ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες,7.6.2018

COM(2018) 435 final

2018/0224(COD)

Πρόταση

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» και των κανόνων συμμετοχής και διάδοσής του

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

{SEC(2018) 291 final}
{SWD(2018) 307 final}
{SWD(2018) 308 final}
{SWD(2018) 309 final}

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

•Αιτιολόγηση και στόχοι

1.πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία με τίτλο «Ορίζων Ευρώπη», συμπεριλαμβανομένων των κανόνων συμμετοχής στο πρόγραμμα και διάδοσής του (σύμφωνα με τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης - «ΣΛΕΕ»),

2.ειδικό πρόγραμμα υλοποίησης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» («ΣΛΕΕ»),

3.πρόγραμμα έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας για τη συμπλήρωση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», καθώς και

4.σχετική εκτίμηση επιπτώσεων και νομικά δημοσιονομικό δελτία.

Προτείνεται η σύσταση ειδικού προγράμματος έρευνας στον τομέα της άμυνας με τον κανονισμό …/…/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας για την περίοδο 2021-2027.

Ειδικότερα, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα ενισχύσει την επιστημονική και τεχνολογική βάση της Ένωσης, ώστε να συμβάλλει στην αντιμετώπιση των σημερινών μειζόνων παγκόσμιων προκλήσεων και την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ). Παράλληλα, το πρόγραμμα θα δώσει ώθηση στην ανταγωνιστικότητα της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των βιομηχανιών της. Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα συμβάλλει στην υλοποίηση των στρατηγικών προτεραιοτήτων της Ένωσης και θα στηρίξει την ανάπτυξη και την υλοποίηση των πολιτικών της Ένωσης. Σε έναν ραγδαία μεταβαλλόμενο κόσμο, η επιτυχής πορεία της Ευρώπης εξαρτάται όλο και περισσότερο από την ικανότητά της να μετατρέπει τα αποτελέσματα επιστημονικής αριστείας σε καινοτομίες που συνεπάγονται πραγματικά οφέλη για την οικονομία και την ποιότητα ζωής των πολιτών, και να δημιουργεί νέες αγορές με πιο εξειδικευμένες θέσεις εργασίας.

Για την επίτευξη αυτού του στόχου και την αξιοποίηση της επιτυχίας του προηγούμενου προγράμματος, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» εξακολουθεί να παρέχει στήριξη καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου Ε&Κ με ολοκληρωμένο τρόπο.

Η αρχή της ενιαίας δέσμης κανόνων συμμετοχής και διάδοσης διατηρείται, και η πρόταση εισηγείται περαιτέρω βελτιώσεις για τους εν λόγω κανόνες.

Η παρούσα πρόταση προβλέπει ως ημερομηνία εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2021 και υποβάλλεται στην Ένωση των 27 κρατών μελών, σύμφωνα με την κοινοποίηση του Ηνωμένου Βασιλείου ότι προτίθεται να αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρατόμ βάσει του άρθρου 50 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, την οποία παρέλαβε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 29 Μαρτίου 2017.

•Συνέπεια με τις ισχύουσες διατάξεις στον τομέα πολιτικής

Το πρόγραμμα-πλαίσιο είναι το εμβληματικό πρόγραμμα της Ένωσης για την υποστήριξη της Ε&Κ από την αρχική ιδέα έως την υιοθέτηση από την αγορά. Στόχος του είναι να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς την εθνική και την περιφερειακή χρηματοδότηση. Το πρόγραμμα-πλαίσιο έχει ήδη προσδώσει μοναδική ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία με τη στήριξη του ανταγωνισμού και της συνεργασίας στον τομέα της επιστήμης και καινοτομίας σε πανευρωπαϊκή κλίμακα και με στόχο τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ρηξικέλευθα επιστημονικά επιτεύγματα, ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και παροχή λύσεων σε κοινωνιακές προκλήσεις. Το νέο προτεινόμενο πρόγραμμα-πλαίσιο «Ορίζων Ευρώπη» θα επιδιώξει να έχει ακόμη μεγαλύτερο αντίκτυπο από το υφιστάμενο πρόγραμμα «Ορίζων 2020», το οποίο αναγνωρίζεται ευρέως ως ισχυρό πλεονέκτημα της Ευρώπης για την επιδίωξη των φιλοδοξιών της. Η ταχέως εξελισσόμενη φύση της έρευνας και της καινοτομίας στο πλαίσιο του παγκόσμιου ανταγωνισμού καθιστά τη δημόσια στήριξη της Ε&Κ πιο κρίσιμη από ποτέ, ιδίως σε επίπεδο Ένωσης όπου η προστιθέμενη αξία της είναι αδιαμφισβήτητη. Η πρόταση συνάδει πλήρως με το θεματολόγιο της Επιτροπής για την Ε&Κ, συμπεριλαμβανομένου του πρωταρχικού στόχου για επένδυση του 3 % του ΑΕΠ της Ένωσης στην έρευνα και την ανάπτυξη, καθώς και με την ανακοίνωση «Ένα ανανεωμένο ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την έρευνα και την καινοτομία – η ευκαιρία της Ευρώπης να διαμορφώσει το μέλλον της» (εισήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην άτυπη σύνοδο ηγετών της 16ης-17ης Μαΐου 2018).

•Συνέπεια με άλλες πολιτικές της Ένωσης

Η πρόταση είναι απολύτως συνεπής με τις ισχύουσες πολιτικές της Ένωσης. Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» καταρτίστηκε με βάση τις τρέχουσες προτεραιότητες της Επιτροπής, την πολιτική προϋπολογισμού που εστιάζεται στα αποτελέσματα (βάσει της οποίας τα προγράμματα δαπανών της Ένωσης πρέπει —περισσότερο από ποτέ— να εξασφαλίζουν τη βέλτιστη σχέση κόστους-οφέλους), την εφαρμογή του θεματολογίου 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη, την εφαρμογή της παγκόσμιας στρατηγικής της Ένωσης και την πρόταση της Επιτροπής για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ.

Οι επενδύσεις στην Ε&Κ θα είναι συμπληρωματικές και αλληλοενισχυόμενες με τις επενδύσεις από άλλα προγράμματα της Ένωσης. Τα αποτελέσματα της Ε&Κ θα αξιοποιούνται σε συνέργεια με άλλα προγράμματα της Ένωσης με στόχο τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την υιοθέτησή τους σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, μεγιστοποιώντας έτσι το ευρωπαϊκό δυναμικό καινοτομίας. Θα συνοδεύονται από αποτελεσματικές εκστρατείες επικοινωνίας και προβολής της Ε&Κ με στόχο το ευρύ κοινό. Η συμπληρωματικότητα και η συνέργεια της στήριξης και της εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων Ε&Κ σε όλο το εύρος του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της Ένωσης θα μεγιστοποιούνται με διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού Ε&Κ αρκετά ευέλικτη ώστε να επιτρέπει στην Επιτροπή και τα όργανα της Ένωσης να αντιδρούν άμεσα σε επείγουσες ανάγκες και νέες προτεραιότητες.

Επίσης, η πρόταση συνάδει πλήρως με την προσέγγιση που έχει υιοθετηθεί από τη διαδικασία συντονισμού της οικονομικής πολιτικής στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Οι συνδέσεις αυτές θα συνεχιστούν και θα ενισχυθούν, αξιοποιώντας τις σχετικές συνεισφορές που προβλέπονται ήδη στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» για τη στήριξη διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που στοχεύουν στη βελτίωση της ποιότητας και της αποδοτικότητας των εθνικών συστημάτων έρευνας και καινοτομίας σε τρία επίπεδα: πρώτον, μέσω σημαντικών επενδύσεων στην επιστημονική και τεχνολογική έρευνα και καινοτομία· δεύτερον, καθιστώντας το επιχειρηματικό περιβάλλον φιλικότερο προς την καινοτομία και με μικρότερη απροθυμία ανάληψης κινδύνων· και τρίτον, εξασφαλίζοντας την παροχή στήριξης στους Ευρωπαίους πολίτες κατά τη διάρκεια της ταχείας και, κατά πολλούς, ταραχώδους μετάβασης, με κινητήρια δύναμη την καινοτομία, την ψηφιοποίηση και τις παγκόσμιες μείζονες τάσεις, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κυκλική οικονομία.

Οι δράσεις του προγράμματος θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση ελλείψεων της αγοράς ή ανεπαρκών επενδύσεων κατά τρόπο αναλογικό, χωρίς να διπλασιάζεται ή να παραγκωνίζεται η ιδιωτική χρηματοδότηση, και θα πρέπει να έχουν σαφή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Με αυτόν τον τρόπο, θα διασφαλίζεται συνέπεια μεταξύ των δράσεων του προγράμματος και των κανόνων της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, χωρίς αδικαιολόγητες διαστρεβλώσεις του ανταγωνισμού εντός της ενιαίας αγοράς.

2.ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ, ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ

•Νομική βάση

•Επικουρικότητα (σε περίπτωση μη αποκλειστικής αρμοδιότητας)

Η Ένωση έχει συντρέχουσα (παράλληλη) αρμοδιότητα σε αυτόν τον τομέα βάσει του άρθρου 4 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Για να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις με τις οποίες αναμετράται σήμερα η Ευρώπη, η Ένωση πρέπει να επενδύσει στην Ε&Κ με οικονομίες κλίμακας, φάσματος και ταχύτητας. Οι χρηματοδοτούμενες από την Ένωση δραστηριότητες Ε&Κ παρουσιάζουν εμφανή οφέλη σε σύγκριση με τις πρωτοβουλίες στήριξης της Ε&Κ σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο: δημιουργούν κρίσιμη μάζα για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων· ενισχύουν την επιστημονική αριστεία της Ένωσης μέσω ανταγωνιστικής χρηματοδότησης· δημιουργούν διασυνοριακά, πολυεπιστημονικά δίκτυα· ενισχύουν το ανθρώπινο κεφάλαιο· συμβάλλουν στη διάρθρωση των εθνικών συστημάτων Ε&Κ· αυξάνουν την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ· και δημιουργούν νέες ευκαιρίες στην αγορά.

•Αναλογικότητα

Οι δράσεις σε ενωσιακό επίπεδο καθιστούν εφικτή τη διακρατική συνεργασία και τον παγκόσμιο ανταγωνισμό με στόχο την επιλογή των καλύτερων προτάσεων. Αυτό αναβαθμίζει το επίπεδο αριστείας και εξασφαλίζει προβολή για την Ε&Κ αιχμής, ενώ προωθεί τη διακρατική κινητικότητα και προσελκύει τους ικανότερους επιστήμονες. Ένα πρόγραμμα σε επίπεδο Ένωσης είναι το πλέον κατάλληλο για την ανάληψη μακροχρόνιας Ε&A υψηλού κινδύνου, διότι επιμερίζει τους κινδύνους, διευρύνει το πεδίο εφαρμογής και δημιουργεί οικονομίες κλίμακας που δεν θα μπορούσαν να επιτευχθούν αλλιώς. Θα επιδιωχθούν διασυνδέσεις με εθνικές πρωτοβουλίες, ιδίως στον τομέα της καινοτομίας.

Επίσης, το εν λόγω πρόγραμμα μπορεί να προσελκύσει πρόσθετες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στον τομέα της Ε&Κ, να συμβάλει στην περαιτέρω ενίσχυση του ευρωπαϊκού τοπίου Ε&Κ, και να επιταχύνει την εμπορική αξιοποίηση και τη διάδοση της καινοτομίας. Τα προγράμματα σε επίπεδο Ένωσης μπορούν επίσης να υποστηρίζουν τη διαδικασία χάραξης πολιτικής και τους στόχους πολιτικής.

Οι προτεινόμενες δράσεις δεν υπερβαίνουν αυτό που απαιτείται για την επίτευξη των στόχων της Ένωσης.

•Επιλογή της νομικής πράξης

Όπως και στο παρελθόν, η προτεινόμενη μορφή νομικής πράξης είναι ο κανονισμός, καθώς δημιουργεί δικαιώματα και υποχρεώσεις για τους δικαιούχους, οι οποίες είναι δεσμευτικές στο σύνολό τους και έχουν άμεση εφαρμογή σε όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης και στις συνδεδεμένες με το πρόγραμμα-πλαίσιο χώρες.

3.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΩΝ, ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΚΤΙΜΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

•Εκ των υστέρων αξιολογήσεις / έλεγχοι καταλληλότητας της ισχύουσας νομοθεσίας

Η παρούσα πρόταση βασίζεται σε σχόλια και παρατηρήσεις των ενδιαφερόμενων μερών, στα συμπεράσματα των ενδιάμεσων αξιολογήσεων των υφιστάμενων προγραμμάτων, στις εκ των υστέρων αξιολογήσεις των προηγούμενων προγραμμάτων, και σε δραστηριότητες ανάλυσης προοπτικών.

α)συνέχιση της απλούστευσης,

β)υποστήριξη ρηξικέλευθων καινοτομιών,

γ)δημιουργία μεγαλύτερου αντίκτυπου μέσω προσανατολισμού προς τις αποστολές και της συμμετοχής των πολιτών,

δ)αύξηση συνεργειών με άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα της Ένωσης και πολιτικές της Ένωσης,

ε)ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας,

στ)ενίσχυση του ανοικτού χαρακτήρα, και

ζ)εξορθολογισμός του χρηματοδοτικού τοπίου.

•Διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη

·η διάρθρωση του προγράμματος «Ορίζων 2020» με άξονα τρεις πυλώνες πρέπει να διατηρηθεί, ωστόσο απαιτείται καλύτερη διασύνδεση των πυλώνων·

·τα επιτυχή προγράμματα για μεμονωμένους ερευνητές (δράσεις του ΕΣΕ, δράσεις ΜSCA) χρειάζονται αυξημένα κονδύλια·

·οι επιχορηγήσεις θα πρέπει να παραμείνουν το βασικό μοντέλο χρηματοδότησης, συμπληρούμενες, κατά περίπτωση, από ειδικά χρηματοδοτικά μέσα·

·θα πρέπει να ενισχύονται δραστηριότητες που συμβάλλουν στη διάδοση ή την ανταλλαγή της αριστείας·

·τα μικρότερης κλίμακας έργα είναι σημαντικά για τη διεύρυνση της συμμετοχής·

·οι αποστολές έχουν όλα τα χαρακτηριστικά ενός εργαλείου που μπορεί να αποτελέσει συντελεστή προόδου·

·οι πολίτες θα πρέπει να εμπλέκονται περισσότερο στο πρόγραμμα-πλαίσιο·

·το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (ΕΣΚ) θα πρέπει να λειτουργεί ως ευρωπαϊκός επιταχυντής της καινοτομίας·

·χρειάζεται τόνωση της διεθνούς συνεργασίας για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων·

·τα δεδομένα και οι γνώσεις που παράγουν τα χρηματοδοτούμενα από την Ένωση έργα θα πρέπει να είναι προσβάσιμα σε όλους·

·υπάρχει επιτακτική ανάγκη απλούστευσης του τοπίου της Ε&Κ·

·η επίτευξη συνεργειών με άλλα προγράμματα της Ένωσης είναι δύσκολη αλλά απαραίτητη·

·πρέπει να ενισχυθεί η διαδικασία προγραμματισμού για τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων και τις αποστολές·

·πρέπει να δοθεί συνέχεια στην τάση για απλούστευση· και

·η δυνατότητα μέτρησης και επικοινωνίας των αποτελεσμάτων είναι κρίσιμης σημασίας.

•Εξωτερική εμπειρογνωσία

Η Επιτροπή βασίστηκε εκτενώς σε εξωτερική εμπειρογνωσία. Σε αυτή περιλαμβάνονται πιο συγκεκριμένα οι συστάσεις και τα πορίσματα της ομάδας υψηλού επιπέδου υπό την προεδρία του Pascal Lamy, που διατυπώνονται στην έκθεση «LAB – FAB – APP: Επενδύοντας στο ευρωπαϊκό μέλλον που θέλουμε: έκθεση της ανεξάρτητης ομάδας υψηλού επιπέδου σχετικά με τη μεγιστοποίηση του αντίκτυπου των προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ» (LAB – FAB – APP: Investing in the European future we want, Report of the independent High Level Group on maximising the impact of EU Research & Innovation Programmes), η οποία εκδόθηκε τον Ιούλιο 2017.

Τον Ιανουάριο του 2017 συστήθηκε η ομάδα υψηλού επιπέδου φορέων καινοτομίας για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας με αποστολή την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας. Η έκθεση «Η επιστροφή της Ευρώπης: επιτάχυνση της ρηξικέλευθης καινοτομίας» (Europe is back: Accelerating breakthrough innovation) με 14 συστάσεις εκδόθηκε τον Ιανουάριο 2018.

Μετά τις συστάσεις της έκθεσης Lamy σχετικά με τις αποστολές, διορίστηκε εξωτερικός εμπειρογνώμονας για να συμβουλεύει την Επιτροπή σχετικά με την προσέγγιση προσανατολισμού προς τις αποστολές. Τον Φεβρουάριο του 2018, η καθηγήτρια Mariana Mazzucato παρουσίασε την έκθεση «Έρευνα & καινοτομία προσανατολισμένη στις αποστολές στην Ευρωπαϊκή Ένωση: προσέγγιση με άξονα την επίλυση προβλημάτων για την ώθηση της ανάπτυξης που βασίζεται στην καινοτομία» (Mission-Oriented Research & Innovation in the European Union - A problem-solving approach to fuel innovation-led growth) 1 στην οποία προτείνονται πέντε βασικά κριτήρια για την επιλογή αποστολών σε επίπεδο Ένωσης.  

Επιπροσθέτως, η ομάδα στρατηγικής υψηλού επιπέδου για τις βιομηχανικές τεχνολογίες, υπό την προεδρία του καθηγητή Jürgen Rüttgers, πρότεινε επανακαθορισμό των βασικών τεχνολογιών γενικής εφαρμογής και διατύπωσε συστάσεις για τρόπους μεγιστοποίησης της συμβολής τους στην ανάπτυξη και τη δημοκρατία χωρίς αποκλεισμούς, την ευημερία και τη βελτίωση της ισότητας και της απασχόλησης.

Στο παράρτημα της εκτίμησης επιπτώσεων παρατίθεται εκτεταμένος κατάλογος εκθέσεων από ομάδες υψηλού επιπέδου και μελετών.

•Εκτίμηση επιπτώσεων

Η παρούσα πρόταση υποστηρίζεται από εκτίμηση επιπτώσεων. Η επιτροπή ρυθμιστικού ελέγχου εξέδωσε «θετική γνώμη με επιφυλάξεις» και συνέστησε να περιγραφεί λεπτομερέστερα i) η ισορροπία μεταξύ των πυλώνων του προγράμματος, ii) το σκεπτικό και η προστιθέμενη αξία του ΕΣΚ και των αποστολών Ε&Κ και iii) οι εξορθολογισμένοι μηχανισμοί υλοποίησης 2 .

Σε μια παγκοσμίως ανταγωνιστική οικονομία που βασίζεται όλο και περισσότερο στη γνώση, η Ε&Κ είναι καθοριστική για την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα των προηγμένων οικονομιών, όπως η οικονομία της Ευρώπης: τις τελευταίες δεκαετίες περίπου τα δύο τρίτα της οικονομικής ανάπτυξης της Ευρώπης υπήρξαν απόρροια καινοτομιών. Οι καινοτομίες προωθούν και συμβάλλουν στη δημιουργία νέων και καλύτερων θέσεων εργασίας, και την ανάπτυξη δραστηριοτήτων έντασης γνώσης, οι οποίες αντιπροσωπεύουν πάνω από το 33 % της συνολικής απασχόλησης στην Ευρώπη. Η Ευρώπη πρέπει να διατηρήσει, αν όχι να αναβαθμίσει, την τεχνολογική, βιομηχανική και καινοτομική ικανότητά της με βιώσιμο τρόπο, σε στρατηγικούς τομείς που υποστηρίζουν την κοινωνία, την οικονομία και τις διεθνείς δεσμεύσεις μας.

Απαιτείται να γίνουν περισσότερα προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ευρεία χρήση της καινοτομίας στην Ευρώπη, η οποία αποτελεί το θεμέλιο για τη διατήρηση του κοινωνικοοικονομικού μοντέλου και των αξιών της Ευρώπης. Οι προσδοκώμενες επιπτώσεις της συνέχισης του προγράμματος αναλύθηκαν στην εκτίμηση επιπτώσεων. Σε σύγκριση με το τρέχον πρόγραμμα, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» προσδοκάται ότι θα παραγάγει:

·νέες και περισσότερες γνώσεις και τεχνολογίες, που προάγουν την επιστημονική αριστεία και έχουν σημαντικό επιστημονικό αντίκτυπο. Το πρόγραμμα θα συνεχίσει να διευκολύνει τη διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ κορυφαίων επιστημόνων και φορέων καινοτομίας, καθώς και τον διακρατικό και διατομεακό συντονισμό μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στην Ε&Κ. Το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» έχει ήδη προσελκύσει τα καλύτερα ερευνητικά ιδρύματα και τους ικανότερους ερευνητές σε παγκόσμιο επίπεδο, έχει υποστηρίξει 340 000 ερευνητές και έχει επεκτείνει το εξειδικευμένο ανθρώπινο κεφάλαιο της Ευρώπης. Οι επιστημονικές εκδόσεις από το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» είναι παγκόσμιας κλάσης (συμπεριλαμβάνονται σε βιβλιογραφικές αναφορές δύο φορές πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο) και έχουν συμβάλει σε μείζονα ρηξικέλευθα επιστημονικά επιτεύγματα·

·θετικές επιπτώσεις για την ανάπτυξη, το εμπόριο και τις επενδυτικές ροές, καθώς και για την ποιότητα της απασχόλησης και τη διεθνή κινητικότητα ερευνητών εντός του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας. Το πρόγραμμα αναμένεται ότι θα συντελέσει σε αύξηση του ΑΕΠ κατά 0,08 % έως 0,19 % σε βάθος 25 ετών, το οποίο σημαίνει ότι κάθε επενδυόμενο ευρώ μπορεί δυνητικά να εξασφαλίσει απόδοση έως 11 ευρώ του ΑΕΠ για την ίδια περίοδο. Οι επενδύσεις της Ένωσης στην Ε&Κ εκτιμάται ότι θα συμβάλει στη δημιουργία έως και 100 000 θέσεων εργασίας σε δραστηριότητες Ε&Κ κατά την «επενδυτική φάση» (2021-2027). Η οικονομική δραστηριότητα που παράγει το πρόγραμμα αναμένεται ότι θα συμβάλει έμμεσα στη δημιουργία έως και 200 000 θέσεων εργασίας κατά την περίοδο 2027-2036, εκ των οποίων το 40 % θα είναι θέσεις υψηλής εξειδίκευσης·

·σημαντικές οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Οι επιπτώσεις θα εξασφαλίζονται από τη διάδοση, την εκμετάλλευση και την υιοθέτηση επιστημονικών αποτελεσμάτων, καθώς και από την μετατροπή τους σε νέα προϊόντα και νέες υπηρεσίες και διαδικασίες, οι οποίες με τη σειρά τους θα συνεισφέρουν στην επίτευξη των πολιτικών στόχων και κοινωνικής και οικολογικής καινοτομίας.

Αυτές οι επιπτώσεις σημαίνουν ότι το πιθανό κόστος διακοπής του προγράμματος Ε&Κ της Ένωσης (δηλαδή το κόστος της μη ολοκλήρωσης της Ευρώπης) είναι εξαιρετικά σημαντικό. Η διακοπή θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της ανταγωνιστικότητας και της ανάπτυξης (απώλεια ΑΕΠ ύψους έως και 720 δισ. EUR σε βάθος 25 ετών 3 ), κάθετη μείωση ιδιωτικών και εθνικών επενδύσεων που επί του παρόντος κινητοποιούνται από συγχρηματοδοτήσεις σε επίπεδο Ένωσης, όπως επίσης και σε σημαντικές απώλειες κοινωνικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών επιπτώσεων.

Επιπλέον, το νέο πρόγραμμα αναμένεται ότι θα απλουστεύσει περαιτέρω τους κανόνες, θα αυξήσει την ασφάλεια δικαίου και θα περιορίσει τον διοικητικό φόρτο των δικαιούχων και των διαχειριστών προγράμματος.

•Απλούστευση

Η απλούστευση αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την επίτευξη των στόχων του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Για να προσελκύονται οι ικανότεροι ερευνητές και οι πλέον καινοτόμοι επιχειρηματίες, ο διοικητικός φόρτος για τη συμμετοχή πρέπει να παραμείνει ο ελάχιστος δυνατός.

Τα βασικά χαρακτηριστικά της απλούστευσης που ορίζονται, κατά κύριο λόγο, στους κανόνες συμμετοχής και διάδοσης είναι τα εξής (περισσότερες λεπτομέρειες κατωτέρω):

–συνέχιση των μέτρων απλούστευσης που υιοθετήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» και εκτιμήθηκαν από τους συμμετέχοντες, όπως η διάρθρωση του προγράμματος σε τρεις πυλώνες, το απλό μοντέλο χρηματοδότησης και η Πύλη Συμμετεχόντων·

–απλούστευση του χρηματοδοτικού τοπίου: εξορθολογίζεται, για παράδειγμα, η προσέγγιση περί συμπράξεων σε τρεις μόνον τύπους συμπράξεων και μια σαφή δέσμη κριτηρίων για την επιλογή και την υλοποίησή τους, ώστε να εξασφαλίζεται ότι συμβάλλουν στον γενικό και τους ειδικούς στόχους του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη»·

–περαιτέρω απλούστευση του τρέχοντος συστήματος επιστροφής πραγματικών δαπανών, ιδίως όσον αφορά τις δαπάνες προσωπικού·

–ευρύτερη αποδοχή της συνήθους λογιστικής πρακτικής των δικαιούχων, ειδικά για την εσωτερική τιμολόγηση και τις υπηρεσίες, προκειμένου να καλύπτονται επίσης οι μεγάλες ερευνητικές υποδομές ισοδύναμες με το πρόγραμμα «Ορίζων 2020»·

–αυξημένη χρήση των απλουστευμένων επιλογών κόστους, όπως προβλέπονται στον νέο δημοσιονομικό κανονισμό, ιδίως της χρηματοδότησης έργων με εφάπαξ ποσά, στους κατάλληλους τομείς και λαμβανομένων υπόψη των διδαγμάτων που έχουν αντληθεί από το πιλοτικό σύστημα στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020»·

–αυξημένη αμοιβαία εμπιστοσύνη σε ελέγχους, με στόχο την ελάφρυνση του φόρτου των λογιστικών ελέγχων για τους δικαιούχους που συμμετέχουν σε περισσότερα από ένα χρηματοδοτικά προγράμματα της Ένωσης·

–επέκταση του Ταμείου Εγγυήσεων των Συμμετεχόντων (το οποίο μετονομάζεται σε μηχανισμό αλληλασφάλισης) σε δικαιούχους οποιουδήποτε προγράμματος της Ένωσης υπό άμεση διαχείριση, όπως επίσης και σε δράσεις που δεν καλύπτονται από το Ταμείο δυνάμει του προγράμματος «Ορίζων 2020» (πρωτοβουλίες του άρθρου 185)·

–αναγνώριση της σφραγίδας αριστείας, με την οποία επιτρέπεται να στηρίζονται προτάσεις από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ ή το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης·

–διατήρηση των βασικών στοιχείων της διαδικασίας αξιολόγησης και επιλογής των προτάσεων, σε όλα τα μέρη του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Ωστόσο, θα επιδιωχθεί ευρύτερο πεδίο εμπειρογνωσίας, ανάλογα με το πεδίο εφαρμογής των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, π.χ. εμπειρογνωσία από ομάδες χρηστών και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών 4 . Το καινοφανές στοιχείο στην προσέγγιση που βασίζεται στις αποστολές θα είναι η μετάβαση από την αξιολόγηση της αριστείας και των επιπτώσεων μόνο σε επίπεδο μεμονωμένων προτάσεων στην αξιολόγηση επίσης του τρόπου με τον οποίο άριστες προτάσεις μπορούν να συνδυαστούν με τη μορφή χαρτοφυλακίου. Ενώ οι βασικές αρχές διατυπώνονται εκ των προτέρων στους κανόνες, στα προγράμματα εργασίας θα προβλέπονται περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή των κριτηρίων χορήγησης ανάλογα με τους στόχους των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και των μέσων (π.χ. τις πτυχές που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στις διαδικασίες αξιολόγησης).

Εκτός από τις βασικές νομικές πράξεις του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», θα ληφθούν μέτρα για την απλούστευση της υλοποίησης του προγράμματος, ξεκινώντας από τα υποδείγματα συμφωνιών επιχορήγησης και καλύπτοντας όλες τις διαδικασίες, τα έγγραφα τεκμηρίωσης, τα γραφεία υποστήριξης, τις υπηρεσίες υποστήριξης, και τα συστήματα ΤΠ, με στόχο την περαιτέρω ελάφρυνση του διοικητικού φόρτου για τους συμμετέχοντες και την επιτάχυνση της διαδικασίας επιχορηγήσεων. Η Επιτροπή θα αναπτύξει αυτά τα βελτιωμένα εργαλεία υλοποίησης παράλληλα με τη νομοθετική διαδικασία, σε διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη.

•Θεμελιώδη δικαιώματα

Ο παρών κανονισμός σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

4.ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Ο προϋπολογισμός όλων των προτάσεων υποβάλλεται σε σημερινές τιμές. Η Επιτροπή δύναται να συνεχίσει να χρησιμοποιεί, βάσει ανάλυσης κόστους-οφέλους, εκτελεστικούς οργανισμούς για την υλοποίηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

5.ΛΟΙΠΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

•Σχέδια εφαρμογής και ρυθμίσεις παρακολούθησης, αξιολόγησης και υποβολής εκθέσεων

Η Επιτροπή δύναται να αυξήσει το μερίδιο του προϋπολογισμού που διατίθεται σε εκτελεστικούς οργανισμούς, με την επιφύλαξη της έκβασης της υποχρεωτικής ανάλυσης κόστους-οφέλους. Λόγω των νέων στοιχείων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του νέου προγράμματος-πλαισίου (π.χ. αποστολές και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας) και του αυξημένου προϋπολογισμού προς διάθεση, θα χρειαστούν τροποποιήσεις των εντολών των οργανισμών 5 .

Η προσέγγιση αυτή θα συμβάλει στη μείωση των διοικητικών δαπανών, θα βελτιώσει τις συνέργειες με άλλα προγράμματα και θα ενισχύσει την εστίαση στις επιδόσεις.

Οι δραστηριότητες με ιδιαίτερα σημαντικό περιεχόμενο πολιτικής εξαιρούνται κατ’ αρχήν από την ανάθεση σε εκτελεστικούς οργανισμούς, αλλά θα εντατικοποιηθεί η παροχή δεδομένων και αποτελεσμάτων Ε&Κ από τους εν λόγω οργανισμούς προς την Επιτροπή σύμφωνα με τη στρατηγική διάδοσης και εκμετάλλευσης, με στόχο τη βελτίωση της βάσης τεκμηριωμένων στοιχείων για τη διαδικασία χάραξης πολιτικής.

Θα διενεργηθούν αξιολογήσεις σύμφωνα με τα σημεία 22 και 23 της διοργανικής συμφωνίας της 13ης Απριλίου 2016 6 , στα οποία τα τρία θεσμικά όργανα επιβεβαίωσαν ότι οι αξιολογήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας και πολιτικής θα πρέπει να αποτελούν τη βάση των εκτιμήσεων επιπτώσεων των επιλογών περαιτέρω δράσης. Στις αξιολογήσεις θα εκτιμώνται τα αποτελέσματα του προγράμματος στην πράξη βάσει των δεικτών/στόχων του προγράμματος και λεπτομερούς ανάλυσης του βαθμού στον οποίο μπορεί να θεωρηθεί ότι το πρόγραμμα είναι κατάλληλο, αποτελεσματικό και αποδοτικό, παρέχει επαρκή ενωσιακή προστιθέμενη αξία και συνάδει με άλλες πολιτικές της Ένωσης. Στις αξιολογήσεις αυτές θα συμπεριλαμβάνονται διδάγματα για τον εντοπισμό τυχόν ελλείψεων/προβλημάτων και θα επισημαίνονται τυχόν δυνατότητες περαιτέρω βελτίωσης των δράσεων ή των αποτελεσμάτων τους και για τη μεγιστοποίηση της αξιοποίησης / του αντίκτυπου τους.

Για την καλύτερη παρακολούθηση και επικοινωνία των επιπτώσεων του προγράμματος, το σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» θα έχει τρεις βασικές συνιστώσες:

·ετήσια παρακολούθηση των επιδόσεων του προγράμματος: παρακολούθηση των δεικτών επιδόσεων σε βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και πιο μακροπρόθεσμο επίπεδο σύμφωνα με τις βασικές κατευθύνσεις επιπτώσεων για την επίτευξη των στόχων του προγράμματος, σύμφωνα με τις γραμμές βάσης και τους στόχους όπου αυτό είναι δυνατό·

·συνεχής συλλογή δεδομένων διαχείρισης και υλοποίησης του προγράμματος·

·δύο ολοκληρωμένες αξιολογήσεις του προγράμματος, μία ενδιάμεση και μία εκ των υστέρων (αμέσως μετά την ολοκλήρωσή του). Οι εν λόγω αξιολογήσεις θα βασίζονται στις συντονισμένες αξιολογήσεις των επιμέρους μερών, τύπου δράσεων και μηχανισμού υλοποίησης του προγράμματος σύμφωνα με κοινά κριτήρια αξιολόγησης και τυποποιημένες μεθοδολογίες, και θα τεκμηριώνουν τις προσαρμογές που πρέπει να γίνουν στο πρόγραμμα.

Οι κατευθύνσεις επιπτώσεων και οι συναφείς βασικοί δείκτες κατεύθυνσης επιπτώσεων θα διαρθρώνουν την ετήσια παρακολούθηση των επιδόσεων του προγράμματος ως προς την επίτευξη των στόχων του. Οι εν λόγω κατευθύνσεις αντικατοπτρίζουν τρεις συμπληρωματικές κατηγορίες επιπτώσεων, οι οποίες αντιπροσωπεύουν τη μη γραμμική φύση των επενδύσεων στην Ε&Κ:

1.Επιστημονικές επιπτώσεις: σχετίζονται με τη στήριξη της δημιουργίας και διάδοσης υψηλής ποιότητας νέων γνώσεων, τεχνολογιών και λύσεων σε παγκόσμιες προκλήσεις·

2.Κοινωνιακές επιπτώσεις: σχετίζονται με την ενίσχυση των επιπτώσεων της έρευνας και της καινοτομίας στην ανάπτυξη, τη στήριξη και την εφαρμογή των πολιτικών της Ένωσης, καθώς και τη στήριξη της υιοθέτησης καινοτόμων λύσεων από τη βιομηχανία και την κοινωνία για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων·

3.Οικονομικές επιπτώσεις: σχετίζονται με τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για όλες τις μορφές καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της ρηξικέλευθης καινοτομίας, και την ενίσχυση της διείσδυσης καινοτόμων λύσεων στην αγορά·

Η πρόοδος κάθε μίας από τις παραπάνω κατηγορίες επιπτώσεων θα παρακολουθείται με τη χρήση προσεγγιστικών δεικτών οι οποίοι κάνουν διάκριση μεταξύ βραχυπρόθεσμου, μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου επιπέδου.

