ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Στρασβούργο, 24.10.2017

COM(2017) 623 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

Ισχυρότερη και ανανεωμένη στρατηγική εταιρική σχέση με τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της ΕΕ

{SWD(2017) 349 final}

1.Εισαγωγή

Οι εννέα εξόχως απόκεντρες περιφέρειες —Γουαδελούπη, Γαλλική Γουιάνα, Μαρτινίκα, Μαγιότ, Ρεϊνιόν και Άγιος Μαρτίνος (Γαλλία), Κανάριοι Νήσοι (Ισπανία), Αζόρες και Μαδέρα (Πορτογαλία)— αποτελούν τεράστιο πλεονέκτημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Εμπλουτίζουν οικονομικά, πολιτιστικά και γεωγραφικά την ΕΕ. Της παρέχουν στρατηγική πρόσβαση στις θάλασσες, καθώς και φυσικά πλεονεκτήματα, ειδικότερα δε το 80 % της βιοποικιλότητάς της.

Ωστόσο, ο απομακρυσμένος χαρακτήρας, το μικρό μέγεθος, η τρωτότητα στην κλιματική αλλαγή και, για τις περισσότερες απ’ αυτές, ο νησιωτικός τους χαρακτήρας 1 δημιουργούν προκλήσεις για την ανάπτυξή τους και δυσχεραίνουν την ένταξή τους στην εσωτερική αγορά.

Η ιδιαίτερη κατάσταση των εξόχως απόκεντρων περιφερειών αναγνωρίστηκε από το 1999 από τις Συνθήκες της ΕΕ και, από το 2009, βάσει του άρθρου 349 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), γεγονός που τους δίνει τη δυνατότητα να επωφελούνται από ειδικά μέτρα σε βασικές πολιτικές της ΕΕ σε τομείς όπως η γεωργία, η συνοχή και ο ανταγωνισμός.

Μεταξύ του 2014 και του 2020 τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ) και ένα ειδικό καθεστώς σχετικά με μέτρα για τη γεωργία (ο κανονισμός POSEI) 2 παρέχουν σχεδόν 13,3 δισ. EUR στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες —σημαντική πηγή επενδύσεων και νέων θέσεων εργασίας. Το ποσό αυτό περιλαμβάνει δύο ειδικά κονδύλια στους τομείς της περιφερειακής ανάπτυξης και της αλιείας για την αντιστάθμιση των πρόσθετων δαπανών που αντιμετωπίζουν οι εν λόγω περιφέρειες λόγω της ιδιαίτερης κατάστασής τους 3 .

Επιπροσθέτως, εφαρμόζονται ειδικοί κανόνες για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες σε τομείς όπως οι κρατικές ενισχύσεις 4 , όσον αφορά τις λειτουργικές και τις επενδυτικές ενισχύσεις, καθώς και στη φορολογία και τα τελωνεία, ώστε να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητά τους. Αυτή η σημαντική δημόσια στήριξη από την ΕΕ συμβάλλει στην ανάπτυξη υποδομών, στην παροχή υπηρεσιών για τον πληθυσμό, στη δημιουργία θέσεων εργασίας, στην επένδυση στην εκπαίδευση και στις δεξιότητες, καθώς και στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων. Συμβάλλει επίσης στη βελτίωση και στη διαφοροποίηση των γεωργικών δραστηριοτήτων, στην προστασία του περιβάλλοντος και στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Το συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής προβαίνει σε απολογισμό της εφαρμογής των μέτρων που προτάθηκαν στη στρατηγική του 2012 και παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την κοινωνικοοικονομική κατάσταση των εξόχως απόκεντρων περιφερειών.

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, παρά την πρόοδο που έχουν σημειώσει με την πάροδο των ετών, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις, οι οποίες αυξάνονται περαιτέρω λόγω της παγκοσμιοποίησης και της κλιματικής αλλαγής. Η ανάπτυξή τους είναι εύθραυστη. Οι περισσότερες απ’ αυτές πρέπει να επενδύσουν σε βασικές υποδομές —όπως δρόμοι, δίκτυα ύδρευσης και εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων— και η οικονομία τους εξαρτάται από περιορισμένο αριθμό οικονομικών τομέων 5 . Οι περιορισμοί τους, συμπεριλαμβανομένου του απομακρυσμένου χαρακτήρα τους, συνεπάγονται επιπλέον δαπάνες για τις επιχειρήσεις τους, πρωτίστως τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), πράγμα που παρεμποδίζει την πλήρη συμμετοχή τους στην ενιαία αγορά.

Τα τελευταία έτη οι εξελίξεις στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική κατάσταση των εξόχως απόκεντρων περιφερειών προκαλούν ανησυχία: αύξηση του ποσοστού ανεργίας, που είναι ιδιαιτέρως ανησυχητική μεταξύ των νέων, και, σε ορισμένες απ’ αυτές, αύξηση της παράτυπης μετανάστευσης και κοινωνικές κρίσεις. Στις εν λόγω περιφέρειες, μεταξύ 40 % και 55 % των νέων είναι άνεργοι. Σε ορισμένες από τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, η απόκλιση όσον αφορά το επίπεδο ανάπτυξης, τον πλούτο και τις οικονομικές και κοινωνικές ευκαιρίες μεταξύ αυτών των περιφερειών και της ηπειρωτικής Ευρώπης παραμένει κρίσιμη. Επίσης, οι καταστροφές που προκάλεσαν οι τυφώνες τον Σεπτέμβριο του 2017 —ιδίως στον Άγιο Μαρτίνο— ρίχνουν νέο φως στον ευάλωτο χαρακτήρα των συγκεκριμένων εδαφών, καθώς είναι πιθανή η συχνότερη εκδήλωση ακραίων καιρικών συνθηκών στο μέλλον.

