ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 18.5.2022

COM(2022) 233 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΑΡΩΓΗ ΚΑΙ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ

I.ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η απρόκλητη και αδικαιολόγητη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχει προκαλέσει τρομερή ανθρώπινη οδύνη και μαζική καταστροφή πόλεων και κοινοτήτων. Οι ζωές και τα μέσα βιοπορισμού χάνονται, καθώς περισσότερα από δώδεκα εκατομμύρια άτομα εξαναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις εστίες τους —και σχεδόν έξι εκατομμύρια τη χώρα τους, το ήμισυ των οποίων είναι παιδιά— σε αναζήτηση ασφάλειας.

Απέναντι στη ρωσική επίθεση, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της επέδειξαν αταλάντευτη αλληλεγγύη προς τους ανθρώπους που προσπαθούν να ξεφύγουν από τον πόλεμο στην Ουκρανία 1 και κινητοποίησαν αμέσως στήριξη προς την ουκρανική κυβέρνηση για να διατηρήσει τις λειτουργίες της. Η Ένωση παρείχε βοήθεια έκτακτης ανάγκης για τη στήριξη της ανθεκτικότητας, ανθρωπιστική και στρατιωτική βοήθεια, καθώς και άλλου είδους στήριξη. Η Επιτροπή συντονίζει τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα επιχείρηση στο πλαίσιο του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ για ένα ευρύ φάσμα μέτρων στήριξης, μεταξύ άλλων στους τομείς της υγείας, της ενέργειας, των τροφίμων και της γεωργίας, και παρέχει καταλύματα, μηχανήματα, καθώς και ιατρικό εξοπλισμό και διακομιδές. Για τη στήριξη της Ουκρανίας, η Επιτροπή πρότεινε επίσης μέτρα για τη διευκόλυνση του εμπορίου, ιδίως την αναστολή των εισαγωγικών δασμών στις ουκρανικές εξαγωγές και τη δημιουργία λωρίδων αλληλεγγύης για να βοηθήσει την Ουκρανία να εξάγει γεωργικά προϊόντα. Παράδειγμα της θερμής υποδοχής της ΕΕ αποτελεί η ενεργοποίηση της οδηγίας για την προσωρινή προστασία, η οποία παρέχει πρόσβαση σε θέσεις εργασίας, στέγαση, εκπαίδευση και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη σε ολόκληρη την ΕΕ. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να στηρίζει την Ουκρανία και τον λαό της, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της προσέγγισης «Ομάδα Ευρώπη».

Λόγω των εχθροπραξιών που σημειώνονται σε ολόκληρη τη χώρα, η οικονομική κατάσταση έχει επιδεινωθεί ραγδαία. Το ΑΕΠ αναμένεται να υποχωρήσει κατά 30 % έως 50 % φέτος και τα φορολογικά έσοδα μειώθηκαν κατά 50 % έως 80 %. Οι ουκρανικοί λιμένες στην Αζοφική Θάλασσα και στον Εύξεινο Πόντο εξακολουθούν να παρεμποδίζονται από τη ρωσική στρατιωτική δράση, στερώντας από την Ουκρανία τα απολύτως αναγκαία έσοδα από τις εξαγωγές. Οι εκτιμώμενες συνολικές ζημίες ανέρχονται ήδη σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ, με ζημίες άνω των 100 δισ. EUR μόνο για τις υλικές υποδομές.

Απαιτείται σημαντική παγκόσμια χρηματοδοτική προσπάθεια για τη στήριξη της Ουκρανίας κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου, καθώς και για την ανοικοδόμηση της χώρας και την παροχή νέων ευκαιριών στους πολίτες της. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι σημαντικό να σχεδιαστούν τα κύρια δομικά στοιχεία της εν λόγω διεθνούς προσπάθειας ήδη από τώρα, ακόμη και όταν συνεχίζεται η επίθεση της Ρωσίας. Στα συμπεράσματα που εξέδωσε τον Μάρτιο του 2022, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφώνησε να συσταθεί Ταμείο Αλληλεγγύης για την Ουκρανία, καλώντας τους διεθνείς εταίρους να συμμετάσχουν. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να συνεχίσει να αναπτύσσει τεχνική βοήθεια για να συνδράμει την Ουκρανία στην υλοποίηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων.