Τα δεδομένα διαχείρισης και υλοποίησης 7 όλων των μερών του προγράμματος και των μηχανισμών υλοποίησης θα εξακολουθήσουν να συλλέγονται σε σχεδόν πραγματικό χρόνο. Η συλλογή τους θα πραγματοποιείται με εναρμονισμένο τρόπο και υπό κεντρική διαχείριση. Επίσης, τα εν λόγω δεδομένα θα συνεχίσουν να είναι διαθέσιμα στο ευρύ κοινό σε ειδική επιγραμμική πύλη σε σχεδόν πραγματικό χρόνο, ώστε να είναι εφικτή η εξαγωγή ανά μέρος του προγράμματος, τύπο δράσης και τους τύπο οργανισμού (συμπεριλαμβανομένων ειδικών δεδομένων για τις ΜΜΕ). Τα εν λόγω δεδομένα αφορούν, μεταξύ άλλων, τις προτάσεις, τις αιτήσεις, τις συμμετοχές και τα έργα (αριθμός, ποιότητα, συνεισφορά της Ένωσης κ.λπ.), τα ποσοστά επιτυχίας, τα χαρακτηριστικά των αξιολογητών, των αιτούντων και των συμμετεχόντων (βασιζόμενα εν μέρει σε μοναδικούς αναγνωριστικούς κωδικούς και, μεταξύ άλλων, στη χώρα, το φύλο, τον κύκλο εργασιών, τον ρόλος στο έργο κ.λπ.), την υλοποίηση (π.χ. χρόνος μέχρι την επιχορήγηση, ποσοστό σφάλματος, βαθμός ικανοποίησης και ανάληψης κινδύνων κ.λπ.), τις δραστηριότητες επικοινωνίας, διάδοσης και εκμετάλλευσης, και τη συμβολή στους στόχους της Ένωσης για το κλίμα και το περιβάλλον. Για την καλύτερη παρακολούθηση των επενδύσεων που συμβάλλουν στην κοινωνία της γνώσης, κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων επιτρέπεται η συλλογή πληροφοριών σχετικών με την ενωσιακή χρηματοδότηση που διατίθεται για τους σκοπούς της εκμετάλλευσης και της εξάπλωσης των αποτελεσμάτων Ε&Κ, ιδίως από τα προγράμματα-πλαίσια.

•Αναλυτική επεξήγηση των επιμέρους διατάξεων της πρότασης

Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» είναι ένα νέο πρόγραμμα-πλαίσιο που σχεδιάστηκε με στόχο τον μέγιστο δυνατό αντίκτυπο σε ένα διαρκώς εξελισσόμενο περιβάλλον έρευνας και καινοτομίας, και βασίζεται σε μια αρχιτεκτονική που αποσκοπεί σε ενισχυμένη συνοχή και βελτιωμένες επιδόσεις. Προτείνεται η διάρθρωση σε τρεις πυλώνες, που θα συνδέονται μεταξύ τους και θα συμπληρώνονται από υποστηρικτικές δραστηριότητες, με στόχο την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

Η διάρθρωση σε τρεις πυλώνες

Ο πρώτος πυλώνας για την ανοικτή επιστήμη θα εξασφαλίζει την απρόσκοπτη συνέχεια του προγράμματος «Ορίζων 2020» όσον αφορά την υποστήριξη της επιστήμης αριστείας υιοθετώντας μια προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή με στόχο την ενίσχυση της ηγετικής θέσης στον τομέα της επιστήμης, της παραγωγής γνώσης και της ανάπτυξης δεξιοτήτων υψηλής ποιότητας στην Ένωση, μέσω του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας, των δράσεων Marie-Skłodowska Curie και των ερευνητικών υποδομών. Οι αρχές και οι πρακτικές της ανοικτής επιστήμης θα ενσωματώνονται σε όλο το εύρος του προγράμματος.

Ο δεύτερος πυλώνας για τις παγκόσμιες προκλήσεις και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα θα καλύπτει εκ νέου τις κοινωνιακές προκλήσεις και τις βιομηχανικές τεχνολογίες υιοθετώντας περισσότερο την προσέγγιση από την κορυφή προς τη βάση για την αντιμετώπιση των προκλήσεων και των ευκαιριών ανταγωνιστικότητας σε επίπεδο Ένωσης και παγκοσμίως. Οι προκλήσεις αυτές εντάσσονται σε πέντε ομάδες («Υγεία»· «Πολυδεκτική και ασφαλής κοινωνία»· «Ψηφιακές τεχνολογίες και βιομηχανία»· «Κλίμα, ενέργεια και κινητικότητα»· και «Τρόφιμα και φυσικοί πόροι»), εναρμονισμένες με τις ενωσιακές και τις παγκόσμιες προτεραιότητες πολιτικής (στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης) και με βασικούς κινητήριους μοχλούς τη συνεργασία και την ανταγωνιστικότητα. Η ένταξη σε ομάδες, καθεμία από τις οποίες περιλαμβάνει σειρά τομέων παρέμβασης, σχεδιάστηκε με στόχο την παροχή κινήτρων για διεπιστημονική, διατομεακή, διαπολιτική και διεθνή συνεργασία, επιτυγχάνοντας έτσι μεγαλύτερο αντίκτυπο και αξιοποιώντας καλύτερα το δυναμικό καινοτομίας, το οποίο συχνά είναι μεγαλύτερο στα σημεία που διασταυρώνονται επιστημονικοί κλάδοι και τομείς.

Μαζί με τις τακτικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, θα εισαχθεί περιορισμένος αριθμός αποστολών μεγάλης προβολής. Αυτές θα αναπτυχθούν στο πλαίσιο διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού. Οι αποστολές, που θα θέτουν φιλόδοξους αλλά χρονικά προσδιορισμένους και εφικτούς στόχους, θα πρέπει να κινούν το ενδιαφέρον και να επιδιώκουν τη συμμετοχή των πολιτών, όπου χρειάζεται. Θα σχεδιάζονται από κοινού από τα κράτη μέλη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τα ενδιαφερόμενα μέρη και τους πολίτες.

Ο δεύτερος πυλώνας αντανακλά τον καίριο ρόλο της βιομηχανίας στην επίτευξη όλων των στόχων του προγράμματος. Για να εξασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και η ικανότητα αντιμετώπισης των μελλοντικών παγκόσμιων προκλήσεων, η Ένωση πρέπει να ενισχύσει και να διατηρήσει την τεχνολογική και βιομηχανική ικανότητά της σε βασικούς τομείς στους οποίους βασίζεται ο μετασχηματισμός της οικονομίας και της κοινωνίας μας. Θα δίνεται προτεραιότητα σε επενδύσεις σε βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής του μέλλοντος.

Ο δεύτερος πυλώνας θα παρέχει επίσης επιστημονική τεκμηρίωση και τεχνική υποστήριξη στις πολιτικές της Ένωσης, μεταξύ άλλων, μέσω των δραστηριοτήτων του Κοινού Κέντρου Ερευνών. Ο εν λόγω πυλώνας θα συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων πολιτικής της Ένωσης στο πνεύμα της αρχής της καινοτομίας, όπως ορίζεται στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 15ης Μαΐου 2018 με τίτλο «Ένα ανανεωμένο ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την έρευνα και καινοτομία». Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίνεται στην αύξηση του ποσοστού συμμετοχής οντοτήτων από τρίτες χώρες χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων σε δραστηριότητες έρευνας και χρηματοδότησης.

Η καινοτομία θα στηρίζεται στο σύνολο του προγράμματος, ωστόσο, ο τρίτος πυλώνας για την ανοικτή καινοτομία θα εστιάζεται ιδιαιτέρως στην επέκταση ρηξικέλευθων καινοτομιών που δημιουργούν αγορές με τη σύσταση Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας, θα στηρίζει την ενίσχυση των ευρωπαϊκών οικοσυστημάτων καινοτομίας και θα διατηρεί την παροχή στήριξης στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ). Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας θα προσφέρει υπηρεσία μιας στάσης για φορείς καινοτομίας υψηλών δυνατοτήτων. Οι δραστηριότητες θα καθορίζονται κατά κύριο λόγο με προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή. Με αυτόν τον τρόπο, αναμένεται ότι η τρέχουσα στήριξη θα απλουστευθεί και θα εξορθολογιστεί, και θα καλυφθούν τυχόν κενά μεταξύ της χρηματοδότησης με τη μορφή επιχορηγήσεων σε άλλα μέρη του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και των χρηματοδοτικών μέσων του InvestEU. Θα παρέχεται επίσης στήριξη για τη συνεργασία με εθνικούς και περιφερειακούς οργανισμούς καινοτομίας και μεταξύ αυτών, όπως επίσης και με άλλους δημόσιους ή ιδιωτικούς, γενικούς ή τομεακούς παράγοντες του ευρωπαϊκού τοπίου καινοτομίας.

Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας θα συμπληρώνει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας με την προώθηση βιώσιμων οικοσυστημάτων καινοτομίας και την ανάπτυξη δεξιοτήτων επιχειρηματικότητας και καινοτομίας σε τομείς προτεραιότητας μέσω των οικείων κοινοτήτων γνώσης και καινοτομίας. Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας θα συμβάλλει στον επιχειρηματικό μετασχηματισμό των πανεπιστημίων της ΕΕ, ενώ οι δραστηριότητές του θα μεγιστοποιούν τις συνέργειες και τη συμπληρωματικότητα με δράσεις υπό τον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα».

Η οικονομική και κοινωνική ευημερία της Ευρώπης και η ποιότητα της ζωής, της απασχόλησης και του περιβάλλοντος εξαρτώνται από την ικανότητα της Ευρώπης να παράγει γνώσεις και καινοτομία. Οι προσεγγίσεις από τη βάση προς την κορυφή στον πρώτο και τον τρίτο πυλώνα στοχεύουν πρωτίστως στην ενίσχυση της αριστείας, την παραγωγή γνώσης και καινοτομίας και την ενθάρρυνση μεγαλύτερων επενδύσεων ιδίως σε νέους, ταχέως αναπτυσσόμενους τομείς προηγμένων επιστημών και καινοτομίας αιχμής με δυνατότητες επέκτασης. Οι εν λόγω προσεγγίσεις είναι απαραίτητες την αντιμετώπιση του χάσματος γνώσης και καινοτομίας και την ενίσχυση της επιστημονικής και τεχνολογικής βάσης της Ένωσης και, ως εκ τούτου, για την υποστήριξη στρατηγικών στόχων και προτεραιοτήτων πολιτικής της Ένωσης, καθώς και της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας.

Οι τρεις πυλώνες θα βασίζονται σε δραστηριότητες για την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, συγκεκριμένα στους εξής τομείς: διάδοση της αριστείας με στόχο την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων σε χώρες με χαμηλότερες επιδόσεις Ε&Κ, ώστε αυτές να μπορέσουν να επιτύχουν τα υψηλά επίπεδα αριστείας της Ένωσης (π.χ. μέσω ομαδικών συνεργασιών, αδελφοποιήσεων, εδρών ΕΧΕ)· και μεταρρύθμιση και ενίσχυση του ευρωπαϊκού συστήματος Ε&Κ, ώστε να καλύπτεται ο μηχανισμός υποστήριξης πολιτικής επόμενης γενιάς.

Το μέρος αυτό θα περιλαμβάνει επίσης δραστηριότητες σχετικά με: δραστηριότητες ανάλυσης προοπτικών· παρακολούθηση και αξιολόγηση του προγράμματος-πλαισίου και διάδοση και εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων· εκσυγχρονισμό των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων· υποστήριξη της αυξημένης διεθνούς συνεργασίας· και επιστήμη, κοινωνία και πολίτες.

Η διάρθρωση σε τρεις πυλώνες θα ενισχύσει την εσωτερική συνοχή των διαφορετικών μερών του προγράμματος στην κατεύθυνση της επίτευξης των στόχων σε επίπεδο προγράμματος. Η ανάπτυξη σαφώς καθορισμένων και συμπληρωματικών σκεπτικών για τις παρεμβάσεις θα ενισχύσει τη διασυνδεσιμότητά τους, με κοινούς άξονες την ανοικτή επιστήμη και την ανοικτή καινοτομία. Η διάρθρωση σε τρεις πυλώνες διασφαλίζει συστημική προσέγγιση με βάση τις επιπτώσεις που θα διαπερνά τους επιστημονικούς κλάδους και τις διαχωριστικές γραμμές για αύξηση του αντίκτυπου. Για παράδειγμα, οι αποστολές θα έχουν αποτελέσματα έλξης όσον αφορά δραστηριότητες των πυλώνων για την ανοικτή επιστήμη και την ανοικτή καινοτομία, ενώ οι καινοτομίες με δυνατότητες ταχείας επέκτασης που απορρέουν από συνεργατική έρευνα, τις δράσεις «εξακρίβωση του εφικτού της ιδέας» του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας ή τις κοινότητες γνώσης και καινοτομίας του ΕΙΚΤ, θα κοινοποιούνται ταχέως και με κατάλληλη σήμανση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας. Ο στρατηγικός σχεδιασμός θα ενισχύει ακόμη περισσότερο την εσωτερική συνοχή του προγράμματος.

Εγκάρσια στοιχεία

Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα ενισχύσει σημαντικά τη διεθνή συνεργασία, η οποία είναι καίριας σημασίας για τη διασφάλιση της πρόσβασης σε ταλέντο, γνώσεις, τεχνογνωσία, εγκαταστάσεις και αγορές σε παγκόσμιο επίπεδο, προκειμένου να αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά οι παγκόσμιες προκλήσεις και να τηρούνται οι παγκόσμιες δεσμεύσεις. Το πρόγραμμα-πλαίσιο θα εντατικοποιήσει τη συνεργασία και θα επεκτείνει τις συμφωνίες σύνδεσης, ώστε να περιληφθούν χώρες με ικανότητες αριστείας στην επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία. Το πρόγραμμα θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί οντότητες από χώρες χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων, καθώς και οντότητες από εκβιομηχανισμένες και αναδυόμενες οικονομίες, μόνον εφόσον διαθέτουν ουσιαστικές ικανότητες ή εγκαταστάσεις.

Η αρχή της ανοικτής επιστήμης θα διέπει τη λειτουργία του νέου προγράμματος. Θα υπερβαίνει την πολιτική ανοικτής πρόσβασης του προγράμματος «Ορίζων 2020» και θα καθιστά υποχρεωτική την ανοικτή πρόσβαση σε δημοσιεύσεις και δεδομένα (με σαφείς ρήτρες εξαίρεσης για τα τελευταία), καθώς και σε σχέδια διαχείρισης ερευνητικών δεδομένων. Το πρόγραμμα θα προωθεί την ευρεία χρήση των λεγόμενων δεδομένων FAIR (ευρέσιμα, προσβάσιμα, διαλειτουργικά και επαναχρησιμοποιήσιμα), καθώς και δραστηριότητες οι οποίες βελτιώνουν τις δεξιότητες των ερευνητών στην ανοικτή επιστήμη και υποστηρίζουν συστήματα επιβράβευσης που προωθούν την ανοικτή επιστήμη. Καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίζουν η ερευνητική ακεραιότητα, η επιστήμη από και για τους πολίτες και η ανάπτυξη νέας γενιάς δεικτών αξιολόγησης της έρευνας.

Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα υιοθετήσει νέα προσέγγιση για τις συμπράξεις με μεγαλύτερη εστίαση στις επιπτώσεις. Η σημερινή πληθώρα ευρωπαϊκών συμπράξεων θα εξορθολογιστεί, ώστε να μπορέσουν να συνεχιστούν με απλουστευμένες μορφές ανοικτές σε όλους (π.χ. ακαδημαϊκή κοινότητα, βιομηχανία, κράτη μέλη και φιλανθρωπικά ιδρύματα), διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ότι μπορούν να συμβάλλουν αποτελεσματικά στον γενικό και τους ειδικούς στόχους του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Θα σχεδιαστούν με βάση την προστιθέμενη αξία της Ένωσης, τη διαφάνεια, τον ανοικτό χαρακτήρα, τις επιπτώσεις, τα αποτελέσματα μόχλευσης, τη μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική δέσμευση όλων των εμπλεκομένων, την ευελιξία, τη συνοχή και τη συμπληρωματικότητα με άλλες ενωσιακές, εθνικές και περιφερειακές πρωτοβουλίες. Η εν λόγω προσέγγιση στοχεύει σε έναν ενοποιημένο και εξορθολογισμένο αριθμό συμπράξεων χωρίς επικαλύψεις ή επαναλήψεις, οι οποίες ευθυγραμμίζονται καλύτερα με τις προτεραιότητες πολιτικής της ΕΕ.

Θα προβλέπονται τρία επίπεδα συμπράξεων:

α)οι συμπράξεις κοινού προγραμματισμού, με βάση μνημόνια συμφωνίας ή συμβατικές ρυθμίσεις με εταίρους·

β)οι συγχρηματοδοτούμενες συμπράξεις, με βάση ενιαία, ευέλικτη δράση συγχρηματοδότησης προγράμματος·

γ)οι θεσμοθετημένες συμπράξεις (βάσει των άρθρων 185 ή 187 ΣΛΕΕ, και του κανονισμού ΕΙΚΤ για τις κοινότητες γνώσης και καινοτομίας).

Οι τομείς των συμπράξεων, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής συνέχισης των ήδη υφιστάμενων συμπράξεων, θα καθορίζονται κατά τη διάρκεια της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού (η προτεινόμενη νομική βάση ορίζει μόνο τα μέσα και τα κριτήρια που θα διέπουν τη χρήση τους). Οι προτάσεις για μελλοντικές κοινότητες γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ) του ΕΙΚΤ θα αναφέρονται στο στρατηγικό θεματολόγιο καινοτομίας του ΕΙΚΤ, λαμβανομένων υπόψη των αποτελεσμάτων της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού. Θα εντοπίζονται θεματικές ενότητες και θα επιλέγονται με τρόπο που καθιστά εφικτή την μεγιστοποίηση της συμπληρωματικότητας και των συνεργειών με δράσεις υπό τον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα».

Θα ενθαρρύνονται θερμά και θα ενισχύονται οι συνέργειες μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων της Ένωσης μέσω της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού, η οποία θα λειτουργεί ως πλαίσιο αναφοράς για τη στήριξη της Ε&Κ σε ολόκληρο τον προϋπολογισμό της Ένωσης. Ως εκ τούτου, θα διασφαλίζονται αποτελεσματικές και λειτουργικές συνέργειες με άλλα προγράμματα της Ένωσης, ιδίως για να δημιουργηθεί αποτελεσματικότερη διεπαφή επιστήμης-πολιτικής, να καλύπτονται ανάγκες πολιτικής, να προωθείται η γρηγορότερη διάδοση και υιοθέτηση των αποτελεσμάτων έρευνας και καινοτομίας, καθώς και να μπορούν να επιδιώκονται κοινοί στόχοι και κοινοί τομείς δραστηριοτήτων (π.χ. τομείς συμπράξεων ή τομείς αποστολών).

Στα προαναφερόμενα προγράμματα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η κοινή γεωργική πολιτικής (ΚΓΠ), το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ+), το ευρωπαϊκό διαστημικό πρόγραμμα, το πρόγραμμα για την ενιαία αγορά, το πρόγραμμα για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα (LIFE), ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη», το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη», το πρόγραμμα Erasmus, το ταμείο InvestEU και τα μέσα εξωτερικής δράσης [Μηχανισμός Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας και Μηχανισμός Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ II)]. Θα δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στις συνδέσεις με το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και το εργαλείο υλοποίησης μεταρρυθμίσεων, μεταξύ άλλων, μέσω του μηχανισμού υποστήριξης πολιτικής.

Σε πλήρη συμπληρωματικότητα με το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», τα προγράμματα αυτά επιτρέπεται να παρέχουν στήριξη για δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας, για παράδειγμα, δραστηριότητες επίδειξης λύσεων προσαρμοσμένων σε ειδικές/-ά εθνικές/-ά ή περιφερειακές/-ά ανάγκες/πλαίσια, καθώς και για διμερείς και διαπεριφερειακές πρωτοβουλίες. Ειδικότερα, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης θα στηρίζει την ανάπτυξη οικοσυστημάτων έρευνας και καινοτομίας στα κράτη μέλη όσον αφορά τις υποδομές, τους ανθρώπινους πόρους, τον εκσυγχρονισμό του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, καθώς και τα (δια)περιφερειακά δίκτυα συνεργασία, όπως δομές συνεργατικών μηχανισμών.

Προγράμματα, όπως ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη», το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη», το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης ή το πρόγραμμα LIFE, μπορούν να αξιοποιούν τη διαδικασία σύναψης δημόσιων συμβάσεων ως κύριο εργαλείο εγκατάστασης υλικών υποδομών και διείσδυσης καινοτόμων τεχνολογιών και λύσεων οι οποίες μπορούν να προέρχονται από δραστηριότητες του προγράμματος-πλαισίου και πέραν αυτού.

Οι κανόνες συμμετοχής και διάδοσης

Τα ακόλουθα βασικά νέα στοιχεία προστίθενται στους κανόνες συμμετοχής και διάδοσης:

·Διατηρείται η αρχή της ενιαίας δέσμης κανόνων, αλλά με περαιτέρω βελτιώσεις. Σύμφωνα με την εταιρική προσέγγιση για την πορεία προς ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων και την προετοιμασία του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, ο νέος δημοσιονομικός κανονισμός της Ένωσης 8 θα χρησιμοποιείται ως πλαίσιο αναφοράς βάσει του οποίου θα εναρμονίζονται οι εφαρμοστέοι κανόνες όλων των χρηματοδοτικών προγραμμάτων της Ένωσης.

·Διατηρούνται τα ποσοστά χρηματοδότησης του προγράμματος «Ορίζων 2020». Το ποσοστό χρηματοδότησης θα συνίσταται σε μέγιστο ποσοστό που μπορεί να μειωθεί, όταν αυτό δικαιολογείται, για την υλοποίηση ειδικών δράσεων. Με αυτόν τον τρόπο, διασφαλίζεται ότι το πρόγραμμα θα συνεχίσει να είναι ελκυστικό.

·Το σύστημα επιστροφής δαπανών θα απλουστευθεί περαιτέρω, ειδικά όσον αφορά το σύστημα επιστροφής πραγματικών δαπανών για τις δαπάνες προσωπικού: παύει να υπάρχει η διάκριση μεταξύ βασικής και πρόσθετης αμοιβής και καταργείται το ανώτατο όριο για την πρόσθετη αμοιβή που προβλεπόταν στο πρόγραμμα «Ορίζων 2020».

·Ευρύτερη αποδοχή της συνήθους πρακτικής κοστολόγησης: η μοναδιαία δαπάνη για αγαθά και υπηρεσίες που τιμολογούνται εσωτερικά θα καταστήσει εφικτή τη συμπερίληψη των πραγματικών έμμεσων δαπανών που υπολογίζονται σύμφωνα με τις συνήθεις πρακτικές κοστολόγησης.

·Προβλέπεται αυξημένη αμοιβαία εμπιστοσύνη σε ελέγχους και αξιολογήσεις, συμπεριλαμβανομένων και άλλων προγραμμάτων της Ένωσης. Αυτό αναμένεται ότι θα ελαφρύνει τον διοικητικό φόρτο για τους δικαιούχους κονδυλίων της Ένωσης με την περαιτέρω εναρμόνιση των κανόνων. Οι κανόνες προβλέπουν ρητά τη αμοιβαία εμπιστοσύνη με την εξέταση και άλλων στοιχείων διασφάλισης, ώστε να απαιτούνται λιγότεροι λογιστικοί έλεγχοι για τους δικαιούχους που έχουν λάβει θετικά αποτελέσματα στους λογιστικούς ελέγχους των συστημάτων τους. Επιπροσθέτως, η αμοιβαία εμπιστοσύνη μπορεί να αποτελέσει μέρος των προϋποθέσεων για άρση της υποχρέωσης του δικαιούχου για υποβολή πιστοποιητικού οικονομικών καταστάσεων.

·Το Ταμείου Εγγυήσεων των Συμμετεχόντων (το οποίο μετονομάζεται σε μηχανισμό αλληλασφάλισης) θα επεκταθεί σε όλες τις μορφές θεσμοθετημένων συμπράξεων, συμπεριλαμβανομένων πρωτοβουλιών του άρθρου 185 οι οποίες δεν καλύπτονται δυνάμει του προγράμματος «Ορίζων 2020», καθώς και σε δικαιούχους άλλων προγραμμάτων της Ένωσης υπό άμεση διαχείριση.

·Διάδοση και εκμετάλλευση: διατηρούνται οι περισσότερες διατάξεις των κανόνων συμμετοχής και διάδοσης του προγράμματος «Ορίζων 2020», με περαιτέρω βελτιώσεις κατά περίπτωση. Σε αυτές περιλαμβάνονται η έμφαση στην εκμετάλλευση, ιδίως εντός της Ένωσης, και ο ρόλος του σχεδίου διάδοσης και εκμετάλλευσης κατά τη διάρκεια και μετά το τέλος του έργου. Επιπροσθέτως, η Επιτροπή θα παρέχει εξειδικευμένη στήριξη για τη διάδοση, την εκμετάλλευση και τη διάχυση γνώσεων, και επικεντρώσει περισσότερο τις προσπάθειές της στην προώθηση της εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων Ε&Κ.

·Επικοινωνία από τους δικαιούχους κονδυλίων της Ένωσης:  σε συμφωνία με τις συστάσεις της έκθεσης Lamy, οι κανόνες υπογραμμίζουν τον ρόλο των δικαιούχων στην παροχή συνεκτικής, αποτελεσματικής, αναλογικής και στοχευμένης πληροφόρησης σε πολλά διαφορετικά κοινά, συμπεριλαμβανομένων των μέσων μαζικής ενημέρωσης και του κοινού. Αξιοποιώντας την αποκομισθείσα πείρα από το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», οι δικαιούχοι θα καθοδηγούνται ως προς τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να γίνουν κύριοι παράγοντες επικοινωνίας όλων των πτυχών που συνδέονται τις δραστηριότητες του έργου τους.

·Η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την προώθηση της ανοικτής επιστήμης θα συμβάλλει στην καλύτερη εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων Ε&Κ εντός της Ένωσης. Αυτό θα βοηθήσει την υιοθέτηση από την αγορά, θα λειτουργήσει ενισχυτικά όσον αφορά τις επιπτώσεις, θα μεγιστοποιήσει τις συνέργειες με άλλες πρωτοβουλίες της Ένωσης και θα αυξήσει το δυναμικό καινοτομίας των αποτελεσμάτων που παράγονται από ενωσιακή χρηματοδότηση.

Προβλέπονται ειδικότερα οι εξής δράσεις:

·στήριξη των ενδιαφερόμενων φορέων Ε&Κ στην πλήρη συμμόρφωση με την αρχή της ελεύθερης πρόσβασης και συνεργασία με αυτούς, ώστε να γίνει πραγματικότητα το ευρωπαϊκό νέφος ανοικτής επιστήμης·

·ενίσχυση του ευρωπαϊκού χώρου δεδομένων 9 ο οποίος καθιστά εφικτή την άνευ περιορισμών και διαρκή κυκλοφορία γνώσεων και δεδομένων, και δημιουργία των απαραίτητων κινήτρων, ώστε οι δικαιούχοι του προγράμματος και οι φορείς καινοτομίας να ανταλλάσσουν τα οικεία αποτελέσματα και δεδομένα προς επαναχρησιμοποίηση.

·θέσπιση κινήτρων για την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων του προγράμματος με την παροχή συνδρομής στους δικαιούχους, προκειμένου να αναζητήσουν τα πλέον κατάλληλα μέσα και τους πλέον κατάλληλους διαύλους για την υιοθέτηση των οικείων καινοτομιών από την αγορά·

·εκπόνηση στρατηγικής για την αύξηση της διαθεσιμότητας των αποτελεσμάτων της Ε&Κ και την επιτάχυνση της υιοθέτησής τους, μεταξύ άλλων, για σκοπούς χάραξης πολιτικής, ενισχύοντας με τον τρόπο αυτό τον συνολικό αντίκτυπο του προγράμματος και το ευρωπαϊκό δυναμικό καινοτομίας·

·παροχή ολοκληρωμένης υποστήριξης καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου διάδοσης και εκμετάλλευσης, με στόχο τη συνεχή ροή καινοτομιών από το πρόγραμμα.

Για το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», τα κριτήρια χορήγησης θα είναι η αριστεία, οι επιπτώσεις, και η ποιότητα και αποδοτικότητα της υλοποίησης. Πρόκειται για τα ίδια κριτήρια που ίσχυαν και στα προηγούμενα προγράμματα-πλαίσια.

Ο προτεινόμενος κανονισμός προσδιορίζει την αριστεία ως το μοναδικό κριτήριο για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ), σε συμφωνία με τον στόχο επέκτασης των ορίων της γνώσης. Η διάταξη αυτή δεν αποτελεί παρέκκλιση από την κοινώς αποδεκτή ανάγκη να ενισχυθεί ο αντίκτυπος του προγράμματος. Πράγματι, ο αντίκτυπος μπορεί να παραπέμπει σε επιστημονικές, τεχνολογικές, κοινωνικοοικονομικές ή άλλες επιπτώσεις. Στην περίπτωση του ΕΣΕ, δίνεται έμφαση στις επιστημονικές επιπτώσεις, που αποτελούν το θεμέλιο για πολλά άλλα είδη επιπτώσεων, όπως οι κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις. Το ΕΣΕ θα συνεχίσει να θέτει σαφείς και φιλόδοξους στόχους που αποτελούν πηγή έμπνευσης για την ευρωπαϊκή επιστήμη με την δημιουργία πανευρωπαϊκού ανταγωνισμού για ιδέες και ταλέντο.

Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας 

Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας, κυρίως μέσω των κοινοτήτων γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ) του, θα επιδιώξει την ενίσχυση των οικοσυστημάτων καινοτομίας που αντιμετωπίζουν τις παγκόσμιες προκλήσεις, προωθώντας την ολοκλήρωση των επιχειρήσεων, της έρευνας, της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της επιχειρηματικότητας. Λόγω της εστίασης του ΕΙΚΤ στα οικοσυστήματα καινοτομίας, αυτό υπάγεται σαφώς στον πυλώνα για την ανοικτή καινοτομία του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», ωστόσο, λόγω του χαρακτήρα του ΕΙΚΤ που διαπερνά τους πυλώνες, αυτό μπορεί να εστιάζεται επίσης στις παγκόσμιες προκλήσεις που επισημαίνονται στο πρόγραμμα. Οι προτάσεις για μελλοντικές ΚΓΚ του ΕΙΚΤ, σύμφωνα με τον κανονισμό του ΕΙΚΤ, θα αναφέρονται στο στρατηγικό θεματολόγιο καινοτομίας του ΕΙΚΤ, λαμβανομένων υπόψη των αποτελεσμάτων της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού και των προτεραιοτήτων του πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα».

Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ)

Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) αναμένεται ότι θα έχει ευρεία συμβολή σε άλλα μέρη του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», διαδραματίσει όμως σημαντικό υποστηρικτικό ρόλο και στον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα». Σε αυτό το πλαίσιο, θα συνεχίσει να παρέχει επιστημονικές συμβουλές και υποστήριξη στην πολιτική της Ένωσης καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου πολιτικής.

2018/0224 (COD)

Πρόταση

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» και των κανόνων συμμετοχής και διάδοσής του

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 173 παράγραφος 3, το άρθρο 182 παράγραφος 1, το άρθρο 183 και το άρθρο 188 δεύτερο εδάφιο,

Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

Κατόπιν διαβίβασης του σχεδίου νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια,

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 10 ,

Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών 11 ,

Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία 12 ,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1)Στόχος της Ένωσης είναι να ενισχύει την επιστημονική και τεχνολογική βάση της, να προωθεί την ανταγωνιστικότητά της, συμπεριλαμβανομένης της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της, και, παράλληλα, να προάγει όλες τις δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας για την υλοποίηση των στρατηγικών προτεραιοτήτων της Ένωσης, οι οποίες αποσκοπούν μακροπρόθεσμα στην προώθηση της ειρήνης, των αξιών της Ένωσης και της ευημερίας των λαών της.

(2)Για την επίτευξη επιστημονικών, κοινωνιακών και οικονομικών επιπτώσεων κατά την επιδίωξη του γενικού αυτού στόχου, η Ένωση θα πρέπει να επενδύσει στην έρευνα και την καινοτομία μέσω του προγράμματος-πλαισίου έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» για την περίοδο 2021-2027» (εφεξής το «πρόγραμμα») με στόχο τα εξής: στήριξη της παραγωγής και διάχυσης γνώσεων και τεχνολογιών υψηλής ποιότητας· ενίσχυση των επιπτώσεων της έρευνας και της καινοτομίας στην ανάπτυξη, την υποστήριξη και την εφαρμογή των πολιτικών της Ένωσης· στήριξη της υιοθέτησης καινοτόμων λύσεων από τη βιομηχανία και την κοινωνία για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων και την προώθηση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας· προώθηση όλων των μορφών καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της ρηξικέλευθης καινοτομίας, και ενίσχυση της διείσδυσης καινοτόμων λύσεων στην αγορά· και βελτιστοποίηση της υλοποίησης των επενδύσεων για μεγαλύτερο αντίκτυπο στο πλαίσιο ενισχυμένου Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

(3)Για την προώθηση των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας που θεωρούνται αναγκαίες για την επίτευξη των στόχων πολιτικής της Ένωσης θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η αρχή της καινοτομίας, όπως διατυπώνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 15ης Μαΐου 2018 «Ένα ανανεωμένο ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την έρευνα και την καινοτομία - Η ευκαιρία της Ευρώπης να διαμορφώσει το μέλλον της» (COM(2018)306).

(4)Η ανοικτή επιστήμη, η ανοικτή καινοτομία και το άνοιγμα στον κόσμο αποτελούν γενικές αρχές, οι οποίες προσδοκάται ότι θα διασφαλίσουν την αριστεία και τον αντίκτυπο της επένδυσης της Ένωσης στην έρευνα και την καινοτομία. Θα πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της υλοποίησης του προγράμματος, ιδίως για τον στρατηγικό σχεδιασμό στο πλαίσιο του πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα».

(5)Η ανοικτή επιστήμη, συμπεριλαμβανομένης της ανοικτής πρόσβασης σε επιστημονικές εκδόσεις και ερευνητικά δεδομένα, έχει τη δυνατότητα να βελτιώσει την ποιότητα, τον αντίκτυπο και τα οφέλη της επιστήμης και να επιταχύνει την επέκταση των γνώσεων, καθιστώντας τις περισσότερο αξιόπιστες, αποδοτικές, ακριβείς, εύληπτες από την κοινωνία και ανταποκρινόμενες στις κοινωνιακές προκλήσεις. Θα πρέπει να θεσπιστούν διατάξεις, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι δικαιούχοι παρέχουν ανοικτή πρόσβαση σε επιστημονικές δημοσιεύσεις αξιολογούμενες από ομοτίμους, σε ερευνητικά δεδομένα και σε άλλες ερευνητικές εκροές κατά τρόπο ανοικτό που δεν εισάγει διακρίσεις, δωρεάν και όσο το δυνατόν νωρίτερα κατά τη διαδικασία διάδοσης, και ότι καθιστούν εφικτή την ευρύτερη δυνατή χρήση και επαναχρησιμοποίησή τους. Θα πρέπει ειδικότερα να δίνεται έμφαση στην υπεύθυνη διαχείριση των ερευνητικών δεδομένων, τα οποία θα πρέπει να συμμορφώνονται με τις αρχές FAIR, δηλαδή την «ευρεσιμότητα», την «προσβασιμότητα», τη «διαλειτουργικότητα» και τη «δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης», κυρίως μέσω της ενσωμάτωσης των σχεδίων διαχείρισης δεδομένων. Κατά περίπτωση, οι δικαιούχοι θα πρέπει να αξιοποιούν τις δυνατότητες που προσφέρονται από το ευρωπαϊκό νέφος ανοικτής επιστήμης και να συμμορφώνονται περαιτέρω με τις αρχές και πρακτικές της ανοικτής επιστήμης.

(6)Η σύλληψη και ο σχεδιασμός του προγράμματος θα πρέπει να ανταποκρίνεται στην ανάγκη δημιουργίας κρίσιμης μάζας υποστηριζόμενων δραστηριοτήτων σε ολόκληρη την Ένωση και με την αξιοποίηση της διεθνούς συνεργασίας, σύμφωνα με τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (ΣΒΑ). Η υλοποίηση του προγράμματος θα πρέπει να συμβάλλει στην επιδίωξη αυτού του στόχου.  

(7)Οι δραστηριότητες που υποστηρίζονται από το πρόγραμμα θα πρέπει να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων και των προτεραιοτήτων της Ένωσης, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της προόδου ως προς αυτούς τους στόχους και τις προτεραιότητες, καθώς και την κατάρτιση αναθεωρημένων ή νέων προτεραιοτήτων.

(8)Το πρόγραμμα θα πρέπει να διατηρεί ισορροπημένη προσέγγιση μεταξύ των χρηματοδοτήσεων από τη βάση προς την κορυφή (κατευθυνόμενων από φορείς έρευνας ή καινοτομίας) και των χρηματοδοτήσεων από την κορυφή προς τη βάση (καθοριζόμενων βάσει στρατηγικών προτεραιοτήτων), ανάλογα με τη φύση των κοινοτήτων έρευνας και καινοτομίας που συμμετέχουν, τον τύπο και τον σκοπό των δραστηριοτήτων που υλοποιούνται και τα αποτελέσματα που επιδιώκονται. Το μείγμα αυτών των παραγόντων θα πρέπει να καθορίζει την επιλογή της προσέγγισης για τα αντίστοιχα μέρη του προγράμματος, τα οποία συμβάλλουν συνολικά στον γενικό και τους ειδικούς στόχους του προγράμματος.

