεις σεξουαλικής βίας.

(170)

Στρατηγική για τον Χάρτη, σσ. 10, 18, όπου γίνεται αναφορά στην υποστηρικτική ανάλυση των διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη, σ. 31.

(171)

 16 κράτη μέλη προβλέπουν ως ειδική ρύθμιση για την πρόσβαση στη δικαιοσύνη των ατόμων που κινδυνεύουν να υποστούν διακρίσεις και των ηλικιωμένων το δικαίωμα των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και/ή των φορέων ισότητας να κινούν ή να συμμετέχουν σε δικαστικές διαδικασίες για λογαριασμό ή προς υποστήριξη ενός ή περισσότερων θυμάτων. Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2023, σ. 25. Διάφορες ΟΚΠ στη Σλοβενία εργάζονται για την καταπολέμηση των διακρίσεων και τη στήριξη των θυμάτων, συμπεριλαμβανομένων των θυμάτων από ευάλωτες ομάδες. Παρέχουν νομικές συμβουλές, υπεράσπιση και συνδρομή για την άσκηση ένδικων βοηθημάτων και μέσων σε υποθέσεις διακριτικής μεταχείρισης. Συμβολή της Σλοβενίας, σσ. 3-4· Συμβολή του σημείου επαφής της Σλοβενίας, σ. 3.

(172)

Συμβολή της Γερμανίας, σσ. 12-13.

(173)

Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2023, σσ. 24-25, 31.

(174)

Συμβολή της Ουγγαρίας, σσ. 16-17, η οποία αναφέρεται σε 932 δικαστές, 601 βοηθούς δικαστές και 102 ασκούμενους που συμμετείχαν. Στις ευάλωτες ομάδες που καλύπτονται περιλαμβάνονται τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με αναπηρία και τα θύματα εξ οικείων βίας και εμπορίας ανθρώπων. Συμβολή της Λιθουανίας, σσ. 8, 13, όπου γίνεται αναφορά στην κατάρτιση και τις στοχευμένες συστάσεις που έχουν στη διάθεσή τους οι δικηγόροι που παρέχουν νομική συνδρομή στο πλαίσιο της δικαστικής αρωγής· συμβολή της Βουλγαρίας, σ. 19, η οποία αναφέρεται στο Εθνικό Ινστιτούτο Δικαιοσύνης της Βουλγαρίας, το οποίο διοργανώνει κατάρτιση για δικαστές σχετικά με την αποτελεσματική προστασία κατά της διακριτικής μεταχείρισης.

(175)

Συμβολή της Ισπανίας, σσ. 2 και 4, όπου γίνεται αναφορά στην κατάρτιση των επαγγελματιών στα γραφεία υποστήριξης θυμάτων εγκληματικών πράξεων, σχετικά με τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία, και η οποία περιλαμβάνει ενότητα σχετικά με την προσβασιμότητα. Συμβολή της Γαλλίας, σ. 9, όπου γίνεται αναφορά στην παροχή διαπεριφερειακής κατάρτισης για την υποδοχή ατόμων με αναπηρία· συμβολή της Λιθουανίας, σσ. 8, 13, όπου γίνεται αναφορά στην κατάρτιση των δικαστών όσον αφορά την επικοινωνία με άτομα με αναπηρία.

(176)

Συμβολή της Σουηδίας, σσ. 11-12.

(177)

Όπου γίνεται αναφορά στη δικαιοσύνη που είναι προσβάσιμη, κατάλληλη για την εκάστοτε ηλικία, ταχεία, ενδελεχής, προσαρμοσμένη και επικεντρωμένη στις ανάγκες και τα δικαιώματα του παιδιού. Βλέπε: Κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης για μια φιλική προς τα παιδιά δικαιοσύνη (εγκρίθηκαν από την Επιτροπή Υπουργών στις 17 Νοεμβρίου 2010 κατά την 1098η σύνοδο των αναπληρωτών υπουργών)· 17/11/2010.

(178)

Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2023, διάγραμμα 32, σ. 28.

(179)

Συμβολή της Σλοβακίας, σ. 7· συμβολή του Λουξεμβούργου, σ. 8.

(180)

Συμβολή του σημείου επαφής της Κύπρου, σ. 4, όπου επισημαίνεται ότι η προφυλάκιση παιδιών αποτελεί έσχατο μέτρο. Τα δικαστήρια παιδιών μπορούν επίσης να επιβάλουν εναλλακτικές ποινές, όπως επιπλήξεις, πρόστιμα, παροχή κοινωφελούς υπηρεσίας για παιδιά ηλικίας άνω των 16 ετών, παραπομπή σε κέντρο απεξάρτησης, κ.λπ.

(181)

Συμβολή της Γερμανίας, σσ. 6, 14, 16, όπου γίνεται αναφορά στον νόμο για τα δικαστήρια ανηλίκων. Ωστόσο, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στη συμβολή της, σ. 5-6, παραπέμπει στις καταληκτικές παρατηρήσεις της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, όπου η επιτροπή συνέστησε στη Γερμανία να διασφαλίσει ότι όλα τα παιδιά, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών ηλικίας κάτω των 14 ετών, έχουν το δικαίωμα έκφρασης των απόψεών τους και ακρόασης τους στις αποφάσεις που τα αφορούν, καθώς και να θεσπίσει νομικά πρότυπα για να διασφαλίσει ότι οι διαδικασίες είναι φιλικές προς τα παιδιά. Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών σημείωσε επίσης ευχαριστημένη τα μέτρα που ελήφθησαν για την ευθυγράμμιση του δικαστικού της συστήματος με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών, μεταξύ άλλων μέσω της μεταφοράς στο εθνικό της δίκαιο της οδηγίας (ΕΕ) 2016/800 [CRC/C/DEU/CO/5-6, παράγραφος 17 στοιχείο α)].

(182)

Συμβολή της Ισπανίας, σ. 3.

(183)

Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2023, διάγραμμα 31, σ. 28.

(184)

Συμβολή της Αυστρίας, σσ. 21-25· συμβολή της Γαλλίας, σ. 12, όπου επισημαίνεται ότι τα παιδιά μπορούν να συνοδεύονται στο δικαστήριο από τον νόμιμο εκπρόσωπό τους, έναν ενήλικα της επιλογής τους ή μια πιστοποιημένη ένωση υποστήριξης θυμάτων.

(185)

Συμβολή των Κάτω Χωρών, σ. 7· συμβολή της Σουηδίας, σ.12, όπου γίνεται αναφορά στον νόμο για τους ειδικούς εκπρόσωπους παιδιών. Επίσης, συμβολή της Φινλανδίας, σ. 9, όπου γίνεται αναφορά στην εν εξελίξει νομοθετική επανεξέταση που περιλαμβάνει προτεινόμενες τροποποιήσεις στους διορισμούς επιτρόπων παιδιών.

(186)

Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2023, διάγραμμα 31, σ. 28. Για παράδειγμα, στο Λουξεμβούργο, η ακρόαση παιδιών πρέπει να πραγματοποιείται σε φιλικό προς τα παιδιά περιβάλλον, συμβολή διαβούλευσης του Λουξεμβούργου, σ. 8.

(187)

Συμβολή της Σλοβακίας, σ. 7.

