This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52018AE3480
Opinion of the European Economic and Social Committee on ‘Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions — Europe on the move — Sustainable mobility for Europe: safe, connected and clean’ (COM(2018) 293 final)
Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Η Ευρώπη σε κίνηση — Βιώσιμη κινητικότητα για την Ευρώπη: ασφαλής, συνδεδεμένη και καθαρή» [COM(2018) 293 final]
Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Η Ευρώπη σε κίνηση — Βιώσιμη κινητικότητα για την Ευρώπη: ασφαλής, συνδεδεμένη και καθαρή» [COM(2018) 293 final]
EESC 2018/03480
ΕΕ C 62 της 15.2.2019, pp. 254–260
(BG, ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, HR, IT, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SL, FI, SV)
|
15.2.2019 |
EL |
Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
C 62/254 |
Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Η Ευρώπη σε κίνηση — Βιώσιμη κινητικότητα για την Ευρώπη: ασφαλής, συνδεδεμένη και καθαρή»
[COM(2018) 293 final]
(2019/C 62/39)
|
Εισηγήτρια: |
η κ. Giulia BARBUCCI |
|
Αίτηση γνωμοδότησης |
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 18.6.2018 |
|
|
|
|
Νομική βάση |
Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
|
|
|
|
Αρμόδιο τμήμα |
Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών |
|
Υιοθετήθηκε από το τμήμα |
4.10.2018 |
|
Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια |
17.10.2018 |
|
Σύνοδος ολομέλειας αριθ. |
538 |
|
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) |
201/3/7 |
1. Συμπεράσματα και συστάσεις
|
1.1. |
Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) εκφράζει την ικανοποίησή της για την Τρίτη δέσμη νομοθετικών μέτρων με θέμα «Η Ευρώπη σε κίνηση» και θεωρεί ότι αποτελεί ένα περαιτέρω βήμα προς την κατεύθυνση της βιώσιμης κινητικότητας στην Ευρώπη. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην εξέταση των οδικών μεταφορών. Εφόσον το ζητούμενο είναι η ανάπτυξη πραγματικά βιώσιμης και ασφαλούς κινητικότητας, είναι απαραίτητο να εκπονηθεί ένα πιο φιλόδοξο σχέδιο, στο οποίο θα εξετάζονται όλες οι διαθέσιμες μορφές μεταφορών, με έμφαση στις διατροπικές εμπορευματικές και επιβατικές μεταφορές. |
|
1.2. |
Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι οποίες αποσκοπούν σε ασφαλή, διασυνδεδεμένη και μη ρυπογόνα κινητικότητα, προϋποθέτουν σημαντική οικονομική ενίσχυση, ιδίως για τα κράτη μέλη, έτσι ώστε να προσαρμοστούν οι υλικές και ψηφιακές υποδομές (πέμπτης γενιάς). Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να στηριχθούν οι πρωτοβουλίες αυτές με επαρκή κεφάλαια και επί μακρό χρονικό διάστημα, μέσω της επιλογής ρεαλιστικών και εφικτών στόχων. |
|
1.3. |
Η ΕΟΚΕ επικροτεί το Στρατηγικό σχέδιο δράσης για την οδική ασφάλεια» και συμμερίζεται το «όραμα για μηδενικές απώλειες» («Vision Zero»), με σκοπό τον μηδενικό αριθμό θανάτων και τραυματισμών σε σοβαρά τροχαία δυστυχήματα έως το 2050. Η μέθοδος «Safe System» («Ασφαλές σύστημα») που προκρίνει η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ), είναι βέβαιο ότι θα συμβάλει στην εκπλήρωση αυτού του σκοπού, με τον περιορισμό του αριθμού των ατυχημάτων και την ελαχιστοποίηση της βλάβης που υφίστανται οι επιβάτες και οι πεζοί. Προβάλλει, επίσης, επιτακτική η ανάγκη να υπάρξει εναρμόνιση των εθνικών κανόνων που αφορούν τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας και τις σχετικές κυρώσεις και, παράλληλα, επέκταση των υποχρεωτικών διατάξεων για την ασφάλεια των αυτοκινήτων σε όλα τα οχήματα των οδικών δικτύων για τις —δημόσιες και ιδιωτικές— μεταφορές επιβατών και εμπορευμάτων. Τέλος, συνιστάται τα νέα ασφαλή οχήματα να είναι οικονομικά προσιτά για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις. |
|
1.4. |