(9)Οι δραστηριότητες έρευνας που διεξάγονται στο πλαίσιο του πυλώνα «Ανοικτή επιστήμη» θα πρέπει να καθορίζονται σύμφωνα με τις ανάγκες και τις συγκυρίες της επιστήμης. Η θεματολογία της έρευνας θα πρέπει να καθορίζεται σε στενή συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα. Η έρευνα θα πρέπει να χρηματοδοτείται βάσει της αριστείας.

(10)Ο πυλώνας «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα» θα πρέπει να συγκροτηθεί σε ομάδες δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, με στόχο τη μεγιστοποίηση της ενσωμάτωσης στους αντίστοιχους τομείς εργασίας εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα υψηλά και σταθερά επίπεδα επιπτώσεων σε σχέση με τους πόρους που διατίθενται. Ο πυλώνας θα ενθαρρύνει τη διεπιστημονική, διατομεακή, διαπολιτική και διασυνοριακή συνεργασία, με στόχο την επίτευξη των ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών και, σε αυτό το πλαίσιο, την ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών της Ένωσης.

(11)Η πλήρης συμμετοχή της βιομηχανίας στο πρόγραμμα —σε όλα τα επίπεδα, από τον μεμονωμένο επιχειρηματία και τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις έως τις επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας— θα πρέπει να αποτελεί έναν από τους βασικούς διαύλους μέσω των οποίων θα υλοποιούνται οι στόχοι του προγράμματος, ιδιαίτερα για τη δημιουργία βιώσιμης απασχόλησης και ανάπτυξης. Η βιομηχανία θα πρέπει να συμβάλλει στις προοπτικές και τις προτεραιότητες που θα καθορίζονται με τη διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού βάσει της οποίας θα πρέπει να καταρτίζονται τα προγράμματα εργασίας. Η εν λόγω συμμετοχή της βιομηχανίας στις δράσεις θα πρέπει να στηρίζεται σε επίπεδα τουλάχιστον αντίστοιχα του προηγούμενου προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020» που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 13 («Ορίζων 2020»).

(12)Είναι σημαντικό να υποστηρίζεται η βιομηχανία ώστε διατηρήσει ή να αναλάβει ηγετικό ρόλο σε παγκόσμιο επίπεδο στους τομείς της καινοτομίας, της ψηφιοποίησης και της απαλλαγής από ανθρακούχες εκπομπές, κυρίως μέσω επενδύσεων σε βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής που θα στηρίξουν τις επιχειρήσεις του μέλλοντος. Οι δράσεις του προγράμματος θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση ελλείψεων της αγοράς ή ανεπαρκών επενδύσεων κατά τρόπο αναλογικό, χωρίς να διπλασιάζεται ή να παραγκωνίζεται η ιδιωτική χρηματοδότηση, και θα πρέπει να έχουν σαφή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Με αυτόν τον τρόπο, θα διασφαλίζεται συνέπεια μεταξύ των δράσεων του προγράμματος και των κανόνων της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, χωρίς αδικαιολόγητες διαστρεβλώσεις του ανταγωνισμού εντός της ενιαίας αγοράς.

(13)Το πρόγραμμα θα πρέπει να στηρίζει την έρευνα και την καινοτομία με ενιαίο τρόπο, τηρώντας όλες τις σχετικές διατάξεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Η έννοια της έρευνας, συμπεριλαμβανομένης της πειραματικής ανάπτυξης, θα πρέπει να ερμηνεύεται σύμφωνα με το εγχειρίδιο Frascati του ΟΟΣΑ, ενώ η έννοια της καινοτομίας θα πρέπει να ερμηνεύεται σύμφωνα με το εγχειρίδιο του Όσλο του ΟΟΣΑ και της Eurostat και να καλύπτει ευρύ φάσμα καινοτομιών, όπως, για παράδειγμα, η κοινωνική καινοτομία. Όπως στο προηγούμενο πρόγραμμα-πλαίσιο «Ορίζων 2020», θα πρέπει να συνεχίσουν να λαμβάνονται υπόψη οι ορισμοί του ΟΟΣΑ για το επίπεδο τεχνολογικής ετοιμότητας κατά την ταξινόμηση των δραστηριοτήτων τεχνολογικής έρευνας, ανάπτυξης προϊόντων και επίδειξης, όπως και ο ορισμός των τύπων δράσης που διατίθενται στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. Κατά κανόνα, δεν θα πρέπει να χορηγούνται επιχορηγήσεις σε δράσεις των οποίων οι δραστηριότητες υπερβαίνουν το επίπεδο τεχνολογικής ετοιμότητας 8. Το πρόγραμμα εργασίας για δεδομένη πρόσκληση του πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα» μπορεί ενδεχομένως να προβλέπει επιχορηγήσεις για επικύρωση προϊόντων και εμπορική αναπαραγωγή μεγάλης κλίμακας.

(14)Στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος «Ορίζων 2020» [COM(2018) 2 final), παρέχεται δέσμη συστάσεων για το παρόν πρόγραμμα, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων συμμετοχής και διάδοσης, με βάση τα διδάγματα που αποκομίστηκαν από το προηγούμενο πρόγραμμα, καθώς και παρατηρήσεις από τα όργανα της ΕΕ και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Στις συστάσεις αυτές περιλαμβάνεται η πραγματοποίηση πιο φιλόδοξων επενδύσεων με στόχο τα εξής: επίτευξη κρίσιμης μάζας και μεγιστοποίηση των επιπτώσεων·  υποστήριξη της ρηξικέλευθης καινοτομίας· κατά προτεραιότητα ιεράρχηση των επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία (Ε&Κ) σε τομείς με υψηλή προστιθέμενη αξία, κυρίως μέσω του προσανατολισμού στις αποστολές, της συμμετοχής των πολιτών και της ευρείας επικοινωνίας· εξορθολογισμό του χρηματοδοτικού περιβάλλοντος της Ένωσης, μεταξύ άλλων, με την απλούστευση του εύρους πρωτοβουλιών σύμπραξης και συστημάτων συγχρηματοδότησης· ανάπτυξη περισσότερων και συγκεκριμένων συνεργειών μεταξύ των διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων της Ένωσης, κυρίως με στόχο τη συμβολή στην κινητοποίηση των ανεκμετάλλευτων δυνατοτήτων Ε&Κ ανά την ΕΕ· ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας και το περαιτέρω άνοιγμα στη συμμετοχή τρίτων χωρών· και συνέχιση της απλούστευσης με βάση την εμπειρία από την εφαρμογή του προγράμματος «Ορίζων 2020».

(15)Το πρόγραμμα θα πρέπει να επιδιώκει συνέργειες με άλλα προγράμματα της Ένωσης, από τον σχεδιασμό και τον στρατηγικό προγραμματισμό έως την επιλογή έργων, τη διαχείριση, την επικοινωνία, τη διάδοση και την εκμετάλλευση αποτελεσμάτων, την παρακολούθηση, τους ελέγχους και τη διακυβέρνηση. Με στόχο την αποφυγή αλληλεπικαλύψεων και επαναλήψεων και την αύξηση της κινητοποίησης ενωσιακής χρηματοδότησης, επιτρέπεται η μεταφορά δραστηριοτήτων από άλλα προγράμματα σε δραστηριότητες του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Οι μεταφερόμενες δραστηριότητες θα πρέπει να τηρούν τους κανόνες του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

(16)Για να έχει η χρηματοδότηση της Ένωσης τον μεγαλύτερο δυνατό αντίκτυπο και την αποτελεσματικότερη δυνατή συμβολή στους στόχους πολιτικής της Ένωσης, το πρόγραμμα θα πρέπει να συνάπτει ευρωπαϊκές συμπράξεις με εταίρους του ιδιωτικού και/ή του δημόσιου τομέα. Στους εταίρους αυτούς περιλαμβάνονται η βιομηχανία, ερευνητικοί οργανισμοί, φορείς επιφορτισμένοι με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό ή διεθνές επίπεδο, και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, όπως ιδρύματα που υποστηρίζουν και/ή διεξάγουν δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας, υπό την προϋπόθεση ότι τα προσδοκώμενα αποτελέσματα μπορούν να επιτευχθούν πιο αποτελεσματικά μέσω σύμπραξης απ’ ότι μόνον από την Ένωση.

(17)Το πρόγραμμα θα πρέπει να ενισχύει τη συνεργασία μεταξύ ευρωπαϊκών συμπράξεων και εταίρων του ιδιωτικού και/ή του δημόσιου τομέα σε διεθνές επίπεδο, μεταξύ άλλων, με τη συγχώνευση προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας και διασυνοριακών επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία που αποφέρουν αμοιβαία οφέλη για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, μεριμνώντας παράλληλα ώστε η ΕΕ να μπορεί να προασπίζει τα συμφέροντά της σε στρατηγικούς τομείς 14 .

(18)Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) θα πρέπει να συνεχίσει να παρέχει στις πολιτικές της Ένωσης ανεξάρτητα επιστημονικά στοιχεία με βάση τις ανάγκες των πελατών και τεχνική υποστήριξη καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου πολιτικής. Οι άμεσες δράσεις του ΚΚΕρ θα πρέπει να υλοποιούνται με ευελιξία, αποτελεσματικότητα και διαφάνεια, λαμβάνοντας υπ’ όψη τις σχετικές ανάγκες των χρηστών του ΚΚΕρ και των πολιτικών της Ένωσης, διασφαλίζοντας παράλληλα την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Το ΚΚΕρ θα πρέπει να συνεχίσει να αποδίδει πρόσθετους πόρους. 

(19)Ο πυλώνας «Ανοικτή καινοτομία» θα πρέπει να θεσπίσει σειρά μέτρων με στόχο την παροχή ολοκληρωμένης υποστήριξης στις ανάγκες των επιχειρηματιών και της επιχειρηματικότητας με στόχο την υλοποίηση και την επιτάχυνση ρηξικέλευθων καινοτομιών για ταχεία ανάπτυξη της αγοράς. Θα πρέπει να προσελκύει καινοτόμες εταιρείες με δυνατότητα ταχείας επέκτασης σε διεθνές επίπεδο και σε επίπεδο Ένωσης και να προσφέρει γρήγορες, ευέλικτες επιχορηγήσεις και συνεπενδύσεις, μεταξύ άλλων, με ιδιώτες επενδυτές. Στην επίτευξη αυτών των στόχων αναμένεται ότι θα συμβάλει η σύσταση Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (ΕΣΚ). Ο εν λόγω πυλώνας θα πρέπει επίσης να υποστηρίζει το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ) και τα ευρωπαϊκά συστήματα καινοτομίας εν γένει, κυρίως μέσω συμπράξεων συγχρηματοδότησης με εθνικούς και περιφερειακούς φορείς στήριξης της καινοτομίας.

(20)Οι στόχοι πολιτικής του παρόντος προγράμματος θα πρέπει επίσης να επιτευχθούν με χρηματοδοτικά μέσα και εγγυήσεις από τον προϋπολογισμό στο πλαίσιο του σκελών πολιτικής του Ταμείου InvestEU. Θα πρέπει να χρησιμοποιείται χρηματοδοτική στήριξη για την αντιμετώπιση ελλείψεων της αγοράς ή ανεπαρκών επενδύσεων κατά τρόπο αναλογικό, και οι δράσεις δεν θα πρέπει να επικαλύπτουν ή να παραγκωνίζουν την ιδιωτική χρηματοδότηση ή να στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό εντός της εσωτερικής αγοράς. Οι δράσεις θα πρέπει να έχουν σαφή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία.

(21)Το ΕΣΚ, αξιοποιώντας τα μέσα του – Pathfinder και Accelerator – θα πρέπει να επιδιώξει τον εντοπισμό, την ανάπτυξη και την υλοποίηση ρηξικέλευθων καινοτομιών που δημιουργούν αγορές, καθώς και την υποστήριξη της ταχείας έκτασής τους σε ενωσιακό και διεθνές επίπεδο. Μέσω της συνεκτικής και εξορθολογισμένης στήριξης της ρηξικέλευθης καινοτομίας, το ΕΣΚ αναμένεται ότι θα συμβάλλει στην αντιμετώπιση του κενού που παρατηρείται σήμερα όσον αφορά τη δημόσια στήριξη και τις ιδιωτικές επενδύσεις για ρηξικέλευθες καινοτομίες. Τα μέσα του ΕΣΚ απαιτούν πρόβλεψη ειδικών νομικών και διαχειριστικών χαρακτηριστικών που θα αντικατοπτρίζουν τους στόχους του, και ιδίως τις δραστηριότητες διείσδυσης στην αγορά.    

(22)Μέσω μεικτής χρηματοδότησης του ΕΣΚ, το μέσο Accelerator προσδοκάται ότι θα αποκαταστήσει τη νεκρή ζώνη μεταξύ της έρευνας, της φάσης πριν από τη μαζική διάθεση στην αγορά και της επέκτασης των εταιρειών. Πιο συγκεκριμένα, το μέσο Accelerator θα πρέπει να παρέχει στήριξη σε έργα με βαθμό τεχνολογικού κινδύνου ή κινδύνου αγοράς τόσο υψηλό ώστε να μην θεωρούνται ικανά να λάβουν τραπεζική χρηματοδότηση ή να προσελκύσουν σημαντικές επενδύσεις από την αγορά. Ως εκ τούτου, το μέσο θα συμπληρώνει το πρόγραμμα InvestEU που θεσπίστηκε με τον κανονισμό … 15 ..

(23)Το ΕΙΚΤ, κυρίως μέσω των κοινοτήτων γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ) του, θα πρέπει να επιδιώκει την ενίσχυση των οικοσυστημάτων καινοτομίας που αντιμετωπίζουν τις παγκόσμιες προκλήσεις, προωθώντας την ολοκλήρωση των επιχειρήσεων, της έρευνας, της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της επιχειρηματικότητας. Το ΕΙΚΤ θα πρέπει να ενθαρρύνει την καινοτομία στις δραστηριότητές του και να στηρίζει την ενοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με το οικοσύστημα καινοτομίας, ιδίως με: την ώθηση της επιχειρηματικής εκπαίδευσης, την ενθάρρυνση ισχυρών μη επιστημονικού χαρακτήρα συνεργασιών μεταξύ της βιομηχανίας και της ακαδημαϊκής κοινότητας· και τον καθορισμό των προσδοκώμενων δεξιοτήτων των μελλοντικών φορέων καινοτομίας, όπως, για παράδειγμα, ψηφιακές δεξιότητες και οι δεξιότητες καινοτομίας, ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίζουν τις παγκόσμιες προκλήσεις. Τα προγράμματα στήριξης που προσφέρει το ΕΙΚΤ θα πρέπει να απευθύνονται σε δικαιούχους του ΕΣΚ, ενώ οι νεοφυείς εταιρείες που προκύπτουν από τις ΚΓΚ του ΕΙΚΤ θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε δράσεις του ΕΣΚ. Λόγω της εστίασης του ΕΙΚΤ στα οικοσυστήματα καινοτομίας, αυτό υπάγεται σαφώς στον πυλώνα «Ανοικτή καινοτομία», ωστόσο, ο σχεδιασμός όμως των οικείων ΚΓΚ θα πρέπει να εναρμονίζεται, μέσω της διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού, με τον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα».

(24)    Η εξασφάλιση και η διαφύλαξη ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις εταιρείες που ανταγωνίζονται σε μια δεδομένη αγορά θα πρέπει να αποτελεί βασική απαίτηση για την άνθηση της καινοτομίας αιχμής ή της επαναστατικής καινοτομίας ώστε να μπορούν ιδίως οι φορείς καινοτομίας μικρού και μεσαίου μεγέθους να δρέψουν τα οφέλη της επένδυσής τους και να κατακτήσουν μερίδιο της αγοράς.

(25)Το πρόγραμμα θα πρέπει να προωθεί και να ενσωματώνει τη συνεργασία με τρίτες χώρες, διεθνείς οργανισμούς και πρωτοβουλίες με βάση το κοινό συμφέρον, τα αμοιβαία οφέλη και τις διεθνείς δεσμεύσεις υλοποίησης των ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών. Η διεθνής συνεργασία θα πρέπει να επιδιώκει την ενίσχυση της αριστείας, της ελκυστικότητας και της οικονομικής και βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας του τομέα έρευνας και καινοτομίας της Ένωσης, με στόχο την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων, όπως διατυπώνονται στους ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών, και την υποστήριξη των εξωτερικών πολιτικών της Ένωσης. Θα πρέπει να ακολουθείται προσέγγιση γενικού ανοικτού χαρακτήρα σε διεθνείς συνεργασίες και στοχευμένες δράσεις διεθνούς συνεργασίας, μεταξύ άλλων, με κατάλληλη επιλεξιμότητα για τη χρηματοδότηση οντοτήτων που είναι εγκατεστημένες σε χώρες χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να προωθείται η σύνδεση τρίτων χωρών με το πρόγραμμα.

(26)Με στόχο την εμβάθυνση της σχέσης μεταξύ επιστήμης και κοινωνίας και τη μεγιστοποίηση των οφελών από την αλληλεπίδρασή τους, το πρόγραμμα θα πρέπει να εξασφαλίζει τη δέσμευση και τη συμμετοχή των πολιτών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στον κοινό σχεδιασμό και τη συνδημιουργία υπεύθυνων θεματολογίων και περιεχομένου στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας, την προαγωγή της επιστημονικής εκπαίδευσης, την παροχή πρόσβασης του κοινού στην επιστημονική γνώση, καθώς και τη διευκόλυνση της συμμετοχής των πολιτών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στις δραστηριότητες του προγράμματος. Αυτό θα πρέπει να επιδιωχθεί σε όλο το εύρος του προγράμματος και μέσω ειδικών δραστηριοτήτων στο μέρος «Ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας». Η συμμετοχή των πολιτών και της κοινωνίας των πολιτών στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας θα πρέπει να συνοδεύεται από δραστηριότητες ευαισθητοποίησης του κοινού ώστε να επιτευχθεί και να διατηρηθεί η στήριξη του προγράμματος από το ευρύ κοινό. Το πρόγραμμα θα πρέπει επίσης να επιδιώκει την άρση εμποδίων και την προώθηση συνεργειών μεταξύ της επιστήμης, της τεχνολογίας, του πολιτισμού και των τεχνών, με στόχο την επίτευξη μιας νέας ποιότητας βιώσιμης καινοτομίας.

(27)Σύμφωνα με το άρθρο 349 της ΣΛΕΕ, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της Ένωσης δικαιούνται ειδικά μέτρα (λαμβάνοντας υπόψη τη διαρθρωτική, κοινωνική και οικονομική κατάστασή τους) για την πρόσβαση στα οριζόντια προγράμματα της Ένωσης. Το πρόγραμμα θα πρέπει, συνεπώς, να λαμβάνει υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά των συγκεκριμένων περιφερειών σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Ισχυρότερη και ανανεωμένη στρατηγική εταιρική σχέση με τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της ΕΕ» (COM (2017) 623 final) που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 12 Απριλίου 2018.

(28)Οι δραστηριότητες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του προγράμματος θα πρέπει να στοχεύουν στην εξάλειψη των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων και στην προώθηση της ισότητας ανδρών και γυναικών στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας, όπως προβλέπεται στα άρθρα 2 και 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στο άρθρο 8 ΣΛΕΕ. Η διάσταση των φύλων θα πρέπει να ενσωματώνεται δεόντως στο περιεχόμενο της έρευνας και της καινοτομίας και να εφαρμόζεται σε όλα τα στάδια του ερευνητικού κύκλου.

(29)Ενόψει των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του τομέα της άμυνας, οι λεπτομερείς διατάξεις για την ενωσιακή χρηματοδότηση ερευνητικών έργων στον τομέα της άμυνας θα πρέπει να καθοριστούν στον κανονισμό … για τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας 16 στον οποίο προβλέπονται οι κανόνες συμμετοχής για τη διεξαγωγή έρευνας στον τομέα της άμυνας. Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που διεξάγονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας θα πρέπει να εστιάζονται αποκλειστικά στις εφαρμογές αμυντικού χαρακτήρα.

(30)Ο παρών κανονισμός προβλέπει χρηματοδοτικό κονδύλιο για το πρόγραμμα. Το αναφερόμενο στο άρθρο 1 παράγραφος 3 στοιχείο α) ποσό για το ειδικό πρόγραμμα θα αποτελεί το ποσό προνομιακής αναφοράς, κατά την έννοια του [να επικαιροποιηθεί η παραπομπή κατά περίπτωση σύμφωνα με τη νέα διοργανική συμφωνία: σημείου 17 της διοργανικής συμφωνίας της 2ας Δεκεμβρίου 2013 μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής για τη δημοσιονομική πειθαρχία, τη συνεργασία σε δημοσιονομικά θέματα και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση 17 ], για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατά την ετήσια διαδικασία του προϋπολογισμού.

(31)Ο κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) [νέος ΔΚ] (εφεξής «ο δημοσιονομικός κανονισμός») εφαρμόζεται στο παρόν πρόγραμμα, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά. Θεσπίζει κανόνες για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων σχετικά με τις επιχορηγήσεις, τα βραβεία, τη σύναψη συμβάσεων, την έμμεση διαχείριση, τη χρηματοδοτική συνδρομή, τα χρηματοδοτικά μέσα και τις εγγυήσεις από τον προϋπολογισμό.

(32)Σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό, τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 18 , τον κανονισμό (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2988/95 του Συμβουλίου 19 , τον κανονισμό (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 του Συμβουλίου 20 και τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939 21 του Συμβουλίου, τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης πρέπει να προστατεύονται μέσω αναλογικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένων της πρόληψης, του εντοπισμού, της διόρθωσης και της διερεύνησης παρατυπιών και περιπτώσεων απάτης, της ανάκτησης των απολεσθέντων, αχρεωστήτως καταβληθέντων ή μη ορθώς χρησιμοποιηθέντων κονδυλίων και, όταν χρειάζεται, της επιβολής διοικητικών κυρώσεων. Ειδικότερα, βάσει του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 και του κανονισμού (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) μπορεί να διεξάγει διοικητικές έρευνες, συμπεριλαμβανομένων επιτόπιων ελέγχων και εξακριβώσεων, για τη διαπίστωση φαινομένων απάτης, διαφθοράς ή άλλης παράνομης ενέργειας εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί να διερευνά και να ασκεί δίωξη σε υποθέσεις απάτης και άλλων ποινικών αδικημάτων εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, όπως προβλέπεται στην οδηγία (ΕΕ) 2017/1371 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 22 . Σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό, πρόσωπα ή οντότητες που λαμβάνουν κονδύλια της Ένωσης οφείλουν να συνεργάζονται πλήρως για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, να παραχωρούν τα αναγκαία δικαιώματα και πρόσβαση στην Επιτροπή, στην OLAF, στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και στο Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) και να μεριμνούν ώστε τα τρίτα μέρη που εμπλέκονται στην αξιοποίηση των κονδυλίων της Ένωσης να παραχωρούν ανάλογα δικαιώματα.

(33)Σύμφωνα με το [να επικαιροποιηθεί η παραπομπή κατά περίπτωση σύμφωνα με νέα απόφαση για τις ΥΧΕ: άρθρο 94 της απόφασης 2013/755/ΕΕ του Συμβουλίου 23 ], τα πρόσωπα και οι οντότητες που είναι εγκατεστημένα σε υπερπόντιες χώρες και εδάφη είναι επιλέξιμα για χρηματοδότηση, με την επιφύλαξη των κανόνων και στόχων του προγράμματος και των ενδεχόμενων ρυθμίσεων που ισχύουν στο κράτος μέλος με το οποίο είναι συνδεδεμένη η υπερπόντια χώρα ή το έδαφος.

(34)Σύμφωνα με τις παραγράφους 22 και 23 της διοργανικής συμφωνίας για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου της 13ης Απριλίου 2016, το πρόγραμμα πρέπει να αξιολογείται με βάση πληροφορίες που συλλέγονται μέσω ειδικών απαιτήσεων παρακολούθησης, αποφεύγοντας, ωστόσο, τις υπέρμετρες ρυθμίσεις και τον διοικητικό φόρτο, ιδίως στα κράτη μέλη. Οι απαιτήσεις αυτές μπορεί, κατά περίπτωση, να περιλαμβάνουν μετρήσιμους δείκτες, ως βάση για την επιτόπια αξιολόγηση των επιπτώσεων του προγράμματος.

(35)Για τη συμπλήρωση ή την τροποποίηση των δεικτών κατεύθυνσης επιπτώσεων, όπου κρίνεται αναγκαίο, θα πρέπει να ανατίθεται στην Επιτροπή η εξουσία έκδοσης πράξεων σύμφωνα με το άρθρο 290 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διενεργεί η Επιτροπή κατάλληλες διαβουλεύσεις κατά τις προπαρασκευαστικές εργασίες της, μεταξύ άλλων, σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων και οι εν λόγω διαβουλεύσεις να διενεργούνται σύμφωνα με τις αρχές που προβλέπονται στη διοργανική συμφωνία για τη βελτίωση της νομοθεσίας της 13ης Απριλίου 2016. Πιο συγκεκριμένα, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ίση συμμετοχή στην προετοιμασία των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο λαμβάνουν όλα τα έγγραφα κατά τον ίδιο χρόνο με τους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών, και οι εμπειρογνώμονές τους έχουν συστηματικά πρόσβαση στις συνεδριάσεις των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής που ασχολούνται με την προετοιμασία των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων.

(36)Η συνοχή και οι συνέργειες μεταξύ του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του διαστημικού προγράμματος της ΕΕ θα δημιουργήσουν ευνοϊκές συνθήκες για τη δημιουργία παγκοσμίως ανταγωνιστικού και καινοτόμου ευρωπαϊκού διαστημικού τομέα· θα ενισχύσουν την αυτονομία της Ευρώπης όσον αφορά την πρόσβαση στο διάστημα και τη χρήση αυτού με ασφαλή τρόπο· και θα ενισχύσουν τον ρόλο της Ευρώπης ως παγκόσμιου παράγοντα. Οι ρηξικέλευθες λύσεις στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα υποστηρίζονται από δεδομένα και υπηρεσίες που θα διατίθενται από το διαστημικό πρόγραμμα. 

(37)Οι κανόνες συμμετοχής και διάδοσης θα πρέπει να αντιστοιχούν ικανοποιητικά στις ανάγκες του προγράμματος, συνεκτιμώντας τις ανησυχίες και τις συστάσεις των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών.

(38)Θα πρέπει να εφαρμόζονται κοινοί κανόνες στο σύνολο του προγράμματος με σκοπό την εξασφάλιση συνεκτικού πλαισίου το οποίο θα διευκολύνει τη συμμετοχή σε προγράμματα χρηματοδοτούμενα από τον προϋπολογισμό του προγράμματος, περιλαμβανόμενων της συμμετοχής σε προγράμματα υπό τη διαχείριση φορέων χρηματοδότησης, όπως το ΕΙΚΤ, κοινές επιχειρήσεις ή άλλα σχήματα δυνάμει του άρθρου 187 της ΣΛΕΕ ή της συμμετοχής σε προγράμματα αναλαμβανόμενα από κράτη μέλη δυνάμει του άρθρου 185 της ΣΛΕΕ. Θα πρέπει να διασφαλίζεται ευελιξία ως προς την έγκριση συγκεκριμένων κανόνων, όταν αυτό δικαιολογείται.

(39)Δράσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του προγράμματος θα πρέπει να σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα και να τηρούν τις αρχές που αναγνωρίζονται μεταξύ άλλων από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι εν λόγω δράσεις θα πρέπει να συνάδουν με τυχόν νομικές υποχρεώσεις, όπως το διεθνές δίκαιο, με τυχόν σχετικές αποφάσεις της Επιτροπής, όπως η ανακοίνωση της Επιτροπής της 28ηςΙουνίου 2013 24 , καθώς και με αρχές δεοντολογίας, όπως, μεταξύ άλλων, η αποφυγή παραβιάσεων της ακεραιότητας της έρευνας. Κατά τις ερευνητικές δραστηριότητες θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη το άρθρο 13 ΣΛΕΕ και να περιορίζεται η χρήση ζώων στην έρευνα και τις δοκιμές, με απώτερο στόχο την αντικατάσταση της χρήσης ζώων.

(40)Ακολουθώντας τους στόχους της διεθνούς συνεργασίας κατά τα άρθρα 180 και 186 της ΣΛΕΕ, θα πρέπει να προωθείται η συμμετοχή νομικών οντοτήτων εγκατεστημένων σε τρίτες χώρες, καθώς και διεθνών οργανισμών. Η υλοποίηση του προγράμματος θα πρέπει να συμμορφώνεται προς τα μέτρα που θεσπίζονται με βάση τα άρθρα 75 και 215 της ΣΛΕΕ και να τηρεί το διεθνές δίκαιο. Για δράσεις που αφορούν στρατηγικούς πόρους, συμφέροντα, την αυτονομία ή την ασφάλεια της Ένωσης, η συμμετοχή σε συγκεκριμένες δράσεις του προγράμματος μπορεί να περιορίζεται μόνο οντότητες που είναι εγκατεστημένες σε κράτη μέλη ή σε νομικές οντότητες που είναι εγκατεστημένες σε συγκεκριμένες συνδεδεμένες ή άλλες τρίτες χώρες, πέραν των νομικών οντοτήτων που είναι εγκατεστημένες σε κράτη μέλη.

(41)Λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία της αντιμετώπισης της αλλαγής του κλίματος, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις της ΕΕ για την εφαρμογή της συμφωνίας του Παρισιού και τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, το πρόγραμμα αυτό θα συμβάλει στην ενσωμάτωση των δράσεων για το κλίμα, καθώς και στην επίτευξη ενός γενικού στόχου που συνίσταται στο να διατεθεί το 25 % των δαπανών του προϋπολογισμού της ΕΕ προς στόχους που αφορούν το κλίμα.

(42)Οι οριζόντιοι δημοσιονομικοί κανόνες που θεσπίζονται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, βάσει του άρθρου 322 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφαρμόζονται στον παρόντα κανονισμό. Οι κανόνες αυτοί καθορίζονται στον δημοσιονομικό κανονισμό και προσδιορίζουν συγκεκριμένα τη διαδικασία για τον καθορισμό και την εκτέλεση του προϋπολογισμού μέσω επιχορηγήσεων, σύναψης συμβάσεων, βραβείων και έμμεσης διαχείρισης, και προβλέπουν ελέγχους σχετικά με την ευθύνη των δημοσιονομικών παραγόντων. Οι κανόνες που εγκρίνονται βάσει του άρθρου 322 της ΣΛΕΕ αφορούν επίσης την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης, σε περίπτωση γενικευμένων ελλείψεων όσον αφορά το κράτος δικαίου στα κράτη μέλη, δεδομένου ότι ο σεβασμός του κράτους δικαίου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και την αποτελεσματική ενωσιακή χρηματοδότηση.

(43)Η χρήση ευαίσθητων προϋπαρχόντων στοιχείων ή η πρόσβαση μη εξουσιοδοτημένων ατόμων σε ευαίσθητα αποτελέσματα μπορεί να έχει δυσμενείς επιπτώσεις στα συμφέροντα της Ένωσης ή ενός ή περισσότερων εκ των κρατών μελών. Ως εκ τούτου, ο χειρισμός εμπιστευτικών δεδομένων και διαβαθμισμένων πληροφοριών θα πρέπει να διέπεται από ολόκληρη τη σχετική νομοθεσία της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των εσωτερικών κανονισμών των θεσμικών οργάνων, όπως η απόφαση (ΕΕ, Ευρατόμ) 2015/444, που θεσπίζει τις διατάξεις που αφορούν τους κανόνες ασφάλειας για την προστασία των διαβαθμισμένων πληροφοριών της ΕΕ.

(44)Είναι ανάγκη να θεσπιστούν οι ελάχιστες προϋποθέσεις συμμετοχής, τόσο ως γενικός κανόνας ότι στις κοινοπραξίες θα πρέπει να περιλαμβάνεται τουλάχιστον μία νομική οντότητα από κράτος μέλος, όσο και ως προς τα ειδικά χαρακτηριστικά συγκεκριμένου τύπου δράσεων στο πλαίσιο του προγράμματος.

(45)Είναι αναγκαίος ο καθορισμός των όρων και προϋποθέσεων για τη χορήγηση ενωσιακής χρηματοδότησης σε συμμετέχοντες σε δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος. Οι επιχορηγήσεις θα πρέπει να υλοποιούνται λαμβάνοντας υπόψη όλες τις μορφές συνεισφοράς που προβλέπονται στον δημοσιονομικό κανονισμό, όπως εφάπαξ ποσά, σταθεροί συντελεστές ή μοναδιαίες δαπάνες, με στόχο την περαιτέρω απλούστευση.

(46)Τα ποσοστά χρηματοδότησης στον παρόντα κανονισμό αναφέρονται ως ανώτατα όρια προκειμένου να τηρείται η αρχή της συγχρηματοδότησης.

(47)Σε συμφωνία με τον δημοσιονομικό κανονισμό, το πρόγραμμα θα πρέπει να αποτελεί τη βάση για ευρύτερη αποδοχή των συνήθων πρακτικών κοστολόγησης που εφαρμόζουν οι δικαιούχοι στις δαπάνες προσωπικού και τις μοναδιαίες δαπάνες για αγαθά και υπηρεσίες που τιμολογούνται εσωτερικά.

(48)Το ισχύον σύστημα επιστροφής των πραγματικών δαπανών προσωπικού θα πρέπει να απλουστευθεί ακόμη περισσότερο με την αξιοποίηση της προσέγγισης αμοιβής βάσει έργου, η οποία αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» και είναι πιο εναρμονισμένη με τον δημοσιονομικό κανονισμό.

(49)Το Ταμείο Εγγυήσεων των Συμμετεχόντων, που συστάθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» και τελεί υπό τη διαχείριση της Επιτροπής, αναδείχθηκε σε σημαντικό μηχανισμό διασφαλίσεων ο οποίος μετριάζει τους κινδύνους που συνδέονται με τα οφειλόμενα ποσά που δεν επιστρέφονται από συμμετέχοντες που αθετούν τις υποχρεώσεις τους. Επομένως, το Ταμείο Εγγυήσεων των Συμμετεχόντων, το οποίο μετονομάζεται σε μηχανισμό αλληλασφάλισης («ο μηχανισμός») θα πρέπει να συνεχιστεί και να επεκταθεί σε άλλους φορείς χρηματοδότησης και, συγκεκριμένα, σε πρωτοβουλίες δυνάμει του άρθρου 185 της ΣΛΕΕ. Ο μηχανισμός θα πρέπει να είναι ανοικτός σε δικαιούχους οποιουδήποτε άλλου προγράμματος υπό την άμεση διαχείριση της Ένωσης.

(50)Θα πρέπει να θεσπιστούν κανόνες που θα διέπουν την εκμετάλλευση και τη διάδοση των αποτελεσμάτων, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι δικαιούχοι προστατεύουν, εκμεταλλεύονται, διαδίδουν και παρέχουν πρόσβαση σε αυτά τα αποτελέσματα, κατά περίπτωση. Θα πρέπει να δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, ιδίως σε επίπεδο Ένωσης. Οι δικαιούχοι θα πρέπει να επικαιροποιούν τα σχέδιά τους σχετικά με την εκμετάλλευση και τη διάδοση των οικείων αποτελεσμάτων κατά τη διάρκεια και μετά το τέλος της δράσης.

(51)Θα πρέπει να διατηρηθούν τα βασικά στοιχεία του συστήματος αξιολόγησης και επιλογής προτάσεων του προηγούμενου προγράμματος «Ορίζων 2020» με την ιδιαίτερη έμφασή του στην αριστεία. Οι προτάσεις θα πρέπει να συνεχίσουν να επιλέγονται με βάση την αξιολόγηση που διενεργείται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες. Όπου χρειάζεται, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ανάγκη να διασφαλιστεί η συνολική συνοχή του χαρτοφυλακίου έργων.