(188)

Συμβολή της Γαλλίας, σ. 12, στην οποία αναφέρεται ότι οι συνεντεύξεις παιδιών πρέπει να πραγματοποιούνται παρουσία ψυχολόγου, παιδιάτρου, μέλους της οικογένειας, ειδικού αντιπρόσωπου, ή προσώπου που έχει οριστεί από τον δικαστή ανηλίκων.

(189)

Συμβολή της Ισπανίας, σ. 4.

(190)

Συμβολή της Ρουμανίας, σ. 13· συμβολή του σημείου επαφής της Πορτογαλίας, σσ. 10-12, η οποία αναφέρεται σε σχέδια εξοπλισμού 117 κτιρίων με αίθουσες υποδοχής παιδιών και αίθουσες ακρόασης.

(191)

Διεθνές Ταμείο Επείγουσας Βοήθειας των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά, https://www.unicef.org/.

(192)

Συμβολή της Πολωνίας, σ. 27.

(193)

Διαδικτυακή διαβούλευση μέσω της Πλατφόρμας θεμελιωδών δικαιωμάτων του FRA, ερώτηση 4: «Με βάση την εμπειρία σας, έχουν ληφθεί μέτρα στο κράτος μέλος σας για τη διευκόλυνση της πρόσβασης των παιδιών στη δικαιοσύνη μέσω δικαστικών και εξωδικαστικών μέσων έννομης προστασίας;». Η συμβολή του ENNHRI, σ. 3, παραπέμπει ομοίως στα κενά που εντοπίστηκαν από τους ΕΟΑΔ στη δικαστική προστασία όλων των αιτούντων άσυλο και των μεταναστών στο Βέλγιο, την Τσεχία, την Ελλάδα και τη Λετονία.

(194)

Συμβολή του σημείου επαφής της Σλοβενίας, σσ. 5-6.

(195)

Η συμβολή του ENNHRI, σ. 3, παραπέμπει στα κενά που εντοπίστηκαν από τους ΕΟΑΔ σε διαδικασίες οικογενειακού δικαίου και διαδικασίες που αφορούν παιδιά στη Βουλγαρία, τη Γερμανία, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο και τη Σλοβενία.

(196)

Συμβολή της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, σ. 4, η οποία αναφέρεται στη CRC/C/HRV/CO/5-6· σσ. 17, 25, 41.

(197)

Συμβολή της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, σ. 6, η οποία αναφέρεται στη CRC/C/GRC/CO/4-6, παράγραφος 40 (f-g). Συμβολή της Ελλάδας, σσ. 19-20, όπου γίνεται αναφορά στο δικαίωμα δικαστικής αρωγής για παιδιά-θύματα σεξουαλικής κακοποίησης, εκμετάλλευσης και παιδικής πορνογραφίας, καθώς και στις δικονομικές εγγυήσεις για υπόπτους ή κατηγορουμένους σε ποινικές διαδικασίες. Επίσης (CRC/C/CYP/CO/5-6, παρ. 19-20 και 37-38), όπου η επιτροπή συνέστησε στην Κύπρο να διασφαλίσει ότι το δικαίωμα ακρόασης του παιδιού σε νομικές διαδικασίες κατοχυρώνεται νομοθετικά και εφαρμόζεται. Συνέστησε επίσης τα παιδιά που έχουν χωριστεί από την οικογένειά τους και τα ασυνόδευτα παιδιά να εκπροσωπούνται από καταρτισμένους δικηγόρους στις διαδικασίες ασύλου και να θεσπιστεί επίσημη διαδικασία για τον προσδιορισμό του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού.

(198)

Στρατηγική για τον Χάρτη, σσ. 11-12.

(199)

Ορίζονται ως δημόσιοι φορείς που συστήνονται δυνάμει των σχετικών οδηγιών για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φυλής, εθνοτικής καταγωγής ή φύλου. Σε πολλά κράτη μέλη, οι εντολές που έχουν ανατεθεί στους φορείς ισότητας καλύπτουν και άλλους λόγους για τους οποίους απαγορεύονται οι διακρίσεις, όπως ηλικία, αναπηρία, θρησκεία και πεποιθήσεις, γενετήσιο προσανατολισμό ή άλλους λόγους. Συμβολή του Equinet, σ. 1.

(200)

Συμβολή του ENNHRI, σ. 4, αναφερόμενη σε εκστρατείες ευαισθητοποίησης σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη των ΕΟΑΔ της Αυστρίας, του Βελγίου, της Βουλγαρίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Δανίας, της Ελλάδας, της Εσθονίας, της Ιρλανδίας, της Ισπανίας, της Κροατίας, της Κύπρου, της Λετονίας, του Λουξεμβούργου, της Ουγγαρίας, της Πορτογαλίας, της Ρουμανίας, της Σλοβακίας, της Σλοβενίας, της Τσεχίας και της Φινλανδίας.

(201)

Συμβολή του Equinet, σσ. 1-3, 5, συμβολή του ENNHRI, σ. 1-2, 5. Σχετικά με τις αρμοδιότητες των φορέων ισότητας να βοηθούν τα θύματα διακρίσεων. Επίσης, πίνακας αποτελεσμάτων του 2023 στον τομέα της δικαιοσύνης, σχήμα 19, που αποτυπώνει τις αρμοδιότητες των φορέων ισότητας ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, άλλων ειδικών φορέων που έχουν συγκροτηθεί σε κάθε κράτος μέλος για την επίλυση υποθέσεων διακρίσεων. Μεταξύ άλλων, οι εν λόγω φορείς παρέχουν στους διαδίκους τη δυνατότητα να επιδιώξουν εναλλακτική επίλυση της διαφοράς τους (π.χ. διαδικασίες διαμεσολάβησης ή συμβιβασμού), εκδίδουν δεσμευτικές αποφάσεις σε υποθέσεις διακρίσεων, ενεργούν ενώπιον δικαστηρίου σε υποθέσεις διακρίσεων είτε εξ ονόματος των θυμάτων είτε ιδίω ονόματι, ή υποβάλλουν παρατηρήσεις στο δικαστήριο ως amicus curiae ή εμπειρογνώμονες σε υποθέσεις διακρίσεων.

(202)

Συμβολή του Equinet, σ. 4.

(203)

Συμβολή του Equinet, σ. 2, σχετικά με την έρευνά του «Αρμοδιότητες επίλυσης διαφορών των φορέων ισότητας», 2023, σύμφωνα με την οποία 34 από τους 47 εποπτευόμενους φορείς ισότητας νομιμοποιούνται να προσφεύγουν ενώπιον των δικαστηρίων. Από αυτούς, 23 μπορούσαν να ενεργήσουν ως amicus curiae (ένας τρίτος εμπειρογνώμονας στον οποίο επιτρέπεται να συνδράμει το δικαστήριο παρέχοντας πληροφορίες ή πληροφορίες), 18 μπορούσαν να υποβάλουν ανωνυμοποιημένες καταγγελίες στα δικαστήρια με τη συγκατάθεση του θύματος, 13 είχαν τη δυνατότητα να κινήσουν actio popularis στο όνομά τους και 8 μπορούσαν να υποβάλουν ομαδικές καταγγελίες.

(204)

Συμβολή του ENNHRI, σ. 2.