Η ψηφιοποίηση, η διασύνδεση και η αυτοματοποίηση αποτελούν το κύριο μέσο για την ανάπτυξη του Ασφαλούς συστήματος και την ταχύτερη επίτευξη του οράματος για μηδενικές απώλειες. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει το εγχείρημα της δημιουργίας αυτοματοποιημένου, διασυνδεδεμένου και ασφαλούς οδικού δικτύου. Συνιστά δε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη τη διαφορετική κατάσταση του δικτύου οδών και αυτοκινητοδρόμων στα διάφορα κράτη μέλη και, ειδικότερα, να επεκτείνει το σχέδιο σε όσα αστικά κέντρα καταγράφονται οι περισσότερες περιπτώσεις σοβαρών μη θανατηφόρων ατυχημάτων. |
|
1.5. |
Στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπογραμμίζεται η σημασία της ανάπτυξης αυτόνομων οχημάτων και η συμβολή τους στην ενίσχυση της ασφάλειας. Ωστόσο, δεν καθορίζει λεπτομερώς μια στρατηγική υπέρ της αυτόματης κίνησης, κάτι που μάλλον θα ευνοήσει μεν την πρόοδο στον εν λόγω τομέα, αλλά ενδέχεται να προκαλέσει προβλήματα στην προσπάθεια προσαρμογής των πολιτικών μεταφορών ορισμένων κρατών μελών στις νέες τεχνολογίες και στη χρήση τους. Επιπλέον, επισημαίνει τα προβλήματα τεχνολογικής εφικτότητας, στην προσπάθεια να εξασφαλιστεί η μέγιστη δυνατή ασφάλεια σε ένα σύστημα «μεικτής κυκλοφορίας» (οδήγηση από άνθρωπο, υποβοηθούμενη ή πλήρως αυτοματοποιημένη). |
|
1.6. |
Η πλήρης αυτοματοποίηση των οχημάτων εγείρει πολλά ζητήματα ηθικού, οικονομικού, εργασιακού χαρακτήρα, αποδοχής από την κοινωνία και νομικής ευθύνης. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην αρχή ότι, εκ φύσεως, μόνον ο άνθρωπος μπορεί να προβαίνει σε ηθικές επιλογές και ότι τα μηχανήματα, ανεξαρτήτως της τελειοποίησής τους, πρέπει να συνοδεύουν τον άνθρωπο και όχι να τον αντικαθιστούν. Είναι σημαντικό η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών να συμμετέχει πλήρως στη διαδικασία και να έχουν ενεργοποιηθεί οι διαδικασίες κοινωνικού διαλόγου και συλλογικών διαπραγματεύσεων, έτσι ώστε να αποφεύγονται πιθανές αρνητικές επιπτώσεις στην εργασία και τους εργαζομένους. |
|
1.7. |
Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις για την αύξηση της βιωσιμότητας των μεταφορών και το Στρατηγικό σχέδιο δράσης για τους συσσωρευτές που αποσκοπεί στον περιορισμό του ενεργειακού χάσματος στην ΕΕ και στη δημιουργία μιας αλυσίδας αξίας των συσσωρευτών. Εντούτοις, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι την προσπάθεια πλήρους ανάπτυξης του σχεδίου δυσχεραίνουν οι εξής παράγοντες: η εξάρτηση από τρίτες χώρες για την προμήθεια πρώτων υλών, η έλλειψη εναλλακτικών καυσίμων, οι καθυστερήσεις στην επεξεργασία, τον μετασχηματισμό και την απόρριψη των άδειων μπαταριών, καθώς και η έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού. |
|
1.8. |
Οι προϋποθέσεις αυτές απαιτούν σημαντικές επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία για την εξεύρεση νέων εναλλακτικών και πλήρως ανανεώσιμων καυσίμων με ουδέτερο αντίκτυπο. Εξίσου δε σημαντική είναι η επένδυση στην εκπαίδευση και την κατάρτιση με τη συμμετοχή πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων και με σκοπό την επάρκεια σε ειδικευμένο εργατικό δυναμικό. |
|
1.9. |
Η μετάβαση στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα θα οδηγήσει στην ανανέωση μεγάλου μέρους του ευρωπαϊκού στόλου αυτοκινήτων σε λίγο περισσότερο από μια δεκαετία. Τα καθαρότερα και ασφαλέστερα οχήματα θα πρέπει να είναι οικονομικά προσιτά σε όλους, πολίτες και επιχειρήσεις, τα δε κράτη θα πρέπει να διευκολύνουν τη μετάβαση με κατάλληλα φορολογικά κίνητρα. |
|
1.10. |
Η ανανέωση του στόλου αυτοκινήτων θα δημιουργήσει επίσης το πρόβλημα της διάθεσης και της ανακύκλωσης μεγάλου μέρους του υφιστάμενου στόλου αυτοκινήτων. Το θέμα αυτό θα πρέπει να τεθεί στο επίκεντρο των στρατηγικών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας. Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών πρέπει να συμμετέχει σε όλα τα στάδια της διαδικασίας μετάβασης και καλείται να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει τους πολίτες για τη βιώσιμη κινητικότητα. |
2. Εισαγωγή
|
2.1. |
Ο τομέας των μεταφορών υφίσταται εδώ και καιρό πολλαπλές εξελίξεις και μεταλλαγές, με αποτέλεσμα να έχει καταστεί ένας από τους βασικούς παράγοντες ανάπτυξης. Μέσω της καινοτομίας, της τεχνολογίας, της ψηφιοποίησης και της διασυνδεσιμότητας πραγματοποιείται μια νέα επανάσταση των μεταφορών, με στόχο τη μεγαλύτερη ασφάλεια, ευκολία πρόσβασης, βιωσιμότητα, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση. |