Η ανασυγκρότηση αυτής της κλίμακας στην ευρωπαϊκή ήπειρο απαιτεί ισχυρή ηγεσία από την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε προορατική συνεργασία με διεθνείς εταίρους. Η Ουκρανία συνδέεται στενά με την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω της συμφωνίας σύνδεσης και της σφαιρικής και σε βάθος ζώνης ελεύθερων συναλλαγών της. Στις 28 Φεβρουαρίου 2022, η Ουκρανία υπέβαλε αίτηση προσχώρησης στην ΕΕ και εξέφρασε ισχυρή βούληση να συνδέσει την ανασυγκρότηση με τις μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής της πορείας.

Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει την απάντηση της Ένωσης για την αντιμετώπιση του άμεσου χρηματοδοτικού κενού της Ουκρανίας και το πιο μακροπρόθεσμο πλαίσιο ανασυγκρότησης.

II.ΑΜΕΣΗ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΗ

Η βραχυπρόθεσμη αντίδραση καλύπτει την αμέσως επόμενη χρονική περίοδο κατά την οποία δεν μπορούν ακόμη να προβλεφθούν προσπάθειες ανασυγκρότησης σε σημαντική κλίμακα. Η βοήθεια κατά την περίοδο αυτή επικεντρώνεται κυρίως στην αναγκαία επιχειρησιακή στήριξη προς την ουκρανική κυβέρνηση, η οποία συμπληρώνεται από την παροχή βοήθειας έκτακτης ανάγκης και ανθρωπιστικής βοήθειας.

Στήριξη που έχει ήδη παρασχεθεί

Η δέσμευση της ΕΕ να στηρίξει την Ουκρανία είναι μακροχρόνια και έχει αποφέρει αποτελέσματα. Η ΕΕ έχει παράσχει σημαντική χρηματοδοτική συνδρομή στην Ουκρανία, η οποία κατά τα έτη από το 2014 έως το 2021 ανήλθε σε 1,7 δισ. EUR σε επιχορηγήσεις στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Γειτονίας, σε 5,6 δισ. EUR στο πλαίσιο πέντε προγραμμάτων μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής με τη μορφή δανείων, σε 194 εκατ. EUR σε ανθρωπιστική βοήθεια και σε 355 εκατ. EUR από μέσα εξωτερικής πολιτικής. Η ΕΕ παρέχει την υποστήριξή της στην Ουκρανία για την ανάπτυξη πολιτικών και για ολοκληρωμένες μεταρρυθμίσεις, με ισχυρή συμμετοχή των κρατών μελών στο πλαίσιο της προσέγγισης «Ομάδα Ευρώπη». Μεταξύ των εμβληματικών προγραμμάτων συγκαταλέγονται τα προγράμματα για την αποκέντρωση, τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και την καταπολέμηση της διαφθοράς.

Από την έναρξη της ρωσικής επίθεσης, η ΕΕ έχει εντείνει τη στήριξή της, κινητοποιώντας περίπου 4,1 δισ. EUR για τη συνολική οικονομική, κοινωνική και χρηματοπιστωτική ανθεκτικότητα της Ουκρανίας με τη μορφή μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής, δημοσιονομικής στήριξης, βοήθειας έκτακτης ανάγκης, μέτρων αντιμετώπισης κρίσεων και ανθρωπιστικής βοήθειας. Μέτρα στρατιωτικής βοήθειας στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη, ύψους 1,5 δισ. EUR, έχουν επίσης ληφθεί για την Ουκρανία και η κινητοποίηση επιπλέον 500 εκατ. EUR βρίσκεται σε εξέλιξη. 