(205)

Συμβολή του ENNHRI, σσ. 2-3, αναφερόμενη στις εκθέσεις του ENNHRI για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2022 και το 2023. Σύμφωνα με τις αρχές του Παρισιού του ΟΗΕ, οι ΕΟΑΔ είναι επίσης υπεύθυνοι για την υποβολή εκθέσεων και την παροχή συμβουλών σε κυβερνήσεις και αρμόδιες αρχές σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα.

(206)

Συμβολή του Equinet, σ. 3, που αναφέρεται στο άρθρο των Vincenzi Tudisco, Emma Lantschner, με θέμα Preventing and reacting to discrimination through sanctions and remedies· και στο άρθρο της Marie Mercat-Bruns, A comparative study of collective redress in France, Norway and Romania: the challenges of strategic litigation. European Equality Law Review — τεύχος 1/2020, σ. 21· Equinet 2013, σ. 13. Άλλοι λόγοι για τη μη καταγγελία διακρίσεων μπορεί να περιλαμβάνουν την αμφιβολία για το αν υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες επιτυχίας· άγνοια των δικαιωμάτων και/ή της ύπαρξης φορέων ισότητας· δυσκολία στην παροχή αποδεικτικών στοιχείων· αβεβαιότητα ως προς την έκβαση της υπόθεσης, προοπτική μικρής αποζημίωσης και/ή φόβος αντιποίνων· COM (2021)139 .

(207)

Για άλλα παραδείγματα ορθών πρακτικών σε εθνικό επίπεδο, βλ. αυτόθι, σ. 6.

(208)

Συμβολή της Βουλγαρίας, σσ. 3, 17. Επίσης, συμβολή της Ισπανίας, σ. 5, που αναφέρεται σε δημοτικές δικαστικές υπηρεσίες που βοηθάνε τους πολίτες στις σχέσεις τους με τη δικαιοσύνη γενικότερα· συμβολή του Λουξεμβούργου, σ. 2, που παραπέμπτει στο «Centre d’égalité de traitement», το οποίο παρέχει συμβουλές σχετικά με τα δικαιώματα των θυμάτων, τη νομοθεσία, τη νομολογία και τα μέσα έννομης προστασίας.

(209)

Συμβολή της Γαλλίας, σσ. 3-4.

(210)

Συμβολή της Ουγγαρίας, σσ. 4-6.

(211)

Διαδικτυακή διαβούλευση μέσω της πλατφόρμας θεμελιωδών δικαιωμάτων, ερώτηση 1 (60 θετικές απαντήσεις από τις 115).

(212)

Συμβολή της Σλοβενίας, σσ. 8-9.

(213)

Συμβολή της Γερμανίας, σσ. 9-10.

(214)

Συμβολή του Βελγίου, σ. 21· συμβολή του σημείου επαφής της Πορτογαλίας, σ. 6.

(215)

Συμβολή της Πολωνίας, σσ. 20-21.

(216)

Συμβολή της Ουγγαρίας, σσ. 12-13. Επίσης, συμβολή της Πολωνίας, σσ. 20-21.

(217)

Συμβολή της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, σ. 6, με παραπομπή στη CRPD/C/HUN/CO/2-3, σ. 26-27.

(218)

Συμβολή της Γερμανίας, σ. 9· συμβολή της Λιθουανίας, σσ. 8-9· συμβολή των Κάτω Χωρών, σ. 3· συμβολή της Κροατίας, σσ. 11-12· συμβολή της Ουγγαρίας, σσ. 12-13.

(219)

Συμβολή της Ιρλανδίας, σ. 2·

(220)

Συμβολή της Βουλγαρίας, σ. 11, που αναφέρει ότι στους περισσότερους δικαστικούς υπαλλήλους παρέχεται κατάρτιση σχετικά με το λογισμικό.

(221)

Το δικαστήριο παρέπεμψε στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και στην εθνική νομοθεσία για την ίση μεταχείριση και την απαγόρευση των διακρίσεων, που απαιτούν εύλογες προσαρμογές της διαδικασίας για τη βελτιστοποίηση των δικαιωμάτων συμμετοχής και ενημέρωσης των ατόμων με αναπηρία. Η προσαρμογή της γλώσσας του δικαστηρίου ώστε να είναι κατανοητή αποτελεί προϋπόθεση για το δικαστικό σύστημα. Η ανάγκη ενημέρωσης των εναγόντων σχετικά με την απόφαση που απορρέει από την οδηγία για τα δικαιώματα των θυμάτων. C.G.P.J — Judicial News (poderjudicial.es) , Εισήγηση διαβούλευσης από την Ισπανία, σ. 5.

(222)

Συμβολή της Κύπρου, σ. 1, συμβολή της Γερμανίας, σ. 4, συμβολή της Ελλάδας, σσ. 5-6, συμβολή των Κάτω Χωρών, σ. 1. Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2023, σ. 17-18. Επίσης, συμβολή του Συμβουλίου της Ευρώπης, με αναφορά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης (CEPEJ): Προώθηση της διαμεσολάβησης για την επίλυση διοικητικών διαφορών στα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, Δεκέμβριος 2022.

(223)

Συμβολή της Σλοβενίας, σ. 5.

(224)

Συμβολή της Γερμανίας, σσ. 18-19.

(225)

Συμβολή της Γαλλίας, σσ. 3-4· συμβολή του Λουξεμβούργου, σ. 3, όπου σημειώνεται ότι αναμένεται να ψηφιστεί νομοσχέδιο που θα εισάγει μηχανισμό συλλογικής προσφυγής που θα επιτρέπει σε μεγάλο αριθμό καταναλωτών να καταθέσουν από κοινού αγωγή, εάν έχουν υποστεί ζημία με τον ίδιο ή παρόμοιο τρόπο· συμβολή της Σουηδίας, σ. 2, αναφερόμενη στο δικαίωμα καταναλωτή να καταθέσει αγωγές, εκπροσωπώντας και άλλα μέρη, κατά εμπόρου.

(226)

Συμβολή της Λετονίας, σσ. 1-2.

(227)

Συμβολή του Λουξεμβούργου, σ. 2, συμβολή της Γερμανίας, σ. 4, συμβολή του Βελγίου, σσ. 6-7, συμβολή της Λιθουανίας, σσ. 3-5, συμβολή του σημείου επαφής της Πορτογαλίας, σσ. 1-4, συμβολή της Φινλανδίας, σσ. 1-3, συμβολή της Αυστρίας, σσ. 8, 12-13.

(228)

Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2023, σ. 24.

(229)

Συμβολή του Λουξεμβούργου, σ. 2. Σε αστικές υποθέσεις, η διαμεσολάβηση είναι διαθέσιμη στο «Centre de Médiation», το οποίο ορίζει διαμεσολαβητή ανάλογα με τη διαφορά και τις επιθυμίες των μερών.