|
2.2. |
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ως συνέχεια της Στρατηγικής για την κινητικότητα χαμηλών εκπομπών (1), έχει δημιουργήσει ειδικό θεματολόγιο το οποίο απαρτίζεται από τρεις δέσμες μέτρων κινητικότητας (2), οι οποίες δημοσιεύτηκαν αντίστοιχα τον Μάιο του 2017, τον Νοέμβριο του 2017 και τον Μάιο του 2018. Η παρούσα γνωμοδότηση πραγματεύεται την πιο πρόσφατη από αυτές τις νομοθετικές πρωτοβουλίες με μερικό τίτλο «Η Ευρώπη σε κίνηση». |
|
2.3. |
Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και οι προτάσεις της δέσμης αναφέρονται στον τομέα των οδικών μεταφορών, και πιο συγκεκριμένα επικεντρώνεται στις μεταφορές με το αυτοκίνητο, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη όλα τα άλλα είδη μεταφορών. |
3. Κύρια σημεία της πρότασης
|
3.1. |
Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής COM(2018) 293 final με τίτλο «Η Ευρώπη σε κίνηση — Βιώσιμη κινητικότητα για την Ευρώπη: ασφαλής, συνδεδεμένη και καθαρή» αποτελεί σημαντικό έγγραφο της τρίτης δέσμης μέτρων για την κινητικότητα καθότι σε αυτήν οριοθετείται το πλαίσιο αναφοράς. Το πλαίσιο αυτό περιλαμβάνει τα εξής τρία κεφάλαια: α) ασφάλεια, β) διασύνδεση και αυτοματοποίηση και γ) βιωσιμότητα. Επιπλέον, τα δύο παραρτήματα της ανακοίνωσης περιλαμβάνουν βασικές πρωτοβουλίες όσον αφορά το Στρατηγικό σχέδιο δράσης για την οδική ασφάλεια και το Στρατηγικό σχέδιο δράσης για τους συσσωρευτές. |
3.2. Ασφαλής κινητικότητα
|
3.2.1. |
Παρά την πρόοδο των τελευταίων ετών, ο αριθμός των σοβαρών ή θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων παραμένει υπερβολικά υψηλός. Το έτος 2017 σημειώθηκαν 25 300 θάνατοι και 135 000 σοβαρά τραυματισμένα άτομα σε τροχαία δυστυχήματα με υψηλότατο οικονομικό και κοινωνικό κόστος. Δεδομένου ότι το 90 % των τροχαίων ατυχημάτων οφείλεται σε ανθρώπινο σφάλμα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η αυτοματοποίηση, η συνδεσιμότητα και τα νέα σχεδιαστικά πρότυπα μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στον περιορισμό αυτού του δραματικού φαινομένου (3) με σκοπό τον μηδενικό αριθμό θυμάτων και σοβαρών τροχαίων ατυχημάτων έως το 2050 («Vision Zero»). Η στρατηγική αυτή περιλαμβάνει τον ενδιάμεσο στόχο της μείωσης των θανάτων και των σοβαρά τραυματισμένων κατά 50 % έως το 2030. |
|
3.2.2. |
Για την επίτευξη αυτών των στόχων, η ΕΕ προτίθεται να αναπτύξει νέα τεχνολογικά και ρυθμιστικά μέσα βάσει του Ασφαλούς συστήματος της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας. Αυτό βασίζεται στην αρχή ότι, αν και είναι αδύνατο να εξαλειφθούν παντελώς τα τροχαία ατυχήματα, είναι δυνατόν να ληφθούν μέτρα για τη μείωση του αριθμού των θανάτων και των σοβαρών τραυματισμών σε αυτά. |
|
3.2.3. |
Η ΕΕ προτίθεται να αντιμετωπίσει με ολοκληρωμένο τρόπο τα αίτια των ατυχημάτων, ορίζοντας επίπεδα προστασίας που θα εγγυώνται ότι ένα στοιχείο θα αντισταθμίζει κάποιο άλλο που θα αστοχεί. Η διαδικασία αυτή συνεπάγεται τον τεχνολογικό εξοπλισμό των οχημάτων και των οδικών υποδομών, καθώς και την αύξηση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ τους. Κάθε μέτρο εμπεριέχεται δε σε ειδική νομοθετική πρωτοβουλία:
|
3.3. Συνδεδεμένη και αυτοματοποιημένη κινητικότητα
|
3.3.1. |
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για «συνδεδεμένη και αυτοματοποιημένη κινητικότητα» (7) βασίζεται σε μια πορεία που ακολουθήθηκε σε ενωσιακό επίπεδο ήδη με την ανακοίνωση «Τεχνητή νοημοσύνη για την Ευρώπη» (8) και με τη Δήλωση του Άμστερνταμ, στην οποία τα κράτη μέλη ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να χαράξει μια ενωσιακή στρατηγική όσον αφορά την αυτοματοποιημένη και συνδεδεμένη οδήγηση, να προσαρμόσει το κανονιστικό πλαίσιο, να υποστηρίξει τις διαδικασίες έρευνας και καινοτομίας και να προαγάγει τα ευφυή συνεργατικά και διαλειτουργικά συστήματα μεταφορών. |
|
3.3.2. |