Πριν από τον πόλεμο και κατά τη διάρκεια αυτού, η ΕΕ συνεργάστηκε στενά με ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για τη στήριξη της Ουκρανίας. Από το 2014, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης έχουν κινητοποιήσει πάνω από 10 δισ. EUR σε δάνεια προς την Ουκρανία. Τις τελευταίες εβδομάδες, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων έχει εκταμιεύσει 668 εκατ. EUR στον προϋπολογισμό της Ουκρανίας. Η ΕΕ συνεργάζεται επίσης στενά με την Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, που αποτελούν σημαντικούς εταίρους στις προσπάθειες της Ουκρανίας από το 2014.

Βραχυπρόθεσμη βοήθεια

Ο πόλεμος είχε ως αποτέλεσμα την κατάρρευση των φορολογικών, εξαγωγικών και άλλων εσόδων, σε συνδυασμό με την ευρείας κλίμακας παράνομη ιδιοποίηση περιουσιακών στοιχείων και εξαγωγικών αγαθών, μεταξύ άλλων στον γεωργικό τομέα, με παράλληλη εκτόξευση των βασικών δαπανών. Η Ουκρανία θα χρειαστεί σημαντική βραχυπρόθεσμη οικονομική βοήθεια για τη διατήρηση των βασικών υπηρεσιών, την αντιμετώπιση των ανθρωπιστικών αναγκών και την αποκατάσταση των σημαντικότερων υποδομών που έχουν σήμερα καταστραφεί. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτίμησε το χρηματοδοτικό κενό της Ουκρανίας έως τον Ιούνιο σε περίπου 14,3 δισ. EUR (15 δισ. USD) 2 .

Οι χρηματοδοτικές ανάγκες της ουκρανικής κυβέρνησης εξακολουθούν να είναι σημαντικές βραχυπρόθεσμα, προκειμένου να στηριχθεί η χώρα, να διατηρηθεί η μακροοικονομική σταθερότητα και να μειωθεί η πίεση στο ανθρώπινο και φυσικό κεφάλαιο. Η αντιμετώπιση αυτών των αναγκών θα απαιτήσει κοινή διεθνή προσπάθεια, στην οποία η Ένωση θα είναι έτοιμη να διαδραματίσει τον ρόλο της.

Από την πλευρά της, η Επιτροπή προτίθεται, συνεπώς, να προτείνει τη χορήγηση στην Ουκρανία νέας έκτακτης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής το 2022 με τη μορφή δανείων ύψους έως 9 δισ. EUR, τα οποία θα συμπληρωθούν με στήριξη από άλλους διμερείς και πολυμερείς διεθνείς εταίρους, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της σύνθεσης G7. Η εν λόγω συνδρομή θα καταβληθεί σε δόσεις με μακρές ληκτότητες και ευνοϊκά επιτόκια χάρη στην εγγύηση από τον προϋπολογισμό της Ένωσης.

Για να καταστεί αυτό δυνατό, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμφωνήσουν να διαθέσουν εγγυήσεις για τη συμπλήρωση των προβλέψεων που προορίζονται για τον σκοπό αυτό στη σχετική συνιστώσα του κοινού ταμείου προβλέψεων της Ένωσης. Μαζί με την παροχή επιχορηγήσεων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την επιδότηση των σχετικών πληρωμών τόκων, η Ουκρανία θα επωφεληθεί από καλά συντονισμένη συνδρομή με ιδιαίτερα ευνοϊκούς όρους.

III.ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ

Η συνολική ανασυγκρότηση της Ουκρανίας θα απαιτήσει ολοκληρωμένη στήριξη για την ανοικοδόμηση της χώρας μετά την καταστροφή του πολέμου, για τη δημιουργία των θεμελίων μιας ελεύθερης και ευημερούσας χώρας, εδραιωμένης στις ευρωπαϊκές αξίες και καλά ενσωματωμένης στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια οικονομία, και για τη στήριξή της στην ευρωπαϊκή της πορεία.