(230)

Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2023, σ. 24. Ομοίως, στη Σλοβενία, η εναλλακτική επίλυση διαφορών στο πλαίσιο φορέων εκτός των δικαστηρίων δεν χρησιμοποιείται ευρέως, αλλά η σημασία της αυξάνεται. Τα δικαστήρια παρουσιάζουν την εναλλακτική επίλυση διαφορών ως επιλογή, εκτός εάν ο δικαστής την κρίνει ακατάλληλη. Συμβολή στη διαβούλευση από τη Σλοβενία, σ. 3. Ο νόμος περί διαιτησίας επιτρέπει στα πολιτικά κόμματα να αναθέτουν σε διαιτητικό συμβούλιο την έκδοση δεσμευτικής απόφασης ισοδύναμης με εκείνη ενός δικαστηρίου. Η διαμεσολάβηση ρυθμίζεται από τον νόμο περί διαμεσολάβησης σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις. Ο νόμος για την εναλλακτική επίλυση διαφορών ενισχύει τη χρήση της σε εταιρικές, εργασιακές, οικογενειακές και άλλες σχέσεις αστικού δικαίου σχετικά με αξιώσεις τις οποίες μπορούν να χειριστούν και να διευθετήσουν ελεύθερα τα μέρη. Οι πόροι για τη χρηματοδότηση των προγραμμάτων εναλλακτικής επίλυσης διαφορών παρέχονται από τους προϋπολογισμούς των δικαστηρίων.

(231)

Συμβολή στη διαβούλευση από τις Κάτω Χώρες, σ. 1· πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης, 2023 σ. 24, με την επισήμανση ότι στη Σλοβακία, δεν υποστηρίζεται η χρήση της εναλλακτικής επίλυσης διαφορών για διοικητικούς σκοπούς και ότι στην Ισπανία, η εναλλακτική επίλυση διαφορών είναι υποχρεωτική σε υποθέσεις του εργατικού δικαίου.

(232)

Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης 2023, σ. 31-37.

(233)

Στρατηγική για τον Χάρτη, σ. 5, η οποία αναφέρεται επίσης στη χαμηλή χρήση και ευαισθητοποίηση των κοινοβουλίων σχετικά με τον Χάρτη.

(234)

Συμβολή του FRA σχετικά με τη δήλωση της επιτροπής συνταγματικού δικαίου του Κοινοβουλίου της Φινλανδίας (PeVL 44/2022) που αναφέρεται στο κυβερνητικό νομοσχέδιο 103/2022 για την τροποποίηση του νόμου περί αλλοδαπών. Η επιτροπή ζητεί τη θέσπιση ακριβέστερων διατάξεων σχετικά με το ενδεχόμενο εθνικό περιθώριο διακριτικής ευχέρειας κατά την εφαρμογή της οδηγίας 2013/32/ΕΕ, τους περιορισμούς της ελεύθερης κυκλοφορίας και το δικαίωμα προσφυγής κατά απόφασης σχετικά με αίτηση για άδεια εξόδου από το κέντρο υποδοχής. Επίσης, συμβολή του FRA που αναφέρεται στην πρόταση της κυβέρνησης της Εσθονίας σχετικά με τροποποιήσεις του νόμου περί αλλοδαπών (δικαίωμα προσφυγής κατά απόφασης στον τομέα της θεώρησης), 328 SE [Välismaalaste seaduse muutmise seaduse (viisavaide otsuse kohtukaebeo IGU) eelno Ūu 328 SE], της 8ης Φεβρουαρίου 2021.

(235)

Συμβολή του FRA που αναφέρεται στο επεξηγηματικό σημείωμα του Seimas της Δημοκρατίας της Λιθουανίας για την τροποποίηση του άρθρου 5 και της παραγράφου 2 του άρθρου 22 του νόμου αριθ. XI-2234 της Δημοκρατίας της Λιθουανίας περί πληροφοριών ποινικού χαρακτήρα και την τροποποίηση του άρθρου 10 του νόμου περί κρατικών και επίσημων απορρήτων της Δημοκρατίας της Λιθουανίας.

(236)

Άρθρο 267 της ΣΛΕΕ.

(237)

Άρθρο 258 της ΣΛΕΕ.

(238)

Βλ. Απόφαση της 18ης Μαΐου 2021, Asociaţia “Forumul Judecătorilor Din România” και λοιποί, C-83/19, C-127/19, C-195/19, C-291/19, C-355/19, EU:C:2021:393· απόφαση της 20ής Απριλίου 2021, Repubblika, C-896/19, EU:C:2021:311· απόφαση της 2ας Μαρτίου 2021, A.B. και λοιποί (Διορισμός των μελών του Ανώτατου Δικαστηρίου – Προσφυγή), C-824/18, EU:C:2021:153· απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2019, AK (Ανεξαρτησία του πειθαρχικού τμήματος του Ανωτάτου Δικαστηρίου), C-585/18, C-624/18 και C-625/18, EU:C:2019:982· και απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C-64/16, EU:C:2018:117.

(239)

Έκθεση του 2023 για το κράτος δικαίου, σ. 3.

(240)

Απόφαση της 2ας Μαρτίου 2021, Prokuratuur (Conditions d’accès aux données relatives aux communications électroniques), C-746/18, EU:C:2021:152, σκέψη 42. Επίσης, απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2020, La Quadrature du Net και λοιποί, C‑511/18, C‑512/18 και C‑520/18, EU:C:2020:791, σκέψη 223 και η παρατιθέμενη νομολογία.

(241)

Επίσης, Στρατηγική για τον Χάρτη, σ. 5 και οι πηγές τις οποίες αναφέρει, με την επισήμανση ότι η αύξηση της νομοθεσίας της ΕΕ αποδεικνύει με ποιο τρόπο ο Χάρτης εφαρμόζεται σε όλο και περισσότερες υποθέσεις και τομείς. Αυτό καταδεικνύεται ιδίως από τη νομολογία του ΔΕΕ σχετικά με την επιβολή του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής σε τομείς όπως η φορολογία, το άσυλο και η μετανάστευση ή η ίση μεταχείριση στην απασχόληση.

(242)

Απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2018, Milev C‑310/18, EU:C:2018:732.

(243)

Εκκρεμής υπόθεση C-760/22, FP και λοιποί.

(244)

Απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 2020, Spetsializirana prokuratura (Hearing in the absence of the accused person), C‑688/18, EU:C:2020:94· απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2021, IS (Illégalité de l’ordonnance de renvoi), C-564/19, EU:C:2021:949· απόφαση της 19ης Μαΐου 2022, Spetsializirana prokuratura, C-569/20, EU:C:2022:401· απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2022, HN (Procès d’un accusé éloigné du territoire), C‑420/20, EU:C:2022:679. Επίσης, απόφαση της 19ης Μαΐου 2022, Spetsializirana prokuratura, C-569/20, EU:C:2022:401.

(245)

Εκκρεμείς υποθέσεις C-767/22 και C-49/23, 1Dream και λοιποί, και εκκρεμούσα υπόθεση C-265/23, Volieva.

(246)

Εκκρεμής υπόθεση C-603/22, M.S. και λοιποί (Droits procéduraux d’une personne mineure).

(247)

Απόφαση της 1ης Αυγούστου 2022, TL () and de traduction), C-242/22 PPU, EU:C:2022:611.

(248)

Απόφαση της 9ης Ιουνίου 2016, Balogh, C‑25/15, EU:C:2018:423.

(249)

 Απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 2015, Covaci, C‑216/14, EU:C:2015:686· απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 2017, Sleutjes, C‑278/16, EU:C:2017:757· απόφαση της 1ης Αυγούστου 2022, TL () and de traduction), C‑242/22, EU:C:2022:611.

(250)

Απόφαση της 1ης Αυγούστου 2022, TL, C‑242/22, EU:C:2022:611.

(251)

Βλ. Απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 2023, Bezirkshauptmannschaft Feldkirch, C-55/22, EU:C:2023:670 και απόφαση της 19ης Οκτωβρίου 2023, C-147/22, EU:C:2023:790.