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συμπεριλάβει σε ένα ενιαίο έγγραφο τους εξής μακροπρόθεσμους στόχους (μείωση των εκπομπών, της κυκλοφορίας και των τροχαίων ατυχημάτων): την έμπρακτη υποστήριξη της αυτοκινητοβιομηχανίας σε θέματα έρευνας και καινοτομίας, καθώς και την ταχεία επίλυση ηθικών και κοινωνικών ζητημάτων, όπως η νέα σχέση ανθρώπου-μηχανής, η κυβερνοασφάλεια και ο αντίκτυπος των τεχνολογιών αυτών στην εργασία πριν από την εισαγωγή στην αγορά πλήρως αυτοματοποιημένων οχημάτων. |
|
3.3.3. |
Μεταξύ των κυριότερων πλεονεκτημάτων που προσφέρει η αυτοματοποίηση είναι η δυνατότητα της μετακίνησης που παρέχει σε όσους (κυρίως ΑμεΑ και ηλικιωμένους) αδυνατούσαν μέχρι στιγμής να το πράττουν. Για να μεγιστοποιηθούν οι ευκαιρίες που προσφέρει η αυτοματοποίηση κρίνεται απολύτως απαραίτητη η συνεχής ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των οχημάτων και των οδικών υποδομών. Κι αυτό διότι κατά τα προσεχή έτη θα μπορούσε να προκύψει ένα «μεικτό» σύστημα, στο οποίο θα κυκλοφορούν μαζί οχήματα με διαφορετικές τεχνολογίες (οδήγηση από άνθρωπο, υποβοηθούμενη ή πλήρως αυτοματοποιημένη). Προς συμπλήρωση αυτού του πλαισίου —και με σκοπό την ανάπτυξη της διατροπικότητας— έχουν επίσης θεσπιστεί ειδικές απαιτήσεις για μια ενιαία ενωσιακή ναυτιλιακή θυρίδα (9) και ηλεκτρονική ενημέρωση ως προς τις εμπορευματικές μεταφορές (10). |
3.4. Καθαρή κινητικότητα
|
3.4.1. |
Η απαλλαγή των μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές και η μετάβαση στη χρήση μη ρυπογόνου ενέργειας συνιστούν μία από τις βασικές πτυχές της τρίτης δέσμης μέτρων κινητικότητας. Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο του Σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία. Για να φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα βιωσιμότητας και ανταγωνιστικότητας, η ΕΕ έχει αναλάβει πλήθος πρωτοβουλιών όπως οι εξής:
|
|
3.5. |
Αυτό το σύνολο των πρωτοβουλιών θα συνοδεύεται από μια συνολική επένδυση ύψους 450 εκατ. ευρώ υπό τον χρηματοδοτικό μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη», με τη χρηματοδότηση έργων υπέρ της οδικής ασφάλειας, της ψηφιοποίησης και της πολυτροπικότητας. Πάντοτε βάσει του ίδιου προγράμματος, θα διατεθεί επιπλέον ποσό 4 εκατ. ευρώ για την κυβερνοασφάλεια και τις συνεργατικές, συνδεδεμένες και αυτοματοποιημένες μετακινήσεις. |
4. Γενικές παρατηρήσεις
|
4.1. |
Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την τρίτη δέσμη μέτρων για την κινητικότητα ως ένα βήμα προς την επίτευξη πιο ασφαλών, προσιτών και βιώσιμων συγκοινωνιών. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε ένα τμήμα του τομέα των οδικών μεταφορών. Για να αναπτυχθεί η βιώσιμη και ασφαλής κινητικότητα πρέπει να εξεταστούν όλες οι διαθέσιμες μορφές μεταφορών, με τον σχεδιασμό διαρκώς στενότερης, αποτελεσματικότερης και αποδοτικότερης σύζευξης των δημόσιων και ιδιωτικών μεταφορών, με τη μείωση του χρόνου μετακινήσεων και τον όγκο της κυκλοφορίας. |
|
4.2. |
Η δέσμη μέτρων αποτελείται από ένα σύνολο αλληλένδετων νομοθετικών πρωτοβουλιών που η ΕΟΚΕ κρίνει ότι πρέπει να τύχουν ειδικής και εμπεριστατωμένης ανάλυσης με την εκπόνηση επιμέρους γνωμοδοτήσεων. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνεται στην ανάλυση της εν λόγω ανακοίνωσης και πρέπει να αναγνωσθεί και να κατανοηθεί σε συνάρτηση με προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ με θέμα την πρώτη και τη δεύτερη δέσμη μέτρων για την κινητικότητα, καθώς και με τις γνωμοδοτήσεις που καταρτίστηκαν συνδυαστικά, και στις οποίες αναλύονται ειδικές πτυχές (17). |
|
4.3. |
Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και οι σχετικές προτάσεις συνάδουν με τις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟKE και ότι μπορεί να συμβάλει στην αναβάθμιση των προδιαγραφών ασφαλείας, καθώς και στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας στο σύνολό της. |
|
4.4. |
Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν υποστηρίζεται από μια επαρκή εκτίμηση αντικτύπου των μέτρων που προτείνονται. Ειδικότερα, δεν είναι σαφή τα αποτελέσματα όσον αφορά την κυριότητα και τη χρήση των οχημάτων και τις συνακόλουθες αλλαγές στον όγκο της κυκλοφορίας. Η κυκλοφορία αντί να μειωθεί, ενδέχεται να αυξηθεί, με τη συνακόλουθη αύξηση του χρόνου που απαιτείται για τις μετακινήσεις των πολιτών και άρα του κινδύνου ατυχημάτων. Είναι ζωτικής σημασίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκφράζει ένα συνολικό και φιλόδοξο όραμα για τις μεταφορές, βάσει του οποίου η διατροπικότητα μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών συγκοινωνιών θα θεωρείται παράγοντας αναβάθμισης της αποδοτικότητας, της ποιότητας ζωής και της ασφάλειας. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η εκπόνηση κατάλληλων εκτιμήσεων επιπτώσεων για όλες τις προτάσεις που θα περιλαμβάνουν συγκεκριμένα μέτρα. Κατά την προετοιμασία των νέων μέσων μεταφοράς δεν πρέπει να επιβραδύνεται η ευρεία διάδοση ευφυών τεχνολογικών λύσεων (π.χ. ως προς τον φωτισμό), που βελτιώνουν την αποτελεσματικότητα των —ιδίως δημόσιων— μεταφορών και μειώνουν την πιθανότητα ατυχημάτων. |
|
4.5. |
Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ του στόχου «όραμα για μηδενικές απώλειες», που πρέπει να επιτευχθεί με τη μέθοδο του Ασφαλούς συστήματος. Αυτό θα απαιτήσει τη συμμετοχή όλων των τομέων και όλων των χρηστών του οδικού δικτύου για μια καλύτερη διαχείρισή του. Είναι σημαντικό οι δείκτες που ορίζονται για την επίτευξη των στόχων να είναι σαφείς, ρεαλιστικοί και ελέγξιμοι. Συγκεκριμένα, η ΕΟΚΕ προσβλέπει στην ενεργό συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών σε όλα τα στάδια της προετοιμασίας, υλοποίησης, εποπτείας και αξιολόγησης της στρατηγικής. |
|
4.6. |
Η ΕΟΚΕ επικροτεί την επιλογή να διατεθούν 450 εκατ. ευρώ (για την περίοδο 2018-2020) υπέρ της ψηφιοποίησης και της οδικής ασφάλειας μέσω του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη». Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι στο επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (2021-2027), πρέπει να αυξηθεί ουσιαστικά το διαθέσιμο χρηματοδοτικό κονδύλιο για να διασφαλιστεί σε βάθος χρόνου η συνέχεια, και άρα να επιτευχθούν οι φιλόδοξοι στόχοι που έχει θέσει η ΕΕ. |
|
4.7. |
Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η χαρτογράφηση των κινδύνων σε ολόκληρο το ευρωπαϊκό δίκτυο ΔΕΔ-Μ και σε όλους τους αυτοκινητοδρόμους και τις εθνικές οδούς είναι ένα αποφασιστικό βήμα για τον σχεδιασμό του μεγέθους και του τύπου των μέτρων υποδομής στο ευρωπαϊκό οδικό δίκτυο. Είναι σημαντικό η ανάπτυξη των υλικών και ψηφιακών υποδομών να γίνονται παράλληλα. Είναι επίσης ουσιώδες να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατόν η κάλυψη με σύνδεση πέμπτης γενιάς όλων των κύριων ευρωπαϊκών οδικών δικτύων, έτσι ώστε να διευκολυνθεί η αποτελεσματική διασύνδεση μεταξύ τόσο των οδών και των οχημάτων όσο και μεταξύ των οχημάτων. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τις πολύ διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν στα οδικά δίκτυα και τους αυτοκινητοδρόμους στις διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να βοηθηθούν τα κράτη μέλη σε αυτή την κρίσιμη διεργασία εκσυγχρονισμού με επαρκή χρηματοδότηση και με την επιδίωξη ρεαλιστικών και επιτεύξιμων στόχων. |
|
4.8. |
Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να καταστήσει υποχρεωτικά ορισμένα σημαντικά χαρακτηριστικά ασφαλείας των οχημάτων είτε πρόκειται για τεχνολογικά (ευφυές σύστημα ελέγχου ταχύτητας, το σύστημα αυτόνομης πέδησης έκτακτης ανάγκης κ.λπ.) είτε για σχεδιαστικά (βελτίωση του άμεσου οπτικού πεδίου στα φορτηγά). Εντούτοις, ελπίζει ότι το σύνολο των νέων διατάξεων ασφαλείας θα επεκταθεί σε όλες τις μορφές οδικών μεταφορών, έτσι ώστε να καταστεί το ρυθμιστικό πλαίσιο πλήρες, σαφές και ομοιογενές. |
|
4.9. |
Η πρόταση για ένα νέο σύστημα σήμανσης των ελαστικών επισώτρων, το οποίο να περιέχει ειδικές προδιαγραφές ασφαλείας (αλλά σχετικές και με το περιβάλλον και τα επίπεδα θορύβου), θα μπορούσε να αποτελέσει βασικό παράγοντα για τη μείωση των ατυχημάτων, μέσω της προαγωγής των προβλεπτικών και συνειδητών επιλογών του καταναλωτή. Είναι σημαντικό οι πληροφορίες που αναγράφονται στις επισημάνσεις να είναι αμέσως σαφείς και κατανοητές για τους καταναλωτές. |