(52)Θα πρέπει να επιδιώκεται αυξημένη αμοιβαία εμπιστοσύνη σε ελέγχους και αξιολογήσεις, συμπεριλαμβανομένων και άλλων προγραμμάτων της Ένωσης, με στόχο την ελάφρυνση του διοικητικού φόρτου για τους δικαιούχους κονδυλίων της Ένωσης. Η αμοιβαία εμπιστοσύνη θα πρέπει να θεσπίζεται ρητώς σε συνδυασμό και με άλλα στοιχεία διασφάλισης όπως οι έλεγχοι συστημάτων και διαδικασιών.

(53)Οι ειδικές προκλήσεις στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας θα πρέπει να αντιμετωπίζονται μέσω βραβείων, συμπεριλαμβανομένων κοινών βραβείων, κατά περίπτωση, τα οποία διοργανώνονται από την Επιτροπή ή φορέα χρηματοδότησης σε συνεργασία με άλλα όργανα της Ένωσης, τρίτες χώρες, διεθνείς οργανισμούς ή μη κερδοσκοπικές νομικές οντότητες.

(54)Τα είδη χρηματοδότησης και οι μέθοδοι εφαρμογής βάσει του παρόντος κανονισμού επιλέγονται με βάση τη δυνατότητά τους να συμβάλλουν στην επίτευξη των συγκεκριμένων στόχων των δράσεων και να αποφέρουν αποτελέσματα, λαμβανομένων υπόψη, ιδίως, του κόστους των ελέγχων, του διοικητικού φόρτου και του αναμενόμενου κινδύνου μη συμμόρφωσης. Όσον αφορά τις επιχορηγήσεις, συνυπολογίζεται η χρήση εφάπαξ ποσών, σταθερών συντελεστών ή μοναδιαίων δαπανών.

ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ:

ΤΙΤΛΟΣ I

ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

Άρθρο 1

Αντικείμενο

1.Με τον παρόντα κανονισμό θεσπίζεται το πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» («το πρόγραμμα»), και διατυπώνονται οι κανόνες συμμετοχής σε έμμεσες δράσεις του προγράμματος και διάδοσης αυτών.

2.Καθορίζονται οι στόχοι του προγράμματος, ο προϋπολογισμός για την περίοδο 2021 – 2027, οι μορφές χρηματοδότησης από την Ένωση και οι κανόνες για την παροχή της εν λόγω χρηματοδότησης.

3.Το πρόγραμμα υλοποιείται με:

α)το ειδικό πρόγραμμα που θεσπίζεται με την απόφαση …/…/ΕΕ 25 , το οποίο περιλαμβάνει χρηματοδοτική συνεισφορά προς το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας,

β)το ειδικό πρόγραμμα για την έρευνα στον τομέα της άμυνας που θεσπίζεται με τον κανονισμό …/…/ΕΕ.

4.Οι όροι «Ορίζων Ευρώπη», «το πρόγραμμα» και «το ειδικό πρόγραμμα» που χρησιμοποιούνται στον παρόντα κανονισμό αφορούν μόνο θέματα σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα που περιγράφεται στην παράγραφο 3 στοιχείο α), εκτός εάν ορίζεται ρητώς διαφορετικά.

Άρθρο 2

Ορισμοί

Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:

(1)«ερευνητικές υποδομές»: εγκαταστάσεις που παρέχουν πόρους και υπηρεσίες προς χρήση από τις ερευνητικές κοινότητες για τη διενέργεια έρευνας και την προώθηση της καινοτομίας στο αντίστοιχο πεδίο τους. Ο ορισμός αυτός, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι αντίστοιχοι ανθρώπινοι πόροι, καλύπτει: τον βασικό εξοπλισμό ή τα βασικά όργανα και εργαλεία, εγκαταστάσεις σχετιζόμενες με τη γνώση, όπως συλλογές, αρχεία ή υποδομές επιστημονικών δεδομένων, υπολογιστικά συστήματα, δίκτυα επικοινωνιών και κάθε άλλη υποδομή, μοναδικού χαρακτήρα και ανοικτή σε εξωτερικούς χρήστες, που είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη αριστείας στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας. Ανάλογα με την περίπτωση, οι ερευνητικές υποδομές μπορούν να χρησιμοποιούνται για σκοπούς πέραν της έρευνας, για παράδειγμα, για εκπαιδευτικούς σκοπούς ή για σκοπούς παροχής δημόσιας υπηρεσίας και μπορούν να είναι «ενιαίας θέσης», «κατανεμημένες» ή «εικονικές»·

(2)«στρατηγική έξυπνης εξειδίκευσης»: έχει την ίδια έννοια με τη στρατηγική έξυπνης εξειδίκευσης όπως ορίζεται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 26 και πληροί τους ευνοϊκούς όρους που καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) XX [κανονισμός περί κοινών διατάξεων]·

(3)«ευρωπαϊκή σύμπραξη»: πρωτοβουλία στην οποία η Ένωση και εταίροι από τον ιδιωτικό και/ή τον δημόσιο τομέα (π.χ. βιομηχανία, ερευνητικοί οργανισμοί, οργανισμοί με αποστολή δημόσιας υπηρεσίας σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό ή διεθνές επίπεδο ή οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των ιδρυμάτων) δεσμεύονται να υποστηρίζουν από κοινού την ανάπτυξη και την υλοποίηση προγράμματος δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, όπως, μεταξύ άλλων, δραστηριότητες σχετικές με την υιοθέτηση από την αγορά ή την υιοθέτηση κανόνων και πολιτικών·

(4)«ανοικτή πρόσβαση»: πρακτική παροχής δωρεάν διαδικτυακής πρόσβασης του τελικού χρήστη σε ερευνητικά αποτελέσματα που προκύπτουν από δράσεις χρηματοδοτούμενες βάσει του προγράμματος, ιδίως σε επιστημονικές δημοσιεύσεις και ερευνητικά δεδομένα·

(5)«αποστολή»: χαρτοφυλάκιο δράσεων οι οποίες αποσκοπούν στην επίτευξη μετρήσιμου στόχου, εντός καθορισμένου χρονικού ορίου, και αντίκτυπου για την επιστήμη και την τεχνολογία και/ή την κοινωνία και τους πολίτες που δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί με μεμονωμένες δράσεις·

(6)«σύναψη προεμπορικών συμβάσεων»: σύναψη συμβάσεων παροχής υπηρεσιών έρευνας και ανάπτυξης που περιλαμβάνουν καταμερισμό επικινδυνότητας-ωφέλειας υπό συνθήκες αγοράς, και ανταγωνιστική ανάπτυξη κατά φάσεις, σε περιπτώσεις στις οποίες υφίσταται σαφής διαχωρισμός μεταξύ των υπηρεσιών έρευνας και ανάπτυξης που παρέχονται και της διάθεσης εμπορικών ποσοτήτων τελικών προϊόντων·

(7)«σύναψη δημόσιων συμβάσεων καινοτόμων λύσεων»: σύναψη συμβάσεων στις οποίες οι αναθέτουσες αρχές ενεργούν ως εναρκτήριος πελάτης για καινοτόμα αγαθά ή υπηρεσίες που δεν είναι ακόμη διαθέσιμα εμπορικώς σε ευρεία κλίμακα, και ενδεχομένως περιλαμβάνουν δοκιμές συμμόρφωσης·

(8)«δικαιώματα πρόσβασης»: δικαιώματα χρήσης αποτελεσμάτων ή προϋπαρχόντων στοιχείων·

(9)«προϋπάρχοντα στοιχεία»: κάθε δεδομένο, τεχνογνωσία ή πληροφορία κάθε μορφής ή είδους, υλικού ή άυλου χαρακτήρα, καθώς και κάθε δικαίωμα, όπως τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, που: i) κατέχονταν από δικαιούχους πριν από την προσχώρησή τους στη δράση· ii) έχουν προσδιοριστεί εγγράφως από τους δικαιούχους κατά τον τρόπο που απαιτείται για την υλοποίηση της δράσης ή την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της·

(10)«διάδοση»: η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων με πρόσφορο μέσο (άλλο από εκείνα που απορρέουν από την προστασία ή την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων), μεταξύ άλλων, μέσω επιστημονικών δημοσιεύσεων σε οποιοδήποτε μέσο·

(11)«εκμετάλλευση»: η χρησιμοποίηση αποτελεσμάτων στο πλαίσιο περαιτέρω δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, διαφορετικών από εκείνες που καλύπτονται από τη συγκεκριμένη δράση, ή για την ανάπτυξη, δημιουργία, κατασκευή και διάθεση στην αγορά προϊόντος ή διαδικασίας ή για τη δημιουργία και παροχή υπηρεσίας ή για δραστηριότητες τυποποίησης·

(12)«δίκαιοι και εύλογοι όροι»: οι κατάλληλοι όροι, μεταξύ άλλων ενδεχόμενοι οικονομικοί όροι ή όροι για την ατελή πρόσβαση, λαμβανομένων υπόψη των ειδικών περιστάσεων της αίτησης πρόσβασης, π.χ. η πραγματική ή η δυνητική αξία των αποτελεσμάτων ή των προϋπαρχόντων στοιχείων στα οποία ζητείται πρόσβαση και/ή το εύρος, η διάρκεια ή άλλα χαρακτηριστικά της προβλεπόμενης εκμετάλλευσης·

(13)«φορέας χρηματοδότησης»: φορέας ή οργανισμός, εκτός της Επιτροπής, όπως αναφέρεται στο άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο γ) του δημοσιονομικού κανονισμού, στον οποίο ο Επιτροπή έχει αναθέσει καθήκοντα εκτέλεσης του προϋπολογισμού βάσει του προγράμματος·

(14)«διεθνής οργανισμός ευρωπαϊκής έρευνας»: διεθνής οργανισμός του οποίου τα μέλη είναι κατά πλειονότητα κράτη μέλη ή συνδεδεμένες χώρες και ο οποίος έχει ως κύριο σκοπό την προώθηση της επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας στην Ευρώπη·

(15)«νομική οντότητα»: κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που έχει συσταθεί και αναγνωρίζεται ως τέτοιο βάσει του εθνικού, του ενωσιακού ή του διεθνούς δικαίου και το οποίο διαθέτει νομική προσωπικότητα και μπορεί, ενεργώντας για δικό του λογαριασμό, να ασκεί δικαιώματα και να υπόκειται σε υποχρεώσεις, ή κάθε οντότητα χωρίς νομική προσωπικότητα σύμφωνα με το άρθρο 197 παράγραφος 2 στοιχείο γ) του δημοσιονομικού κανονισμού·

(16)«μη κερδοσκοπική νομική οντότητα»: νομική οντότητα η οποία εκ νομικής μορφής είναι μη κερδοσκοπική ή έχει ευθύνη βάσει νόμου ή κανονιστικής ρύθμισης να μην διανέμει κέρδη στους μετόχους της ή σε μεμονωμένα μέλη·

(17)«εταιρεία μεσαίας κεφαλαιοποίησης»: εταιρεία που δεν υπάγεται στον ορισμό των πολύ μικρών, των μικρών και των μεσαίων επιχειρήσεων («ΜΜΕ») της σύστασης 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής 27 , και διαθέτει έως 3 000 απασχολούμενους όταν ο αριθμός απασχολούμενων υπολογίζεται σύμφωνα με τα άρθρα 3, 4, 5 και 6 του τίτλου I του παραρτήματος της εν λόγω σύστασης· 

(18)«αποτελέσματα»: υλικά ή άυλα προϊόντα της δράσης, όπως δεδομένα, τεχνογνωσία και πληροφορίες, σε οποιαδήποτε μορφή ή οποιουδήποτε είδους, είτε μπορούν να προστατεύονται είτε όχι, καθώς και κάθε είδους δικαιώματα που συνδέονται με αυτά, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας·

(19)«σφραγίδα αριστείας»: πιστοποιημένη σήμανση η οποία υποδεικνύει ότι πρόταση υποβληθείσα στο πλαίσιο πρόσκλησης υποβολής προτάσεων υπερέβαινε μεν όλα τα κατώτατα όρια που ορίζονται στο πρόγραμμα εργασίας, αλλά δεν ήταν δυνατό να χρηματοδοτηθεί λόγω έλλειψης διαθέσιμων κονδυλίων για την εν λόγω πρόσκληση στο πρόγραμμα εργασίας·

(20) «πρόγραμμα εργασίας»: έγγραφο που εκδίδει η Επιτροπή για την υλοποίηση του ειδικού προγράμματος 28 σύμφωνα με το οικείο άρθρο 12 ή ισοδύναμο έγγραφο ως προς το περιεχόμενο και τη δομή που εκδίδεται από φορέα χρηματοδότησης·

(21)«επιστρεπτέα προκαταβολή»: το μέρος μεικτής χρηματοδότησης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» ή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (ΕΣΚ) το οποίο αντιστοιχεί σε δάνειο υπό τον τίτλο X του δημοσιονομικού κανονισμού, χορηγείται όμως απευθείας από την Ένωση για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς αλλά για σκοπούς κάλυψης των δαπανών για δραστηριότητες που αντιστοιχούν σε δράση καινοτομίας, και το οποίο πρέπει να επιστραφεί από τον δικαιούχο στην Ένωση σύμφωνα με τους προβλεπόμενους στη σύμβαση όρους·

(22)«σύμβαση»: η συμφωνία που συνάπτει η Επιτροπή ή φορέας χρηματοδότησης με νομική οντότητα η οποία υλοποιεί δράση καινοτομίας και διείσδυσης στην αγορά και στηρίζεται από μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» ή του ΕΣΚ·

(23)«διαβαθμισμένες πληροφορίες»: διαβαθμισμένες πληροφορίες της ΕΕ όπως ορίζονται στο άρθρο 3 της απόφασης (ΕΕ, Ευρατόμ) 2015/444 της Επιτροπής, διαβαθμισμένες πληροφορίες κρατών μελών, διαβαθμισμένες πληροφορίες τρίτων χωρών με τις οποίες η Ένωση έχει συνάψει συμφωνία περί ασφάλειας, καθώς και διαβαθμισμένες πληροφορίες διεθνών οργανισμών με τους οποίους η Ένωση έχει συνάψει συμφωνία ασφάλειας·

(24)«συνδυαστική πράξη»: ενέργειες που στηρίζονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο συνδυαστικών μηχανισμών δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 6 του δημοσιονομικού κανονισμού, και συνδυάζουν μη επιστρεπτέες μορφές στήριξης και/ή χρηματοδοτικά μέσα από τον προϋπολογισμό της ΕΕ με επιστρεπτέες μορφές στήριξης από ιδρύματα αναπτυξιακής ή άλλης δημόσιας χρηματοδότησης, καθώς και από εμπορικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και επενδυτές·

(25) «μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» ή του ΕΣΚ»: μεμονωμένη χρηματοδοτική στήριξη σε δράση καινοτομίας και διείσδυσης στην αγορά η οποία συνίσταται σε ειδικό συνδυασμό επιχορήγησης ή επιστρεπτέας προκαταβολής με επένδυση μετοχικού κεφαλαίου.

Άρθρο 3

Στόχοι του προγράμματος

1.Γενικός στόχος του προγράμματος είναι η επίτευξη επιστημονικού, οικονομικού και κοινωνιακού αντίκτυπου των επενδύσεων της Ένωσης στην έρευνα και την καινοτομία, ώστε να ενισχύεται η επιστημονική και τεχνολογική βάση της Ένωσης, να προωθείται η ανταγωνιστικότητα της Ένωσης και, μεταξύ άλλων, της βιομηχανίας της, να επιτυγχάνονται οι στόχοι των στρατηγικών προτεραιοτήτων της Ένωσης και να αντιμετωπίζονται οι παγκόσμιες προκλήσεις, όπως οι στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης.

2.Το πρόγραμμα έχει τους ακόλουθους ειδικούς στόχους:

α)στήριξη της δημιουργίας και διάδοσης υψηλής ποιότητας νέων γνώσεων, δεξιοτήτων, τεχνολογιών και λύσεων σε παγκόσμιες προκλήσεις·

β)ενίσχυση του αντίκτυπου της έρευνας και της καινοτομίας στην ανάπτυξη, την υποστήριξη και την εφαρμογή ενωσιακών πολιτικών, καθώς και της αξιοποίησης καινοτόμων λύσεων στη βιομηχανία και την κοινωνία με σκοπό την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων·

γ)προώθηση όλων των μορφών καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της ρηξικέλευθης καινοτομίας, και ενίσχυση της διείσδυσης καινοτόμων λύσεων στην αγορά·

δ)βελτιστοποίηση των αποτελεσμάτων του προγράμματος για μεγαλύτερο αντίκτυπο εντός του ενισχυμένου Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

Άρθρο 4

Διάρθρωση του προγράμματος

1.Το πρόγραμμα διαρθρώνεται στα ακόλουθα μέρη που συμβάλλουν στην επίτευξη του γενικού και των ειδικών στόχων που προβλέπονται στο άρθρο 3:

(1)Πυλώνας I «ανοικτή επιστήμη», ο οποίος επιδιώκει τους ειδικούς στόχους που καθορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 2 στοιχείο α) και υποστηρίζει επίσης τους ειδικούς στόχους που καθορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 2 στοιχεία β) και γ), απαρτιζόμενος από τις εξής συνιστώσες:

α)το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ΕΣΕ),

β)δράσεις Marie Skłodowska-Curie (MSCA),

γ)ερευνητικές υποδομές.

(2)Πυλώνας II «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα», ο οποίος επιδιώκει τους ειδικούς στόχους που καθορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 2 στοιχείο β) και υποστηρίζει επίσης τους ειδικούς στόχους που καθορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 2 στοιχεία α) και γ), απαρτιζόμενος από τις εξής συνιστώσες:

α)ομάδα «Υγεία»,

β)ομάδα «Πολυδεκτική και ασφαλής κοινωνία»,

γ)ομάδα «Ψηφιακές τεχνολογίες και βιομηχανία»,

δ)ομάδα «Κλίμα, ενέργεια και κινητικότητα»,

ε)ομάδα «Τρόφιμα και φυσικοί πόροι»,

στ)μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ).

(3)Πυλώνας ΙΙΙ «Ανοικτή καινοτομία», ο οποίος επιδιώκει τους ειδικούς στόχους που καθορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 2 στοιχείο γ) και υποστηρίζει επίσης τους ειδικούς στόχους που καθορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 2 στοιχεία α) και β), απαρτιζόμενος από τις εξής συνιστώσες:

α)το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (ΕΣΚ),

β)ευρωπαϊκά οικοσυστήματα καινοτομίας,

γ)Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ).

(4)Μέρος «Ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας», το οποίο επιδιώκει τους ειδικούς στόχους που καθορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 2 στοιχείο δ) και υποστηρίζει επίσης τους ειδικούς στόχους που καθορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 2 στοιχεία α), β) και γ), απαρτιζόμενο από τις εξής συνιστώσες:

α)διάδοση της αριστείας,

β)μεταρρύθμιση και βελτίωση του ευρωπαϊκού συστήματος Ε&Κ.

2.Οι γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων παρατίθενται στο παράρτημα Ι.

Άρθρο 5

Έρευνα στον τομέα της άμυνας

1.Οι δραστηριότητες προς διεξαγωγή στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος του άρθρου 1 παράγραφος 3 στοιχείο β), οι οποίες καθορίζονται στον κανονισμό …. για τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας, είναι δραστηριότητες έρευνας αποκλειστικά για εφαρμογές στον τομέα της άμυνας, με στόχο τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανταγωνιστικότητα, την αποδοτικότητα και την καινοτομία της αμυντικής βιομηχανίας.

2.Ο παρών κανονισμός δεν εφαρμόζεται στο ειδικό πρόγραμμα του άρθρου 1 παράγραφος 3 στοιχείο β), με εξαίρεση το παρόν άρθρο, το άρθρο 1 παράγραφοι 1 και 3 και το άρθρο 9 παράγραφος 1.

Άρθρο 6

Υλοποίηση και μορφές χρηματοδότησης της ΕΕ

1.Το πρόγραμμα υλοποιείται υπό άμεση διαχείριση σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό ή υπό έμμεση διαχείριση με φορείς χρηματοδότησης που αναφέρονται στο άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο γ) του δημοσιονομικού κανονισμού.

2.Το πρόγραμμα μπορεί να παρέχει χρηματοδότηση σε έμμεσες δράσεις σε οποιαδήποτε από τις μορφές που προβλέπονται στον δημοσιονομικό κανονισμό, ιδίως επιχορηγήσεις (επιχορηγήσεις λειτουργίας), βραβεία και δημόσιες συμβάσεις. Μπορεί επίσης να παρέχει χρηματοδότηση υπό μορφή χρηματοδοτικών μέσων στο πλαίσιο συνδυαστικών πράξεων.

3.Οι κανόνες συμμετοχής και διάδοσης που θεσπίζονται στον παρόντα κανονισμό εφαρμόζονται στις έμμεσες δράσεις.

4.Οι βασικοί τύποι δράσεων βάσει του προγράμματος καθορίζονται στο παράρτημα II. Όλες οι μορφές χρηματοδότησης χρησιμοποιούνται με ευελιξία σε όλο το φάσμα των στόχων του προγράμματος, ενώ η χρήση τους καθορίζεται με βάση τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες του κάθε στόχου.

5.Το πρόγραμμα στηρίζει επίσης άμεσες δράσεις που αναλαμβάνονται από το Κοινό Κέντρο Ερευνών. Εάν οι εν λόγω δράσεις συνεισφέρουν σε πρωτοβουλίες που θεσπίζονται δυνάμει του άρθρου 185 ή του άρθρου 187 ΣΛΕΕ, η εν λόγω συνεισφορά δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μέρος της χρηματοδοτικής συνεισφοράς σε αυτές τις πρωτοβουλίες.

6.Η υλοποίηση του ειδικού προγράμματος 29 βασίζεται σε διαφανή και στρατηγικό πολυετή προγραμματισμό των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, ιδίως για τον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα», έπειτα από διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με τις προτεραιότητες, τους ενδεδειγμένους τύπους δράσεων και τις μορφές υλοποίησης που θα πρέπει να χρησιμοποιούνται. Με αυτόν τον τρόπο θα διασφαλίζεται η εναρμόνιση με τα άλλα συναφή προγράμματα της Ένωσης.

7.Οι δραστηριότητες του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» υλοποιούνται κυρίως μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, ορισμένες εκ των οποίων διοργανώνονται στο πλαίσιο αποστολών και ευρωπαϊκών συμπράξεων.

8.Οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που διεξάγονται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» εστιάζονται σε εφαρμογές μη στρατιωτικού χαρακτήρα.

9.Το πρόγραμμα διασφαλίζει την αποτελεσματική προώθηση της ισότητας των φύλων και της διάστασης του φύλου στο περιεχόμενο της έρευνας και της καινοτομίας. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στη διασφάλιση ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων, ανάλογα με την κατάσταση στον σχετικό τομέα έρευνας και καινοτομίας, σε ομάδες αξιολόγησης και σε φορείς όπως ομάδες εμπειρογνωμόνων.

Άρθρο 7

Αποστολές

1.Οι αποστολές προγραμματίζονται υπό τον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα», επιτρέπεται όμως να επωφελούνται και από δράσεις που διεξάγονται στο πλαίσιο άλλων μερών του προγράμματος.

2.Οι αποστολές διεξάγονται σύμφωνα με το άρθρο 5 του ειδικού προγράμματος. Η αξιολόγηση πραγματοποιείται σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 26.

3.Οι αποστολές:

α)έχουν σαφή προστιθέμενη αξία της ΕΕ και συμβάλλουν στην επίτευξη των προτεραιοτήτων της Ένωσης·

β)είναι φιλόδοξες, αποτελούν πηγή έμπνευσης και, ως εκ τούτου, παρουσιάζουν σημαντικό ενδιαφέρον για την κοινωνία και την οικονομία·

γ)έχουν σαφή κατεύθυνση και είναι στοχευμένες, μετρήσιμες και χρονικά προσδιορισμένες·

δ)είναι εστιασμένες σε φιλόδοξες αλλά ρεαλιστικές δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας·

ε)κινητοποιούν διεπιστημονικές, διατομεακές και πολυπαραγοντικές δραστηριότητες·

στ)είναι ανοικτές σε πολλαπλές λύσεις από τη βάση προς την κορυφή.

Άρθρο 8

Ευρωπαϊκές συμπράξεις

1.Ορισμένα μέρη του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» μπορούν να υλοποιούνται μέσω ευρωπαϊκών συμπράξεων. Η συμμετοχή της Ένωσης σε ευρωπαϊκές συμπράξεις μπορεί να λαμβάνει τις εξής μορφές:

α)συμμετοχή σε συμπράξεις που συστήνονται με βάση μνημόνια συμφωνίας και/ή συμβατικές ρυθμίσεις μεταξύ της Επιτροπής και των εταίρων που αναφέρονται στο άρθρο 2 παράγραφος 3, όπου προσδιορίζονται οι στόχοι της σύμπραξης, οι σχετικές δεσμεύσεις των εταίρων για χρηματοδοτικές συνεισφορές και/ή συνεισφορές σε είδος, οι βασικοί δείκτες επιδόσεων και επιπτώσεων, καθώς και τα αποτελέσματα που θα πρέπει να επιτευχθούν. Στις εν λόγω συμπράξεις προβλέπεται επίσης σειρά συμπληρωματικών δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας που υλοποιούνται από τους εταίρους και από το πρόγραμμα (ευρωπαϊκές συμπράξεις κοινού προγραμματισμού)·

β)συμμετοχή και χρηματοδοτική συνεισφορά σε πρόγραμμα δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας, βασιζόμενων στη δέσμευση των εταίρων για χρηματοδοτικές συνεισφορές και συνεισφορές σε είδος και την ενοποίηση των σχετικών δραστηριοτήτων των εταίρων μέσω δράσης συγχρηματοδότησης προγράμματος (συγχρηματοδοτούμενες ευρωπαϊκές συμπράξεις)·

γ)συμμετοχή και χρηματοδοτική συνεισφορά σε προγράμματα έρευνας και καινοτομίας που αναλαμβάνονται από περισσότερα του ενός κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 185 ΣΛΕΕ ή από φορείς που συστήνονται δυνάμει του άρθρου 187 ΣΛΕΕ, όπως κοινές επιχειρήσεις, ή από κοινότητες γνώσης και καινοτομίας του ΕΙΚΤ σύμφωνα με τον [κανονισμό για το ΕΙΚΤ] (θεσμοθετημένες ευρωπαϊκές συμπράξεις). Οι εν λόγω συμπράξεις εφαρμόζονται μόνο σε περιπτώσεις κατά τις οποίες άλλες μορφές ευρωπαϊκών συμπράξεων δεν θα μπορούσαν να επιτύχουν τους στόχους ή δεν θα παρήγαγαν τις απαραίτητες προσδοκώμενες επιπτώσεις, και μόνον όταν αυτό δικαιολογείται από μακροπρόθεσμη προοπτική και υψηλό βαθμό ενοποίησης, συμπεριλαμβανομένης της κεντρικής διαχείρισης όλων των χρηματοδοτικών συνεισφορών.

2.Οι ευρωπαϊκές συμπράξεις:

α)συστήνονται σε περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορούν να επιτύχουν τους στόχους του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» αποτελεσματικότερα από την Ευρώπη μεμονωμένα·

β)τηρούν τις αρχές της προστιθέμενης αξίας της Ένωσης, της διαφάνειας, του ανοικτού χαρακτήρα, του αντίκτυπου, των αποτελεσμάτων μόχλευσης, της μακροπρόθεσμης χρηματοδοτικής δέσμευσης όλων των εμπλεκόμενων μερών, της ευελιξίας, της συνοχής και της συμπληρωματικότητας με πρωτοβουλίες σε ενωσιακό, τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και διεθνές επίπεδο·

γ)είναι χρονικά προσδιορισμένες και προβλέπουν όρους για την σταδιακή κατάργηση της χρηματοδότησης βάσει του προγράμματος.

Στο παράρτημα III προβλέπονται οι διατάξεις και τα κριτήρια για την επιλογή, την εφαρμογή, την παρακολούθηση και τη σταδιακή κατάργηση των ευρωπαϊκών συμπράξεων.

Άρθρο 9

Προϋπολογισμός

1.Το χρηματοδοτικό κονδύλιο για την υλοποίηση του προγράμματος-πλαισίου για την περίοδο 2021 – 2027 ανέρχεται σε 94 100 000 000 EUR σε τρέχουσες τιμές για το ειδικό πρόγραμμα που αναφέρεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 στοιχείο α), στο οποίο προστίθεται το ποσό για το ειδικό πρόγραμμα που αναφέρεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 στοιχείο β), όπως προβλέπεται στον κανονισμό…. για τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας.

2.Η ενδεικτική κατανομή του ποσού της παραγράφου 1 πρώτη ημιπερίοδος έχει ως εξής:

α)25 800 000 000 EUR για τον πυλώνα I «Ανοικτή επιστήμη» για την περίοδο 2021-2027, εκ των οποίων:

(1) 16 600 000 000 EUR για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας,

(2)6 800 000 000 EUR για δράσεις «Marie Skłodowska-Curie»,

(3)2 400 000 000 EUR για ερευνητικές υποδομές,

β)52 700 000 000 EUR για τον πυλώνα II «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα» για την περίοδο 2021-2027, εκ των οποίων:

(1)7 700 000 000 EUR για την ομάδα «Υγεία»,

(2)2 800 000 000 EUR για την ομάδα «Πολυδεκτική και ασφαλής κοινωνία»,

(3)15 000 000 000 EUR για την ομάδα «Ψηφιακές τεχνολογίες και βιομηχανία»,

(4)15 000 000 000 EUR για την ομάδα «Κλίμα, ενέργεια και κινητικότητα»,

(5)10 000 000 000 EUR για την ομάδα «Τρόφιμα και φυσικοί πόροι»,

(6)2 200 000 000 EUR για τις μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ),

γ)13 500 000 000 EUR για τον πυλώνα III «Ανοικτή καινοτομία» για την περίοδο 2021-2027, εκ των οποίων:

(1)10 500 000 000 EUR για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένου ποσού έως και 500 000 000 EUR για ευρωπαϊκά οικοσυστήματα καινοτομίας,

(2)3 000 000 000 EUR για το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ),

δ)2 100 000 000 EUR για το μέρος «Ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας» για την περίοδο 2021-2027, εκ των οποίων:

(1)1 700 000 000 EUR για «διάδοση της αριστείας»,

(2) 400 000 000 EUR για «μεταρρύθμιση και βελτίωση του ευρωπαϊκού συστήματος Ε&Κ».

3.Προκειμένου να αντιμετωπίζονται απρόβλεπτες καταστάσεις ή νέες εξελίξεις και ανάγκες, η Επιτροπή μπορεί, στο πλαίσιο της ετήσιας διαδικασίας προϋπολογισμού, να παρεκκλίνει από τα ποσά που καθορίζονται στην παράγραφο 2 έως 10 % κατ’ ανώτατο όριο. Δεν επιτρέπονται παρεκκλίσεις από τα ποσά που αναφέρονται στην παράγραφο 2 στοιχείο β) σημείο 6 του παρόντος άρθρου, ούτε από το συνολικό ποσό που προβλέπεται για το μέρος «Ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας» στην παράγραφο 2 παρόντος άρθρου.

4.Το ποσό που αναφέρεται στην παράγραφο 1 πρώτη ημιπερίοδος μπορεί επίσης να καλύπτει δαπάνες για την προετοιμασία, την παρακολούθηση, τους ελέγχους, τους λογιστικούς ελέγχους, την αξιολόγηση, καθώς και άλλες δραστηριότητες και δαπάνες που απαιτούνται για την διαχείριση και την υλοποίηση του προγράμματος, όπως, μεταξύ άλλων, όλες οι διοικητικές δαπάνες, και την αξιολόγηση της επίτευξης των στόχων του προγράμματος. Μπορεί επίσης να καλύπτει δαπάνες που αφορούν τις μελέτες, τις συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων, τις δράσεις ενημέρωσης και επικοινωνίας, στον βαθμό που σχετίζονται με τους στόχους του προγράμματος, καθώς και δαπάνες που συνδέονται με δίκτυα τεχνολογίας πληροφοριών με επίκεντρο την επεξεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών, τα εταιρικά εργαλεία τεχνολογίας πληροφοριών και τις λοιπές δαπάνες τεχνικής και διοικητικής συνδρομής που απαιτούνται για τη διαχείριση του προγράμματος.

5.Αν είναι απαραίτητο, μπορούν να εγγραφούν στον προϋπολογισμό πιστώσεις πέραν του 2027, με σκοπό την κάλυψη των δαπανών που προβλέπονται στην παράγραφο 4, ώστε να καταστεί εφικτή η διαχείριση δράσεων που δεν θα έχουν ολοκληρωθεί έως την 31η Δεκεμβρίου 2027.

6.Οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις για δράσεις άνω του ενός οικονομικού έτους μπορούν να κατανέμονται σε ετήσιες δόσεις επί σειρά ετών.

7.Με την επιφύλαξη του δημοσιονομικού κανονισμού, οι δαπάνες για δράσεις που απορρέουν από έργα περιλαμβανόμενα στο πρώτο πρόγραμμα εργασίας θα είναι επιλέξιμες από την 1η Ιανουαρίου 2021.

8.Πόροι που διατίθενται στα κράτη μέλη υπό επιμερισμένη διαχείριση και μπορούν να μεταφέρονται σύμφωνα με το άρθρο 21 του κανονισμού (ΕΕ) XX […κανονισμός περί κοινών διατάξεων] μπορούν, κατόπιν αιτήματος των κρατών μελών, να μεταφέρονται στο πρόγραμμα. Η Επιτροπή εκτελεί τους εν λόγω πόρους άμεσα, σύμφωνα με το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α) του δημοσιονομικού κανονισμού, ή έμμεσα, σύμφωνα με το στοιχείο γ) του εν λόγω άρθρου. Όταν είναι δυνατόν, οι πόροι αυτοί χρησιμοποιούνται προς όφελος του οικείου κράτους μέλους.

9.Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» έχει σχεδιαστεί ώστε να υλοποιείται σε συνέργεια με άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα της Ένωσης. Στο παράρτημα IV παρατίθεται μη εξαντλητικός κατάλογος συνεργειών με άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα της Ένωσης.

Άρθρο 10

Ανοικτή πρόσβαση και ανοικτά δεδομένα

1.Διασφαλίζεται ανοικτή πρόσβαση σε επιστημονικές δημοσιεύσεις που απορρέουν από έρευνα χρηματοδοτούμενη βάσει του προγράμματος, σύμφωνα με το άρθρο 35 παράγραφος 3. Διασφαλίζεται ανοικτή πρόσβαση στα ερευνητικά δεδομένα σύμφωνα με την αρχή «ανοικτή στο μέτρο του δυνατού, κλειστή στο μέτρο του αναγκαίου». Ενθαρρύνεται η ανοικτή πρόσβαση σε άλλα ερευνητικά αποτελέσματα.

2.Εξασφαλίζεται υπεύθυνη διαχείριση των ερευνητικών δεδομένων σύμφωνα με τις αρχές FAIR, δηλαδή την «ευρεσιμότητα», την «προσβασιμότητα», τη «διαλειτουργικότητα» και τη «δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης».

3.Προωθούνται πρακτικές ανοικτής επιστήμης πέραν της ανοικτής πρόσβασης σε ερευνητικά αποτελέσματα και της υπεύθυνης διαχείρισης των ερευνητικών δεδομένων.

Άρθρο 11

Συμπληρωματική και συνδυασμένη χρηματοδότηση

Οι δράσεις στις οποίες χορηγείται πιστοποίηση σφραγίδας αριστείας ή οι οποίες πληρούν τα ακόλουθα σωρευτικά συγκριτικά κριτήρια:

α)έχουν αξιολογηθεί σε πρόσκληση υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του προγράμματος·

β)συμμορφώνονται με τις ελάχιστες απαιτήσεις ποιότητας της εν λόγω πρόσκλησης υποβολής προτάσεων·

γ)δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν στο πλαίσιο της εν λόγω πρόσκλησης υποβολής προτάσεων λόγω δημοσιονομικών περιορισμών,

επιτρέπεται στηρίζονται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ ή το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης, σύμφωνα με το άρθρο 67 παράγραφος 5 του κανονισμού (ΕΕ) XX [κανονισμός περί κοινών διατάξεων] και το άρθρο 8 του κανονισμού (ΕΕ) XX [χρηματοδότηση, διαχείριση και παρακολούθηση της κοινής γεωργικής πολιτικής], υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω δράσεις συνάδουν με τους στόχους του οικείου προγράμματος. Εφαρμόζονται οι κανόνες του Ταμείου που παρέχει τη στήριξη.