(252)

 Απόφαση της 22ας Ιουνίου 2023, K.B. and F.S. (Relevé d’office dans le domaine pénal), C-660/21, EU:C:2023:498.

(253)

Το ΔΕΕ έχει επίσης διευκρινίσει ότι η οδηγία εφαρμόζεται σε δικαστικές διαδικασίες που επιτρέπουν τη νοσηλεία σε ψυχιατρικό νοσοκομείο και επιτρέπει την υποχρέωση απόλυσης δικηγόρου παρά τη θέληση του κατηγορουμένου σε περίπτωση σύγκρουσης συμφερόντων, όπως ορίζεται από το εθνικό δίκαιο (απόφαση της 5ης Ιουνίου 2018, Kolev και λοιποί, C‑612/15, EU:C:2018:392).

(254)

Απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 2015, Covaci, C‑216/14, EU:C:2015:686· απόφαση της 13ης Ιουνίου 2019, Moro, C‑646/17, EU:C:2019:489.

(255)

Απόφαση της 5ης Ιουνίου 2018, Kolev & Others, C‑612/15, EU:C:2015:392· απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2019, Rayonna prokuratura Lom, C‑467/18, EU:C:2019:765.

(256)

Οδηγία 2014/41/ΕΕ.

(257)

Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (ΕΕ L 190 της 18.7.2002, σ. 1).

(258)

Απόφαση της 28ης Ιανουαρίου 2021, Spetsializirana prokuratura (Déclaration des droits) C-649/19, EU:C:2021:75.

(259)

Απόφαση της 25ης Ιουλίου 2018, Minister for Justice and Equality (Πλημμέλειες του δικαστικού συστήματος), C-216/18 PPU, EU:C:2018:586 και, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020, Openbaar Ministerie (Indépendance de l’autorité judiciaire d’émission), C-354/20 PPU, EU:C:2020:1033 και C-412/20 PPU, L και P. Επίσης,, απόφαση της 13ης Ιανουαρίου 2021, MM, C-414/20 PPU, EU:C:2021:4 όπου το ΔΕΕ σημείωσε ότι σύμφωνα με την απόφαση-πλαίσιο 2002/584, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, το αιτούν δικαστήριο πρέπει να είναι σε θέση να ελέγξει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες εκδόθηκε το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης.

(260)

Βλ. απόφαση της 31ης Μαΐου 2013, Asocia ia Accept, C-81/12, EU:C:2013:275, σκέψη 63.

(261)

Βλ. απόφαση Feryn, σκέψη 38·απόφαση Asociaţia Accept, σκέψη 62. Σε αρκετά κράτη μέλη (για παράδειγμα, Αυστρία, Βέλγιο, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Ρουμανία, Σλοβενία και Τσεχία), η εθνική νομοθεσία επιτρέπει την επιβολή κυρώσεων, υπό ορισμένους όρους, σε περίπτωση απουσίας συγκεκριμένου θύματος.

(262)

     Βλ. απόφαση Asociaţia Accept, σκέψη 64.

(263)

Απόφαση της 14ης Ιουλίου 2022, EPIC Financial Consulting, C-274/21 και C-275/21, EU:C:2022:565. Οδηγία 89/665/ΕΟΚ του Συμβουλίου, ΕΕ L 395 της 30.12.1989, σσ. 33-35.

(264)

Απόφαση της 21ής Δεκεμβρίου 2021, Randstad Italia, C-497/20, EU:C:2021:1037.

(265)

Απόφαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2021, Klaipėdos regiono atliekų tvarkymo centras, C-927/19, ECLI:EU:C:2021:700.

(266)

Απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2022, Veridos C-669/20, EU:C:2022:684 που αναφέρεται στις προσφυγές δυνάμει της οδηγίας 2009/81/ΕΚ, ΕΕ L 216 της 20.8.2009, σ. 76.

(267)

Οδηγία 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, ΕΕ L 95 της 21.4.1993, σ. 29.

(268)

Απόφαση της 22ας Απριλίου 2021, Profi Credit Slovakia, C‑485/19, EU:C:2021:313, σκέψη 54· απόφαση της 4ης Ιουνίου 2020, Kancelaria Medius SA, C‑495/19, EU:C:2020:431, σκέψη 32· απόφαση της 17ης Μαΐου 2022, Ibercaja Banco, C‑600/19, EU:C:2022:394, σκέψη 45· αποφάσεις της 17ης Μαΐου 2022, SPV Project 1503 Srl and Banco di Desio e della Brianza SpA, C‑693/19 και C‑831/19, EU:C:2022:395, σκέψη 61· απόφαση της 17ης Μαΐου 2022, Unicaja Banco, C‑869/19, EU:C:2022:397, σκέψη 29· απόφαση της 17ης Μαΐου 2022, Impuls Leasing România IFN SA, C‑725/19, EU:C:2022:396, σκέψη 46· απόφαση της 10ης Ιουνίου 2021, BNP Paribas Personal Finance SA, C‑776/19 έως C‑782/19, EU:C:2021:470, σκέψη 29· απόφαση της 29ης Απριλίου 2021, Bank BPH S.A, C‑19/20, EU:C:2021:341, σκέψη 92· απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2022, D.B.P. (Crédit hypothécaire libellé en devises étrangères) C‑80/21 έως C‑82/21, σκέψη 88· απόφαση της 22ας Σεπτεμβρίου 2022, Servicios Prescriptor y Medios de Pagos EFC SAU, C‑215/21, EU:C:2022:723, σκέψη 36.

(269)

 Απόφαση Impuls Leasing România IFN SA· απόφαση της 22ας Σεπτεμβρίου 2022, Vicente (Action en paiement d’honoraires d’avocat), C‑335/21, EU:C:2022:720· απόφαση της 4ης Ιουνίου 2020, Kancelaria Medius SA, C‑495/19, EU:C:2020:431.

(270)

Απόφαση BNP Paribas Personal Finance SA·απόφαση Profi Credit Slovakia·απόφαση D.B.P. (Crédit hypothécaire libellé en devises étrangères).

(271)

Απόφαση Ibercaja Banco· απόφαση SPV Project 1503 Srl και Banco di Desio e della Brianza SpA.

(272)

Απόφαση Servicios Prescriptor y Medios de Pagos EFC SAU.

(273)

Απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2013, G. και R., C-383/13 PPU, EU:C:2013:533 και απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2014, Boudjlida, C-249/13, EU:C:2014:2431.

(274)

Βλ. Απόφαση Randstad Italia, σκέψη 46· Απόφαση Repubblika, σκέψη 49· και A.B. κ.λπ. (Διορισμός δικαστών στο Ανώτατο Δικαστήριο — έφεση), σκέψη 108.

(275)

Σύμφωνα με το άρθρο 51 παράγραφος 1 του Χάρτη.

(276)

FRA, Έκθεση του 2023 για τα θεμελιώδη δικαιώματα, σ. 48-50. Επίσης, Έκθεση του 2022 για τα θεμελιώδη δικαιώματα, σ.σ. 33-34 και 37, Έκθεση του 2021 για τα θεμελιώδη δικαιώματα, σ. 46.