|
4.10. |
Σε ό,τι αφορά την οδική ασφάλεια είναι επίσης ουσιώδες η ΕΕ να μεριμνήσει για την προοδευτική ομογενοποίηση της οικείας εθνικής νομοθεσίας και των συναφών ποινών (οδική σήμανση, ταχύτητα, χρήση ζωνών ασφαλείας και κράνους, απαγόρευση της οδήγησης υπό την επήρεια αλκοόλ ή ναρκωτικών κ.λπ.). Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να συνοδεύονται από την ανάπτυξη κατάλληλων τεχνολογιών για άτομα με σκοπό τον εντοπισμό επικίνδυνων ή επίφοβων καταστάσεων (κατανάλωση αλκοόλ, υπνηλία του οδηγού κ.λπ.). Είναι επίσης σημαντικό οποιαδήποτε μορφή τεχνολογίας να μην συνεπάγεται υπερβολική αύξηση της τιμής των οχημάτων. Τα ασφαλέστερα οχήματα πρέπει να είναι οικονομικά προσιτά σε όλους (18). |
|
4.11. |
Οι εμπνευστές του «οράματος για μηδενικές απώλειες» εναποθέτουν πολλές από τις ελπίδες τους στην ανάπτυξη συνδεδεμένης και αυτοματοποιημένης κινητικότητας. Η ΕΟΚΕ θεωρεί μεν ότι η αυτοματοποίηση θα μπορούσε να διαδραματίσει καθοριστικής σημασίας ρόλο στη μείωση των ατυχημάτων, αλλά κρίνει σημαντικό να επισημάνει ορισμένες ανησυχίες και αμφιβολίες της ως προς την αναπτυξιακή πορεία που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να βελτιωθούν οι υφιστάμενες τεχνολογίες, συγκεντρώνοντας τις διαδικασίες ελέγχου σχετικά με τις τρέχουσες και τις νέες τεχνολογίες ώστε να εξασφαλίζουν την επίτευξη αποτελεσματικών επιπέδων ασφάλειας. Η απουσία λεπτομερούς στρατηγικής υπέρ της αυτόματης κίνησης θα ευνοήσει πιθανότατα την πρόοδο στον εν λόγω τομέα, αλλά ενδέχεται να προκαλέσει προβλήματα στην προσπάθεια προσαρμογής των πολιτικών μεταφορών ορισμένων κρατών μελών στις νέες τεχνολογίες και στη χρήση τους. |
|
4.11.1. |
Αυτή η στρατηγική θα πρέπει να αναπτυχθεί με τη μέγιστη δυνατή αξιοποίηση του ρόλου του αυτοματισμού και της διασυνδεσιμότητας υποστηρικτικά προς τον άνθρωπο. Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ διερωτάται πώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι είναι συγκλίνοντα τα επίπεδα υποβοηθούμενης οδήγησης και πλήρους αυτοματοποίησης (όπου οι άνθρωποι θα είναι απλώς επιβάτες). Η πλήρης αυτοματοποίηση συνεπάγεται, ταυτόχρονα, πρόβλημα κοινωνικοοικονομικής αποδοχής και πρόβλημα τεχνολογικής εφικτότητας και υποδομής, δεδομένου ότι πρέπει να εξασφαλιστεί η μέγιστη ασφάλεια σε ένα μεικτό σύστημα (οχήματα χωρίς υποβοηθούμενη βοήθεια, οχήματα με υποβοηθούμενη οδήγηση και πλήρως αυτοματοποιημένα οχήματα). Επομένως, πριν από τη διάθεση στην αγορά πλήρως αυτοματοποιημένων οχημάτων, θα πρέπει να παρεμβάλλεται μια φάση δοκιμών για την κατοχύρωση επίπεδων αποδοτικότητας και ασφαλείας παρόμοιων με εκείνων στα αεροπλάνα ή τα τρένα. |
|
4.11.2. |
Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προτάσεις για τη δημιουργία ανταλλαγής ψηφιακών πληροφοριών στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών (ενιαία ναυτιλιακή θυρίδα και αναγνώριση των εγγράφων), αλλά θεωρεί ότι οι εν λόγω προτάσεις θα μπορούσαν να αναπτυχθούν περαιτέρω. |
|
4.12. |
Η ΕΟΚΕ επικροτεί το Στρατηγικό σχέδιο δράσης για τους συσσωρευτές με το οποίο τίθεται στο επίκεντρο της διαδικασίας η Ευρωπαϊκή συμμαχία για την παραγωγή συσσωρευτών (EU Battery Alliance) και αναδεικνύεται το πρόβλημα της έντονης ενεργειακής εξάρτησης της ΕΕ από τρίτες χώρες. |
|
4.12.1. |
Ασφαλώς και είναι αποδεκτή η επιλογή δημιουργίας μιας αλυσίδας αξίας συσσωρευτών, σύμφωνα με το μοντέλο της κυκλικής οικονομίας. Εντούτοις, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τους διάφορους ανασταλτικούς παράγοντες της πλήρους εφαρμογής του σχεδίου, ήτοι: την εξάρτηση της ΕΕ από τρίτες χώρες για την προμήθεια πρώτων υλών (π.χ. λιθίου), την εμβρυώδη ακόμη κατάσταση της έρευνας για την εξεύρεση εναλλακτικών πρώτων υλών που θα είναι βιώσιμες εντός της κυκλικής οικονομίας, την αδυναμία πλήρους διαχείρισης του μετασχηματισμού των άδειων μπαταριών (δευτερογενείς πρώτες ύλες) και της απόρριψής τους και, τέλος, την έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού. |