Η προσπάθεια ανασυγκρότησης θα πρέπει να βασιστεί στην ιδία ευθύνη της Ουκρανίας, στη στενή συνεργασία και στον συντονισμό με τις χώρες και τους οργανισμούς εταίρους, καθώς και στη στρατηγική εταιρική σχέση της Ουκρανίας με την Ένωση. Η ανασυγκρότηση θα απαιτήσει επίσης την κινητοποίηση πόρων σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Η συνεργασία μεταξύ ομοτίμων και τα προγράμματα που εντάσσονται σε συμπράξεις μεταξύ πόλεων και περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ουκρανίας θα εμπλουτίσουν και θα επιταχύνουν την ανασυγκρότηση.

Μπορούν ήδη να προβλεφθούν τέσσερις κύριοι πυλώνες της ανασυγκρότησης:

·ανασυγκρότηση της χώρας, ιδίως των υποδομών, των υπηρεσιών υγείας, των κατοικιών και των σχολείων, καθώς και ψηφιακή και ενεργειακή ανθεκτικότητα σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες ευρωπαϊκές πολιτικές και πρότυπα·

·συνέχιση του εκσυγχρονισμού του κράτους και των θεσμών του για τη διασφάλιση της χρηστής διακυβέρνησης και του σεβασμού του κράτους δικαίου, με την παροχή στήριξης για τη διοικητική ικανότητα και τεχνικής βοήθειας, μεταξύ άλλων σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο·

·εφαρμογή ενός διαρθρωτικού και κανονιστικού θεματολογίου με στόχο την εμβάθυνση της οικονομικής και κοινωνικής ολοκλήρωσης της Ουκρανίας και του λαού της με την ΕΕ σύμφωνα με την ευρωπαϊκή της πορεία·

·στήριξη της ανάκαμψης της οικονομίας και της κοινωνίας της Ουκρανίας με την προώθηση της βιώσιμης και συμπεριληπτικής οικονομικής ανταγωνιστικότητας, του βιώσιμου εμπορίου και της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα, και παράλληλα συμβολή στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση της χώρας.

Η δημιουργία σαφούς σύνδεσης με το ευρύ πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων θα είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχία της προσπάθειας ανασυγκρότησης. Η Ουκρανία έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις με την πάροδο των ετών. Θα είναι σημαντικό να εδραιωθούν και να επιταχυνθούν οι εν λόγω μεταρρυθμίσεις μόλις ξεκινήσει η πλήρης προσπάθεια ανασυγκρότησης. Η ανασυγκρότηση θα πρέπει να συνάδει με το ευρωπαϊκό πράσινο και ψηφιακό θεματολόγιο. Θα πρέπει να ενισχύει την ανθεκτικότητα και να σέβεται τις θεμελιώδεις αρχές του κράτους δικαίου, μεταξύ άλλων όσον αφορά την καταπολέμηση της διαφθοράς, τη δικαιοσύνη, τη δημόσια διοίκηση και τη χρηστή διακυβέρνηση.

Δεδομένης της έκτασης των ζημιών από τον πόλεμο μέχρι στιγμής, οι οικονομικές ανάγκες για την ανασυγκρότηση αναμένεται να είναι σημαντικές και η προσπάθεια ανασυγκρότησης θα μπορούσε ενδεχομένως να διαρκέσει περισσότερο από μία δεκαετία. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί στενά με την Ουκρανία, τους διεθνείς εταίρους και τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για την αξιολόγηση των αναγκών ανασυγκρότησης, εξετάζοντας τον καλύτερο τρόπο αντιμετώπισής τους.

Μια προσπάθεια ανασυγκρότησης υπό την ηγεσία της Ουκρανίας, συνυφασμένη με την ευρωπαϊκή της πορεία

Η προσπάθεια ανασυγκρότησης θα πρέπει να εντάσσεται σε ένα στρατηγικό σχέδιο ανασυγκρότησης υψηλού επιπέδου («RebuildUkraine»), για το οποίο πλήρη ευθύνη 3 έχουν οι ουκρανικές αρχές και το οποίο εγκρίνεται από την Ένωση και άλλους διεθνείς εταίρους. Το σχέδιο ανασυγκρότησης «RebuildUkraine» θα περιγράφει τις βασικές μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις που απαιτούνται για την οικοδόμηση ενός ευημερούντος και βιώσιμου μέλλοντος για την Ουκρανία.