(277)

Στην απόφασή του της 17ης Απριλίου 2018, Egenberger, C-414/16, EU:C:2018:257, σκέψη 78, το ΔΕΕ διαπίστωσε το άμεσο αποτέλεσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, το οποίο επιβεβαιώθηκε για παράδειγμα στις ακόλουθες αποφάσεις: απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2020, État luxembourgeois (Έννομη προστασία κατά αιτήματος παροχής πληροφοριών στον φορολογικό τομέα), C-245/19 και C-246/19, EU:C:2020:795, σκέψη 55· απόφαση AK (Ανεξαρτησία του πειθαρχικού τμήματος του Ανωτάτου Δικαστηρίου), σκέψη 162· απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Torubarov, C-556/17, EU:C:2019:626, σκέψη 56.

(278)

Συμβολή του FRA, με αναφορά στο Συνταγματικό Δικαστήριο της Αυστρίας, E4359/2021, απόφαση της 17.3.2022, και E4123/2020, απόφαση της 8.6.2021. Στην πρώτη υπόθεση, το Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο δεν άκουσε τον προσφεύγοντα και θεώρησε εσφαλμένα ότι αυτός ανήκε στη σιιτική πίστη. Η απόφαση του Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου ακυρώθηκε. Στη δεύτερη περίπτωση, η μη διεξαγωγή προφορικής διαδικασίας ήταν αυθαίρετη, δεδομένου ότι δεν κατέστη δυνατό να αποδειχθούν με επαρκή ακρίβεια τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης. Το Συνταγματικό Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση.

(279)

Συμβολή του FRA, αναφορά στο Ανώτατο Διοικητικό Συμβούλιο της Αυστρίας, απόφαση της 23.6 2021, Mag. B· Ομοσπονδιακό Φορολογικό Δικαστήριο, Ra 2019/13/0111.

(280)

Οδηγία (ΕΕ) 2015/849.

(281)

Συμβολή του FRA, με παραπομπή στο Συνταγματικό Δικαστήριο του Βελγίου, 114/2020, απόφαση της 24.9 2020, Γαλλόφωνος και Γερμανόφωνος Δικηγορικός Σύλλογος, Φλαμανδικός Δικηγορικός Σύλλογος και Ινστιτούτο Λογιστών και Φορολογικών Συμβούλων και άλλων.

(282)

Συμβολή του FRA, με αναφορά στο Ανώτατο Δικαστήριο της Εσθονίας, απόφαση της 20ής Απριλίου 2021, Καγκελάριος Δικαιοσύνης, Υπουργός Δικαιοσύνης, Υπουργός Εσωτερικών, Υπουργός Εξωτερικών, Αστυνομία και Συμβούλιο Συνοριοφυλακής, Rostyslav Polishchuk, Mykola Ishchenko, Tulundusühistu Loreta, Hobulane OÜ.

(283)

Κανονισμός (ΕΕ) 2021/693 για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1382/2013.

(284)

  https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/portal/screen/programmes/just2027 .  

(285)

Ο διαθέσιμος προϋπολογισμός για την περίοδο 2021-2027 ανέρχεται σε περίπου 305 εκατ. EUR. Ο προϋπολογισμός ανέρχεται σε 41 125 000 EUR για το 2023 και σε 40 691 000 EUR για το 2024, με την ακόλουθη κατανομή μεταξύ των σκελών του προγράμματος: δικαστική συνεργασία σε αστικές και ποινικές υποθέσεις (27 %), δικαστική κατάρτιση (36 %) και πρόσβαση στη δικαιοσύνη (27 %) (ποσοστά κατανομής βάσει της νομικής βάσης του προγράμματος).

(286)

Τα άλλα δύο σκέλη έχουν ως στόχο 1) τη διευκόλυνση της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές και ποινικές υποθέσεις και την προώθηση του κράτους δικαίου, της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας του δικαστικού σώματος ( πρόσκληση υποβολής προτάσεων για επιχορηγήσεις δράσης για την προώθηση της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές και ποινικές υποθέσεις , μεταξύ άλλων με τη στήριξη των προσπαθειών για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης και της αποτελεσματικής εκτέλεσης των αποφάσεων), και 2) τη στήριξη της κατάρτισης των δικαστών για την προώθηση μιας κοινής νομικής και δικαστικής νοοτροπίας και νοοτροπίας κράτους δικαίου, καθώς και τη στήριξη της συνεπούς και αποτελεσματικής εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ. Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για επιχορηγήσεις δράσης με σκοπό τη στήριξη διακρατικών έργων για την κατάρτιση των επαγγελματιών του τομέα της δικαιοσύνης που καλύπτουν το αστικό δίκαιο, το ποινικό δίκαιο ή τα θεμελιώδη δικαιώματα .

(287)

  Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για επιχορηγήσεις δράσης για τη στήριξη διακρατικών έργων στους τομείς της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης, των δικαιωμάτων των θυμάτων και των δικονομικών δικαιωμάτων .

(288)

  https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/criminal-justice/rights-suspects-and-accused_el .  

(289)

  https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/portal/screen/how-to-participate/org-details/999999999/project/101051559/program/43252386/details .

(290)

  https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/portal/screen/how-to-participate/org-details/999999999/project/101087157/program/43252386/details .

(291)

  https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/portal/screen/how-to-participate/org-details/999999999/project/101056671/program/43252386/details .

(292)

  https://e-justice.europa.eu/home?init=true&action=home&plang=el .  

(293)

Το Συμβούλιο της Ευρώπης θα αναπτύξει επίσης κατευθυντήριες γραμμές και κατάρτιση για τους επαγγελματίες του τομέα της δικαιοσύνης σχετικά με τη σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τα δικονομικά δικαιώματα υπόπτων και κατηγορουμένων που υπόκεινται σε προσωρινή κράτηση και σχετικά με τις υλικές συνθήκες κράτησης, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_22_7570.  

(294)

  Ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την εκπαίδευση των επαγγελματιών του νομικού κλάδου στα ανθρώπινα δικαιώματα (Human Rights Education for Legal Professionals) στην Ευρωπαϊκή Ένωση (HELP στην ΕΕ III). Ο κύκλος μαθημάτων καλύπτει την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, τον (αναθεωρημένο) Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη, τον Χάρτη της ΕΕ και άλλες σχετικές νομοθετικές πράξεις της ΕΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης, καθώς και τη σχετική νομολογία.

(295)

Κανονισμός (ΕΕ) 2021/692. Ο εκτιμώμενος προϋπολογισμός για την περίοδο 2021-2027 ανέρχεται σε περίπου 1,5 δισ. EUR.

(296)

Οι χρηματοδοτούμενες δράσεις διευκολύνουν την υλοποίηση των προτεραιοτήτων της ΕΕ στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων, του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας, όπως επισημαίνεται στις εκθέσεις για το κράτος δικαίου και στην ανακοίνωση με τίτλο «Μια πιο συμπεριληπτική και προστατευτική Ευρώπη: επέκταση του καταλόγου των εγκλημάτων της ΕΕ ώστε να περιλαμβάνει τη ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μίσους», τις εκθέσεις για την ιθαγένεια της ΕΕ, το σχέδιο δράσης για την ευρωπαϊκή δημοκρατία, τη σύσταση της Επιτροπής για την προστασία των δημοσιογράφων και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που επιδίδονται σε δραστηριότητες συμμετοχής του κοινού από προδήλως αβάσιμες ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες και τη στρατηγική του Χάρτη.