Άρθρο 12

Τρίτες χώρες συνδεδεμένες με το πρόγραμμα

1.Το πρόγραμμα είναι ανοικτό στη σύνδεση με τις ακόλουθες τρίτες χώρες:

α)τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ) τα οποία είναι μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), σύμφωνα με τους όρους που καθορίζονται στη συμφωνία για τον ΕΟΧ·

β)υπό προσχώρηση χώρες, υποψήφιες χώρες και δυνάμει υποψήφιες χώρες ή οντότητες, σύμφωνα με τις γενικές αρχές και τους γενικούς όρους και προϋποθέσεις συμμετοχής τους στα προγράμματα της Ένωσης που προβλέπονται στις αντίστοιχες συμφωνίες-πλαίσια και τις αποφάσεις του συμβουλίου σύνδεσης, ή σε παρεμφερείς συμφωνίες, και σύμφωνα με τους ειδικούς όρους που προβλέπονται στις συμφωνίες μεταξύ της Ένωσης και των εν λόγω χωρών·

γ)τις χώρες που καλύπτονται από την ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας, σύμφωνα με τις γενικές αρχές και τους γενικούς όρους και προϋποθέσεις συμμετοχής τους στα προγράμματα της Ένωσης που καθορίζονται στις αντίστοιχες συμφωνίες-πλαίσια και τις αποφάσεις του συμβουλίου σύνδεσης, ή σε παρεμφερείς συμφωνίες, και σύμφωνα με τους ειδικούς όρους που καθορίζονται στις συμφωνίες μεταξύ της Ένωσης και των εν λόγω χωρών·

δ)τρίτες χώρες και εδάφη που πληρούν όλα τα ακόλουθα κριτήρια:

i.διαθέτουν ικανοποιητικές ικανότητες στην επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία·

ii.είναι προσηλωμένες στην οικονομία της ανοιχτής αγοράς, συμπεριλαμβανομένης της δίκαιης και ισότιμης μεταχείρισης των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, πλαισιωμένης από δημοκρατικούς θεσμούς·

iii.προωθούν ενεργά πολιτικές για τη βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας των πολιτών.

Η σύνδεση με το πρόγραμμα για κάθε τρίτη χώρα που αναφέρεται στο στοιχείο δ) συνάδει με τις προϋποθέσεις που καθορίζονται σε ειδική συμφωνία η οποία καλύπτει τη συμμετοχή της τρίτης χώρας σε κάθε πρόγραμμα της Ένωσης, υπό τον όρο ότι η συμφωνία:

–διασφαλίζει δίκαιη ισορροπία μεταξύ των συνεισφορών και των οφελών της τρίτης χώρας που συμμετέχει στα προγράμματα της Ένωσης·

–καθορίζει τους όρους συμμετοχής στα προγράμματα, συμπεριλαμβανομένου του υπολογισμού των χρηματοδοτικών συνεισφορών στα επιμέρους προγράμματα και τα διοικητικά τους έξοδα. Οι συνεισφορές αυτές αποτελούν έσοδα για ειδικό προορισμό σύμφωνα με το άρθρο 21 παράγραφος 5 του δημοσιονομικού κανονισμού·

–δεν παρέχει στην τρίτη χώρα εξουσία λήψης αποφάσεων σχετικά με το πρόγραμμα·

–εγγυάται το δικαίωμα της Ένωσης να διασφαλίζει τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και να προστατεύει τα οικονομικά της συμφέροντα.

2.Στο πεδίο σύνδεσης κάθε τρίτης χώρας με το πρόγραμμα συνυπολογίζεται ο στόχος της επίτευξης οικονομικής ανάπτυξης στην Ένωση μέσω της καινοτομίας. Αντιστοίχως, μέρη του προγράμματος μπορούν να μην συμπεριλαμβάνονται στη συμφωνία σύνδεσης συγκεκριμένης χώρας, εξαιρουμένων των μελών του ΕΟΧ, των υπό προσχώρηση χωρών, υποψήφιων χωρών και δυνάμει υποψήφιων χωρών ή οντοτήτων.

3.Κατά περίπτωση, στη συμφωνία σύνδεσης προβλέπεται η συμμετοχή νομικών οντοτήτων που είναι εγκατεστημένες στην Ένωση σε ισοδύναμα προγράμματα συνδεδεμένων χωρών σύμφωνα με τους οικείους προβλεπόμενους όρους.

4.Οι όροι για τον καθορισμό του ύψους της χρηματοδοτικής συνεισφοράς εξασφαλίζουν την αυτόματη διόρθωση τυχόν σημαντικών ανισορροπιών σε σύγκριση με το ποσό που λαμβάνουν οι οντότητες που είναι εγκατεστημένες στη συνδεδεμένη χώρα μέσω της συμμετοχής στο πρόγραμμα, λαμβανομένων υπόψη των δαπανών διαχείρισης, εκτέλεσης και λειτουργίας του προγράμματος.

ΤΙΤΛΟΣ II

ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

Γενικές διατάξεις

Άρθρο 13

Φορείς χρηματοδότησης και άμεσες δράσεις του ΚΚΕρ

1.Οι φορείς χρηματοδότησης δύνανται να παρεκκλίνουν από τους κανόνες που καθορίζονται στον παρόντα τίτλο μόνον εάν αυτό προβλέπεται στη βασική πράξη για τη σύσταση του φορέα χρηματοδότησης ή την ανάθεση καθηκόντων εκτέλεσης του προϋπολογισμού σε αυτόν, ή, στην περίπτωση φορέων χρηματοδότησης που αναφέρονται στο άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο γ) περιπτώσεις ii), iii) ή v) του δημοσιονομικού κανονισμού, εάν αυτό προβλέπεται στη συμφωνία συνεισφοράς και επιβάλλεται από τις ειδικές τους λειτουργικές ανάγκες ή τον χαρακτήρα της δράσης.

2.Οι κανόνες που καθορίζονται στον παρόντα τίτλο δεν εφαρμόζονται στις άμεσες δράσεις που αναλαμβάνονται από το ΚΚΕρ.

Άρθρο 14

Επιλέξιμες δράσεις

1.Με την επιφύλαξη των παραγράφων 2 και 3 του παρόντος άρθρου, μόνον οι δράσεις υλοποιούν τους στόχους του άρθρου 3 είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση.

Δεν χρηματοδοτούνται τα ακόλουθα ερευνητικά πεδία:

α)δραστηριότητες με αντικείμενο την κλωνοποίηση του ανθρώπου για αναπαραγωγικούς σκοπούς·

β)δραστηριότητες με στόχο την τροποποίηση της γενετικής κληρονομιάς των ανθρώπινων όντων, οι οποίες ενδέχεται να καταστήσουν κληρονομικές τις εν λόγω τροποποιήσεις 30 ·

γ)δραστηριότητες που αποβλέπουν στη δημιουργία ανθρώπινων εμβρύων αποκλειστικά για ερευνητικούς σκοπούς ή για τον σκοπό της εξασφάλισης βλαστοκυττάρων, μεταξύ άλλων, μέσω μεταφοράς πυρήνων σωματικών κυττάρων·

2.Η έρευνα σε ανθρώπινα ενήλικα και εμβρυικά βλαστοκύτταρα μπορεί να χρηματοδοτείται αναλόγως του περιεχομένου της επιστημονικής πρότασης και του νομικού πλαισίου των συμμετεχόντων κρατών μελών. Καμία χρηματοδότηση δεν χορηγείται για ερευνητικές δραστηριότητες που απαγορεύονται σε όλα τα κράτη μέλη. Καμία δραστηριότητα δεν χρηματοδοτείται σε ένα κράτος μέλος εάν αυτή έχει απαγορευθεί.

3.Τα ερευνητικά πεδία που αναφέρονται στην παράγραφο 1 μπορούν να αναθεωρηθούν στο πλαίσιο της ενδιάμεσης αξιολόγησης που προβλέπεται στο άρθρο 47 παράγραφος 2, υπό το πρίσμα της επιστημονικής προόδου.

Άρθρο 15

Δεοντολογία

1.Οι δράσεις που υλοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος συμμορφώνονται με τις αρχές δεοντολογίας και τη σχετική εθνική, ενωσιακή και διεθνή νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένων του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου καθώς και των συμπληρωματικών πρωτοκόλλων της.

Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην αρχή της αναλογικότητας, στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή, στο δικαίωμα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, στο δικαίωμα στη σωματική και διανοητική ακεραιότητα του ατόμου, στο δικαίωμα της μη εισαγωγής διακρίσεων και στην ανάγκη διασφάλισης υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας.

2.Οι οντότητες που συμμετέχουν στη δράση υποβάλλουν:

α)αυτοαξιολόγηση δεοντολογίας στην οποία προσδιορίζονται και περιγράφονται λεπτομερώς όλα τα προβλέψιμα δεοντολογικά ζητήματα που σχετίζονται με τον στόχο, την υλοποίηση και τις πιθανές επιπτώσεις των προς χρηματοδότηση δραστηριοτήτων, καθώς και επιβεβαίωση συμμόρφωσης με την παράγραφο 1 συνοδευόμενη από περιγραφή του τρόπου με τον οποίο αυτή θα διασφαλίζεται·

β)επιβεβαίωση συμμόρφωσης των δραστηριοτήτων με τον ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας για την ακεραιότητα της έρευνας που δημοσιεύθηκε από τις «All European Academies» (Όλες οι Ευρωπαϊκές Ακαδημίες) και επιβεβαίωση ότι δεν θα διενεργηθεί καμία δραστηριότητα που αποκλείεται από χρηματοδότηση·

γ)για δραστηριότητες που διενεργούνται εκτός της Ένωσης, επιβεβαίωση ότι οι εν λόγω δραστηριότητες θα επιτρέπονταν σε κράτος μέλος· και

δ)για δραστηριότητες στις οποίες χρησιμοποιούνται ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα, εφόσον απαιτείται, λεπτομερή στοιχεία για τα μέτρα αδειοδότησης και ελέγχου που θα ληφθούν από τις αρμόδιες αρχές των οικείων κρατών μελών, καθώς και λεπτομερή στοιχεία των δεοντολογικών εγκρίσεων που θα χορηγηθούν πριν από την έναρξη των οικείων δραστηριοτήτων.

3.Οι προτάσεις ελέγχονται συστηματικά με σκοπό τον εντοπισμό δράσεων που εγείρουν πολύπλοκα ή σοβαρά δεοντολογικά ζητήματα και την υποβολή τους σε αξιολόγηση δεοντολογίας. Η αξιολόγηση δεοντολογίας διενεργείται από την Επιτροπή, εκτός εάν έχει ανατεθεί στον φορέα χρηματοδότησης. Για δράσεις που αφορούν τη χρήση ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων ή ανθρώπινων εμβρύων, είναι υποχρεωτική η διενέργεια αξιολόγησης δεοντολογίας. Οι έλεγχοι και οι αξιολογήσεις δεοντολογίας διενεργούνται με την υποστήριξη εμπειρογνωμόνων σε ζητήματα δεοντολογίας. Η Επιτροπή και οι φορείς χρηματοδότησης διασφαλίζουν στο μέτρο του εφικτού τη διαφάνεια των διαδικασιών δεοντολογίας.

4.Οι οντότητες που συμμετέχουν στη δράση μεριμνούν ώστε να αποκτήσουν όλες τις εγκρίσεις ή το λοιπά υποχρεωτικά έγγραφα από τις αρμόδιες εθνικές και τοπικές επιτροπές δεοντολογίας ή άλλους φορείς, όπως αρχές προστασίας δεδομένων, πριν από την έναρξη των σχετικών δραστηριοτήτων. Τα εν λόγω έγγραφα φυλάσσονται σε αρχείο και διαβιβάζονται στην Επιτροπή ή τον φορέα χρηματοδότησης κατόπιν αιτήματος.

5.Εφόσον κρίνεται σκόπιμο, οι έλεγχοι δεοντολογίας διενεργούνται από την Επιτροπή ή τον φορέα χρηματοδότησης. Σε περίπτωση σοβαρών ή πολύπλοκων δεοντολογικών ζητημάτων, οι έλεγχοι διενεργούνται από την Επιτροπή, εκτός εάν έχουν ανατεθεί στον φορέα χρηματοδότησης.

Οι έλεγχοι δεοντολογίας διενεργούνται με την υποστήριξη εμπειρογνωμόνων σε ζητήματα δεοντολογίας.

6.Οι δράσεις που δεν είναι δεοντολογικά αποδεκτές μπορούν να απορριφθούν ή να διακοπούν ανά πάσα στιγμή.

Άρθρο 16

Ασφάλεια

1.Οι δράσεις που υλοποιούνται βάσει του προγράμματος τηρούν τους εφαρμοστέους κανόνες ασφάλειας και, συγκεκριμένα, τους κανόνες για την προστασία των διαβαθμισμένων πληροφοριών από την άνευ αδείας κοινολόγηση, και συμμορφώνονται με κάθε συναφή εθνική και ενωσιακή νομική διάταξη. Στην περίπτωση έρευνας που διεξάγεται εκτός της Ένωσης και χρησιμοποιεί και/ή παράγει διαβαθμισμένες πληροφορίες, απαιτείται, πέραν της συμμόρφωσης με τις προαναφερόμενες απαιτήσεις, η σύναψη συμφωνίας περί ασφάλειας μεταξύ της Ένωσης και της τρίτης χώρας στην οποία διεξάγεται η έρευνα. 

2.Εφόσον κρίνεται σκόπιμο, οι προτάσεις περιλαμβάνουν αυτοαξιολόγηση ασφάλειας στην οποία επισημαίνονται τυχόν ζητήματα ασφάλειας και περιγράφεται λεπτομερώς ο τρόπος αντιμετώπισής τους με στόχο τη συμμόρφωση με τη συναφή εθνική και ενωσιακή νομοθεσία.

3.Εφόσον κρίνεται σκόπιμο, η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης διεξάγει αναλυτικό έλεγχο ασφάλειας για προτάσεις που εγείρουν ζητήματα ασφάλειας.

4.Κατά περίπτωση, οι δράσεις συμμορφώνονται με την απόφαση (ΕΕ, Ευρατόμ) 2015/444 και τους κανόνες εφαρμογής της.

5.Οι οντότητες που συμμετέχουν στη δράση μεριμνούν ώστε οι διαβαθμισμένες πληροφορίες που χρησιμοποιούνται και/ή παράγονται από τη δράση να προστατεύονται από την άνευ αδείας κοινολόγηση. Παρέχουν αποδεικτικό εξουσιοδότησης ασφαλείας προσωπικού και/ή φορέα από τις αρμόδιες εθνικές αρχές ασφαλείας πριν από την έναρξη των οικείων δραστηριοτήτων.

6.Εάν εξωτερικοί εμπειρογνώμονες πρέπει να χειρίζονται διαβαθμισμένες πληροφορίες, απαιτείται η δέουσα εξουσιοδότηση ασφαλείας πριν από τον διορισμό των εν λόγω εμπειρογνωμόνων.

7.Εφόσον κρίνεται σκόπιμο, η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης δύναται να διενεργεί ελέγχους ασφαλείας.

8.Οι δράσεις που δεν τηρούν τους κανόνες ασφάλειας μπορούν να απορριφθούν ή να διακοπούν ανά πάσα στιγμή.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II

Επιχορηγήσεις

Άρθρο 17

Επιχορηγήσεις

Η χορήγηση και η διαχείριση των επιχορηγήσεων στο πλαίσιο του προγράμματος συνάδει με τον τίτλο VIII του δημοσιονομικού κανονισμού, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στο παρόν κεφάλαιο.

Άρθρο 18

Επιλέξιμες οντότητες για συμμετοχή

1.Κάθε νομική οντότητα, ανεξαρτήτως του τόπου εγκατάστασής της, ή διεθνείς οργανισμοί μπορούν να συμμετέχουν σε δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του παρόντος κανονισμού καθώς και όλες οι προϋποθέσεις που ορίζονται στο πρόγραμμα εργασίας ή στην πρόσκληση υποβολής προτάσεων.

2.Οι οντότητες αποτελούν μέλος κοινοπραξίας στην οποία συμμετέχουν τουλάχιστον τρεις ανεξάρτητες νομικές οντότητες, η καθεμία εκ των οποίων είναι εγκαταστημένη σε διαφορετικό κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα, και τουλάχιστον μία εκ των οποίων είναι εγκατεστημένη σε κράτος μέλος, εκτός εάν:

α)το πρόγραμμα εργασίας προβλέπει διαφορετικά, εφόσον δικαιολογείται·

β)η δράση είναι μια από τις δράσεις που προβλέπονται στις παραγράφους 3 ή 4.

3.Οι δράσεις έρευνας αιχμής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ), οι δράσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (ΕΣΚ), οι δράσεις κατάρτισης και κινητικότητας ή οι δράσεις συγχρηματοδότησης προγράμματος μπορούν να υλοποιούνται από μία περισσότερες νομικές οντότητες, μία εκ των οποίων πρέπει να είναι εγκατεστημένη σε κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα.

4.Οι δράσεις συντονισμού και στήριξης μπορούν να υλοποιούνται από μία ή περισσότερες νομικές οντότητες οι οποίες μπορούν να είναι εγκατεστημένες σε κράτος μέλος, συνδεδεμένη χώρα ή σε άλλη τρίτη χώρα.

5.Για δράσεις που αφορούν στρατηγικούς πόρους, συμφέροντα, την αυτονομία ή την ασφάλεια της Ένωσης, στο πρόγραμμα εργασίας μπορεί να προβλέπεται η δυνατότητα περιορισμού της συμμετοχής μόνο σε νομικές οντότητες που είναι εγκατεστημένες σε κράτη μέλη ή σε νομικές οντότητες που είναι εγκατεστημένες σε συγκεκριμένες συνδεδεμένες ή άλλες τρίτες χώρες, πέραν των νομικών οντοτήτων που είναι εγκατεστημένες σε κράτη μέλη.

6.Ανάλογα με τις ειδικές απαιτήσεις πολιτικής ή τον χαρακτήρα και τους στόχους της δράσης, μπορούν να προβλέπονται στο πρόγραμμα εργασίας κριτήρια επιλεξιμότητας πέραν αυτών που καθορίζονται στις παραγράφους 2, 3, 4, και 5, όπως, για παράδειγμα, ο αριθμός των νομικών οντοτήτων, ο τύπος της νομικής οντότητας και ο τόπος εγκατάστασης.

7.Για δράσεις που λαμβάνουν ποσά δυνάμει του άρθρου 9 παράγραφος 8, η συμμετοχή περιορίζεται σε μία μόνο νομική οντότητα που είναι εγκατεστημένη στη δικαιοδοσία της εξουσιοδοτούσας διαχειριστικής αρχής, εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά με τη διαχειριστική αρχή και προβλέπεται στο πρόγραμμα εργασίας.

8.Εφόσον αναφέρεται στο πρόγραμμα εργασίας, το Κοινό Κέντρο Ερευνών δύναται να συμμετέχει σε δράσεις.

9.Το Κοινό Κέντρο Ερευνών, διεθνείς οργανισμοί ευρωπαϊκής έρευνας και νομικές οντότητες που έχουν συσταθεί δυνάμει του δικαίου της Ένωσης θεωρούνται ότι είναι εγκατεστημένα σε κράτος μέλος διαφορετικό από αυτά στα οποία είναι εγκατεστημένες άλλες νομικές οντότητες που συμμετέχουν στη δράση.

10.Για τις δράσεις έρευνας αιχμής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ) και τις δράσεις κατάρτισης και κινητικότητας, οι διεθνείς οργανισμοί με έδρα σε κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα θεωρούνται ότι είναι εγκατεστημένοι στο εν λόγω κράτος μέλος ή την εν λόγω συνδεδεμένη χώρα.

Άρθρο 19

Οντότητες επιλέξιμες για χρηματοδότηση

1.Οι οντότητες είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση, εάν είναι εγκατεστημένες σε κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα.

Για δράσεις που λαμβάνουν ποσά δυνάμει του άρθρου 9 παράγραφος 8, μόνο νομικές οντότητες εγκατεστημένες στη δικαιοδοσία της εξουσιοδοτούσας διαχειριστικής αρχής είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση από τα προαναφερόμενα ποσά.

2.Οι οντότητες που είναι εγκατεστημένες σε μη συνδεδεμένη τρίτη χώρα θα πρέπει καταρχήν να αναλαμβάνουν το κόστος της συμμετοχής τους. Ωστόσο, χώρες χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων και, κατ’ εξαίρεση, άλλες μη συνδεδεμένες τρίτες χώρες μπορούν να είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση στο πλαίσιο δράσης, εάν:

α)η τρίτη χώρα ορίζεται στο πρόγραμμα εργασίας που έχει εγκρίνει η Επιτροπή· ή

β)η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης θεωρεί ότι η συμμετοχή της τρίτης χώρας είναι αναγκαία για την υλοποίηση της δράσης·

3.Συνδεδεμένες οντότητες είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση στο πλαίσιο δράσης, εάν είναι εγκατεστημένες σε κράτος μέλος, συνδεδεμένη χώρα ή σε τρίτη χώρα που ορίζεται στο πρόγραμμα εργασίας έχει εγκρίνει η Επιτροπή.

Άρθρο 20

Προσκλήσεις υποβολής προτάσεων

1.Για όλες τις δράσεις, εξαιρουμένων των μεταβατικών δραστηριοτήτων του χρηματοδοτικού μέσου Pathfinder του ΕΣΚ, το περιεχόμενο των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα εργασίας.

2.Για τις μεταβατικές δραστηριότητες του χρηματοδοτικού μέσου Pathfinder του ΕΣΚ:

α)η προκήρυξη και το περιεχόμενο των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων καθορίζεται ανάλογα με τους στόχους και τον προϋπολογισμό που προβλέπονται στο πρόγραμμα εργασίας του σχετικού χαρτοφυλακίου δράσεων·

β)επιτρέπεται η χορήγηση επιχορηγήσεων πάγιου ποσού έως 50 000 EUR χωρίς πρόσκληση υποβολής προτάσεων σε επείγουσες δράσεις συντονισμού και στήριξης που έχουν ως στόχο την ενίσχυση του χαρτοφυλακίου της κοινότητας δικαιούχων της κοινότητας ή την αξιολόγηση πιθανών τεχνοβλαστών ή δυνητικής καινοτομίας που δημιουργεί αγορές.

3.Εφόσον απαιτείται για την επίτευξη των στόχων τους, οι προσκλήσεις μπορούν να περιορίζονται στην ανάπτυξη επιπλέον δραστηριοτήτων ή στην προσθήκη επιπλέον εταίρων σε υφιστάμενες δράσεις.

4.Δεν απαιτείται πρόσκληση υποβολής προτάσεων για δράσεις συντονισμού και στήριξης ή για δράσεις συγχρηματοδότησης προγράμματος οι οποίες:

α)πρόκειται να υλοποιηθούν από το Κοινό Κέντρο Ερευνών ή νομικές οντότητες που ορίζεται στο πρόγραμμα εργασίας και

β)δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής πρότασης υποβολής προτάσεων.

5.Στο πρόγραμμα εργασίας καθορίζονται προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στις οποίες θα χορηγηθούν «σφραγίδες αριστείας». Οι πληροφορίες σχετικά με την αίτηση και την αξιολόγηση επιτρέπεται να κοινοποιούνται σε ενδιαφερόμενες αρχές χρηματοδότησης, κατόπιν προηγούμενης έγκρισης από τον αιτούντα, με την επιφύλαξη σύναψης συμφωνιών περί τήρησης του απορρήτου.

Άρθρο 21

Κοινές προσκλήσεις

Η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης δύναται να προκηρύσσει κοινή πρόσκληση υποβολής προτάσεων με:

α)τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των επιστημονικών και τεχνολογικών οργανισμών ή υπηρεσιών τους·

β)διεθνείς οργανισμούς·

γ)μη κερδοσκοπικές νομικές οντότητες. 

Σε περίπτωση κοινής πρόσκλησης, θεσπίζονται κοινές διαδικασίες για την επιλογή και την αξιολόγηση των προτάσεων. Οι διαδικασίες περιλαμβάνουν ισόρροπη ομάδα εμπειρογνωμόνων οι οποίοι διορίζονται από κάθε μέρος.  

Άρθρο 22

Σύναψη προεμπορικών συμβάσεων και σύναψη συμβάσεων καινοτόμων λύσεων

1.Οι δράσεις μπορούν να περιλαμβάνουν ή να έχουν ως πρωταρχικό τους στόχο τη σύναψη προεμπορικών συμβάσεων ή τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων καινοτόμων λύσεων προς υλοποίηση από δικαιούχους που είναι αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς όπως ορίζονται στις οδηγίες 2014/24/ΕΕ 31 , 2014/25/ΕΕ 32 και 2009/81/ΕΚ 33 .

2.Οι διαδικασίες σύναψης συμβάσεων:

α)συμμορφώνονται με τις αρχές της διαφάνειας, της μη εισαγωγής διακρίσεων, της ίσης μεταχείρισης, της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, της αναλογικότητας και με τους κανόνες ανταγωνισμού·

β)στην περίπτωση προεμπορικών συμβάσεων, μπορούν να προβλέπουν ειδικούς όρους, όπως ο περιορισμός του τόπου εκτέλεσης των παρεχόμενων δραστηριοτήτων στην επικράτεια των κρατών μελών και συνδεδεμένων χωρών·

γ)μπορούν να επιτρέπουν την ανάθεση πολλών συμβάσεων στο πλαίσιο της ίδιας διαδικασίας («πολυπορισμός»)· και

δ)προβλέπουν την ανάθεση των συμβάσεων στην/στις πλέον οικονομικά συμφέρουσα/-ες προσφορά/-ές, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων.

3.Ο ανάδοχος που παράγει αποτελέσματα σε προεμπορική σύμβαση είναι κύριος τουλάχιστον των συνδεόμενων δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Οι αναθέτουσες αρχές απολαύουν τουλάχιστον δικαιωμάτων ατελούς πρόσβασης στα αποτελέσματα για ίδια χρήση και του δικαιώματος να παραχωρούν ή να απαιτούν από τους συμμετέχοντες αναδόχους να παραχωρούν μη αποκλειστικές άδειες σε τρίτα μέρη με σκοπό την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής, υπό δίκαιους και εύλογους όρους, χωρίς δικαίωμα παραχώρησης παρεπόμενης άδειας. Εάν ανάδοχος δεν εκμεταλλευτεί εμπορικώς τα αποτελέσματα εντός καθοριζόμενου στη σύμβαση χρονικού διαστήματος μετά τη σύναψη προεμπορικής σύμβασης, οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να απαιτήσουν από τον ανάδοχο να μεταβιβάσει τυχόν κυριότητα των αποτελεσμάτων στις αναθέτουσες αρχές. 

Άρθρο 23

Σωρευτική χρηματοδότηση

Δράση που έχει λάβει χρηματοδοτική συνεισφορά από άλλο πρόγραμμα της Ένωσης μπορεί επίσης να λάβει χρηματοδοτική συνεισφορά από το πρόγραμμα, υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω συνεισφορές δεν καλύπτουν τις ίδιες δαπάνες. Οι κανόνες του εκάστοτε συνεισφέροντος προγράμματος της Ένωσης εφαρμόζονται στην αντίστοιχη συνεισφορά του στη δράση. Η σωρευτική χρηματοδότηση δεν υπερβαίνει το σύνολο των επιλέξιμων δαπανών της δράσης και η στήριξη από διαφορετικά προγράμματα της Ένωσης μπορεί να υπολογίζεται κατ’ αναλογία βάσει των εγγράφων που προβλέπουν τους όρους στήριξης. 

Άρθρο 24

Κριτήρια επιλογής

1.Κατά παρέκκλιση του άρθρου 198 του δημοσιονομικού κανονισμού, επαληθεύεται μόνο η χρηματοοικονομική ικανότητα του συντονιστή και μόνον εάν η αιτούμενη επιχορήγηση της Ένωσης για τη δράση είναι ίση ή μεγαλύτερη των 500 000 EUR.

2.Ωστόσο, αν συντρέχουν λόγοι αμφισβήτησης της χρηματοοικονομικής ικανότητας ή αν συντρέχει υψηλότερος κίνδυνος λόγω της συμμετοχής σε πάνω από μια εν εξελίξει δράσεις χρηματοδοτούμενες από προγράμματα έρευνας και καινοτομίας της Ένωσης, η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότης επαληθεύει επίσης την χρηματοοικονομική ικανότητα των λοιπών αιτούντων ή των συντονιστών κάτω του κατώτατου ορίου που αναφέρεται στην παράγραφο 1.

3.Εάν άλλη νομική οντότητα είναι διαρθρωτικός εγγυητής της χρηματοοικονομικής ικανότητας, επαληθεύεται η χρηματοοικονομική ικανότητα της εν λόγω οντότητας.

4.Σε περίπτωση περιορισμένης χρηματοοικονομικής ικανότητας, η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης δύναται να επιβάλλει ως προϋπόθεση για τη συμμετοχή του αιτούντος την υποβολή δήλωσης από κοινού και εις ολόκληρον ευθύνης από συνδεδεμένη οντότητα.

5.Η συνεισφορά σε μηχανισμό αλληλασφάλισης που προβλέπεται στο άρθρο 33 θεωρείται επαρκής εγγύηση δυνάμει του άρθρου 152 του δημοσιονομικού κανονισμού. Καμία συμπληρωματική εγγύηση ή ασφάλεια δεν μπορεί να γίνει δεκτή από τους δικαιούχους, ούτε να τους επιβληθεί.

Άρθρο 25

Κριτήρια χορήγησης

1.Οι προτάσεις αξιολογούνται με βάση τα ακόλουθα κριτήρια χορήγησης:

α)αριστεία,

β)αντίκτυπος,

γ)ποιότητα και αποδοτικότητα της υλοποίησης.

2.Το κριτήριο του στοιχείου α) της παραγράφου 1 είναι το μόνο που εφαρμόζεται σε προτάσεις για δράσεις έρευνας αιχμής του ΕΣΕ.

3.Το πρόγραμμα εργασίας καθορίζει περαιτέρω λεπτομέρειες για την εφαρμογή των κριτηρίων χορήγησης που αναφέρονται στην παράγραφο 1, και μπορεί να προσδιορίζει συντελεστές στάθμισης και κατώτατα όρια.

Άρθρο 26

Αξιολόγηση

1.Οι προτάσεις αξιολογούνται από την επιτροπή αξιολόγησης η οποία μπορεί:

–να απαρτίζεται αποκλειστικά ή εν μέρει από εξωτερικούς ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, 

–να απαρτίζεται από εκπροσώπους θεσμικών οργάνων ή οργανισμών της Ένωσης, όπως αναφέρεται στο άρθρο 150 του δημοσιονομικού κανονισμού.

Η επιτροπή αξιολόγησης μπορεί να επικουρείται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες. 

2.Εφόσον απαιτείται, η επιτροπή αξιολόγησης κατατάσσει τις προτάσεις που βρίσκονται πάνω από τα εφαρμοστέα κατώτατα όρια, σύμφωνα με τα ακόλουθα κριτήρια:

–τους βαθμούς αξιολόγησης,

–τη συμβολή τους στην επίτευξη ειδικών στόχων πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης συνεκτικού χαρτοφυλακίου έργων.

Η επιτροπή αξιολόγησης μπορεί επίσης να προτείνει ουσιαστικές τροποποιήσεις των προτάσεων στον βαθμό που απαιτείται για τη συνοχή του χαρτοφυλακίου.

Άρθρο 27

Διαδικασία επανεξέτασης της αξιολόγησης

1.Οι αιτούντες δύνανται να ζητήσουν επανεξέταση της αξιολόγησης, αν θεωρούν ότι η εφαρμοστέα διαδικασία αξιολόγησης δεν εφαρμόστηκε ορθά στην πρότασή τους.

2.Η επανεξέταση της αξιολόγησης εφαρμόζεται μόνο στις διαδικαστικές παραμέτρους της αξιολόγησης, όχι στην αξία της πρότασης.

3.Η επανεξέταση της αξιολόγησης δεν καθυστερεί τη διαδικασία επιλογής προτάσεων που δεν υπάγονται σε επανεξέταση.

Άρθρο 28

Χρόνος μέχρι την επιχορήγηση

1.Κατά παρέκκλιση του άρθρου 194 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο του δημοσιονομικού κανονισμού, ισχύουν οι ακόλουθες προθεσμίες:

α)όσον αφορά την ενημέρωση όλων των αιτούντων σχετικά με την έκβαση της αξιολόγησης της αίτησής τους, μέγιστη προθεσμία πέντε μηνών από την καταληκτική ημερομηνία υποβολής ολοκληρωμένων προτάσεων·

β)όσον αφορά τη σύναψη συμφωνιών επιχορήγησης με τους αιτούντες, μέγιστη προθεσμία οκτώ μηνών από την καταληκτική ημερομηνία υποβολής ολοκληρωμένων προτάσεων.

2.Στο πρόγραμμα εργασίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας μπορούν να προβλέπονται συντομότερες προθεσμίες.

3.Επιπροσθέτως των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 194 παράγραφος 2 δεύτερο εδάφιο του δημοσιονομικού κανονισμού, οι αναφερόμενες στην παράγραφο 1 προθεσμίες μπορούν να παρατείνονται για δράσεις του ΕΣΕ, για αποστολές και για δράσεις που υπάγονται σε αξιολόγηση δεοντολογίας ή ασφάλειας.

Άρθρο 29

Υλοποίηση της επιχορήγησης

1.Σε περίπτωση που δικαιούχος δεν τηρεί τις υποχρεώσεις που υπέχει όσον αφορά την τεχνική υλοποίηση της δράσης, οι λοιποί δικαιούχοι τηρούν τις εν λόγω υποχρεώσεις χωρίς συμπληρωματική χρηματοδότηση της Ένωσης, εκτός εάν απαλλάσσονται ρητώς από αυτή την υποχρέωση. Η οικονομική ευθύνη κάθε δικαιούχου περιορίζεται στο οικείο χρέος με την επιφύλαξη των όρων που σχετίζονται με τον μηχανισμό αλληλασφάλισης.

2.Η συμφωνία επιχορήγησης μπορεί να καθορίζει ορόσημα και συναφείς δόσεις προχρηματοδότησης. Εάν τα ορόσημα δεν επιτευχθούν, η δράση μπορεί να ανασταλεί, να τροποποιηθεί ή να διακοπεί.

3.Η δράση μπορεί επίσης να διακοπεί εάν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα δεν παρουσιάζουν πλέον ενδιαφέρον για την Ένωση για επιστημονικούς, τεχνολογικούς ή οικονομικούς λόγους και εάν, στην περίπτωση του ΕΣΚ και των αποστολών, τα προσδοκώμενα αποτελέσματα δεν παρουσιάζουν πλέον ενδιαφέρον στο πλαίσιο χαρτοφυλακίου δράσεων.

Άρθρο 30

Ποσοστά χρηματοδότησης

1.Για κάθε δράση εφαρμόζεται ένα ποσοστό χρηματοδότησης για όλες τις δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο της εν λόγω δράσης. Το μέγιστο ποσοστό καθορίζεται στο πρόγραμμα εργασίας.

2.Το πρόγραμμα μπορεί να επιστρέφει έως το 100 % των συνολικών επιλέξιμων δαπανών για μια δράση, με εξαίρεση τις ακόλουθες περιπτώσεις:

α)δράσεις καινοτομίας: έως το 70 % των συνολικών επιλέξιμων δαπανών, εκτός από τις μη κερδοσκοπικές νομικές οντότητες για τις οποίες το πρόγραμμα μπορεί να επιστρέφει έως το 100 % των συνολικών επιλέξιμων δαπανών·

β)δράσεις συγχρηματοδότησης προγράμματος: τουλάχιστον το 30 % των συνολικών επιλέξιμων δαπανών και έως το 70 % σε καθορισμένες και δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις.

3.Τα ποσοστά χρηματοδότησης που καθορίζονται στο παρόν άρθρο εφαρμόζονται επίσης στην περίπτωση δράσεων στις οποίες έχει καθοριστεί σταθερός συντελεστής, μοναδιαία δαπάνη ή εφάπαξ ποσό για το σύνολο ή μέρος της δράσης.