Η ουκρανική κυβέρνηση έχει εκφράσει σαφώς την πρόθεσή της να ενσωματώσει το σχέδιο ανασυγκρότησης «RebuildUkraine» σε μια στρατηγική εταιρική σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό αντικατοπτρίζει τις στενές πολιτικές και οικονομικές σχέσεις που βασίζονται στη συμφωνία σύνδεσης, η οποία περιλαμβάνει σφαιρική και σε βάθος ζώνη ελεύθερων συναλλαγών, και στην πρόσφατη αίτηση προσχώρησης της Ουκρανίας στην ΕΕ. Η δημιουργία σαφούς σύνδεσης με το ευρύ πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων θα είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχία της διαδικασίας ανασυγκρότησης και την εναρμόνιση με το κεκτημένο της ΕΕ.

Η πλατφόρμα για την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας

Η προσπάθεια ανασυγκρότησης θα πρέπει να κατευθύνεται από τις ουκρανικές αρχές σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλους βασικούς εταίρους, όπως η G7 και η G20 και άλλες τρίτες χώρες, καθώς και με διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και διεθνείς οργανισμούς.

Θα δημιουργηθεί η «πλατφόρμα για την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας», μια διεθνής πλατφόρμα συντονισμού, υπό την κοινή ηγεσία της Επιτροπής, ως εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και της ουκρανικής κυβέρνησης. Η πλατφόρμα θα φέρει σε επαφή τους εταίρους και οργανισμούς υποστήριξης, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών της ΕΕ, άλλων διμερών και πολυμερών εταίρων και διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Το κοινοβούλιο της Ουκρανίας και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα συμμετέχουν ως παρατηρητές. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα λειτουργήσει ως κεντρικό και ενιαίο σημείο εισόδου για όλες τις δράσεις που αποσκοπούν στην ανασυγκρότηση της Ουκρανίας.

Την ευθύνη για το εν λόγω σχέδιο ανασυγκρότησης θα αναλάβει η Ουκρανία, ενώ η πλατφόρμα θα πρέπει να αποτελεί το όργανο στρατηγικής διακυβέρνησης που θα εγκρίνει το στρατηγικό σχέδιο ανασυγκρότησης υψηλού επιπέδου «RebuildUkraine» και θα εξασφαλίζει ότι η παρεχόμενη στήριξη συνάδει με το σχέδιο. Με βάση το σχέδιο αυτό, η πλατφόρμα θα καθορίσει τους τομείς προτεραιότητας που θα επιλεγούν για χρηματοδότηση, καθώς και τα συγκεκριμένα έργα για την υλοποίηση των εν λόγω προτεραιοτήτων, θα συντονίζει τις πηγές χρηματοδότησης και τον προορισμό τους ώστε να βελτιστοποιηθεί η χρήση τους, συμπεριλαμβανομένων της δημοσιονομικής στήριξης προς το ουκρανικό κράτος, της επενδυτικής στήριξης και των εγγυήσεων για επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα, ενώ επίσης θα εστιάζεται σε συγκεκριμένους τομείς και θα παρακολουθεί την πρόοδο της εφαρμογής του σχεδίου. Για την αποτελεσματική κατάρτιση και εφαρμογή του σχεδίου ανασυγκρότησης «RebuildUkraine» θα είναι απαραίτητη η παροχή τεχνικής βοήθειας και στήριξης για τη διοικητική ικανότητα στην Ουκρανία.

Η πλατφόρμα θα πρέπει να συγκεντρώσει στο ίδιο πλαίσιο τη στήριξη της ΕΕ, καθώς και άλλες πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται από άλλους εταίρους, όπως το Καταπιστευματικό Ταμείο της Παγκόσμιας Τράπεζας ή τον λογαριασμό που διαχειρίζεται το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ώστε να εξασφαλιστεί ομαλός καταμερισμός της εργασίας μεταξύ των διαφόρων εταίρων, να αποφευχθούν οι επικαλύψεις και να προωθηθούν οι συνέργειες, ιδίως μέσω της από κοινού συγχρηματοδότησης συγκεκριμένων έργων.