|
4.12.2. |
Ειδικότερα η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα προβλήματα αυτά πρέπει να επιλυθούν με τη χορήγηση σημαντικών κονδυλίων στην έρευνα και την καινοτομία. Τα κονδύλια που διατίθενται για την περίοδο 2018-2020 είναι ασφαλώς άξια λόγου, αλλά πρέπει να υπάρξει συνέχεια στο επόμενο ΠΔΠ 2021-2027. Πιο συγκεκριμένα, προέχει η υποστήριξη της αναζήτησης εναλλακτικών πηγών απολύτως ανανεώσιμης, μη ρυπογόνου και περιβαλλοντικά μη επιβλαβούς ενέργειας, με την υπέρβαση ορισμένων προφανών περιορισμών ως προς τη διαθεσιμότητα πρώτων υλών και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις που ακόμη και σήμερα χαρακτηρίζουν τους συσσωρευτές για ηλεκτρικούς κινητήρες. Είναι επίσης σημαντικό να συγκροτηθεί ειδικευμένο εργατικό δυναμικό, με την άντληση κονδυλίων από το πρόγραμμα Erasmus+ και τη συμμετοχή πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων. |
|
4.12.3. |
Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα οδηγήσει στη σχεδόν πλήρη ανανέωση του ευρωπαϊκού στόλου οχημάτων εντός δεκαετίας και στο συνακόλουθο πρόβλημα της απόσυρσης και ανακύκλωσης εκατομμυρίων οχημάτων. Το θέμα αυτό θα πρέπει να τεθεί στο επίκεντρο των στρατηγικών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας. Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών πρέπει να συμμετέχει σε όλα τα στάδια της διαδικασίας μετάβασης και καλείται να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει τους πολίτες για τη βιώσιμη κινητικότητα. |
|
4.13. |
Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρωτοβουλία καθορισμού ορίων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα για τα βαρέα οχήματα, όπως συμβαίνει ήδη για άλλες κατηγορίες οχημάτων. Δεδομένου ότι οι ΜΜΕ στον τομέα των μεταφορών ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δυσκολίες στην ανανέωση των οχημάτων τους, συνιστάται στα κράτη μέλη να υποστηρίξουν τη μετάβαση προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα μέσω ειδικών φορολογικών κινήτρων. |
|
4.14. |
Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η πρόταση απλούστευσης για την κατασκευή δικτύων ΔΕΔ-Μ θα πρέπει να λαμβάνει δεόντως υπόψη τις νομικές διαδικασίες προκειμένου να είναι πλήρως αποτελεσματική (19). |
5. Ειδικές παρατηρήσεις
|
5.1. |
Στην ιεράρχηση κινδύνου που πραγματοποιείται στους ευρωπαϊκούς αυτοκινητοδρόμους και στις εθνικές οδούς δεν συνεκτιμώνται η ανάπτυξη επαρκούς και συντονισμένης τεχνολογίας στις πόλεις, όπου συμβαίνει, άλλωστε, η πλειονότητα των σοβαρών μη θανατηφόρων ατυχημάτων. Εξάλλου, θα ήταν σημαντικό να ξεκινήσει η ίδια διαδικασία και στις έξι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, οι οποίες έχουν ήδη δρομολογήσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την ΕΕ. |
|
5.2. |
Η χρήση του συστήματος eCall στα αυτοκίνητα, με αυτόματη κλήση της Τροχαίας και αρχών ιατρικής περίθαλψης σε περίπτωση ατυχήματος, είναι οπωσδήποτε ένα περαιτέρω στοιχείο που μπορεί να μετριάσει τις επιπτώσεις των τροχαίων ατυχημάτων. Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί αφ'ενός μεν ότι ο εν λόγω εξοπλισμός θα καταστεί υποχρεωτικός σε όλα τα οχήματα που είναι περισσότερο διαδεδομένα και εκτεθειμένα σε ατυχήματα (βαρέα οχήματα, λεωφορεία και μοτοσυκλέτες), αφετέρου δε ότι η ΕΕ θα μεριμνήσει για την περαιτέρω ενσωμάτωσή του στις υπηρεσίες άμεσης επέμβασης, οδικής ασφάλειας και παροχής πρώτων βοηθειών. |
|
5.3. |
Οι ηθικές πτυχές αποτελούν μια κρίσιμη παράμετρο της ανάπτυξης της αυτοματοποίησης. Ειδικότερα, πρόκειται για τις περιπτώσεις όπου τα μηχανήματα θα μπορούσαν να προβαίνουν σε ηθικές επιλογές. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την αρχή ότι, εκ φύσεως, μόνον ο άνθρωπος μπορεί να πραγματοποιεί ηθικές επιλογές και ότι τα μηχανήματα, ανεξαρτήτως της τελειοποίησής τους, πρέπει να συνοδεύουν τον άνθρωπο και όχι να τον αντικαθιστούν. |
|
5.4. |