Άρθρο 31

Έμμεσες δαπάνες

1.Οι έμμεσες επιλέξιμες δαπάνες καθορίζονται με την εφαρμογή σταθερού συντελεστή ύψους 25 % επί των συνολικών άμεσων επιλέξιμων δαπανών, εξαιρουμένων των άμεσων επιλέξιμων δαπανών υπεργολαβίας, χρηματοδοτικής στήριξης σε τρίτα μέρη και τυχόν μοναδιαίων δαπανών ή εφάπαξ ποσών που περιλαμβάνουν έμμεσες δαπάνες.

Κατά περίπτωση, έμμεσες δαπάνες που περιλαμβάνονται σε μοναδιαίες δαπάνες ή εφάπαξ ποσά υπολογίζονται με βάση τον σταθερό συντελεστή της παραγράφου 1, με εξαίρεση τις μοναδιαίες δαπάνες αγαθών και υπηρεσιών που τιμολογούνται εσωτερικά οι οποίες υπολογίζονται με βάση τις πραγματικές δαπάνες, σύμφωνα με τις συνήθεις πρακτικές κοστολόγησης των δικαιούχων.

2.Ωστόσο, οι έμμεσες δαπάνες μπορούν να δηλώνονται με τη μορφή εφάπαξ ποσού ή μοναδιαίων δαπανών, εφόσον αυτό προβλέπεται στο πρόγραμμα εργασίας.

Άρθρο 32

Επιλέξιμες δαπάνες

1.Επιπροσθέτως των κριτηρίων που ορίζονται στο άρθρο 197 του δημοσιονομικού κανονισμού, για τους δικαιούχους που αμείβονται βάσει έργου, οι δαπάνες προσωπικού είναι επιλέξιμες έως την αμοιβή που καταβάλλεται για εργασία σε παρόμοια έργα χρηματοδοτούμενα από εθνικά προγράμματα.

Ως αμοιβή βάσει έργου νοείται αμοιβή η οποία συνδέεται με τη συμμετοχή ενός προσώπου σε έργα, αποτελεί μέρος των συνήθων πρακτικών περί αποδοχών του δικαιούχου και καταβάλλεται με συνεκτικό τρόπο.

2.Κατά παρέκκλιση του άρθρου 190 παράγραφος 1 του δημοσιονομικού κανονισμού, οι δαπάνες για πόρους διατιθέμενους από τρίτα μέρη με τη μορφή συνεισφορών σε είδος είναι επιλέξιμες έως το ύψος των άμεσων επιλέξιμων δαπανών του τρίτου μέρους.

3.Κατά παρέκκλιση του άρθρου 192 του δημοσιονομικού κανονισμού, έσοδα παραγόμενα από την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων δεν θεωρούνται έσοδα της δράσης.

4.Κατά παρέκκλιση του άρθρου 203 παράγραφος 4 του δημοσιονομικού κανονισμού, η υποβολή πιστοποιητικού οικονομικών καταστάσεων είναι υποχρεωτική κατά την πληρωμή του υπολοίπου, εάν το ποσό που ζητείται για πραγματικές δαπάνες και μοναδιαίες δαπάνες υπολογιζόμενο σύμφωνα με τις συνήθεις πρακτικές κοστολόγησης είναι ίσο ή μεγαλύτερο από 325 000 EUR.

Άρθρο 33

Μηχανισμός αλληλασφάλισης

1.Συστήνεται μηχανισμός αλληλασφάλισης (ο «μηχανισμός») ο οποίος αντικαθιστά και διαδέχεται το ταμείο που συστήθηκε δυνάμει του άρθρου 38 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1290/2013. Ο μηχανισμός καλύπτει τον κίνδυνο που συνδέεται με τη μη είσπραξη ποσών οφειλόμενων από τους δικαιούχους:

α)στην Επιτροπή σύμφωνα με την απόφαση αριθ. 1982/2006/ΕΚ,

β)στην Επιτροπή και τα όργανα της Ένωσης στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020»,

γ)στην Επιτροπή και τους φορείς χρηματοδότησης στο πλαίσιο του προγράμματος.

Η κάλυψη του κινδύνου σχετικά με τους φορείς χρηματοδότησης, όπως αναφέρεται στο στοιχείο γ) του πρώτου εδαφίου, μπορεί να εφαρμόζεται με σύστημα έμμεσης κάλυψης που ορίζεται στην εφαρμοστέα συμφωνία και λαμβανομένης υπόψη της φύσης του φορέα χρηματοδότησης.

2.Η διαχείριση του μηχανισμού ασκείται από την Ένωση, εκπροσωπούμενη από την Επιτροπή η οποία ενεργεί ως εκτελεστικό όργανο. Η Επιτροπή θεσπίζει ειδικούς κανόνες για τη λειτουργία του μηχανισμού.

3.Οι δικαιούχοι καταβάλλουν εισφορά ύψους 5 % επί της χρηματοδότησης Ένωσης για τη δράση. Βάσει περιοδικών αξιολογήσεων, η Επιτροπή δύναται να αυξήσει την εν λόγω συνεισφορά έως το 8 % ή να τη μειώσει κάτω του 5 %. Η συνεισφορά των δικαιούχων στον μηχανισμό μπορεί να αντισταθμίζεται από την αρχική προχρηματοδότηση και να καταβάλλεται στον μηχανισμό για λογαριασμό των δικαιούχων.

4.Η συνεισφορά των δικαιούχων επιστρέφεται κατά την πληρωμή του υπολοίπου.

5.Τυχόν χρηματοοικονομική απόδοση παραγόμενη από τον μηχανισμό προστίθεται στον μηχανισμό. Εάν η απόδοση δεν είναι επαρκής, ο μηχανισμός δεν παρεμβαίνει και η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης εισπράττει τυχόν οφειλόμενα ποσά απευθείας από τους δικαιούχους.

6.Τα εισπραττόμενα ποσά αποτελούν εισόδημα για τον μηχανισμό υπό την έννοια του άρθρου 21 παράγραφος 4 του δημοσιονομικού κανονισμού. Μετά την ολοκλήρωση όλων των επιχορηγήσεων των οποίων κίνδυνοι καλύπτονται από τον μηχανισμό, όλα τα εκκρεμή ποσά εισπράττονται από την Επιτροπή και εισέρχονται στον προϋπολογισμό της Ένωσης, με την επιφύλαξη αποφάσεων της νομοθετικής αρχής.

7.Ο μηχανισμός μπορεί να είναι ανοικτός σε δικαιούχους οποιουδήποτε άλλου προγράμματος υπό την άμεση διαχείριση της Ένωσης. Η Επιτροπή εγκρίνει λεπτομέρειες συμμετοχής για δικαιούχους άλλων προγραμμάτων.

Άρθρο 34

Κυριότητα και προστασία

1.Οι δικαιούχοι έχουν την κυριότητα των αποτελεσμάτων που παράγουν. Μεριμνούν ώστε οι υπάλληλοί τους ή οποιαδήποτε άλλα μέρη να μπορούν να ασκούν τυχόν δικαιώματά τους επί των αποτελεσμάτων κατά τρόπο συμβατό με τις υποχρεώσεις των δικαιούχων σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις προβλέπονται στη συμφωνία επιχορήγησης.

Δύο ή περισσότεροι δικαιούχοι είναι συγκύριοι των αποτελεσμάτων, εάν:

α)τα έχουν παραγάγει από κοινού· και

β)δεν είναι δυνατόν:

i) να καθοριστεί η αντίστοιχη συμβολή κάθε δικαιούχου,

ή

i) να διαχωριστούν όταν αιτούνται, αποκτούν ή διατηρούν την προστασία τους.

Οι συγκύριοι συμφωνούν γραπτώς όσον αφορά την κατανομή και τους όρους άσκησης της συγκυριότητάς τους. Εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά, κάθε συγκύριος δύναται να χορηγεί σε τρίτα μέρη μη αποκλειστικές άδειες εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων που τελούν υπό καθεστώς συγκυριότητας (χωρίς δικαίωμα παραχώρησης παρεπόμενης άδειας), υπό την προϋπόθεση ότι οι συγκύριοι έχουν ενημερωθεί εκ των προτέρων και έχουν λάβει δίκαιη και εύλογη αποζημίωση. Οι συγκύριοι δύνανται να συμφωνήσουν γραπτώς όσον αφορά την εφαρμογή άλλου καθεστώτος πλην της συγκυριότητας.

2.Οι δικαιούχοι που έχουν λάβει χρηματοδότηση από την Ένωση προστατεύουν επαρκώς τα αποτελέσματά τους εάν η προστασία είναι εφικτή και δικαιολογημένη, λαμβανομένων υπόψη όλων των συναφών ζητημάτων, όπως, για παράδειγμα, οι προοπτικές εμπορικής εκμετάλλευσης. Κατά την λήψη απόφασης σχετικά με την προστασία, οι δικαιούχοι συνυπολογίζουν επίσης τα έννομα συμφέροντα των άλλων δικαιούχων στη δράση.

Άρθρο 35

Εκμετάλλευση και διάδοση

1.Οι δικαιούχοι που έχουν λάβει χρηματοδότηση από την Ένωση καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, ιδίως στην Ένωση. Η εκμετάλλευση μπορεί να πραγματοποιείται άμεσα από τους δικαιούχους ή έμμεσα, ιδίως μέσω μεταβίβασης και παραχώρησης αδειών όσον αφορά τα αποτελέσματα σύμφωνα με το άρθρο 36.

Στο πρόγραμμα εργασίας μπορούν να προβλέπονται πρόσθετες υποχρεώσεις εκμετάλλευσης.

Εάν, παρά τις προσπάθειες δικαιούχου για άμεση ή έμμεση εκμετάλλευση των οικείων αποτελεσμάτων, δεν πραγματοποιείται καμία εκμετάλλευση εντός δεδομένης προθεσμίας καθοριζόμενης στη συμφωνία επιχορήγησης, ο δικαιούχος χρησιμοποιεί κατάλληλη επιγραμμική πλατφόρμα καθοριζόμενης στη συμφωνία επιχορήγησης προς αναζήτηση ενδιαφερόμενων μερών για την εκμετάλλευση αυτών των αποτελεσμάτων. Η εν λόγω υποχρέωση μπορεί να αίρεται, εφόσον αυτό δικαιολογείται βάσει αιτήματος του δικαιούχου.

2.Με την επιφύλαξη τυχόν περιορισμών λόγω προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας, κανόνων ασφάλειας ή έννομων συμφερόντων, οι δικαιούχοι διαδίδουν το ταχύτερο δυνατόν τα αποτελέσματά τους.

Στο πρόγραμμα εργασίας μπορούν να προβλέπονται πρόσθετες υποχρεώσεις διάδοσης.

3.Οι δικαιούχοι μεριμνούν ώστε η ανοικτή πρόσβαση στις επιστημονικές δημοσιεύεις να εφαρμόζεται σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στη συμφωνία επιχορήγησης. Ειδικότερα, οι δικαιούχοι διασφαλίζουν ότι οι ίδιοι ή οι δημιουργοί διατηρούν επαρκή δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας ώστε να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις ανοικτής πρόσβασης που υπέχουν.

Η ανοικτή πρόσβαση σε ερευνητικά δεδομένα συνιστά τον γενικό κανόνα σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις που καθορίζονται στη συμφωνία επιχορήγησης, όμως εφαρμόζονται εξαιρέσεις εφόσον είναι αιτιολογημένες, λαμβανομένων υπόψη των έννομων συμφερόντων των δικαιούχων και τυχόν άλλων περιορισμών, όπως κανόνες προστασίας δεδομένων, κανόνες ασφάλειας ή δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας.

Στο πρόγραμμα εργασίας μπορούν να προβλέπονται πρόσθετες υποχρεώσεις τήρησης των πρακτικών ανοικτής επιστήμης.

4.Οι δικαιούχοι διαχειρίζονται όλα τα ερευνητικά δεδομένα σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στη συμφωνία επιχορήγησης και εκπονούν σχέδιο διαχείρισης δεδομένων.

Στο πρόγραμμα εργασίας μπορούν να προβλέπονται πρόσθετες υποχρεώσεις χρήσης του ευρωπαϊκού νέφους ανοικτής επιστήμης για την αποθήκευση ερευνητικών δεδομένων και την χορήγηση πρόσβασης σε αυτά.

5.Οι δικαιούχοι που προτίθενται να διαδώσουν τα αποτελέσματά τους ενημερώνουν εκ των προτέρων τους λοιπούς δικαιούχους στη δράση. Κάθε δικαιούχος μπορεί να διατυπώσει αντιρρήσεις εφόσον μπορεί να αποδείξει ότι η σκοπούμενη διάδοση θα μπορούσε να θίξει σοβαρά τα έννομα συμφέροντά του επί των οικείων αποτελεσμάτων ή προϋπαρχόντων στοιχείων. Στην περίπτωση αυτή, η διάδοση επιτρέπεται μόνον εφόσον ληφθούν κατάλληλα μέτρα διασφάλισης των εν λόγω έννομων συμφερόντων.

6.Οι προτάσεις περιλαμβάνουν σχέδιο εκμετάλλευσης και διάδοσης των αποτελεσμάτων, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στο πρόγραμμα εργασίας. Εάν η προσδοκώμενη εκμετάλλευσης συνεπάγεται την ανάπτυξη, δημιουργία, κατασκευή και διάθεση στην αγορά προϊόντος ή διαδικασίας ή τη δημιουργία και παροχή υπηρεσίας, το σχέδιο περιλαμβάνει στρατηγική για την εν λόγω εκμετάλλευση. Εάν στο σχέδιο προβλέπεται εκμετάλλευση πρωτίστως σε μη συνδεδεμένες τρίτες χώρες, οι νομικές οντότητες περιγράφουν λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο η εν λόγω εκμετάλλευση εξακολουθεί να εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Ένωσης.

Οι δικαιούχοι αναπτύσσουν περαιτέρω το σχέδιο κατά τη διάρκεια της δράσης και μετά την περάτωση της δράσης.

7.Για τους σκοπούς της παρακολούθησης και διάδοσης εκ μέρους της Επιτροπής ή του χρηματοδοτικού φορέα, οι δικαιούχοι παρέχουν τυχόν αιτούμενες πληροφορίες σχετικά με την εκμετάλλευση και τη διάδοση των αποτελεσμάτων τους. Με την επιφύλαξη των έννομων συμφερόντων των δικαιούχων, οι εν λόγω πληροφορίες δημοσιοποιούνται.

Άρθρο 36

Μεταβίβαση και χορήγηση αδειών

1.Οι δικαιούχοι μπορούν να μεταβιβάζουν την κυριότητα των αποτελεσμάτων τους. Διασφαλίζουν ότι οι υποχρεώσεις που υπέχουν ισχύουν και για τον νέο κύριο, καθώς και ότι ο τελευταίος έχει την υποχρέωση μεταφοράς τους σε κάθε μεταγενέστερη μεταβίβαση.

2.Οι δικαιούχοι που προτίθενται να μεταβιβάσουν την κυριότητα των αποτελεσμάτων ενημερώνουν εκ των προτέρων κάθε άλλο δικαιούχο που εξακολουθεί να έχει δικαιώματα πρόσβασης στα αποτελέσματα, εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά γραπτώς για συγκεκριμένα τρίτα μέρη ή εκτός εάν αυτό είναι αδύνατον δυνάμει της ισχύουσας νομοθεσίας. Η ενημέρωση αυτή πρέπει να περιλαμβάνει επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τον νέο κύριο, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να μπορούν να εκτιμήσουν τις επιπτώσεις στα οικεία δικαιώματα πρόσβασης.

Οι δικαιούχοι μπορούν να προβάλλουν αντιρρήσεις όσον αφορά τη μεταβίβαση εφόσον μπορούν να αποδείξουν ότι η μεταβίβαση θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τα οικεία δικαιώματα πρόσβασης, εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά γραπτώς για συγκεκριμένα τρίτα μέρη. Στην περίπτωση αυτή, η μεταβίβαση δεν επιτρέπεται να πραγματοποιηθεί, μέχρις ότου επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των ενδιαφερόμενων δικαιούχων.

3.Οι δικαιούχοι δύνανται να παραχωρούν άδειες επί των οικείων αποτελεσμάτων ή να χορηγούν με άλλον τρόπο το δικαίωμα εκμετάλλευσής τους, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό δεν θίγει τη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις που υπέχουν.

4.Σε δικαιολογημένες περιπτώσεις, η συμφωνία επιχορήγησης κατοχυρώνει το δικαίωμα προβολής αντιρρήσεων όσον αφορά τη μεταβίβαση της κυριότητας αποτελεσμάτων ή την χορήγηση αποκλειστικής άδειας επί των αποτελεσμάτων, εάν:

α)οι δικαιούχοι που παράγουν τα αποτελέσματα έχουν λάβει χρηματοδότηση της Ένωσης·

β)η μεταβίβαση ή χορήγηση άδειας αφορά νομική οντότητα που είναι εγκατεστημένη σε μη συνδεδεμένη τρίτη χώρα· και

γ)η μεταβίβαση ή χορήγηση άδειας δεν συνάδει με τα συμφέροντα της Ένωσης.

Εάν εφαρμόζεται το δικαίωμα προβολής αντιρρήσεων, ο δικαιούχος ενημερώνει σχετικά εκ των προτέρων. Το δικαίωμα προβολής αντιρρήσεων μπορεί να αίρεται γραπτώς όσον αφορά μεταβιβάσεις ή χορήγηση αδειών σε συγκεκριμένες νομικές οντότητες, υπό την προϋπόθεση ότι εφαρμόζονται μέτρα για τη διασφάλιση των συμφερόντων της Ένωσης.

Άρθρο 37

Δικαιώματα πρόσβασης

1. Εφαρμόζονται οι ακόλουθες αρχές για τα δικαιώματα πρόσβασης:

α)τα αιτήματα άσκησης δικαιωμάτων πρόσβασης ή τυχόν παραίτηση από δικαιώματα πρόσβασης διατυπώνεται γραπτώς·

β)τα δικαιώματα πρόσβασης δεν περιλαμβάνουν το δικαίωμα παραχώρησης παρεπόμενης άδειας, εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά με τον εκχωρούντα το δικαίωμα·

γ)οι δικαιούχοι αλληλοενημερώνονται πριν από την προσχώρησή τους στη συμφωνία επιχορήγησης σχετικά με κάθε περιορισμό που αφορά την παραχώρηση πρόσβασης στα οικεία προϋπάρχοντα στοιχεία·

δ)εάν δικαιούχος δεν συμμετέχει πλέον στη δράση, αυτό δεν θίγει τις υποχρεώσεις που υπέχει όσον αφορά την παραχώρηση πρόσβασης·

ε)εάν δικαιούχος αθετήσει τις υποχρεώσεις που υπέχει, οι δικαιούχοι δύνανται να συμφωνήσουν ότι ο εν λόγω δικαιούχος δεν διαθέτει πλέον δικαιώματα πρόσβασης.

2.Οι δικαιούχοι παραχωρούν πρόσβαση:

α)στα οικεία αποτελέσματα ατελώς σε κάθε άλλο δικαιούχο της δράσης που την χρειάζεται προκειμένου να εκτελέσει τα καθήκοντά του·

β)στα οικεία προϋπάρχοντα στοιχεία σε κάθε άλλο δικαιούχο της δράσης που την χρειάζεται προκειμένου να εκτελέσει τα καθήκοντά του, με την επιφύλαξη τυχόν περιορισμών που αναφέρονται στην παράγραφο 1 στοιχείο γ). Αυτή η πρόσβαση παραχωρείται ατελώς, εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά από τους δικαιούχους πριν από την προσχώρησή τους στη συμφωνία επιχορήγησης·

γ)στα οικεία αποτελέσματα και, με την επιφύλαξη τυχόν περιορισμών που αναφέρονται στην παράγραφο 1 στοιχείο γ), στα οικεία προϋπάρχοντα στοιχεία σε κάθε άλλο δικαιούχο της δράσης που την χρειάζεται προκειμένου να εκμεταλλευτεί τα οικεία αποτελέσματα. Αυτή η πρόσβαση παραχωρείται υπό δίκαιους και εύλογους όρους οι οποίοι θα πρέπει να συμφωνηθούν.

3.Εκτός εάν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά από τους δικαιούχους, αυτοί παραχωρούν επίσης πρόσβαση στα οικεία αποτελέσματα και, με την επιφύλαξη τυχόν περιορισμών που αναφέρονται στην παράγραφο 1 στοιχείο γ), στα οικεία προϋπάρχοντα στοιχεία σε νομική οντότητα η οποία:

α)είναι εγκατεστημένη σε κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα·

β)τελεί υπό τον άμεσο ή έμμεσο έλεγχο άλλου δικαιούχου, ή τελεί υπό τον ίδιο άμεσο ή έμμεσο έλεγχο με τον εν λόγω δικαιούχο, ή ασκεί τον άμεσο ή έμμεσο έλεγχο του εν λόγω δικαιούχου· και

γ)χρειάζεται την πρόσβαση προκειμένου να εκμεταλλευτεί τα αποτελέσματα του εν λόγω δικαιούχου.

Η πρόσβαση παραχωρείται υπό δίκαιους και εύλογους όρους οι οποίοι θα πρέπει να συμφωνηθούν.

4.Αίτημα για πρόσβαση για λόγους εκμετάλλευσης μπορεί να υποβάλλεται έως και ένα έτος μετά την περάτωση της δράσης, εκτός εάν οι δικαιούχοι συμφωνήσουν διαφορετική προθεσμία. 

5.Οι δικαιούχοι που έχουν λάβει χρηματοδότηση από την Ένωση παραχωρούν ατελώς πρόσβαση στα οικεία αποτελέσματα στα θεσμικά και λοιπά όργανα, και οργανισμούς της Ένωσης για την ανάπτυξη, την εφαρμογή και την παρακολούθηση πολιτικών ή προγραμμάτων της Ένωσης. Η πρόσβαση περιορίζεται σε μη εμπορική και μη ανταγωνιστική χρήση.

Για δράσεις υπό την ομάδα «Πολυδεκτική και ασφαλής κοινωνία» - τομέας παρέμβασης «Προστασία και ασφάλεια», οι δικαιούχοι που έχουν λάβει χρηματοδότηση της Ένωσης παραχωρούν επίσης ατελώς πρόσβαση στα οικεία αποτελέσματα στις εθνικές αρχές κρατών μελών για την ανάπτυξη, την εφαρμογή και την παρακολούθηση των οικείων πολιτικών ή προγραμμάτων στον συγκεκριμένο τομέα. Η πρόσβαση περιορίζεται σε μη εμπορική και μη ανταγωνιστική χρήση και παραχωρείται βάσει διμερούς συμφωνίας που ορίζει συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα εν λόγω δικαιώματα θα χρησιμοποιούνται μόνο για τον σκοπό για τον οποίο προορίζονται και ότι εφαρμόζονται οι δέουσες υποχρεώσεις εμπιστευτικότητας. Το κράτος μέλος, θεσμικό ή άλλο όργανο, και οργανισμός της Ένωσης που υποβάλλει το αίτημα ενημερώνει όλα τα κράτη μέλη για τα εν λόγω αιτήματα.

6.Στο πρόγραμμα εργασίας μπορούν να προβλέπονται πρόσθετα δικαιώματα πρόσβασης.

Άρθρο 38

Ειδικές διατάξεις για την εκμετάλλευση και τη διάδοση

Σε δράσεις του ΕΣΕ, δράσεις κατάρτισης και κινητικότητας, δράσεις σύναψης προεμπορικών συμβάσεων, δράσεις σύναψης δημόσιων συμβάσεων καινοτόμων λύσεων, δράσεις συγχρηματοδότησης προγράμματος και δράσεις συντονισμού και στήριξης μπορούν να εφαρμόζονται ειδικοί κανόνες σχετικά με την κυριότητα, την εκμετάλλευση και τη διάδοση, την μεταβίβαση και την παραχώρηση αδειών, καθώς και τα δικαιώματα πρόσβασης.

Οι εν λόγω κανόνες δεν επηρεάζουν τις υποχρεώσεις περί ανοικτής πρόσβασης.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ III

Βραβεία

Άρθρο 39

Βραβεία

1.Η χορήγηση και η διαχείριση βραβείων στο πλαίσιο του προγράμματος συνάδει με τον τίτλο IX του δημοσιονομικού κανονισμού, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στο παρόν κεφάλαιο.

2.Κάθε νομική οντότητα, ανεξαρτήτως του τόπου εγκατάστασής της, μπορεί να συμμετέχει σε διαγωνισμό, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στο πρόγραμμα εργασίας ή τους κανόνες του διαγωνισμού.

3.Η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης δύναται να διοργανώνει βραβεία με:

α)άλλα όργανα της Ένωσης·

β)τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των επιστημονικών και τεχνολογικών οργανισμών ή υπηρεσιών τους·

γ)διεθνείς οργανισμούς· ή

δ)μη κερδοσκοπικές νομικές οντότητες.

4.Το πρόγραμμα εργασίας ή οι κανόνες του διαγωνισμού μπορούν να περιλαμβάνουν υποχρεώσεις σχετικά με την επικοινωνία, την εκμετάλλευση και τη διάδοση.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV

Σύναψη συμβάσεων

Άρθρο 40

Σύναψη συμβάσεων

1.Η χορήγηση και η διαχείριση συμβάσεων στο πλαίσιο του προγράμματος συνάδει με τον τίτλο VII του δημοσιονομικού κανονισμού, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στο παρόν κεφάλαιο.

2.Η σύναψη συμβάσεων μπορεί να λαμβάνει τη μορφή σύναψης προεμπορικών συμβάσεων ή σύναψης συμβάσεων καινοτόμων λύσεων, εκτελούμενης από την Επιτροπή ή τον αρμόδιο φορέα χρηματοδότησης για ίδιο λογαριασμό ή από κοινού με αναθέτουσες αρχές κρατών μελών και συνδεδεμένων χωρών. Σε αυτή την περίπτωση, εφαρμόζονται οι κανόνες που προβλέπονται στο άρθρο 22.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V

Συνδυαστικές πράξεις και μεικτή χρηματοδότηση

Άρθρο 41

Συνδυαστικές πράξεις

Οι συνδυαστικές πράξεις που αποφασίζονται στο πλαίσιο του παρόντος προγράμματος υλοποιούνται σύμφωνα με το πρόγραμμα InvestEU και τον τίτλο X του δημοσιονομικού κανονισμού.

Άρθρο 42

Μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του ΕΣΚ

1.Οι συνιστώσες «επιχορηγήσεις» και «επιστρεπτέες προκαταβολές» της μεικτής χρηματοδότησης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» ή του ΕΣΚ υπάγονται στις διατάξεις των άρθρων 30 έως 33.

3.Η μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» μπορεί να χορηγείται σε συγχρηματοδότηση προγράμματος, όταν προβλέπεται σε κοινό πρόγραμμα κρατών μελών και συνδεδεμένων χωρών η διάθεση χρηματοδοτικών μέσων για τη στήριξη επιλεχθεισών δράσεων. Οι εν λόγω δράσεις αξιολογούνται και επιλέγονται σύμφωνα με τα άρθρα 19, 20, 23, 24, 25 και 26. Οι όροι εκτέλεσης της μεικτής χρηματοδότησης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» συνάδουν με το άρθρο 29 κατ’ αναλογία προς το άρθρο 43 παράγραφος 9, όπως επίσης και με πρόσθετες προϋποθέσεις που καθορίζονται στο πρόγραμμα εργασίας.

4.Οι επιστροφές, όπως, μεταξύ άλλων, οι επιστρεπτέες προκαταβολές και τα έσοδα από τη μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του ΕΣΚ θεωρούνται εσωτερικά έσοδα για ειδικό προορισμό, σύμφωνα με το άρθρο 21 παράγραφος 3 στοιχείο στ) και το άρθρο 21 παράγραφος 4 του δημοσιονομικού κανονισμού.

5.Η μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του ΕΣΚ παρέχεται κατά τρόπο που δεν στρεβλώνει τον ανταγωνισμό.

Άρθρο 43

Μέσο Accelerator του ΕΣΚ

1.Ο δικαιούχος του μέσου Accelerator του ΕΣΚ είναι νομική οντότητα που μπορεί να θεωρείται νεοφυής επιχείρηση, ΜΜΕ ή εταιρεία μεσαίας κεφαλαιοποίησης και είναι εγκατεστημένη σε κράτος μέλος ή συνδεδεμένη χώρα. Η πρόταση μπορεί να υποβάλλεται από τον δικαιούχο, ή από ένα/μία ή περισσότερα/-ες φυσικά πρόσωπα ή νομικές οντότητες που προτίθενται να προχωρήσουν σε σύσταση ή στήριξη του εν λόγω δικαιούχου.

2.Με μια μόνο απόφαση χορήγησης καλύπτονται και παρέχεται χρηματοδότηση για όλες τις μορφές χρηματοδότησης της Ένωσης παρεχόμενης στο πλαίσιο μεικτής χρηματοδότησης του ΕΣΚ.

3.Οι προτάσεις αξιολογούνται με βάση την μεμονωμένη αξία τους από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες και επιλέγονται στο πλαίσιο ετήσιας ανοικτής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων με καταληκτικές ημερομηνίες, σύμφωνα με τα άρθρα 24 έως 26, με την επιφύλαξη της παραγράφου 4.

4.Τα κριτήρια χορήγησης είναι τα ακόλουθα:

–αριστεία,

–επιπτώσεις,

–το επίπεδο κινδύνου της δράσης και η ανάγκη για ενωσιακή στήριξη.

5.Κατόπιν συναίνεσης των ενδιαφερόμενων δικαιούχων, η Επιτροπή ή οι φορείς χρηματοδότησης που υλοποιούν το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» δύνανται να υποβάλλουν απευθείας προς αξιολόγηση —σύμφωνα με το τελευταίο κριτήριο αξιολόγησης— πρόταση για δράση καινοτομίας και διείσδυσης στην αγορά η οποία ήδη πληροί τα δύο πρώτα κριτήρια ανωτέρω, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι ακόλουθες σωρευτικές προϋποθέσεις:

–η πρόταση απορρέει από οποιαδήποτε άλλη δράση χρηματοδοτούμενη από το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» ή το παρόν πρόγραμμα, ή από εθνικό πρόγραμμα παρόμοιο με το μέσο Pathfinder του ΕΣΚ, και αυτή η ιδιότητά της αναγνωρίζεται από την Επιτροπή·

–βασίζεται σε προηγούμενη αξιολόγηση έργου για την εκτίμηση της αριστείας και των επιπτώσεων της πρότασης και υπάγεται σε όρους και προϋποθέσεις που αναλύονται περαιτέρω στο πρόγραμμα εργασίας.

6.Μπορεί να χορηγείται σφραγίδα αριστείας, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι ακόλουθες σωρευτικές προϋποθέσεις:

–ο δικαιούχος είναι νεοσύστατη επιχείρηση ή ΜΜΕ,

–η πρόταση ήταν επιλέξιμη και υπερέβαινε τα εφαρμοστέα κατώτατα όρια για τα δύο πρώτα κριτήρια χορήγησης της παραγράφου 4,

– οι σχετικές δραστηριότητες θα ήταν επιλέξιμες στο πλαίσιο δράσης καινοτομίας.

7.Στην περίπτωση πρότασης που έχει εκπληρώσει τα κριτήρια της αξιολόγησης, ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες προτείνουν αντίστοιχη μεικτή χρηματοδότηση του ΕΣΚ, με βάση τον συνεπαγόμενο κίνδυνο, τους πόρους και τον χρόνο που απαιτούνται για την κυκλοφορία και τη διείσδυση της καινοτομίας στην αγορά.

Η Επιτροπή δύναται να απορρίψει πρόταση που έχει γίνει δεκτή από τους ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, εάν αυτό δικαιολογείται, μεταξύ άλλων, για λόγους συμμόρφωσης με τους στόχους πολιτικών της Ένωσης.

8.Οι συνιστώσα «επιχορήγηση» ή «επιστρεπτέα προκαταβολή» της μεικτής χρηματοδότησης δεν υπερβαίνει το 70 % των δαπανών της επιλεχθείσας δράσης καινοτομίας.

9.Οι όροι εκτέλεσης των συνιστωσών «ίδια κεφάλαια» και «επιστρεπτέα στήριξη» της μεικτής χρηματοδότησης του ΕΣΚ περιγράφονται λεπτομερώς στην απόφαση [ειδικό πρόγραμμα].

10.Στη σύμβαση για την επιλεχθείσα δράση καθορίζονται ειδικά ορόσημα και οι αντίστοιχες προχρηματοδοτήσεις και πληρωμές σε δόσεις της μεικτής χρηματοδότησης του ΕΣΚ.

Δραστηριότητες που αντιστοιχούν σε δράση καινοτομίας μπορούν να δρομολογούνται και να καταβάλλεται η πρώτη προχρηματοδότηση της επιχορήγησης ή της επιστρεπτέας προκαταβολής πριν από την εκτέλεση άλλων συνιστωσών της χορηγηθείσας μεικτής χρηματοδότησης του ΕΣΚ. Η εκτέλεση των εν λόγω συνιστωσών εξαρτάται από την επίτευξη των ειδικών οροσήμων που καθορίζονται στη σύμβαση.

11.Σύμφωνα με τη σύμβαση, η δράση αναστέλλεται, τροποποιείται ή διακόπτεται εάν δεν επιτευχθούν τα ορόσημα. Μπορεί επίσης να διακοπεί, εάν δεν είναι εφικτή η προσδοκώμενη διείσδυση στην αγορά.

Η Επιτροπή δύναται να αποφασίζει αύξηση της μεικτής χρηματοδότησης του ΕΣΚ, με την επιφύλαξη αξιολόγησης έργου από εξωτερικούς ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV

Εμπειρογνώμονες

Άρθρο 44

Διορισμός εξωτερικών εμπειρογνωμόνων

1.Κατά παρέκκλιση του άρθρου 237 παράγραφος 3 του δημοσιονομικού κανονισμού, επιτρέπεται η επιλογή εξωτερικών εμπειρογνωμόνων χωρίς πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος, εάν αυτό δικαιολογείται και η επιλογή πραγματοποιείται κατά τρόπο διαφανή.

2.Σύμφωνα με το άρθρο 237 παράγραφοι 2 και 3 του δημοσιονομικού κανονισμού, οι εξωτερικοί εμπειρογνώμονες αμείβονται βάσει τυποποιημένων όρων. Εφόσον δικαιολογείται, μπορεί να εγκρίνεται κατάλληλο επίπεδο αμοιβής πέραν των τυποποιημένων όρων με βάση τα σχετικά πρότυπα της αγοράς, ιδίως για ειδικούς εμπειρογνώμονες υψηλού επιπέδου.

3.Επιπροσθέτως του άρθρου 38 παράγραφοι 2 και 3 του δημοσιονομικού κανονισμού, τα ονόματα των εξωτερικών εμπειρογνωμόνων που συμμετέχουν στην αξιολόγηση αιτήσεων επιχορήγησης, καθώς και ο οικείος τομέας εμπειρογνωσίας τους, δημοσιεύονται τουλάχιστον μια φορά ανά έτος στον διαδικτυακό τόπο της Επιτροπής ή του φορέα χρηματοδότησης. Οι πληροφορίες αυτές συγκεντρώνονται, υποβάλλονται σε επεξεργασία και δημοσιεύονται σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων.

ΤΙΤΛΟΣ III

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ, ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Άρθρο 45

Παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων

1.Στο παράρτημα V παρατίθενται δείκτες για την κατάρτιση εκθέσεων σχετικά με την πρόοδο του προγράμματος ως προς την επίτευξη των στόχων που καθορίζονται στο άρθρο 3, καθώς και κατευθύνσεις επιπτώσεων.

2.Ανατίθεται στην Επιτροπή η εξουσία να εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 50, όσον αφορά τροποποιήσεις του παραρτήματος V για τη συμπλήρωση ή την τροποποίηση των δεικτών κατεύθυνσης επιπτώσεων, όταν κρίνεται απαραίτητο, και τον καθορισμό γραμμών αναφοράς και στόχων.

3.Το σύστημα υποβολής εκθέσεων σχετικά με τις επιδόσεις διασφαλίζει ότι τα στοιχεία για την παρακολούθηση της υλοποίησης του προγράμματος συλλέγονται με αποδοτικό, αποτελεσματικό και έγκαιρο τρόπο. Για τον σκοπό αυτόν, επιβάλλονται αναλογικές απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων στους αποδέκτες κονδυλίων της Ένωσης και (κατά περίπτωση) στα κράτη μέλη.