Η στήριξη της Ένωσης

Η Ένωση είναι έτοιμη να διαδραματίσει μείζονα ρόλο στις συνολικές προσπάθειες της διεθνούς κοινότητας για την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας. Μια κοινή προσέγγιση της ΕΕ για την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας θα είναι προς το συμφέρον των κρατών μελών και της Ουκρανίας και θα συμβάλει στη δημιουργία των συνθηκών για μια ελεύθερη, δημοκρατική, ευημερούσα και βιώσιμη Ουκρανία στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής οικογένειας. Επιπλέον, οι χρηματοδοτικοί μηχανισμοί της ΕΕ παρέχουν τις καλύτερες διασφαλίσεις για την ορθή χρήση των κονδυλίων.

Το πλαίσιο για τη συμβολή της ΕΕ στην ανασυγκρότηση της Ουκρανίας θα αποτελείται από τα ακόλουθα σκέλη:

·τον μηχανισμό «RebuildUkraine», ένα νέο μέσο χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ που προορίζεται ειδικά για τη χρηματοδότηση της προσπάθειας ανασυγκρότησης και της ευθυγράμμισης της ουκρανικής οικονομίας με την ΕΕ·

·στήριξη από υφιστάμενα προγράμματα της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων του συνδυασμού μέσων και των εγγυήσεων στο πλαίσιο του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας.

Η στήριξη της ανασυγκρότησης και της ανθεκτικότητας—συμπεριλαμβανομένης της ανθρωπιστικής βοήθειας, η οποία θα πρέπει να ενισχυθεί και να εφαρμοστεί σύμφωνα με τις ανθρωπιστικές αρχές— θα πρέπει να συμβαδίζουν για ορισμένα έτη, ώστε να ληφθεί μέριμνα για τα πλέον ευάλωτα τμήματα του πληθυσμού, όπως τα εσωτερικά εκτοπισμένα άτομα, τα παιδιά, τα θύματα πολέμου, συμπεριλαμβανομένων των θυμάτων σεξουαλικής βίας, οι μειονότητες, τα άτομα με αναπηρία, τα άτομα που χρήζουν προστασίας και τα άτομα που δεν έχουν πρόσβαση σε δημόσιες κοινωνικές υπηρεσίες.

Ο μηχανισμός «RebuildUkraine» στο επίκεντρο της στήριξης της Ένωσης

Στο πλαίσιο του σχεδίου ανασυγκρότησης «RebuildUkraine», ο μηχανισμός «RebuildUkraine» θα αποτελέσει το κύριο νομικό μέσο για τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θα συνδυάζει επιχορηγήσεις και δάνεια. Θα ενσωματωθεί στον προϋπολογισμό της ΕΕ, διασφαλίζοντας έτσι τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση αυτής της πρωτοβουλίας. Ο μηχανισμός θα ακολουθήσει το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της Ουκρανίας, το οποίο είναι προσανατολισμένο στην ΕΕ και, ως εκ τούτου, η εφαρμογή του θα πρέπει να αποσκοπεί στην παροχή βοήθειας προς την Ουκρανία για την ανασυγκρότηση της οικονομίας της, με σαφή σύνδεση με τις επενδύσεις και τις μεταρρυθμίσεις. Θα βασιστεί στην εμπειρία από τη χρηματοδότηση επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας εντός της ΕΕ και θα προσαρμοστεί στις πρωτοφανείς προκλήσεις της ανασυγκρότησης της Ουκρανίας και της συνοδείας της στην ευρωπαϊκή της πορεία.