(297)

Στρατηγική για τον Χάρτη, σ. 11.

(298)

  Παράρτημα της εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής σχετικά με τη χρηματοδότηση του προγράμματος «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» και την έγκριση του προγράμματος εργασίας για την περίοδο 2023-2024. Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για την προώθηση της ευαισθητοποίησης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, της ανάπτυξης ικανοτήτων και της εφαρμογής του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ .

(299)

  Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για την προώθηση της ανάπτυξης ικανοτήτων και της ευαισθητοποίησης σχετικά με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και δραστηριότητες σχετικά με δικαστικές διαφορές στρατηγικής σημασίας που αφορούν τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τις παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων . Βλ. έργα « Καθιστώντας τον Χάρτη της ΕΕ πρωτοποριακό δικονομικό εργαλείο για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ουγγαρία », « Κίνηση δικαστικών διαδικασιών στρατηγικής σημασίας ως τρόπος προστασίας των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία στην Ευρωπαϊκή Ένωση », « Ανάπτυξη πληροφοριών, καθοδήγησης και διασύνδεσης για την ενσωμάτωση των δικαιωμάτων (του Χάρτη) στις στρατηγικές επιβολής ».

(300)

  Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για την πρόληψη και την καταπολέμηση της έμφυλης βίας και της βίας κατά των παιδιών : πρόσκληση προς μεσάζοντες .

(301)

  Παράρτημα της εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής σχετικά με τη χρηματοδότηση του προγράμματος «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» και την έγκριση του προγράμματος εργασίας για την περίοδο 2023-2024. Οι δραστηριότητες αυτές περιλαμβάνουν χρηματοδότηση για τη βελτίωση της στήριξης που παρέχεται στα θύματα εγκλημάτων μίσους και την αντιμετώπιση των εγκλημάτων μίσους από τις δομές απονομής δικαιοσύνης.

(302)

  DIGITAL Europe Work Programme 2023-2024 (Πρόγραμμα εργασίας «Ψηφιακή Ευρώπη» 2021-2022) (.pdf) .

(303)

  Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για τον ψηφιακό μετασχηματισμό. . Παράδειγμα χρηματοδοτούμενου έργου είναι η « Συνεχής διαχείριση, ανάπτυξη και συντήρηση του συστήματος e-CODEX » που χρησιμοποιείται από διάφορα κράτη μέλη για την ψηφιακή ανταλλαγή δεδομένων σχετικών με υποθέσεις σε αστικές, εμπορικές και ποινικές υποθέσεις.

(304)

  DIGITAL Europe Work Programme 2023-2024 (Πρόγραμμα εργασίας «Ψηφιακή Ευρώπη» 2021-2022) (.pdf) .

(305)

Έργο « Πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε ένα πολυεπίπεδο ευρωπαϊκό συνταγματικό σύστημα» .

(306)

Έργο « Μελέτες της ΕΕ για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την εναλλακτική επίλυση διαφορών ».

(307)

Έργο «Φιλική για τα παιδιά δικαιοσύνη εν δράσει» που χρηματοδοτείται στο πλαίσιο της βασικής δράσης Erasmus + Συνεργασία για την καινοτομία και την ανταλλαγή ορθών πρακτικών.

(308)

https://erasmus-plus.ec.europa.eu.

(309)

  https://commission.europa.eu/funding-tenders/find-funding/eu-funding-programmes/internal-security-fund_el .

(310)

  https://commission.europa.eu/business-economy-euro/economic-recovery/recovery-and-resilience-facility_el .

(311)

  https://ec.europa.eu/economy_finance/recovery-and-resilience-scoreboard/milestones_and_targets.html?lang=el .

(312)

Με συνολικό προϋπολογισμό 864 εκατ. EUR για την περίοδο 2021-2027, στο πλαίσιο του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης, η Επιτροπή έχει στηρίξει 20 έργα στον τομέα των δικαστικών μεταρρυθμίσεων σε 14 κράτη μέλη, συνολικού ύψους 10 580 000 EUR.

(313)

Το Barnahus (παιδικά σπίτια) λειτουργεί ως σημείο παροχής υπηρεσιών όπου οι αρχές επιβολής του νόμου, η ποινική δικαιοσύνη, οι υπηρεσίες προστασίας των παιδιών, καθώς και οι κοινωνικοί λειτουργοί και οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας συνεργάζονται υπό την ίδια στέγη. Το έργο « Διασφάλιση φιλικής προς τα παιδιά δικαιοσύνης μέσω της αποτελεσματικής λειτουργίας των μονάδων Barnahus στη Φινλανδία » συμβάλλει στη βελτίωση της πρόσβασης και της ποιότητας του δικαστικού συστήματος για τα παιδιά που πέφτουν θύματα βίας. Η λειτουργία πέντε Barnahus βελτιώνεται για την αντιμετώπιση υποθέσεων σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Ομοίως, η « Ενίσχυση της φιλικής προς τα παιδιά δικαιοσύνης μέσω αποτελεσματικής συνεργασίας και συντονισμού μεταξύ των διαφόρων υπηρεσιών τύπου Barnahus στις περιφέρειες της Ισπανίας » αποσκοπεί στη διατύπωση συστάσεων και στην ανάπτυξη στρατηγικής και σχεδίου δράσης για την κλιμάκωση των επιχειρήσεων Barnahus στις συμμετέχουσες περιφέρειες. Στη Σλοβενία, το έργο «Barnahus Slovenia: Στήριξη των παιδιών θυμάτων βίας» οδήγησε στο άνοιγμα ενός Barnahus κατόπιν αρχικής κατάρτισης. Το έργο συνέβαλε στον σχεδιασμό των επιχειρήσεων και στην κατάρτιση νομοσχεδίου για φιλική προς τα παιδιά δικαιοσύνη, που εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 2021. Περιλάμβανε εκστρατεία επικοινωνίας σε εθνικό επίπεδο και τη συμμετοχή των παιδιών στον σχεδιασμό του Barnahus. Στόχος του σχεδίου «Εφαρμογή του μοντέλου Barnahus στην Κροατία» είναι η ενίσχυση του νομικού πλαισίου, μεταξύ άλλων με την ενίσχυση των ικανοτήτων των επαγγελματιών.

(314)

Στόχος του έργου είναι η καλύτερη ενσωμάτωση των παιδιών με αναπηρία στην κοινωνία και η βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών που λαμβάνουν από το σύστημα κοινωνικής και νομικής προστασίας και κοινωνικής επιτροπείας παιδιών και από τις συναφείς υπηρεσίες.

(315)

Το έργο αυτό προωθεί την ενιαία, συμπεριληπτική και ποιοτική προσχολική εκπαίδευση.

(316)

Το έργο αυτό αποσκοπεί στη μείωση των συσσωρευμένων εκκρεμών υποθέσεων στα ποινικά δικαστήρια και της διάρκειας των ποινικών διαδικασιών για υποθέσεις που αφορούν νέους. Υποστηρίζει επίσης τη βελτίωση της μεταχείρισης και της επανένταξης των νέων κρατουμένων μέσω της κατάρτισης του σωφρονιστικού προσωπικού.