Άρθρο 46

Πληροφόρηση, επικοινωνία, δημοσιότητα, διάδοση και εκμετάλλευση

1.Οι αποδέκτες ενωσιακής χρηματοδότησης μνημονεύουν ρητώς την προέλευση της χρηματοδότησης και εξασφαλίζουν την προβολή της (ιδίως κατά την προώθηση των δράσεων και των αποτελεσμάτων τους), παρέχοντας συνεκτική, αποτελεσματική και αναλογική στοχευμένη πληροφόρηση σε πολλά διαφορετικά κοινά, συμπεριλαμβανομένων των μέσων ενημέρωσης και του κοινού.

2.Η Επιτροπή προβαίνει σε ενέργειες πληροφόρησης και επικοινωνίας για το πρόγραμμα, τις δράσεις και τα αποτελέσματά του. Οι χρηματοδοτικοί πόροι που διατίθενται στο πρόγραμμα συμβάλλουν επίσης στην προβολή των πολιτικών προτεραιοτήτων της Ένωσης, στον βαθμό που αυτές είναι συναφείς με τους στόχους που αναφέρονται στο άρθρο 3.

3.Επιπλέον, η Επιτροπή καταρτίζει στρατηγική διάδοσης και εκμετάλλευσης για την αύξηση της διαθεσιμότητας και της διάδοσης των αποτελεσμάτων και των γνώσεων έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος, ώστε να επιταχυνθεί η εκμετάλλευση για τους σκοπούς της υιοθέτησης από την αγορά και να ενισχυθούν σημαντικά οι επιπτώσεις του προγράμματος. Οι χρηματοδοτικοί πόροι που διατίθενται στο πρόγραμμα συμβάλλουν επίσης στην προβολή των πολιτικών προτεραιοτήτων της Ένωσης, καθώς και σε δραστηριότητες πληροφόρησης, επικοινωνίας, δημοσιότητας, διάδοσης και εκμετάλλευσης, στον βαθμό που αυτές είναι συναφείς με τους στόχους που αναφέρονται στο άρθρο 3.

Άρθρο 47

Αξιολόγηση του προγράμματος

1.Οι αξιολογήσεις του προγράμματος διεξάγονται εγκαίρως ώστε να χρησιμοποιούνται για την τεκμηρίωση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων σχετικά με το πρόγραμμα, το πρόγραμμα που θα το διαδεχθεί του και άλλες πρωτοβουλίες συναφείς με την έρευνα και την καινοτομία.

2.Η ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος διενεργείται όταν υπάρχουν επαρκείς διαθέσιμες πληροφορίες για την υλοποίηση του προγράμματος, το αργότερο όμως τέσσερα έτη από την έναρξη της υλοποίησης του προγράμματος. Περιλαμβάνει αξιολόγηση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων των προηγούμενων προγραμμάτων-πλαισίων και αποτελεί τη βάση για την προσαρμογή της υλοποίησης του προγράμματος, κατά περίπτωση.

3.Αφού ολοκληρωθεί η υλοποίηση του προγράμματος, το αργότερο όμως τέσσερα έτη από την λήξη της περιόδου που προβλέπεται στο άρθρο 1, η Επιτροπή ολοκληρώνει την τελική αξιολόγηση του προγράμματος. Σε αυτήν περιλαμβάνεται αξιολόγηση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων των προηγούμενων προγραμμάτων-πλαισίων.

4.Η Επιτροπή κοινοποιεί τα συμπεράσματα των αξιολογήσεων, μαζί με τις παρατηρήσεις της, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών.

Άρθρο 48

Λογιστικοί έλεγχοι

1.Το σύστημα ελέγχου του προγράμματος διασφαλίζει κατάλληλη ισορροπία μεταξύ εμπιστοσύνης και ελέγχου, λαμβάνοντας υπόψη τις διοικητικές και λοιπές δαπάνες των ελέγχων σε όλα τα επίπεδα, ιδίως για τους δικαιούχους.

2.Η στρατηγική λογιστικού ελέγχου του προγράμματος βασίζεται στον δημοσιονομικό έλεγχο αντιπροσωπευτικού δείγματος των δαπανών στο σύνολο του προγράμματος. Το αντιπροσωπευτικό δείγμα συμπληρώνεται από στοιχεία που επιλέγονται βάσει εκτίμησης των κινδύνων που συνδέονται με τις δαπάνες. Οι δαπάνες που λαμβάνουν κοινή χρηματοδότηση από διαφορετικά προγράμματα της Ένωσης υποβάλλονται μόνο μια φορά σε λογιστικό έλεγχο ο οποίος καλύπτει όλα τα εμπλεκόμενα προγράμματα και τους αντίστοιχους εφαρμοστέους κανόνες τους.

3.Επιπλέον, η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης δύναται να βασίζεται σε συνδυασμένες αξιολογήσεις συστημάτων σε επίπεδο δικαιούχου. Οι εν λόγω συνδυασμένες αξιολογήσεις είναι προαιρετικές για ορισμένους τύπους δικαιούχων και συνίστανται σε λογιστικό έλεγχο συστημάτων και διαδικασιών, ο οποίος συμπληρώνεται από λογιστικό έλεγχο συναλλαγών και διεξάγεται από αρμόδιο ανεξάρτητο ελεγκτή που διαθέτει τα απαιτούμενα προσόντα για τη διεξαγωγή υποχρεωτικών ελέγχων λογιστικών εγγράφων σύμφωνα με την οδηγία 2006/43/ΕΚ 34 . Οι εν λόγω συνδυασμένες αξιολογήσεις μπορούν να χρησιμοποιούνται από την Επιτροπή ή από τον φορέα χρηματοδότησης για τον καθορισμό της συνολικής διασφάλισης της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης των δαπανών και την επανεξέταση του επιπέδου των εκ των υστέρων ελέγχων και των πιστοποιητικών οικονομικών καταστάσεων.

4.Σύμφωνα με το άρθρο 127 του δημοσιονομικού κανονισμού, η Επιτροπή ή ο φορέας χρηματοδότησης δύναται να βασίζεται σε λογιστικούς ελέγχους σχετικά με τη χρήση των συνεισφορών της Ένωσης, οι οποίοι διενεργούνται από άλλα πρόσωπα ή άλλες οντότητες, είτε αυτά ενεργούν κατ’ εντολή των θεσμικών οργάνων και οργανισμών της Ένωσης είτε όχι.

5.Λογιστικοί έλεγχοι μπορούν να διενεργούνται έως και δύο έτη μετά την πληρωμή του υπολοίπου.

Άρθρο 49

Προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης

1.Η Επιτροπή ή οι εκπρόσωποί της, καθώς και το Ελεγκτικό Συνέδριο, έχουν την εξουσία να διενεργούν ελέγχους ή, στην περίπτωση διεθνών οργανισμών, την εξουσία να διενεργούν επαλήθευση σύμφωνα με συμφωνίες που έχουν συνάψει με αυτούς, βάσει εγγράφων αλλά και επιτόπου, σε όλους τους δικαιούχους επιχορηγήσεων, τους αναδόχους και τους υπεργολάβους που έχουν λάβει ενωσιακά κονδύλια δυνάμει του παρόντος κανονισμού.

2.Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) δύναται να διενεργεί έρευνες που περιλαμβάνουν επιτόπιους ελέγχους και επιθεωρήσεις, σύμφωνα με τις διατάξεις και διαδικασίες του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και του κανονισμού (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 του Συμβουλίου, με στόχο τη διαπίστωση απάτης, διαφθοράς ή άλλης παράνομης δραστηριότητας, η οποία θίγει τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης, συνδεόμενης με χρηματοδότηση της Ένωσης ή εγγυήσεις από τον προϋπολογισμό δυνάμει του παρόντος κανονισμού.

3.Επιπλέον, ενδέχεται να απαιτείται η συνεργασία των αρμόδιων αρχών τρίτων χωρών και διεθνών οργανισμών με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, με βάση συμφωνίες αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής, όταν αυτή διεξάγει έρευνες σε υποθέσεις ποινικών αδικημάτων εντός του πεδίου της αρμοδιότητάς της σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939.

4.Με την επιφύλαξη των παραγράφων 1 και 2, οι συμφωνίες συνεργασίας με τρίτες χώρες και με διεθνείς οργανισμούς, οι συμβάσεις, οι συμφωνίες επιχορήγησης, άλλες νομικές δεσμεύσεις και συμφωνίες για τη σύσταση εγγύησης από τον προϋπολογισμό, οι οποίες απορρέουν από την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού περιέχουν διατάξεις με τις οποίες η Επιτροπή, το Ελεγκτικό Συνέδριο και η OLAF εξουσιοδοτούνται ρητώς να διενεργούν τέτοιους λογιστικούς ελέγχους, επιτόπιους ελέγχους και έρευνες, σύμφωνα με τις αντίστοιχες αρμοδιότητές τους. Περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, διατάξεις με τις οποίες διασφαλίζεται ότι τυχόν τρίτα μέρη που συμμετέχουν στην εκτέλεση κονδυλίων της Ένωσης ή χρηματοδοτικής πράξης υποστηριζόμενης, εν όλων ή εν μέρει, από εγγύηση από τον προϋπολογισμό, παρέχουν ισοδύναμα δικαιώματα.

Άρθρο 50

Άσκηση της εξουσιοδότησης

1.Ανατίθεται στην Επιτροπή η εξουσία να εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις υπό τις προϋποθέσεις του παρόντος άρθρου.

2. Η εξουσία έκδοσης κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων που αναφέρεται στο άρθρο 45 παράγραφος 2 ανατίθεται στην Επιτροπή έως την 31η Δεκεμβρίου 2028.

3. Η εξουσιοδότηση που αναφέρεται στο άρθρο 45 παράγραφος 2 μπορεί να ανακληθεί ανά πάσα στιγμή από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή το Συμβούλιο. Η απόφαση ανάκλησης καταργεί την εξουσιοδότηση που προσδιορίζεται στην εν λόγω απόφαση. Αρχίζει να ισχύει την επομένη της δημοσίευσης της απόφασης στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή σε μεταγενέστερη ημερομηνία που ορίζεται σε αυτήν. Δεν θίγει το κύρος των κατʼ εξουσιοδότηση πράξεων που βρίσκονται ήδη σε ισχύ.

4.Πριν από την έκδοση κατ’ εξουσιοδότηση πράξης, η Επιτροπή συμβουλεύεται τους εμπειρογνώμονες που ορίζονται από τα κράτη μέλη, σύμφωνα με τις αρχές που καθορίζονται στη διοργανική συμφωνία για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου, της 13ης Απριλίου 2016.

5.Μόλις εκδώσει κατ’ εξουσιοδότηση πράξη, η Επιτροπή την κοινοποιεί ταυτόχρονα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο.

6.Οι κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις που εκδίδονται δυνάμει του άρθρου 45 παράγραφος 2 τίθενται σε ισχύ μόνο εφόσον δεν έχει διατυπωθεί αντίρρηση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή το Συμβούλιο εντός δύο μηνών από την ημέρα κοινοποίησης της πράξης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ή εάν, πριν λήξει αυτή η περίοδος, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενημερώσουν αμφότερα την Επιτροπή ότι δεν θα προβάλουν αντιρρήσεις. Η προθεσμία αυτή παρατείνεται κατά δύο μήνες κατόπιν πρωτοβουλίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ή του Συμβουλίου.

ΤΙΤΛΟΣ IV

ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

Άρθρο 51

Κατάργηση

Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 και ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1290/2013 καταργούνται με ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2021.

Άρθρο 52

Μεταβατικές διατάξεις

1.Ο παρών κανονισμός δεν θίγει τη συνέχιση ή την τροποποίηση των οικείων δράσεων στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1290/2013, οι οποίοι εξακολουθούν να εφαρμόζονται στις εν λόγω δράσεις μέχρι τη λήξη τους. Τα σχέδια εργασίας και οι δράσεις που προβλέπονται σε σχέδια εργασίας που έχουν εγκριθεί δυνάμει του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1290/2013 και δυνάμει των βασικών πράξεων των αντίστοιχων φορέων χρηματοδότησης εξακολουθούν να διέπονται από τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1290/2013 και τις εν λόγω βασικές πράξεις μέχρι την ολοκλήρωσή τους.

2.Το χρηματοδοτικό κονδύλιο του προγράμματος μπορεί επίσης να καλύψει δαπάνες τεχνικής και διοικητικής βοήθειας που είναι αναγκαίες για την εξασφάλιση της μετάβασης μεταξύ του προγράμματος και των μέτρων που θεσπίστηκαν στο πλαίσιο του προηγούμενου κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1291/2013.

Άρθρο 53

Έναρξη ισχύος

Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.

Βρυξέλλες,

(1)     https://ec.europa.eu/info/news/bold-science-meet-big-challenges-independent-report-calls-mission-oriented-eu-research-and-innovation-2018-feb-22_en  

(2)    Στην εκτίμηση επιπτώσεων προσαρτάται λεπτομερής ανάλυση του τρόπου ανταπόκρισης στις προαναφερόμενες συστάσεις.

(3)    Βάσει του μοντέλου NEMESIS, το οποίο αντιστοιχεί στον μεγαλύτερο εφικτό αντίκτυπο του προγράμματος.

(4)    Ανάλυση δικτύου της συμμετοχής οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στα προγράμματα-πλαίσια της ΕΕ

(5)    Περαιτέρω στοιχεία παρατίθενται στο παράρτημα της εκτίμησης επιπτώσεων.

(6)    Διοργανική συμφωνία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου, της 13ης Απριλίου 2016, ΕΕ L 123 της 12.5.2016, σ. 1-14.

(7)    Περαιτέρω στοιχεία παρατίθενται στο παράρτημα της εκτίμησης επιπτώσεων.

(8)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017), Δημοσιονομικός κανονισμός που εφαρμόζεται στο γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης και οι κανόνες εφαρμογής του, διαθέσιμος στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/budget/library/biblio/documents/regulations/financial_regulation_2017_en.pdf

(9)    Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Προς έναν κοινό ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων», COM(2018)232 final

(10)    ΕΕ C […] της […], σ.[…].

(11)    ΕΕ C […] της […], σ.[…].

(12)    Θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της (δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα) και απόφαση του Συμβουλίου της ….

(13)    Βλ. π.χ. την πρόταση κανονισμού της Επιτροπής για τη θέσπιση πλαισίου για τον έλεγχο των άμεσων ξένων επενδύσεων στην ΕΕ (COM (2017)487).

(14)    Απαιτείται επικαιροποίηση της παραπομπής: EE C 373 της 20.12.2013, σ. 1. Η συμφωνία είναι διαθέσιμη στην ακόλουθη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=uriserv:OJ.C_.2013.373.01.0001.01.ELL&toc=OJ:C:2013:373:TOC  

(15)    Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Σεπτεμβρίου 2013, σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1073/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (Ευρατόμ) αριθ. 1074/1999 του Συμβουλίου (ΕΕ L 248 της 18.9.2013, σ. 1).

(16)    Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1995, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ L 312 της 23.12.1995, σ. 1).

(17)    Κανονισμός (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 του Συμβουλίου, της 11ης Νοεμβρίου 1996, σχετικά με τους ελέγχους και εξακριβώσεις που διεξάγει επιτοπίως η Επιτροπή με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από απάτες και λοιπές παρατυπίες (ΕΕ L 292 της 15.11.1996, σ. 2).

(18)    Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1939 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 2017, σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (ΕΕ L 283 της 31.10.2017, σ. 1).

(19)    Οδηγία (ΕΕ) 2017/1371 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουλίου 2017, σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης (ΕΕ L 198 της 28.7.2017, σ. 29).

(20)    Απόφαση 2013/755/EE του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2013, για τη σύνδεση των υπερπόντιων χωρών και εδαφών με την Ευρωπαϊκή Ένωση («απόφαση για τη σύνδεση ΥΧΕ-ΕΕ») (ΕΕ L 344 της 19.12.2013, σ. 1).

(21)    EE C 205 της 19.7.2013, σ. 9.

(22)    Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, περί καθορισμού κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006.

(23)    ΕΕ ….

(24)    …

(25)    H έρευνα με αντικείμενο τη θεραπεία του καρκίνου των γονάδων μπορεί να χρηματοδοτείται.

(26)    Οδηγία 2014/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις δημόσιες προμήθειες και την κατάργηση της οδηγίας 2004/18/ΕΚ (ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 65).

(27)    Οδηγία 2014/25/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβούλιου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις προμήθειες φορέων που δραστηριοποιούνται στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των ταχυδρομικών υπηρεσιών και την κατάργηση της οδηγίας 2004/17/ΕΚ (ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 243).

(28)    Οδηγία 2009/81/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τον συντονισμό των διαδικασιών σύναψης ορισμένων συμβάσεων έργων, προμηθειών και παροχής υπηρεσιών που συνάπτονται από αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας καθώς και την τροποποίηση των οδηγιών 2004/17/ΕΚ και 2004/18/ΕΚ (ΕΕ L 216 της 20.8.2009, σ. 76).

(29)    Οδηγία 2006/43/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 2006, για τους υποχρεωτικούς ελέγχους των ετήσιων και των ενοποιημένων λογαριασμών, για την τροποποίηση των οδηγιών 78/660/ΕΟΚ και 83/349/ΕΟΚ του Συμβουλίου και για την κατάργηση της οδηγίας 84/253/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 157 της 9.6.2006, σ. 87).

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες,7.6.2018

COM(2018) 435 final

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

της

πρότασης

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» και των κανόνων συμμετοχής και διάδοσής του

{SEC(2018) 291 final}
{SWD(2018) 307 final}
{SWD(2018) 308 final}
{SWD(2018) 309 final}

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

ΓΕΝΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ

Ο γενικός στόχος και οι ειδικοί στόχοι που καθορίζονται στο άρθρο 3 επιδιώκονται στο σύνολο του προγράμματος με τους τομείς παρέμβασης και τις γενικές γραμμές δραστηριοτήτων που περιγράφονται στο παρόν παράρτημα, καθώς και στο παράρτημα I του ειδικού προγράμματος.

(1) Πυλώνας Ι «Ανοικτή επιστήμη»

Με τις ακόλουθες δραστηριότητες, ο παρών πυλώνας θα στηρίζει, σύμφωνα με το άρθρο 4, τη δημιουργία και τη διάδοση υψηλής ποιότητας γνώσεων, δεξιοτήτων, τεχνολογιών και λύσεων σε παγκόσμιες προκλήσεις. Θα συμβάλλει επίσης στους λοιπούς ειδικούς στόχους του προγράμματος όπως περιγράφονται στο άρθρο 3.

α)Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας: Παρέχει ελκυστική και ευέλικτη χρηματοδότηση ώστε να δίνεται η δυνατότητα σε ταλαντούχους και δημιουργικούς μεμονωμένους ερευνητές και στις ομάδες τους να συμμετέχουν στα πλέον υποσχόμενα πεδία της επιστήμης αιχμής, με βάση τον ανταγωνισμό σε επίπεδο Ένωσης.

Τομέας παρέμβασης: Επιστήμη αιχμής

β)Δράσεις «Marie Skłodowska-Curie»: Εφοδιασμός των ερευνητών με νέες γνώσεις και δεξιότητες μέσω της κινητικότητας και της έκθεσης σε διασυνοριακό, διατομεακό και διεπιστημονικό επίπεδο, καθώς και διάρθρωση και βελτίωση των θεσμικών και εθνικών συστημάτων προσλήψεων, κατάρτισης και ανάπτυξης σταδιοδρομίας· εν προκειμένω, οι δράσεις «Marie Skłodowska-Curie» βοηθούν στη θεμελίωση του ευρωπαϊκού ερευνητικού τοπίου αριστείας, συμβάλλοντας στην τόνωση της απασχόλησης, της ανάπτυξης και των επενδύσεων, καθώς και στην επίλυση υφιστάμενων και μελλοντικών κοινωνιακών προκλήσεων.

Τομείς παρέμβασης: Προαγωγή της αριστείας μέσω της διασυνοριακής, διατομεακής και διεπιστημονικής κινητικότητας των ερευνητών· προώθηση νέων δεξιοτήτων μέσω της άριστης κατάρτισης των ερευνητών· ενίσχυση του ανθρώπινου κεφαλαίου και της ανάπτυξης δεξιοτήτων σε ολόκληρο τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας· βελτίωση και διευκόλυνση συνεργειών· προώθηση της δημόσιας προβολής.

γ)Ερευνητικές υποδομές: Παροχή στην Ευρώπη βιώσιμων ανοικτών ερευνητικών υποδομών παγκόσμιας κλάσης, στις οποίες έχουν πρόσβαση οι καλύτεροι ερευνητές από την Ευρώπη και πέραν αυτής. Στο εν λόγω πλαίσιο θα ενισχυθεί η δυνατότητα των υποδομών να στηρίζουν την επιστημονική πρόοδο και καινοτομία και να καθιστούν εφικτή την ανοικτή επιστήμη, παράλληλα με δραστηριότητες σε συναφείς πολιτικές της Ένωσης και τη διεθνή συνεργασία.

Τομείς παρέμβασης: Εδραίωση του τοπίου των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών· Άνοιγμα, ενοποίηση και διασύνδεση ερευνητικών υποδομών· Ενίσχυση της ευρωπαϊκής πολιτικής για τις ερευνητικές υποδομές και της διεθνούς συνεργασίας

(2) Πυλώνας ΙΙ «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα»

Με τις ακόλουθες δραστηριότητες, ο παρών πυλώνας θα ενισχύει, σύμφωνα με το άρθρο 4, τις επιπτώσεις της έρευνας και της καινοτομίας στην ανάπτυξη, την υποστήριξη και την εφαρμογή ενωσιακών πολιτικών, καθώς και της υιοθέτησης καινοτόμων λύσεων από τη βιομηχανία και την κοινωνία με σκοπό την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων. Θα συμβάλλει επίσης στους λοιπούς ειδικούς στόχους του προγράμματος όπως περιγράφονται στο άρθρο 3.

Με στόχο τη μεγιστοποίηση των επιπτώσεων, της ευελιξίας και των συνεργειών, οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας θα διοργανώνονται σε πέντε ομάδες οι οποίες, τόσο μεμονωμένα όσο και από κοινού, θα παρέχουν κίνητρα για τη διατομεακή, διαπολιτική, διασυνοριακή και διεθνή συνεργασία.

Κάθε ομάδα συμβάλλει στην επίτευξη διαφόρων ΣΒΑ· και πολλοί ΣΒΑ στηρίζονται από περισσότερες της μιας ομάδες.

Οι δραστηριότητες Ε&Κ θα διεξάγονται εντός και μεταξύ των ακόλουθων ομάδων:

α)Ομάδα «Υγεία»: Βελτίωση και προστασία της υγείας των πολιτών κάθε ηλικίας, μέσω της ανάπτυξης καινοτόμων λύσεων για την πρόληψη, τη διάγνωση, την παρακολούθηση, την αντιμετώπιση και τη θεραπεία νοσημάτων· μετριασμός των κινδύνων για την υγεία, προστασία των πληθυσμών και προώθηση της καλής υγείας· βελτίωση της οικονομικής αποδοτικότητας, της ισοτιμίας και της βιωσιμότητας των συστημάτων δημόσιας υγείας· και στήριξη και διευκόλυνση της συμμετοχής και της αυτοδιαχείρισης των ασθενών.

Τομείς παρέμβασης: Υγεία σε όλη τη διάρκεια της ζωής· Καθοριστικοί παράγοντες για το περιβάλλον και την κοινωνική υγεία· Μη μεταδοτικά και σπάνια νοσήματα· Λοιμώδη νοσήματα· Εργαλεία, τεχνολογίες και ψηφιακές λύσεις για την υγεία και την περίθαλψη· Συστήματα υγειονομικής περίθαλψης

β)Ομάδα «Πολυδεκτική και ασφαλής κοινωνία»: Ενίσχυση των ευρωπαϊκών δημοκρατικών αξιών, συμπεριλαμβανομένων του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, προώθηση κοινωνικοοικονομικών μετασχηματισμών που συμβάλλουν στην εξάλειψη των αποκλεισμών και την ανάπτυξη, και αντιμετώπιση των προκλήσεων που προκύπτουν από συνεχείς απειλές κατά της ασφάλειας, π.χ. εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο, και από φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές.

Τομείς παρέμβασης: Δημοκρατία· Πολιτιστική κληρονομιά· Κοινωνικοί και οικονομικοί μετασχηματισμοί· Κοινωνίες ανθεκτικές στις καταστροφές· Προστασία και ασφάλεια· Ασφάλεια στον κυβερνοχώρο

γ)Ομάδα «Ψηφιακές τεχνολογίες και βιομηχανία»: Ενίσχυση των ικανοτήτων και διασφάλιση της κυρίαρχης θέσης της Ευρώπης σε βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής στους τομείς της ψηφιοποίησης και της παραγωγής, καθώς και στη διαστημική τεχνολογία, με στόχο τη δημιουργία ανταγωνιστικής, ψηφιακής, κυκλικής βιομηχανίας χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών· διασφάλιση βιώσιμου εφοδιασμού με πρώτες ύλες· και παροχή της βάσης για πρόοδο και καινοτομία σε όλες τις παγκόσμιες κοινωνιακές προκλήσεις.

Τομείς παρέμβασης: Μεταποιητικές τεχνολογίες· Ψηφιακές τεχνολογίες· Προηγμένα υλικά· Τεχνητή νοημοσύνη και ρομποτική· Διαδίκτυο επόμενης γενιάς· Υπολογιστική υψηλών επιδόσεων και μαζικά δεδομένα· Κυκλικές βιομηχανίες· Καθαρή βιομηχανία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών· Διάστημα

δ)Ομάδα «Κλίμα, ενέργεια και κινητικότητα»: Καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής μέσω καλύτερης κατανόησης των συνδεόμενων αιτίων που την προκαλούν, της εξέλιξης, των κινδύνων, των επιπτώσεων και των ευκαιριών που συνδέονται με αυτήν, και καθιστώντας τους τομείς της ενέργειας και των μεταφορών περισσότερο φιλικούς προς το κλίμα και το περιβάλλον, περισσότερο αποδοτικούς και ανταγωνιστικούς, εξυπνότερους, ασφαλέστερους και ανθεκτικότερους.

Τομείς παρέμβασης: Επιστήμη του κλίματος και λύσεις· Ενεργειακός εφοδιασμός· Ενεργειακά συστήματα και δίκτυα· Κτίρια και βιομηχανικές εγκαταστάσεις σε ενεργειακή μετάβαση· Κοινότητες και πόλεις· Βιομηχανική ανταγωνιστικότητα στις μεταφορές· Καθαρές μεταφορές και κινητικότητα· Έξυπνη κινητικότητα· Αποθήκευση ενέργειας.

ε)Ομάδα «Τρόφιμα και φυσικοί πόροι»: Προστασία, αποκατάσταση, βιώσιμη διαχείριση και χρήση φυσικών και βιολογικών πόρων από γη και θάλασσα, ώστε να καλύπτονται η επισιτιστική και διατροφική ασφάλεια και η μετάβαση σε μια αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων και κυκλική οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών.

Τομείς παρέμβασης: Περιβαλλοντική παρατήρηση· Βιοποικιλότητα και φυσικό κεφάλαιο· Γεωργία, δασοκομία και αγροτικές περιοχές· Θάλασσα και ωκεανοί· Συστήματα τροφίμων· Συστήματα καινοτομίας βιολογικής βάσης· Κυκλικά συστήματα

στ)Μη πυρηνικές άμεσες δράσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών: Παραγωγή επιστημονικών στοιχείων υψηλής ποιότητας για τη χάραξη χρηστών δημόσιων πολιτικών. Οι νέες πρωτοβουλίες και προτάσεις ενωσιακής νομοθεσίας χρειάζονται διαφανή, ολοκληρωμένα και ισορροπημένα στοιχεία, ενώ η εφαρμογή των πολιτικών απαιτεί στοιχεία για τη μέτρηση και την παρακολούθηση της προόδου. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών θα παρέχει ανεξάρτητα επιστημονικά στοιχεία και τεχνική στήριξη για τις ενωσιακές πολιτικές καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου πολιτικής. Οι έρευνες του ΚΚΕρ θα επικεντρώνονται στις προτεραιότητες πολιτικής της ΕΕ.

Τομείς παρέμβασης: Υγεία· ανθεκτικότητα και ασφάλεια· ψηφιακές τεχνολογίες και βιομηχανία· κλίμα, ενέργεια και κινητικότητα· τρόφιμα και φυσικοί πόροι· στήριξη της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς και της οικονομικής διακυβέρνησης της Ένωσης· στήριξη των κρατών μελών όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας και την ανάπτυξη στρατηγικών έξυπνης εξειδίκευσης· αναλυτικά εργαλεία και μέθοδοι χάραξης πολιτικής· διαχείριση της γνώσης· μεταφορά γνώσης και τεχνολογίας· στήριξη της επιστήμης για πλατφόρμες πολιτικής.

(3) Πυλώνας ΙΙΙ «Ανοικτή καινοτομία»

Με τις ακόλουθες δραστηριότητες, ο παρών πυλώνας θα δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες, σύμφωνα με το άρθρο 4, για όλες τις μορφές καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της ρηξικέλευθης καινοτομίας, και θα ενισχύει την διείσδυση καινοτόμων λύσεων στην αγορά. Θα συμβάλλει επίσης στους λοιπούς ειδικούς στόχους του προγράμματος όπως περιγράφονται στο άρθρο 3.

α)Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας: προώθηση της ρηξικέλευθης καινοτομίας με δυνατότητες επέκτασης σε παγκόσμιο επίπεδο

Τομείς παρέμβασης: το μέσο Pathfinder θα στηρίζει μελλοντικές και αναδυόμενες ρηξικέλευθες τεχνολογίες· το μέσο Accelerator θα καλύπτει το χρηματοδοτικό κενό μεταξύ των τελευταίων σταδίων των δραστηριοτήτων καινοτομίας και της υιοθέτησης από την αγορά, ώστε να επιτυγχάνεται αποτελεσματική ανάπτυξη ρηξικέλευθων καινοτομιών που δημιουργούν αγορές και να επεκτείνονται εταιρείες σε τομείς που η αγορά δεν παρέχει βιώσιμη χρηματοδότηση· και πρόσθετες δραστηριότητες, όπως βραβεία και υποτροφίες, καθώς και υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας για τις επιχειρήσεις.

β)Ευρωπαϊκά οικοσυστήματα καινοτομίας

Τομείς παρέμβασης: Σύνδεση με περιφερειακούς και εθνικούς φορείς καινοτομίας και στήριξη της εφαρμογής κοινών διασυνοριακών προγραμμάτων καινοτομίας από κράτη μέλη και συνδεδεμένες χώρες, από την ενίσχυση των μη τεχνικών δεξιοτήτων καινοτομίας έως τις δράσεις έρευνας καινοτομίας, ώστε να τονώνεται η αποτελεσματικότητα του ευρωπαϊκού συστήματος καινοτομίας. Με αυτόν τον τρόπο, θα συμπληρώνεται η στήριξη του ΕΤΠΑ σε οικοσυστήματα καινοτομίας και διαπεριφερειακές συμπράξεις με αντικείμενο θέματα έξυπνης εξειδίκευσης.

γ)Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας

Τομείς παρέμβασης: Ενίσχυση βιώσιμων οικοσυστημάτων καινοτομίας σε ολόκληρη την Ευρώπη· Δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη δεξιοτήτων επιχειρηματικότητας και καινοτομίας στο πλαίσιο διά βίου μάθησης και υποστήριξη του επιχειρηματικού μετασχηματισμού των πανεπιστημίων της ΕΕ· Διείσδυση στην αγορά νέων λύσεων για τις παγκόσμιες κοινωνιακές προκλήσεις· Συνέργειες και προστιθέμενη αξία στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

4 ) Μέρος «Ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας»

Με τις ακόλουθες δραστηριότητες, το παρόν μέρος θα βελτιστοποιεί, σύμφωνα με το άρθρο 4, την επίτευξη των στόχων του προγράμματος για αύξηση των επιπτώσεων εντός του ενισχυμένου Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας. Θα συμβάλλει επίσης στους λοιπούς ειδικούς στόχους του προγράμματος όπως περιγράφονται στο άρθρο 3. Το μέρος αυτό θα αποτελεί τη βάση ολόκληρου του προγράμματος και, παράλληλα, θα στηρίζει δραστηριότητες οι οποίες συμβάλλουν σε μια Ευρώπη που βασίζεται περισσότερο στις γνώσεις, την καινοτομία και την ισότητα των φύλων και βρίσκεται στην κορυφή του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Ως εκ τούτου, το μέρος αυτό θα βελτιστοποιεί τα εθνικά πλεονεκτήματα και τις δυνατότητες σε ολόκληρη την Ευρώπη στο πλαίσιο ενός εύρυθμου ΕΧΕ, στον οποίο η γνώση και το εργατικό δυναμικό υψηλής εξειδίκευσης κυκλοφορούν ελεύθερα, στον οποίο ενημερωμένοι πολίτες κατανοούν και εμπιστεύονται τα αποτελέσματα της Ε&Κ τα οποία ωφελούν την κοινωνία συνολικά, και στον οποίο η πολιτική της ΕΕ, ιδίως δε η πολιτική Ε&Κ, βασίζεται σε υψηλής ποιότητας επιστημονικά στοιχεία.

Τομείς παρέμβασης: Διάδοση της αριστείας· Μεταρρύθμιση και βελτίωση του ευρωπαϊκού συστήματος Ε&Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΤΥΠΟΙ ΔΡΑΣΕΩΝ

Το πρόγραμμα θα εφαρμοστεί με τη χρήση περιορισμένου αριθμού «τύπων δράσεων» που χαρακτηρίζονται από διακριτούς στόχους και προϋποθέσεις.