Ο ίδιος ο μηχανισμός θα διαθέτει ειδική δομή διακυβέρνησης που θα διασφαλίζει την πλήρη ανάληψη ευθύνης από την Ουκρανία. Θα εξασφαλίζει ότι οι επενδύσεις —μεταξύ άλλων σε στρατηγικές ψηφιακές υποδομές και σε στρατηγικές υποδομές μεταφορών και ενέργειας— ευθυγραμμίζονται με τις πολιτικές και τα πρότυπα της ΕΕ για το κλίμα και το περιβάλλον. Οι μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο του μηχανισμού θα συμβάλουν στην περαιτέρω ενσωμάτωση της ουκρανικής οικονομίας στην ενιαία αγορά, θα βελτιώσουν το επιχειρηματικό περιβάλλον ώστε να προσελκύει τις αναγκαίες ξένες άμεσες επενδύσεις, θα στηρίξουν τη δημιουργία θέσεων εργασίας και θα διευκολύνουν τη σταδιακή ευθυγράμμιση και συμμόρφωση με το δίκαιο της ΕΕ. Θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη χρηστή διακυβέρνηση, στο κράτος δικαίου, στη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση, καθώς και στην καταπολέμηση της διαφθοράς και της απάτης.

Κινητοποίηση πόρων για τη στήριξη της Ένωσης

Καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται, οι συνολικές ανάγκες για την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας δεν είναι ακόμη γνωστές. Οι ανάγκες αυτές δεν θα περιοριστούν στην ανοικοδόμηση υλικών περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων των υποδομών, και θα απαιτήσουν την παροχή δημοσιονομικής στήριξης στο ουκρανικό κράτος. Η διάρκεια της εν λόγω στήριξης δεν μπορεί να εκτιμηθεί με ακριβή τρόπο επί του παρόντος, αλλά θα πρέπει να έχει μεσοπρόθεσμο έως μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Ακόμη και αν η στήριξη συνδυαστεί με συνεισφορές άλλων διεθνών εταίρων, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει στρατηγικό συμφέρον να αναλάβει ηγετικό ρόλο στην προσπάθεια ανασυγκρότησης της Ουκρανίας. Αυτό σημαίνει ότι θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη συνολική διεθνή χρηματοδοτική προσπάθεια. Ταυτόχρονα, η μεγάλη κλίμακα και ο σφαιρικός χαρακτήρας της ανασυγκρότησης μιας χώρας που έχει πληγεί από τον πόλεμο, σε συνδυασμό με τη στήριξη για την ευρωπαϊκή της πορεία, συνεπάγονται στην αρχή σημαντικές δαπάνες, οι οποίες με την πάροδο του χρόνου θα μπορούν να προβλεφθούν.

Αυτές οι απρόβλεπτες ανάγκες που δημιουργήθηκαν από τον πόλεμο στην Ευρώπη υπερβαίνουν κατά πολύ τα μέσα που διατίθενται στο τρέχον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να προσδιοριστούν νέες πηγές χρηματοδότησης.

Η αρχιτεκτονική που περιγράφεται ανωτέρω είναι επαρκώς ευέλικτη ώστε να καλύπτει αυτές τις νέες πηγές χρηματοδότησης. Οι πρόσθετες επιχορηγήσεις που θα διατεθούν στην Ουκρανία θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν είτε από πρόσθετες συνεισφορές των κρατών μελών (και τρίτων χωρών, εφόσον το επιθυμούν) στον μηχανισμό και τα υφιστάμενα προγράμματα της Ένωσης, ώστε να ωφεληθούν από τους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς και τις διασφαλίσεις της Ένωσης για την ορθή χρήση των κονδυλίων, είτε μέσω στοχευμένης αναθεώρησης του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου. Οι πηγές αυτές θα μπορούσαν επίσης να χρηματοδοτήσουν τα δάνεια που θα χορηγηθούν στην Ουκρανία στο πλαίσιο του μηχανισμού. Ωστόσο, δεδομένης της κλίμακας των δανείων που είναι πιθανό να απαιτηθούν, οι επιλογές περιλαμβάνουν τη συγκέντρωση κεφαλαίων για τα δάνεια εξ ονόματος της ΕΕ ή με εθνικές εγγυήσεις των κρατών μελών.

