Δελτίο συνοπτικής παρουσίασης

Εκτίμηση των επιπτώσεων της πρότασης για αναθεώρηση της οδηγίας 2010/40/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί πλαισίου ανάπτυξης των Συστημάτων Ευφυών Μεταφορών στον τομέα των οδικών μεταφορών και των διεπαφών με άλλους τρόπους μεταφοράς

Α. Ανάγκη ανάληψης δράσης

Γιατί; Ποιο είναι το πρόβλημα;

Η πρόταση νομοθετικής πράξης για την αναθεώρηση της οδηγίας 2010/40/ΕΕ περί πλαισίου ανάπτυξης των Συστημάτων Ευφυών Μεταφορών (ITS) βασίζεται στην παρούσα εκτίμηση των επιπτώσεων. Πρόκειται για βασική δράση στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, της στρατηγικής για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα και για την κατάλληλη προετοιμασία της Ευρώπης για την ψηφιακή εποχή. Η οδηγία για τα ευφυή συστήματα μεταφορών (στο εξής: οδηγία ITS) αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανάπτυξης και της χρήσης αδιάλειπτων υπηρεσιών ITS σε ολόκληρη την ΕΕ με στόχο τη βελτίωση της λειτουργίας του συστήματος οδικών μεταφορών, καθώς και των διεπαφών του με άλλους τρόπους μεταφοράς, και, ως εκ τούτου, τη μείωση των αρνητικών εξωτερικών επιπτώσεων στις οδικές μεταφορές. Στην αξιολόγηση του 2019 επιβεβαιώνεται η σημασία της οδηγίας ITS, ωστόσο επισημαίνεται ότι η ανάπτυξη των ITS εξακολουθεί να είναι αργή και κατακερματισμένη, και υποστηρίζεται ότι αυτή η κατάσταση έχει ως αποτέλεσμα να χάνονται ευκαιρίες για την οικοδόμηση ενός συμπεριληπτικού συστήματος πολυτροπικών μεταφορών. Είναι αναγκαίο να ληφθούν υπόψη οι νέες εξελίξεις σε τομείς όπως για παράδειγμα η συνδεδεμένη και αυτοματοποιημένη κινητικότητα και οι πλατφόρμες κινητικότητας. Υπάρχει επίσης ανάγκη να βελτιωθεί περαιτέρω, στο σύνολο του δικτύου μεταφορών, η προσβασιμότητα και η διαθεσιμότητα: i) δεδομένων σχετικά με την υποδομή· ii) δεδομένων σχετικά με την κυκλοφορία· και iii) δεδομένων σχετικά με τις μετακινήσεις.

Τι αναμένεται να επιτευχθεί με την παρούσα πρωτοβουλία;

Η παρούσα πρωτοβουλία αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανάπτυξης και της επιχειρησιακής χρήσης των υπηρεσιών ITS σε ολόκληρη την ΕΕ με σκοπό: i) τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας και της αποδοτικότητας των μεταφορών· και ii) την προώθηση ενός συστήματος πολυτροπικών μεταφορών. Οι ειδικοί στόχοι της πρωτοβουλίας συνίστανται σε ενίσχυση της διαλειτουργικότητας και της αδιάλειπτης παροχής υπηρεσιών, δημιουργία αποτελεσματικού μηχανισμού συντονισμού μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων μερών στον τομέα των ITS και βελτίωση της διαθεσιμότητας και της προσβασιμότητας δεδομένων που υποστηρίζουν τις υπηρεσίες ITS. Κατ’ αυτόν τον τρόπο προάγονται οι δύο βασικές προτεραιότητες του συστήματος μεταφορών οι οποίες περιγράφονται στη στρατηγική για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα: οικολογικός προσανατολισμός και ψηφιοποίηση του τομέα των μεταφορών της ΕΕ. Οι εν λόγω πρωτοβουλίες θα συμβάλλουν επίσης στη μείωση των ατυχημάτων, στην επίτευξη του στόχου «όραμα για μηδενικές απώλειες – να καταστεί σχεδόν μηδενικός ο αριθμός των θανατηφόρων ατυχημάτων έως το 2050» και στην ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς σε τομείς όπως η συνεργατική, συνδεδεμένη και αυτοματοποιημένη κινητικότητα (ΣΣΑΚ).

Ποια είναι η προστιθέμενη αξία της δράσης σε επίπεδο ΕΕ;

Η ΣΣΑΚ και η απρόσκοπτη εμπειρία χρήστη κατά μήκος του ευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών για όλους τους χρήστες των μεταφορών (οι οποίες διασφαλίζονται με την αδιάλειπτη παροχή διαλειτουργικών υπηρεσιών ITS σε διασυνοριακό επίπεδο) αποτελούν προϋποθέσεις για τα εξής: i) επίτευξη του στόχου της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τον τομέα των μεταφορών· και ii) ανάπτυξη κοινής αγοράς μεταφορών της ΕΕ. Οι στόχοι αυτοί μπορούν να επιτευχθούν μόνο με κοινό ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο. Η αναθεώρηση της οδηγίας θα συμβάλλει στη συνεκτική ανάπτυξη και εγκατάσταση υποστηρικτικών υποδομών, διασφαλίζοντας τη διαλειτουργικότητα των δεδομένων και την παροχή εναρμονισμένων υπηρεσιών στους τελικούς χρήστες.