(317)

Στη Γαλλία, το έργο «FranceJustice» αποσκοπεί στη βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη με τη δημιουργία ενός εργαλείου ΤΠ για διαβουλεύσεις μεταξύ πολιτών και επαγγελματιών του νομικού κλάδου, συμπεριλαμβανομένων εκπροσώπων υπηρεσιών που παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τη δικαιοσύνη, καθώς και ενώσεων υποστήριξης των θυμάτων. Το έργο «Εκσυγχρονισμός των θεσμών πολιτικής δικονομίας στην Κύπρο» στήριξε το Ανώτατο Δικαστήριο στον εκσυγχρονισμό των κανόνων πολιτικής δικονομίας το 2021. Ομοίως, το έργο « Στήριξη της εφαρμογής της ηλεκτρονικής επικοινωνίας στο κροατικό σύστημα απονομής δικαιοσύνης », το οποίο συγχρηματοδοτείται από το Συμβούλιο της Ευρώπης, στηρίζει το Υπουργείο Δικαιοσύνης στην αξιολόγηση του υφιστάμενου συστήματος υπό το πρίσμα της ανατροφοδότησης από τα ενδιαφερόμενα μέρη και των βέλτιστων πρακτικών, και παρέχει συστάσεις για περαιτέρω βελτίωση.

(318)

Για παράδειγμα, στο πλαίσιο πρόσκλησης υποβολής προσφορών NEAR/SJJ/2023/EA-OP/0056 για την παροχή εξοπλισμού και τεχνικών ικανοτήτων στα δικαιοδοτικά όργανα, το 2023 υπογράφηκαν πέντε συμβάσεις συνολικής αξίας 3,94 εκατ. EUR για ειδικά αστυνομικά οχήματα για τη μεταφορά ατόμων στα οποία έχει επιβληθεί στερητική της ελευθερίας ποινή· ειδικό αστυνομικό λεωφορείο για τη μεταφορά κρατουμένων· εξοπλισμός κατά της εκτροπής· συστήματα τεχνικής προστασίας για τα δικαστικά κτίρια· και εξυπηρετητές για δικαιοδοτικά όργανα στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

(319)

  https://www.eeas.europa.eu/eeas/eu-action-plan-human-rights-and-democracy-0_en?s=264 .

(320)

Διμερής συνεργασία με διάφορες χώρες-εταίρους, όπως, για παράδειγμα, η Μογγολία, η Νιγηρία, οι Φιλιππίνες, η Κολομβία, η Γκάμπια, η Γουινέα-Μπισάου και η Αγκόλα. Η « Ομάδα Ευρώπη για τη δημοκρατία » είναι μια παγκόσμια θεματική πρωτοβουλία της «Ομάδας Ευρώπη» στην οποία συμμετέχουν 15 κράτη μέλη, που δρομολογήθηκε το 2021 για την προώθηση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων παγκοσμίως. Η λογοδοσία και το κράτος δικαίου αποτελούν βασικές προτεραιότητες, με μια ομάδα εργασίας αφιερωμένη στην πρόσβαση στη δικαιοσύνη και στη δικαιοσύνη με επίκεντρο τον άνθρωπο.

(321)

   Αυτό επιτυγχάνεται με τη στήριξη της υλοποίησης του Μεταβατικού Ταμείου της Αφρικανικής Ένωσης από την αντιπροσωπεία της ΕΕ στην Αφρικανική Ένωση με κοινοπραξία εξειδικευμένων οργανισμών.

(322)

  https://www.elpaccto.eu/en/ . Η δεύτερη φάση, που θα ξεκινήσει το 2023, θα είναι το μεγαλύτερο πρόγραμμα για τη στήριξη της υλοποίησης της πρωτοβουλίας της «Ομάδας Ευρώπη» για τη δικαιοσύνη και την ασφάλεια , η οποία επικεντρώνεται, για παράδειγμα, στη στήριξη δράσεων που σχετίζονται με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη και με τη δικαιοσύνη με επίκεντρο τον άνθρωπο.

(323)

Η εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων και η εφαρμογή των αποφάσεων του ΕΔΔΑ αναφέρονται, για παράδειγμα, στις εκθέσεις ανά χώρα στο πλαίσιο της ετήσιας δέσμης μέτρων για τη διεύρυνση.

(324)

Παραδείγματα δράσεων στο πλαίσιο των κοινών προγραμμάτων ΕΕ-Συμβουλίου της Ευρώπης είναι i) η εταιρική σχέση για τη χρηστή διακυβέρνηση για τις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, με στόχο την καταπολέμηση των διακρίσεων και την προστασία των δικαιωμάτων των ευάλωτων ομάδων και των γυναικών μέσω της ανάπτυξης ικανοτήτων και της διάδοσης εργαλείων/καθοδήγησης για την πρόσβαση στη δικαιοσύνη στη Γεωργία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία· ii) ο οριζόντιος μηχανισμός στα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία, ο οποίος εστιάζεται στις ανισότητες μεταξύ των φύλων στα δικαστικά συστήματα της Αλβανίας, του Μαυροβουνίου και της Βόρειας Μακεδονίας, iii) το Νότιο Πρόγραμμα, το οποίο προσάρμοσε 31 εκδόσεις του προαναφερθέντος προγράμματος HELP στα εθνικά νομικά πλαίσια και συγκέντρωσε τον Ιούλιο του 2023 εκπαιδευτές HELP και εθνικά σημεία επαφής από την περιοχή της Νότιας Μεσογείου για να συζητήσουν κοινές προτεραιότητες για την περιοχή και τρόπους ενίσχυσης της συνεργασίας.

(325)

https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/performance-and-reporting/programme-performance-statements/common-foreign-and-security-policy-performance_en .

(326)

Για παράδειγμα, του Ειδικού Εντεταλμένου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

(327)

EULEX Kosovo, συμβουλευτική αποστολή της ΕΕ για τη μεταρρύθμιση του τομέα της μη στρατιωτικής ασφάλειας στην Ουκρανία (EUAM Ukraine), αστυνομική αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα παλαιστινιακά εδάφη (EUPOL COPPS) και αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την οικοδόμηση ικανοτήτων στο Μάλι (EUCAP Sahel Mali).

(328)

  https://eeagrants.org/topics-programmes/justice-and-home-affairs/judicial-cooperation . Κατάλογος των επιχορηγήσεων που χορηγήθηκαν από το Συμβούλιο της Ευρώπης στο πλαίσιο των κοινών προγραμμάτων ΕΕ / Συμβουλίου της Ευρώπης και των εθελοντικών συνεισφορών .

(329)

Συμπεράσματα του Συμβουλίου, της 8ης Μαρτίου 2021, για την ενίσχυση της εφαρμογής του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, 6795/21.

(330)

Άρθρο 19 παράγραφος 1 δεύτερο εδάφιο της ΣΕΕ.

(331)

Βλ. FRA 2023, Civil society consultation on access to justice (Διαβούλευση με την κοινωνία των πολιτών σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη). Σύνοψη των απαντήσεων σε διαδικτυακή έρευνα που πραγματοποιήθηκε από τις 30 Ιουνίου έως τις 21 Αυγούστου 2023.

(332)

Βλ. στρατηγική για τον Χάρτη, σ. 12-13, η οποία αναφέρεται στο γεγονός ότι οι γνώσεις σχετικά με τον Χάρτη παραμένουν χαμηλές μεταξύ των εθνικών επαγγελματιών του τομέα της δικαιοσύνης, παρά την αυξανόμενη χρήση του από τα εθνικά δικαστήρια.