Στο πλαίσιο αυτό, μπορεί να εξεταστεί κατά πόσον είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία ως πηγή χρηματοδότησης σύμφωνα με το εθνικό και το ενωσιακό δίκαιο, για παράδειγμα μετά από ενδεχόμενες ποινικές διαδικασίες για εγκληματικές δραστηριότητες που σχετίζονται με πρόσωπα και εταιρείες της Ρωσίας ή της Λευκορωσίας που έχουν καταχωριστεί στον κατάλογο της ΕΕ.

IV.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Ενώ οι διεθνείς προσπάθειες για την παροχή βραχυπρόθεσμης βοήθειας και για τον τερματισμό της ρωσικής επίθεσης συνεχίζονται, είναι επίσης καιρός να κοιτάξουμε μπροστά και να προετοιμαστούμε για την τεράστια προσπάθεια ανασυγκρότησης που θα ακολουθήσει. Η Ουκρανία θα αναλάβει ηγετικό ρόλο στην προσπάθεια αυτή, με ισχυρή και συνεχή στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους διεθνείς εταίρους.

Στην παρούσα ανακοίνωση περιγράφεται ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για τις εν λόγω προσπάθειες, το οποίο αντικατοπτρίζει πλήρως τις ανάγκες που έχει εντοπίσει η Ουκρανία και είναι σταθερά προσηλωμένο στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση και στις θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες. Οι επενδύσεις αυτές θα βοηθήσουν την Ουκρανία να βγει ισχυρότερη και ανθεκτικότερη από την καταστροφή της ρωσικής εισβολής. Εν καιρώ, θα στηρίξουν την Ουκρανία ώστε να ακολουθήσει την ευρωπαϊκή της πορεία.

Η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Συμβούλιο να εγκρίνουν τις ιδέες που διατυπώνονται στην παρούσα ανακοίνωση. Μέσω του μηχανισμού «RebuildUkraine», η Ευρωπαϊκή Ένωση θα στείλει ένα ακόμη σαφές μήνυμα για την αταλάντευτη δέσμευσή της να στηρίζει την Ουκρανία κατά τη διάρκεια του πολέμου και μετά τον πόλεμο, και να συμβάλει στην ανοικοδόμηση μιας ισχυρότερης Ουκρανίας για την επόμενη γενιά.

(1)

Για παράδειγμα, η δράση συνοχής για τους πρόσφυγες στην Ευρώπη παρέχει στα κράτη μέλη άμεση ρευστότητα και πρόσθετη ευελιξία στη χρήση των κονδυλίων της ΕΕ για την υποδοχή ατόμων που εγκαταλείπουν την Ουκρανία.

(2)

Υπάρχει υψηλός βαθμός αβεβαιότητας σχετικά με τυχόν κενό χρηματοδότησης, αλλά το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο συνεργάστηκε στενά με τις ουκρανικές αρχές για να καταρτίσει αξιόπιστη εκτίμηση των αναγκών τους, όπως ανέφερε, για παράδειγμα, η διευθύνουσα σύμβουλος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, Kristalina Georgieva, κατά τις εαρινές συνεδριάσεις της 21ης Απριλίου 2022.

(3)

 Η ουκρανική κυβέρνηση έχει δημιουργήσει ένα εθνικό συμβούλιο για την ανάκαμψη, το οποίο έχει αναλάβει την κατάρτιση σχεδίου για την ανάκαμψη και την ανάπτυξη της Ουκρανίας μετά τον πόλεμο. Η κατάρτιση του σχεδίου θα βασιστεί στην αξιοσημείωτη συνεργασία και τη θεσμική ικανότητα που επέδειξαν οι ουκρανικές αρχές σε όλα τα επίπεδα, καθώς και οι δήμοι και η κοινωνία των πολιτών (κανονισμός σχετικά με το εθνικό συμβούλιο για την ανάκαμψη της Ουκρανίας από τις συνέπειες του πολέμου, ο οποίος εγκρίθηκε με το διάταγμα αριθ. 266/2022 του Προέδρου της Ουκρανίας, της 21ης Απριλίου 2022). Από την πλευρά της ΕΕ, το 2014, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημιούργησε ειδική ομάδα στήριξης για την Ουκρανία με σκοπό τη στήριξη των μεταρρυθμίσεων στη χώρα.