Β. Λύσεις

Ποιες νομοθετικές και μη νομοθετικές επιλογές πολιτικής έχουν εξεταστεί; Υπάρχει προτιμώμενη επιλογή ή όχι; Γιατί;

Για να επιτευχθούν επαρκώς οι στόχοι της αναθεώρησης της οδηγίας ITS, εξετάστηκαν τρεις επιλογές πολιτικής (στο εξής: ΕΠ) όσον αφορά τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις. Όλες οι επιλογές περιλαμβάνουν: i) ενίσχυση των αρχών περί συντονισμού και ανάπτυξης· και ii) επέκταση της λειτουργίας της οδηγίας ITS σε νέους και αναδυόμενους τομείς υπηρεσιών ITS (η βάση της ΕΠ1). Επιπλέον, η συνεργασία των ενδιαφερόμενων μερών θεσμοθετείται σε όλες τις ΕΠ με τη λήψη μέτρων για τη βελτίωση του συντονισμού και τη διασφάλιση της συνοχής των διατάξεων της οδηγίας με τις διατάξεις άλλων υφιστάμενων νομικών πράξεων. Στόχος επίσης της ΕΠ2 είναι να καταστεί υποχρεωτική η διαθεσιμότητα και η δυνατότητα πρόσβασης σε δεδομένα κρίσιμης σημασίας. Αυτό συνιστά σημαντική αλλαγή για τη βελτίωση της ποιότητας των δεδομένων, της πρόσβασης σε δεδομένα, καθώς και της ανταλλαγής και της χρήσης δεδομένων για τη λειτουργία των υπηρεσιών ITS. Με την ΕΠ3 γίνεται ένα βήμα περαιτέρω ως εξής: i) στόχος είναι να καταστεί υποχρεωτική η παροχή βασικών υπηρεσιών ITS με την αξιοποίηση της αυξημένης διαθεσιμότητας, της ποιότητας, της ανταλλαγής και της χρήσης των δεδομένων που προβλέπονται στην ΕΠ2, ενώ παράλληλα ii) στόχος είναι η περαιτέρω στήριξη της ανάπτυξης διαλειτουργικών και αδιάλειπτων υπηρεσιών, ιδίως όσων έχουν ως επίκεντρο την οδική ασφάλεια. Η ΕΠ3 αποτελεί την προτιμώμενη επιλογή πολιτικής, καθώς είναι η πλέον φιλόδοξη και αποτελεσματική επιλογή με την οποία επιτυγχάνονται πληρέστερα οι ειδικοί στόχοι της οδηγίας ITS και διασφαλίζεται με τον καλύτερο τρόπο η ταχεία και συνεκτική ανάπτυξη υπηρεσιών ITS.

Ποιος υποστηρίζει την κάθε επιλογή;

Βάσει των αποτελεσμάτων από τις δραστηριότητες διαβούλευσης αποδεικνύεται ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη κατανοούν και υποστηρίζουν τις ευκαιρίες και τα κοινωνικά οφέλη που προσφέρει η ΕΠ3. Οι δημόσιες αρχές ενστερνίζονται την ψηφιοποίηση και την επιδίωξη να καταστούν οι μεταφορές πιο έξυπνες ως εργαλείο για τη βελτίωση της βιωσιμότητας και να συμβάλλουν στους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας. Για την υλοποίηση των υπηρεσιών και των συστημάτων που προβλέπονται στην ΕΠ3, τα ενδιαφερόμενα μέρη του κλάδου απαιτούν απόδοση της επένδυσης. Τα εν λόγω ενδιαφερόμενα μέρη του κλάδου διαβλέπουν επιχειρηματικές ευκαιρίες σε αναδυόμενους τομείς όπως η ΣΣΑΚ. Οι χρήστες των μεταφορών χαιρετίζουν ένα ασφαλέστερο και συμπεριληπτικό σύστημα κινητικότητας.

Γ. Επιπτώσεις της προτιμώμενης επιλογής

Ποια είναι τα οφέλη της προτιμώμενης επιλογής (αν υπάρχει, ειδάλλως των κυριότερων επιλογών);

Η ΕΠ3 αποφέρει σημαντικά οφέλη, ιδίως όσον αφορά τη μείωση των ατυχημάτων (29,5 δισ. EUR), την εξοικονόμηση χρόνου (144,5 δισ. EUR), τις εκπομπές CO2 (2,4 δισ. EUR), άλλα οφέλη ως προς τις εκπομπές (0,3 δισ. EUR), την εξοικονόμηση καυσίμων (2,4 δισ. EUR) και το ΑΕΠ (17,3 δισ. EUR) κατά την περίοδο 2021-2040 σε σχέση με το βασικό σενάριο. Τα συνολικά αναμενόμενα οφέλη ανέρχονται σε 179,1 δισ. EUR. Υπάρχουν μη ποσοτικοποιημένες δαπάνες που σχετίζονται με τα εξής: i) την επικαιροποίηση και τον εξορθολογισμό των υποχρεώσεων υποβολής εκθέσεων, την υποχρεωτική υποβολή εκθέσεων σε κοινή μορφή και με χρήση κοινών βασικών δεικτών επιδόσεων (ΒΔΕ)· και ii) μέτρα για τη βελτίωση της συνοχής της οδηγίας ITS με τα υφιστάμενα πλαίσια και πρωτοβουλίες. Τα εν λόγω οφέλη αναμένεται να μειώσουν το διοικητικό κόστος των κρατών μελών και των σχετικών ενδιαφερόμενων μερών.