Όσον αφορά την ανάπτυξη και την εμπορία εντελώς αυτοματοποιημένων οχημάτων, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει διεξοδικότερα τις συναφείς εργασιακές και κοινωνικές προεκτάσεις. Πιο συγκεκριμένα, η ΕΟΚΕ εκφράζει τον φόβο ότι σχετικά σύντομα θα εξαλειφθούν ολόκληροι εργασιακοί κλάδοι (π.χ. αυτός των μεταφορών) και ότι οι απολεσθείσες θέσεις εργασίας δεν θα αντικατασταθούν από άλλες νέες. Επιπλέον, σε ένα τέτοιο σενάριο, η ΕΕ θα αντιμετωπίσει έναν εξαιρετικά υψηλό αριθμό ανέργων των οποίων οι δεξιότητες και γνώσεις θα είναι δύσκολο να μεταλλαχθούν στο νέο σύστημα αυτοματοποιημένων μεταφορών. Είναι, επομένως, αναγκαίο να προβλεφθούν, μέσω του κοινωνικού διαλόγου και των συλλογικών διαπραγματεύσεων, η διαδικασία διαχείρισης της αλλαγής και η ενεργοποίηση κύκλων κατάρτισης όπου θα παρέχονται στους εργαζομένους του εκάστοτε κλάδου οι απαραίτητες δεξιότητες. |
|
5.5. |
Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει οι ασφαλιστικές εταιρείες να παρέχουν κίνητρα για την αγορά ασφαλέστερων οχημάτων μέσω της μείωσης των ασφαλίστρων. Γενικότερα, η ΕΟΚΕ θεωρεί απολύτως αναγκαίο να ξεκινήσει σοβαρός προβληματισμός ως προς τις νομικές πτυχές της καθιέρωσης πλήρως αυτοματοποιημένων οχημάτων. Κατά πρώτο και κύριο λόγο πρέπει διευκρινιστεί ποιος θα φέρει την αστική ή ποινική ευθύνη σε περίπτωση τροχαίου ατυχήματος. |
|
5.6. |
Η ΕΟΚΕ εκφράζει τις επιφυλάξεις της ως προς το σύστημα που θέσπισε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη σύγκριση των διαφόρων καυσίμων (20). Στο σύστημα αυτό —με βάση το κόστος ανά 100 km που διανύει ένα αυτοκίνητο— δεν λαμβάνονται υπόψη ουκ ολίγες παράμετροι που απαιτούνται για την ποσοτικοποίηση του πραγματικού κόστους των καυσίμων, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σύγχυση τους καταναλωτές. Εξάλλου, ο μηχανισμός διαβούλευσης με τους καταναλωτές που έθεσε σε εφαρμογή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει πρακτικά περιθωριοποιήσει την ΕΟΚΕ και τις ενώσεις καταναλωτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτό και επικεντρώνεται σε ένα στατιστικά ασήμαντο δείγμα (3 000 ερωτηθέντες σε τρία κράτη μέλη της ΕΕ), με υπερβολικά παρεμφερείς εναλλακτικές. |
Βρυξέλλες, 17 Οκτωβρίου 2018.
Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής
Luca JAHIER
(1) COM(2016) 501 final.
(2) COM(2017) 283 final· COM(2017) 675 final· COM(2018) 675 final.
(3) COM(2016) 686 final.
(4) COM(2018) 293 final, παράρτημα 1.
(5) COM(2018) 286 final.
(6) COM(2018) 274 final.
(7) COM(2018) 283 final.
(8) COM(2018) 237 final.
(9) COM(2018) 278 final.
(10) COM(2018) 279 final.
(11) COM(2018) 293 final, παράρτημα 2.
(12) COM(2018) 284 final.
(13) COM(2018) 275 final.
(14) Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2018/732 της Επιτροπής (ΕΕ L 123 της 18.5.2018, σ. 85).
(15) COM(2018) 296 final.
(16) COM(2018) 277 final.
(17) TEN/668, «Ενιαία ευρωπαϊκή ναυτιλιακή θυρίδα + Ηλεκτρονικές πληροφορίες για τις εμπορευματικές μεταφορές»,·(βλ. σελίδα 265 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας) TEN/669, «Υλοποίηση των έργων του ΔΕΔ-Μ», (βλ. σελίδα 269 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας)·TEN/675, «Βάρος και διαστάσεις των οδικών οχημάτων», (βλ. σελίδα 286 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας)· TEN/672, «Μηχανισμός “Συνδέοντας την Ευρώπη”», (ΕΕ C 440 της 6.12.2018, σ. 191)· TEN/673, «Συνδεδεμένη και αυτοματοποιημένη κινητικότητα», (βλ. σελίδα 274 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας)· TEN/674, «Σήμανση των ελαστικών επισώτρων», (βλ. σελίδα 280 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας)· TEN/667, «Διαχείριση της ασφάλειας των οδικών υποδομών», (βλ. σελίδα 261 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας)· INT/863, «Ασφάλεια των οχημάτων και προστασία ευάλωτων χρηστών», (ΕΕ C 440 της 6.12.2018, σ. 90).
(18) ΕΕ C 157 της 28.6.2005, σ. 34.
(19) TEN/669, Υλοποίηση των έργων του ΔΕΔ-Μ (βλ. σελίδα 269 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).
(20) Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2018/732.