Οι βασικοί τύποι δράσεων είναι οι ακόλουθοι:

–Δράσεις έρευνας και καινοτομίας: δράσεις που συνίστανται πρωτίστως σε δραστηριότητες οι οποίες αποσκοπούν στην δημιουργία νέων γνώσεων και/ή στη διερεύνηση της σκοπιμότητας νέων ή βελτιωμένων τεχνολογιών, προϊόντων, διαδικασιών, υπηρεσιών ή λύσεων. Μπορεί να περιλαμβάνουν βασική και εφαρμοσμένη έρευνα, τεχνολογική ανάπτυξη και ενοποίηση, δοκιμή και επικύρωση σε πρωτότυπο μικρής κλίμακας σε εργαστήριο ή σε περιβάλλον προσομοίωσης·

–Δράσεις καινοτομίας: δράσεις που συνίστανται πρωτίστως σε δραστηριότητες οι οποίες έχουν ως άμεσο στόχο την παραγωγή σχεδίων και ρυθμίσεων ή σχεδιασμού για νέα/-ες, τροποποιημένα/-ες ή βελτιωμένα/-ες προϊόντα, διαδικασίες ή υπηρεσίες, που ενδεχομένως περιλαμβάνουν κατασκευή πρωτοτύπων, δοκιμή, επίδειξη, πιλοτική εφαρμογή, μεγάλης κλίμακας επικύρωση προϊόντος και αναπαραγωγή στην αγορά·

–Δράσεις καινοτομίας και εξάπλωσης στην αγορά: δράσεις στις οποίες ενσωματώνονται δράσεις καινοτομίας και άλλες δραστηριότητες που απαιτούνται για την διείσδυση καινοτομίας στην αγορά, συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης εταιρειών, της παροχής μεικτής χρηματοδότησης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» (μείγματος χρηματοδότησης βάσει επιχορηγήσεων και ιδιωτικής χρηματοδότησης)·

–Έρευνα αιχμής του ΕΣΕ: ερευνητικές δράσεις υπό την καθοδήγηση κύριου ερευνητή, που φιλοξενούνται από μεμονωμένους ή πολλαπλούς δικαιούχους (μόνο ΕΣΕ)·

–Δράσεις κατάρτισης και κινητικότητας: δράσεις με στόχο τη βελτίωση των δεξιοτήτων, των γνώσεων και των προοπτικών σταδιοδρομίας των ερευνητών βάσει της κινητικότητας μεταξύ χωρών και, κατά περίπτωση, μεταξύ τομέων και επιστημονικών κλάδων·

–Δράσεις συγχρηματοδότησης προγράμματος: δράσεις για την παροχή συγχρηματοδότησης σε πρόγραμμα δραστηριοτήτων που έχει καταρτιστεί και/ή υλοποιείται από οντότητες που διαχειρίζονται και/ή χρηματοδοτούν προγράμματα έρευνας και καινοτομίας, εξαιρουμένων των φορέων χρηματοδότησης της Ένωσης. Το εν λόγω πρόγραμμα δραστηριοτήτων ενδέχεται να στηρίζει τη δικτύωση και τον συντονισμό, την έρευνα, την καινοτομία, πιλοτικές δράσεις, δράσεις καινοτομίας και διείσδυσης στην αγορά, δράσεις κατάρτισης και κινητικότητας, την ενημέρωση και την επικοινωνία, τη διάδοση και την εκμετάλλευση, ή συνδυασμό αυτών, τα οποία υλοποιούνται άμεσα από οντότητες ή τρίτα μέρη στα οποία μπορούν να παρέχουν κάθε σχετική οικονομική στήριξη, όπως επιχορηγήσεις, βραβεία, σύναψη συμβάσεων, καθώς και μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη»·

–Δράσεις σύναψης προεμπορικών συμβάσεων: δράσεις με πρωταρχικό στόχο τη σύναψη προεμπορικών συμβάσεων, οι οποίες υλοποιούνται από δικαιούχους που είναι αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς·

–Δράσεις σύναψης δημόσιων συμβάσεων καινοτόμων λύσεων: δράσεις με πρωταρχικό στόχο τη σύναψη κοινών ή συντονισμένων δημόσιων συμβάσεων καινοτόμων λύσεων, οι οποίες υλοποιούνται από δικαιούχους που είναι αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς·

–Δράσεις συντονισμού και στήριξης: δράσεις που συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος —εξαιρουμένων των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης— όπως, για παράδειγμα, υπηρεσίες τυποποίησης, διάδοσης, ενημέρωσης και επικοινωνίας, δικτύωσης, συντονισμού και στήριξης, διάλογοι πολιτικής, καθώς και ασκήσεις και μελέτες για την αμοιβαία μάθηση·

–Βραβείο παροχής κινήτρων: βραβείο για την τόνωση των επενδύσεων σε δεδομένη κατεύθυνση, με καθορισμό στόχου πριν από την εκτέλεση του έργου·

–Βραβείο αναγνώρισης: βραβείο για την επιβράβευση προηγούμενων επιτευγμάτων και εξαιρετικού έργου, αφού έχει ολοκληρωθεί·

Σύναψη δημόσιων συμβάσεων: για την υλοποίηση μερών του προγράμματος που σχετίζονται με στρατηγικά συμφέροντα και την αυτονομία της Ένωσης, καθώς και για τη διοργάνωση της σύναψης, για ίδιους σκοπούς της Επιτροπής, δημόσιων συμβάσεων για μελέτες, προϊόντα, υπηρεσίες και ικανότητες· η σύναψη δημόσιων συμβάσεων μπορεί επίσης να λαμβάνει τη μορφή σύναψης προεμπορικών συμβάσεων ή σύναψης δημόσιων συμβάσεων καινοτόμων λύσεων, που διενεργούνται από την Επιτροπή ή από φορείς χρηματοδότησης για ίδιο λογαριασμό ή από κοινού με αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς κρατών μελών και συνδεδεμένων χωρών.

***

–Έμμεσες δράσεις: δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας στις οποίες η Ένωση παρέχει χρηματοδοτική στήριξη και οι οποίες αναλαμβάνονται από συμμετέχοντες·

–Άμεσες δράσεις: δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που αναλαμβάνει η Επιτροπή μέσω του Κοινού Κέντρου Ερευνών (ΚΚΕρ).

***

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

ΣΥΜΠΡΑΞΕΙΣ

Οι ευρωπαϊκές συμπράξεις θα επιλέγονται, θα υλοποιούνται, θα παρακολουθούνται, θα αξιολογούνται και θα καταργούνται σταδιακά με βάση τα ακόλουθα κριτήρια:

1) Επιλογή:

α)Στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η ευρωπαϊκή σύμπραξη είναι περισσότερο αποτελεσματική για την επίτευξη των συναφών στόχων του προγράμματος, ιδίως όσον αφορά την επίτευξη σαφών αποτελεσμάτων για την ΕΕ και τους πολίτες της, την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων, την υλοποίηση των στόχων έρευνας και καινοτομίας, τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, και την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και Καινοτομίας και των διεθνών δεσμεύσεων·

Στην περίπτωση των θεσμοθετημένων ευρωπαϊκών συμπράξεων που θεσπίζονται σύμφωνα με το άρθρο 185 της ΣΛΕΕ, είναι υποχρεωτική η συμμετοχή τουλάχιστον του 50 % των κρατών μελών της ΕΕ·

β)Συνοχή και συνέργειες της ευρωπαϊκής σύμπραξης εντός του ενωσιακού τοπίου έρευνας και καινοτομίας·

γ)Διαφάνεια και ανοικτός χαρακτήρας της ευρωπαϊκής σύμπραξης όσον αφορά τον καθορισμό προτεραιοτήτων και στόχων, καθώς και τη συμμετοχή εταίρων και ενδιαφερόμενων φορέων από διαφορετικούς τομείς και, κατά περίπτωση, διεθνών φορέων·

δ)Εκ των προτέρων επίδειξη προσθετικότητας και κατεύθυνσης της ευρωπαϊκής σύμπραξης, συμπεριλαμβανομένου κοινού οράματος σχετικά με τον στόχο της. Το εν λόγω όραμα θα περιλαμβάνει συγκεκριμένα:

–προσδιορισμό μετρήσιμων προσδοκώμενων αποτελεσμάτων, παραδοτέων και επιπτώσεων εντός συγκεκριμένων χρονικών πλαισίων, συμπεριλαμβανομένης βασικής οικονομικής αξίας για την Ευρώπη·

–επίδειξη προσδοκώμενων ποιοτικών και ποσοτικών αποτελεσμάτων μόχλευσης·

–προσεγγίσεις για τη διασφάλιση ευέλικτης εφαρμογής και την προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες ανάγκες πολιτικής ή αγοράς, ή στην επιστημονική πρόοδο·

–στρατηγική εξόδου και μέτρα σταδιακής κατάργησης.

ε)Εκ των προτέρων επίδειξη μακροπρόθεσμης δέσμευσης εκ μέρους των εταίρων, συμπεριλαμβανομένου ελάχιστου ποσοστού δημόσιων και/ή ιδιωτικών επενδύσεων·

Στην περίπτωση των θεσμοθετημένων ευρωπαϊκών συμπράξεων, οι χρηματοδοτικές ή/και σε είδος συνεισφορές από εταίρους εκτός της Ένωσης είναι τουλάχιστον ίσες με το 50 % και μπορούν να ανέρχονται έως και το 75 % των συνολικών αναλήψεων υποχρεώσεων από τον προϋπολογισμό της ευρωπαϊκής σύμπραξης. Για κάθε θεσμοθετημένη ευρωπαϊκή σύμπραξη, ένα μερίδιο των συνεισφορών από εταίρους εκτός της Ένωσης καταβάλλεται με τη μορφή χρηματοδοτικών συνεισφορών.

2) Υλοποίηση:

α)Συστημική προσέγγιση που διασφαλίζει την επίτευξη των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων της ευρωπαϊκής σύμπραξης με την ευέλικτη εφαρμογή κοινών δράσεων που υπερβαίνουν τις κοινές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με την υιοθέτηση κανόνων ή πολιτικών ή με την υιοθέτηση από την αγορά·

β)Κατάλληλα μέτρα που διασφαλίζουν τον διαρκή ανοικτό χαρακτήρα της πρωτοβουλίας και τη διαφάνεια κατά τη διάρκεια της υλοποίησης, ιδίως όσον αφορά τον καθορισμό προτεραιοτήτων, τη συμμετοχή σε προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, την προβολή της Ένωσης, τα μέτρα επικοινωνίας και προβολής, τη διάδοση και την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, και της σαφούς στρατηγικής ανοικτής πρόσβασης/χρήστη σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα·

γ)Συντονισμός και/ή κοινές δραστηριότητες με άλλες συναφείς πρωτοβουλίες έρευνας και καινοτομίας για τη διασφάλιση αποτελεσματικών συνεργειών·

δ)Νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις, ιδίως για χρηματοδοτικές συνεισφορές, από κάθε εταίρο καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής της πρωτοβουλίας·

ε)Στην περίπτωση θεσμοθετημένης ευρωπαϊκής σύμπραξης, πρόσβαση της Επιτροπής στα αποτελέσματα και τις λοιπές σχετικές με τη δράση πληροφορίες για τους σκοπούς της ανάπτυξης, της εφαρμογής και της παρακολούθησης πολιτικών ή προγραμμάτων της Ένωσης. 

3) Παρακολούθηση:

α)Σύστημα παρακολούθησης σύμφωνο με τις απαιτήσεις του άρθρου 45 για την παρακολούθηση της προόδου ως προς την επίτευξη συγκεκριμένων γενικών στόχων πολιτικής και ειδικών στόχων, παραδοτέων και βασικών δεικτών επιδόσεων, το οποίο καθιστά εφικτή την αξιολόγηση των επιτευγμάτων, των επιπτώσεων και των ενδεχόμενων αναγκών για διορθωτικά μέτρα σε βάθος χρόνου·

β)Υποβολή ειδικών εκθέσεων σχετικά με τα ποσοτικά και ποιοτικά αποτελέσματα μόχλευσης, μεταξύ άλλων, όσον αφορά τις χρηματοδοτικές και σε είδος συνεισφορές, την προβολή και τη θέση στο διεθνές πλαίσιο, καθώς και τις επιπτώσεις στους κινδύνους που συνδέονται με επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα στην έρευνα και την καινοτομία.

4) Αξιολόγηση, σταδιακή κατάργηση και ανανέωση:

α)Αξιολόγηση των επιτευχθεισών επιπτώσεων σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο ως προς καθορισμένους στόχους και δείκτες επιδόσεων, η οποία χρησιμοποιείται για την τεκμηρίωση της αξιολόγησης του προγράμματος που προβλέπεται στο άρθρο 47, και, μεταξύ άλλων, αξιολόγηση του πλέον αποδοτικού τρόπου παρέμβασης πολιτικής για τυχόν μελλοντικές δράσεις· και τη θέση κάθε πιθανής ανανέωσης ευρωπαϊκής σύμπραξης στο συνολικό τοπίο των ευρωπαϊκών συμπράξεων και των πολιτικών προτεραιοτήτων της·

β)Κατάλληλα μέτρα που διασφαλίζουν τη σταδιακή κατάργηση σύμφωνα με τους συμφωνημένους όρους και το χρονοδιάγραμμα, με την επιφύλαξη ενδεχόμενης διαρκούς διακρατικής χρηματοδότησης από εθνικά ή άλλα ενωσιακά προγράμματα.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV

ΣΥΝΕΡΓΕΙΕΣ ΜΕ ΑΛΛΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

1.Οι συνέργειες με το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (Κοινή Γεωργική Πολιτική-ΚΓΠ) διασφαλίζουν ότι:

α)οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας του γεωργικού τομέα και των αγροτικών περιοχών εντός της ΕΕ εντοπίζονται κυρίως στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας για την «παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα της γεωργίας» 1 , και συνυπολογίζονται και τη διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας και των προγραμμάτων εργασίας του προγράμματος·

β)η ΚΓΠ αξιοποιεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα αποτελέσματα της έρευνας και της καινοτομίας και προωθεί τη χρήση, διάδοση και διείσδυση καινοτόμων λύσεων, συμπεριλαμβανομένων όσων απορρέουν από έργα χρηματοδοτούμενα από τα προγράμματα-πλαίσια για την έρευνα και την καινοτομία και από την ευρωπαϊκή σύμπραξη καινοτομίας «γεωργική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα»·

γ)το ΕΓΤΑΑ στηρίζει την υιοθέτηση και τη διάδοση γνώσεων και λύσεων που απορρέουν από τα αποτελέσματα του προγράμματος, οι οποίες οδηγούν στην αύξηση της δυναμικότητας του γεωργικού τομέα και τη δημιουργία νέων ευκαιριών για την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών.

2.Οι συνέργειες με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ) θα διασφαλίζουν ότι:

α)το πρόγραμμα και το ΕΤΘΑ είναι διασυνδεδεμένα σε μεγάλο βαθμό δεδομένου ότι οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ στον τομέα της θαλάσσιας και ναυτιλιακής πολιτικής θα μετατρέπονται σε πράξη μέσω της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος.

β)το ΕΤΘΑ στηρίζει την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και καινοτόμων προϊόντων, διαδικασιών και υπηρεσιών, ιδίως όσων απορρέουν από το πρόγραμμα στους τομείς της θαλάσσιας και ναυτιλιακής πολιτικής· το ΕΤΘΑ προωθεί επίσης την συλλογή και την επεξεργασία επιτόπιων δεδομένων και διαδίδει συναφείς δράσεις που υποστηρίζονται στο πλαίσιο του προγράμματος, που με τη σειρά τους συμβάλλουν στην εφαρμογή της κοινής αλιευτικής πολιτικής, της θαλάσσιας πολιτικής της ΕΕ και της διεθνούς διακυβέρνησης των ωκεανών.

3.Οι συνέργειες με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) θα διασφαλίζουν ότι:

α)οι ρυθμίσεις για συνδυασμένη χρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ και το πρόγραμμα χρησιμοποιούνται για τη στήριξη δραστηριοτήτων που γεφυρώνουν τις στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης με τη διεθνή αριστεία στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένων κοινών διαπεριφερειακών/διακρατικών προγραμμάτων και πανευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών, με στόχο την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας·

β)το ΕΤΠΑ εστιάζει, μεταξύ άλλων, στην ανάπτυξη και την ενίσχυση περιφερειακών και τοπικών οικοσυστημάτων έρευνας και καινοτομίας, τον μετασχηματισμό της βιομηχανίας, την παροχή στήριξης για την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων και την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και καινοτόμων λύσεων από τα προγράμματα-πλαίσια για την έρευνα και την καινοτομία μέσω του ΕΤΠΑ.

4.Οι συνέργειες με το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ θα διασφαλίζουν ότι:

α)το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ μπορεί να ενσωματώνει και να επεκτείνει καινοτόμα προγράμματα σπουδών υποστηριζόμενα από το πρόγραμμα, μεταξύ άλλων, μέσω εθνικών και περιφερειακών προγραμμάτων, ώστε οι πολίτες να εφοδιάζονται με τις απαραίτητες ικανότητες και δεξιότητες για τις θέσεις εργασίας του μέλλοντος.

β) μπορούν να χρησιμοποιούνται ρυθμίσεις για συνδυασμένη χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ για τη στήριξη δραστηριοτήτων οι οποίες προωθούν την ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου έρευνας και καινοτομίας, με σκοπό την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας·

γ)το σκέλος για την υγεία του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου ενσωματώνει καινοτόμες τεχνολογίες και νέα/-ες επιχειρηματικά/-ές μοντέλα και λύσεις, ιδίως όσα/-ες απορρέουν από τα προγράμματα, ώστε να συμβάλλει στην ανάπτυξη καινοτόμων, αποδοτικών και βιώσιμων συστημάτων υγείας των κρατών μελών και να βελτιώνει την πρόσβαση των Ευρωπαίων πολιτών σε βελτιωμένη και ασφαλέστερη υγειονομική περίθαλψη.

5.Οι συνέργειες με τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» (CEF) θα διασφαλίζουν ότι:

α)οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και τον ψηφιακό τομέα εντός της ΕΕ καθορίζονται και εδραιώνονται στο πλαίσιο της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος·

β)ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» στηρίζει τη μεγάλης κλίμακας εγκατάσταση και ανάπτυξη καινοτόμων νέων τεχνολογιών και λύσεων στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και των ψηφιακών υλικών υποδομών, ιδίως εκείνων που προκύπτουν από τα προγράμματα-πλαίσια για την έρευνα και την καινοτομία.

γ)θα διευκολύνεται η ανταλλαγή πληροφοριών και δεδομένων μεταξύ του προγράμματος-πλαισίου και των έργων στο πλαίσιο του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», για παράδειγμα, με την επισήμανση τεχνολογιών του προγράμματος-πλαισίου με υψηλό βαθμό εμπορικής ωριμότητας τα οποία θα μπορούσαν να αναπτυχθούν περαιτέρω μέσω του CEF.

6.Οι συνέργειες με το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» (DEP) θα διασφαλίζουν ότι:

α)μολονότι διάφορα θεματικά πεδία που καλύπτονται από το πρόγραμμα και το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» συγκλίνουν, οι τύποι των δράσεων προς υποστήριξη, οι προσδοκώμενες εκροές και η λογική παρέμβασής τους διαφέρουν και αλληλοσυμπληρώνονται·

β)οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας που συνδέονται με ψηφιακές πτυχές καθορίζονται και εδραιώνονται στα στρατηγικά σχέδια έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος· σε αυτά περιλαμβάνονται η έρευνα και καινοτομία στους τομείς της υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων, της τεχνητής νοημοσύνης, της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο, και ο συνδυασμός ψηφιακών με άλλες τεχνολογίες γενικής εφαρμογής και με μη τεχνολογικές καινοτομίες· η στήριξη για την επέκταση επιχειρήσεων που εισάγουν ρηξικέλευθες καινοτομίες (πολλές από τις οποίες θα συνδυάζουν ψηφιακές και υλικές τεχνολογίες)· η ενσωμάτωση της ψηφιακής τεχνολογίας σε ολόκληρο τον πυλώνα «Παγκόσμιες προκλήσεις και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα»· και η στήριξη των ψηφιακών ερευνητικών υποδομών·

γ)το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» εστιάζεται στη δημιουργία ψηφιακών ικανοτήτων και υποδομών μεγάλης κλίμακας στους τομείς της υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων, της τεχνητής νοημοσύνης, της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο και των προηγμένων ψηφιακών δεξιοτήτων, με στόχο να υιοθετηθούν και να αναπτυχθούν ευρέως ανά την Ευρώπη κρίσιμες καινοτόμες ψηφιακές λύσεις —υφιστάμενες ή υπό δοκιμή— εντός ενός ενωσιακού πλαισίου σε τομείς δημοσίου συμφέροντος (όπως υγεία, δημόσια διοίκηση, δικαιοσύνη και εκπαίδευση) ή εκεί όπου παρατηρείται ανεπάρκεια της αγοράς (όπως στην ψηφιοποίηση των επιχειρήσεων, ιδίως των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων)· Το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» υλοποιείται κυρίως μέσω συντονισμένων και στρατηγικών επενδύσεων με τα κράτη μέλη, ιδίως με τη σύναψη κοινών δημόσιων συμβάσεων, σε ψηφιακές ικανότητες προς από κοινού χρήση σε ολόκληρη την Ευρώπη και σε δράσεις ενωσιακής εμβέλειας που στηρίζουν τη διαλειτουργικότητα και την τυποποίηση στο πλαίσιο της ανάπτυξης της ψηφιακής ενιαίας αγοράς·

δ)οι ικανότητες και υποδομές του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη» διατίθενται στην κοινότητα έρευνας και καινοτομίας, μεταξύ άλλων, για δραστηριότητες που στηρίζονται μέσω του προγράμματος, όπως δοκιμές, πειραματισμός και επίδειξη σε όλους τους τομείς και επιστημονικούς κλάδους·

ε)νέες ψηφιακές τεχνολογίες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του προγράμματος υιοθετούνται σταδιακά και εξαπλώνονται μέσω του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη»·

στ)οι πρωτοβουλίες του προγράμματος για την κατάρτιση εκπαιδευτικών προγραμμάτων που παρέχουν δεξιότητες και ικανότητες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προσφέρονται στα κέντρα συστέγασης της κοινότητας γνώσης και καινοτομίας (KIC-Digital) του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας, συμπληρώνονται με δημιουργία ικανοτήτων σε προηγμένες ψηφιακές δεξιότητες με στήριξη από το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη»·

ζ)εναρμονίζονται ισχυροί μηχανισμοί συντονισμού του στρατηγικού σχεδιασμού και των διαδικασιών λειτουργίας για αμφότερα τα προγράμματα, ενώ στις οικείες δομές διακυβέρνησης συμμετέχουν οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής καθώς και άλλες υπηρεσίες αρμόδιες για τα διαφορετικά μέρη των αντίστοιχων προγραμμάτων.

7.Οι συνέργειες με το πρόγραμμα για την ενιαία αγορά θα διασφαλίζουν ότι:

α)το πρόγραμμα για την ενιαία αγορά αντιμετωπίζει τις ανεπάρκειες της αγοράς που επηρεάζουν όλες τις ΜΜΕ, και θα προωθεί την επιχειρηματικότητα και τη δημιουργία και ανάπτυξη εταιρειών. Υφίσταται πλήρης συμπληρωματικότητα μεταξύ του προγράμματος για την ενιαία αγορά και των δράσεων του μελλοντικού Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας για τις καινοτόμες εταιρείες, καθώς και στον τομέα των υπηρεσιών στήριξης των ΜΜΕ, ιδίως εκεί όπου η αγορά δεν παρέχει βιώσιμη χρηματοδότηση·

β) το δίκτυο «Enterprise Europe Network» μπορεί, όπως και άλλες υφιστάμενες δομές στήριξης των ΜΜΕ (π.χ. τα εθνικά σημεία επαφής, οι οργανισμοί καινοτομίας), να παρέχει υπηρεσίες στήριξης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας του προγράμματος.

8.Οι συνέργειες με το Πρόγραμμα για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα LIFE («LIFE») θα διασφαλίζουν ότι:

Οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών, κλιματικών και ενεργειακών προκλήσεων εντός της ΕΕ καθορίζονται και εδραιώνονται στο πλαίσιο της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος. Το πρόγραμμα LIFE θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο στην εφαρμογή της πολιτικής και της συναφούς νομοθεσίας της ΕΕ για το περιβάλλον, το κλίμα και την ενέργεια, μεταξύ άλλων, με την υιοθέτηση και την εφαρμογή των αποτελεσμάτων έρευνας και καινοτομίας από το πρόγραμμα και με την ανάπτυξή τους σε εθνική και (δια)περιφερειακή κλίμακα, όταν αυτά μπορούν να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση περιβαλλοντικών και κλιματικών ζητημάτων καθώς και ζητημάτων μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας. Συγκεκριμένα, το πρόγραμμα LIFE θα εξακολουθήσει να παρέχει κίνητρα για συνέργειες με το πρόγραμμα μέσω πριμοδότησης κατά την αξιολόγηση των προτάσεων που περιλαμβάνουν την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων του προγράμματος. Τα συνήθη έργα δράσης του προγράμματος LIFE θα στηρίζουν την ανάπτυξη, τη δοκιμή ή την επίδειξη κατάλληλων τεχνολογιών ή μεθοδολογιών για την εφαρμογή της πολιτικής της ΕΕ για το περιβάλλον και το κλίμα, που μπορούν στη συνέχεια να αναπτυχθούν σε μεγάλη κλίμακα, με χρηματοδότηση από άλλες πηγές, όπως το πρόγραμμα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας του προγράμματος μπορεί να στηρίζει την επέκταση και την εμπορική διάθεση νέων ρηξικέλευθων ιδεών οι οποίες ενδεχομένως απορρέουν από την εφαρμογή των έργων του προγράμματος LIFE.

9.Οι συνέργειες με το πρόγραμμα Erasmus θα διασφαλίζουν ότι:

α)χρησιμοποιούνται συνδυασμένοι πόροι από το πρόγραμμα και το πρόγραμμα Erasmus για τη στήριξη δραστηριοτήτων που αποσκοπούν αποκλειστικά στην ενίσχυση και τον εκσυγχρονισμό ευρωπαϊκών ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Το πρόγραμμα θα συμπληρώνει τη στήριξη του προγράμματος Erasmus για την πρωτοβουλία «ευρωπαϊκά πανεπιστήμια», ιδίως όσον αφορά την ερευνητική του πτυχή, στο πλαίσιο δημιουργίας νέων κοινών, ολοκληρωμένων, μακροπρόθεσμων και βιώσιμων στρατηγικών για την εκπαίδευση, την έρευνα και την καινοτομία, με βάση διεπιστημονικές και διατομεακές προσεγγίσεις για την υλοποίηση του τριγώνου της γνώσης και την ώθηση της οικονομικής ανάπτυξης·

β)το πρόγραμμα και το πρόγραμμα Erasmus προωθούν την ενοποίηση της εκπαίδευσης με την έρευνα, διευκολύνοντας τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να διατυπώνουν και να καταρτίζουν κοινές στρατηγικές εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας, να εμπλουτίζουν τη διδασκαλία με τα πλέον πρόσφατα πορίσματα και τις πρακτικές έρευνας, ώστε να παρέχεται ενεργή ερευνητική εμπειρία σε όλους τους φοιτητές και το προσωπικό τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και ιδίως στους ερευνητές, καθώς και να στηρίζονται άλλες δραστηριότητες ενοποίησης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με την έρευνα και την καινοτομία.

10.Οι συνέργειες με το ευρωπαϊκό διαστημικό πρόγραμμα θα διασφαλίζουν ότι:

α)οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας στους ανάντη και κατάντη κλάδους του διαστήματος εντός της ΕΕ καθορίζονται και εδραιώνονται στο πλαίσιο της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος· οι ερευνητικές δράσεις στον τομέα του διαστήματος που υλοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» θα διεξάγονται, κατά περίπτωση, στους τομείς της σύναψης συμβάσεων και της επιλεξιμότητας οντοτήτων, σύμφωνα με τις διατάξεις του διαστημικού προγράμματος·

β)τα διαστημικά δεδομένα και οι υπηρεσίες που διατίθενται ως δημόσιο αγαθό από το ευρωπαϊκό διαστημικό πρόγραμμα χρησιμοποιούνται για την ανάπτυξη ρηξικέλευθων λύσεων μέσω της έρευνας και της καινοτομίας, μεταξύ άλλων, στο πρόγραμμα-πλαίσιο, ιδίως λύσεις για βιώσιμα τρόφιμα και φυσικούς πόρους, παρακολούθηση του κλίματος, έξυπνες πόλεις, αυτοματοποιημένα οχήματα ή διαχείριση καταστροφών·

γ)οι υπηρεσίες πρόσβασης σε δεδομένα και πληροφορίες του Copernicus συμβάλλουν στο ευρωπαϊκό νέφος ανοικτής επιστήμης και, ως εκ τούτου, διευκολύνουν την πρόσβαση ερευνητών και επιστημόνων σε δεδομένα του Copernicus· οι ερευνητικές υποδομές, ιδίως τα δίκτυα επιτόπιας παρατήρησης, αποτελούν σημαντικά στοιχεία των υποδομών επιτόπιας παρατήρησης που καθιστούν εφικτές τις υπηρεσίες του Copernicus και, αντίστοιχα, ωφελούνται από υπηρεσίες που παράγονται από τις υπηρεσίες του Copernicus.

11.Οι συνέργειες με τον Μηχανισμό Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας (το «εξωτερικό μέσο») διασφαλίζουν ότι οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος με τη συμμετοχή τρίτων χωρών και οι στοχευμένες δράσεις διεθνούς συνεργασίας επιδιώκουν την εναρμόνιση και τη συνοχή με τους άξονες δράσεων παράλληλης υιοθέτησης από την αγορά και ανάπτυξης ικανοτήτων στο πλαίσιο του εξωτερικού μέσου, με βάση τις ανάγκες και τους τομείς παρέμβασης που καθορίζονται από κοινού κατά τη διάρκεια της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος.

12.Οι συνέργειες με το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας και το μέσο για τη διαχείριση των συνόρων που αποτελεί μέρος του Ταμείου για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Συνόρων θα διασφαλίζουν ότι:

α)οι ανάγκες έρευνας και καινοτομίας στους τομείς της ασφάλειας και της ολοκληρωμένης διαχείρισης των συνόρων καθορίζονται και εδραιώνονται στο πλαίσιο της διαδικασίας στρατηγικού σχεδιασμού έρευνας και καινοτομίας του προγράμματος·

β)το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας και το Ταμείο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Συνόρων στηρίζουν την ανάπτυξη νέων καινοτόμων τεχνολογιών και λύσεων, ιδίως όσων απορρέουν από τα προγράμματα-πλαίσια για την έρευνα και την καινοτομία στον τομέα της ασφάλειας.

13.Οι συνέργειες με το Ταμείο InvestEU θα διασφαλίζουν ότι:

α)το πρόγραμμα παρέχει από τον οικείο προϋπολογισμό μεικτή χρηματοδότηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του ΕΣΚ σε φορείς καινοτομίας που χαρακτηρίζονται από υψηλό επίπεδο κινδύνου και για τους οποίους η αγορά δεν παρέχει, όταν κρίνεται σκόπιμο, βιώσιμη και μακρόπνοη χρηματοδότηση. Ταυτόχρονα, το πρόγραμμα παρέχει κατάλληλο συντονισμό για τη στήριξη της αποτελεσματικής υλοποίησης και διαχείρισης του τμήματος ιδιωτικής χρηματοδότησης της μεικτής χρηματοδότησης μέσω κονδυλίων και ενδιάμεσων φορέων που λαμβάνουν στήριξη στο πλαίσιο του InvestEU·

β) τα χρηματοδοτικά μέσα για την έρευνα, την καινοτομία και τις ΜΜΕ ομαδοποιούνται στο πλαίσιο του Ταμείου InvestEU, ειδικότερα μέσω ειδικής θεματικής θυρίδας Ε&Κ, καθώς και μέσω προϊόντων που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της θυρίδας ΜΜΕ για καινοτόμες εταιρείες, συμβάλλοντας έτσι επίσης στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος.

14.Οι συνέργειες με το Ταμείο Καινοτομίας δυνάμει του συστήματος εμπορίας εκπομπών (το «Ταμείο Καινοτομίας») θα διασφαλίζουν ότι:

α) το Ταμείο Καινοτομίας εστιάζει ειδικά στην καινοτομία σε τεχνολογίες και διαδικασίες χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, όπως, για παράδειγμα, η περιβαλλοντικά ασφαλής δέσμευση και αξιοποίηση άνθρακα η οποία συμβάλλει σημαντικά στον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, καθώς και τα προϊόντα που υποκαθιστούν άλλα προϊόντα υψηλής έντασης άνθρακα, και συμβάλλει στην τόνωση της ανάπτυξης και της λειτουργίας έργων που αποσκοπούν σε περιβαλλοντικά ασφαλή δέσμευση CO2, σε αποθήκευση CO2 σε γεωλογικούς σχηματισμούς, καθώς και σε καινοτόμες τεχνολογίες ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και αποθήκευσης ενέργειας·

β)το πρόγραμμα θα χρηματοδοτεί την ανάπτυξη και επίδειξη τεχνολογιών που μπορούν να επιτύχουν τους στόχους της ΕΕ για απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, καθώς και τους στόχους ενεργειακού και βιομηχανικού μετασχηματισμού, ιδίως στον πυλώνα 2 του προγράμματος·

γ)το Ταμείο Καινοτομίας μπορεί, με την επιφύλαξη της πλήρωσης των οικείων κριτηρίων επιλογής και χορήγησης, να στηρίζει το στάδιο επίδειξης επιλέξιμων έργων που μπορεί να έχουν λάβει στήριξη από τα προγράμματα-πλαίσια έρευνας και καινοτομίας.

15.Οι συνέργειες με το πρόγραμμα έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρατόμ διασφαλίζουν ότι:

α)το πρόγραμμα και το πρόγραμμα έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρατόμ αναπτύσσουν ολοκληρωμένες δράσεις για τη στήριξη της εκπαίδευσης και της κατάρτισης (συμπεριλαμβανομένων των δράσεων «Marie Skłodowska-Curie»), με στόχο τη διατήρηση και την ανάπτυξη σχετικών δεξιοτήτων στην Ευρώπη·

β)το πρόγραμμα και το πρόγραμμα έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρατόμ αναπτύσσουν κοινές ερευνητικές δράσεις με επίκεντρο οριζόντιες πτυχές της ασφαλούς και αξιόπιστης χρήσης εφαρμογών ιοντίζουσας ακτινοβολίας εκτός ηλεκτροπαραγωγής σε τομείς όπως η ιατρική, η βιομηχανία, η γεωργία, το διάστημα, η κλιματική αλλαγή, η ασφάλεια και η ετοιμότητα αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, καθώς και η συμβολή στην πυρηνική επιστήμη.

16.Οι συνέργειες με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας θα ωφελούν την έρευνα για μη στρατιωτικούς σκοπούς και αμυντικούς σκοπούς. Θα αποκλείονται περιττές επαναλήψεις.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V

ΚΥΡΙΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

Οι κατευθύνσεις επιπτώσεων και οι συναφείς κύριοι δείκτες κατεύθυνσης επιπτώσεων θα διαρθρώνουν την παρακολούθηση των επιδόσεων του προγράμματος-πλαισίου (ΠΠ) ως προς την επίτευξη των στόχων του. Οι κατευθύνσεις επιπτώσεων είναι χρονικά καθορισμένες και διακρίνονται σε βραχυπρόθεσμες, μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες. Οι δείκτες κατεύθυνσης επιπτώσεων λειτουργούν ως προσεγγιστικοί δείκτες για την υποβολή εκθέσεων σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειωθεί σε κάθε είδος επίπτωσης στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας (Ε&Κ) σε επίπεδο ΠΠ. Τα μεμονωμένα μέρη του προγράμματος θα συμβάλλουν στους εν λόγω δείκτες σε διαφορετικό βαθμό και μέσω διαφορετικών μηχανισμών. Επιτρέπεται η χρήση πρόσθετων δεικτών για την παρακολούθηση μεμονωμένων μερών του προγράμματος, κατά περίπτωση.

Τα μικροδεδομένα στα οποία βασίζονται οι βασικοί δείκτες κατεύθυνσης επιπτώσεων συλλέγονται για όλα τα μέρη του προγράμματος και για όλους τους μηχανισμούς υλοποίησης με κεντρικά διαχειριζόμενο και εναρμονισμένο τρόπο, στον κατάλληλο βαθμό λεπτομέρειας και με ελάχιστο φόρτο υποβολής εκθέσεων για τους δικαιούχους.

Δείκτες κατεύθυνσης επιστημονικών επιπτώσεων

Το πρόγραμμα αναμένεται ότι θα έχει επιστημονικές επιπτώσεις μέσω της παραγωγής νέων γνώσεων υψηλής ποιότητας, της ενίσχυσης του ανθρώπινου κεφαλαίου στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας, και της προώθησης της διάδοσης γνώσεων και της ανοικτής επιστήμης. Η πρόοδος ως προς την επίτευξη των συγκεκριμένων επιπτώσεων θα παρακολουθείται μέσω προσεγγιστικών δεικτών οι οποίοι καθορίζονται σύμφωνα με τις ακόλουθες τρεις βασικές κατευθύνσεις επιπτώσεων.

Δείκτες διαδρομών κοινωνιακών επιπτώσεων

Το πρόγραμμα αναμένεται ότι θα έχει κοινωνιακές επιπτώσεις, επειδή θα καλύπτει ενωσιακές προτεραιότητες πολιτικής μέσω της Ε&Κ, θα αποφέρει οφέλη και επιπτώσεις μέσω αποστολών Ε&Κ και θα ενισχύει την υιοθέτηση της καινοτομίας από την κοινωνία. Η πρόοδος ως προς την επίτευξη των συγκεκριμένων επιπτώσεων θα παρακολουθείται μέσω προσεγγιστικών δεικτών οι οποίοι καθορίζονται σύμφωνα με τις ακόλουθες τέσσερις βασικές κατευθύνσεις επιπτώσεων.

Δείκτες κατεύθυνσης επιπτώσεων στην οικονομία και την καινοτομία

Το πρόγραμμα αναμένεται ότι θα έχει επιπτώσεις στην οικονομία και την καινοτομία, επειδή θα επηρεάζει τη δημιουργία και την ανάπτυξη εταιρειών, θα δημιουργεί άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας και θα συμβάλλει στη μόχλευση επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία. Η πρόοδος ως προς την επίτευξη των συγκεκριμένων επιπτώσεων θα παρακολουθείται μέσω προσεγγιστικών δεικτών οι οποίοι καθορίζονται σύμφωνα με τις ακόλουθες τρεις βασικές κατευθύνσεις επιπτώσεων.

(1)    Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Σύμπραξη Καινοτομίας για την «γεωργική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα» (COM(2012) 79 final).