Ποιο είναι το κόστος της προτιμώμενης επιλογής (αν υπάρχει, ειδάλλως των κυριότερων επιλογών);

Το κόστος της προτιμώμενης επιλογής πολιτικής αναμένεται (κατά την περίοδο 2021-2040 και σε σχέση με το βασικό σενάριο) ότι θα αφορά παρόδιες μονάδες (1,1 δισ. EUR), παρόδιες υποδομές (3,3 δισ. EUR), εθνικά σημεία πρόσβασης (0,4 δισ. EUR), κεντρικά υποσυστήματα ITS (0,6 δισ. EUR) και συστήματα επί του οχήματος (15,4 δισ. EUR). Το διοικητικό κόστος και το κόστος για έξυπνα τηλέφωνα και εφαρμογές είναι αμελητέο. Οι συνολικές αναμενόμενες δαπάνες ανέρχονται σε 20,8 δισ. EUR. Ο λόγος οφέλους/κόστους εκτιμάται σε 8,6.

Πώς θα επηρεαστούν οι μεγάλες, οι μικρομεσαίες και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις;

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) δεν αποτελούν ειδικό στόχο των μέτρων πολιτικής και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι αναμένονται διαφοροποιημένες επιπτώσεις για επιχειρήσεις διαφορετικού μεγέθους. Ωστόσο, σε μια κατακερματισμένη αγορά —όπως θα ήταν η αγορά χωρίς τη θέσπιση νέων προδιαγραφών δεδομένων, νέων τυποποιημένων απαιτήσεων και χωρίς την ευρεία χρήση των εθνικών σημείων πρόσβασης— ενδέχεται να δημιουργηθεί συγκριτικό πλεονέκτημα για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις σε σύγκριση με τις ΜΜΕ. Σε εναρμονισμένη αγορά με εναρμονισμένα πρότυπα οι ΜΜΕ θα επωφεληθούν από χαμηλότερους φραγμούς εισόδου ώστε να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους και να ανταγωνίζονται σε ισότιμη βάση με τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις.

Θα υπάρξουν σημαντικές επιπτώσεις στους εθνικούς προϋπολογισμούς και στις εθνικές διοικητικές αρχές; 

Ανάλογα με τις επιλογές υλοποίησης των κρατών μελών, το αναμενόμενο κόστος θα επωμιστούν σε μεγάλο βαθμό οι δημόσιες διοικήσεις όσον αφορά τις επενδύσεις σε παρόδιες υποδομές, τα εθνικά σημεία πρόσβασης και τα κεντρικά υποσυστήματα ITS. Τα ποσά αυτά ανέρχονται συνολικά σε 13,2 δισ. EUR ή σε 5,3 δισ. EUR παραπάνω από το ποσό που προβλέπεται στο βασικό σενάριο.

Θα υπάρξουν άλλες σημαντικές επιπτώσεις;  

Η προτιμώμενη επιλογή αναμένεται να έχει επιπτώσεις στην καινοτομία οι οποίες θα επέλθουν με τη θέσπιση κοινών προδιαγραφών δεδομένων και με τη βελτίωση της διαθεσιμότητας και ποιότητας των δεδομένων. Αναμένονται θετικές επιπτώσεις στην υγεία κυρίως ως αποτέλεσμα της μείωσης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Αναμένονται επιπτώσεις στην απασχόληση λόγω της ανάγκης ανάπτυξης υποδομών και συλλογής δεδομένων, ενώ η ταχύτερη ανάπτυξη των ITS θα ωφελήσει την εσωτερική αγορά και την ανταγωνιστική θέση των επιχειρήσεων. Τέλος, τα άτομα με μειωμένη κινητικότητα θα επωφεληθούν από την αυξημένη διαθεσιμότητα υπηρεσιών πληροφόρησης για τις πολυτροπικές μεταφορές.

Δ. Παρακολούθηση

Πότε θα επανεξεταστεί η πολιτική;  

Λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι τα συστήματα ευφυών μεταφορών είναι ένας ταχέως εξελισσόμενος τομέας, η Επιτροπή σχεδιάζει να υποβάλλει εκθέσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ανά τριετία σε ό,τι αφορά την εφαρμογή της οδηγίας και των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεών της, λαμβανομένης υπόψη της ανάλυσης στο πλαίσιο των εθνικών εκθέσεων ως προς την ανάπτυξη των ITS.