Υπάρχει σαφής ανάγκη για ενίσχυση των προσπαθειών προκειμένου να δοθεί στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες η δυνατότητα να αξιοποιήσουν πλήρως τα οφέλη της συμμετοχής τους στην ΕΕ και να τιθασεύσουν την παγκοσμιοποίηση. Απαιτείται πιο αποφασιστική και καλύτερα προσαρμοσμένη προσέγγιση, ώστε να δημιουργηθεί ευνοϊκό πλαίσιο για την ανάπτυξή τους και να δοθούν ίσες ευκαιρίες στους πολίτες τους. Παρότι μοιράζονται ορισμένες κοινές προκλήσεις, διαφέρουν μεταξύ τους και κάθε εξόχως απόκεντρη περιφέρεια έχει τις δικές της ιδιαίτερες ανάγκες. Οι πολιτικές απαντήσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα στοιχεία αυτά.

Επιπλέον, δεν εναπόκειται στην ΕΕ να δώσει όλες οι λύσεις στις προκλήσεις των εξόχως απόκεντρων περιφερειών. Αρμόδια για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των αντίστοιχων εξόχως απόκεντρων περιφερειών τους, ιδίως σε βασικούς τομείς όπως η υγεία και η εκπαίδευση, είναι πρωτίστως τα κράτη μέλη. Αλλά και οι ίδιες οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα πρέπει να καταβάλουν περισσότερες προσπάθειες για να αξιοποιήσουν το ενδογενές αναπτυξιακό δυναμικό τους. Παράλληλα, σε επίπεδο ΕΕ θα πρέπει να παρασχεθεί ένα ευνοϊκό πλαίσιο για να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος αυτών των προσπαθειών και να εξακολουθήσουν να συνεκτιμώνται τα συμφέροντα των εξόχως απόκεντρων περιφερειών σε τομείς που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της ΕΕ, όπως το εμπόριο.

Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει τη νέα προσέγγιση της Επιτροπής για την ενίσχυση της ανάπτυξης των εξόχως απόκεντρων περιφερειών αξιοποιώντας στο έπακρο τα πλεονεκτήματά τους και βελτιστοποιώντας τις ευκαιρίες που παρέχονται από τους νέους τομείς ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων εργασίας. Αυτό συνεπάγεται, ειδικότερα, την ευρύτερη αναγνώριση των ιδιαιτεροτήτων και των αναγκών τους. Επίσης, απαιτεί την ανάληψη συγκεκριμένων και συντονισμένων δράσεων σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο, καθώς και από τις ίδιες τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες (λεπτομερής κατάλογος δράσεων παρατίθεται στο παράρτημα). Και συνεπάγεται ενισχυμένη εταιρική σχέση μεταξύ των εν λόγω περιφερειών, των κρατών μελών τους και των οργάνων της ΕΕ.

Αυτή η νέα προσέγγιση βασίζεται στα διδάγματα που αντλήθηκαν από την εφαρμογή της προηγούμενης στρατηγικής 6 , καθώς και στην εκτεταμένη ανταλλαγή απόψεων με εκπροσώπους των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο του 4ου φόρουμ σχετικά με τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, που πραγματοποιήθηκε στις 30-31 Μαρτίου 2017. Αξιοποιεί τις προτάσεις που υπέβαλαν οι εν λόγω περιφέρειες στον πρόεδρο της Επιτροπής, καθώς και τις συνεισφορές από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 7 και τα κράτη μέλη.

Κάθε πρωτοβουλία που έχει δημοσιονομικές επιπτώσεις θα ακολουθεί δεόντως τις ετήσιες δημοσιονομικές διαδικασίες και δεν μπορεί να προδικάζει το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο για την περίοδο μετά το 2020. 

Νέα διακυβέρνηση βασιζόμενη σε ισχυρή εταιρική σχέση

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, αν και αποτελούν μέρος της ΕΕ και της ενιαίας αγοράς, διαφέρουν από πολλές απόψεις. Σύμφωνα με τη νέα, προδραστική προσέγγισή της, η Επιτροπή θα λαμβάνει καλύτερα υπόψη τις ανάγκες τους και θα προωθεί ενωσιακές πολιτικές που είναι πιο κατάλληλες για την κατάστασή τους, εξασφαλίζοντας ότι η ιδιαιτερότητά τους θα αντανακλάται στις πρωτοβουλίες της, όπου ενδείκνυται.

Αυτό συνεπάγεται την προσαρμογή των πολιτικών της ΕΕ στην κατάστασή τους, πράγμα στο οποίο αποσκοπούν πολλές από τις δράσεις που προτείνονται στην παρούσα ανακοίνωση, χωρίς να υπονομεύεται η συνοχή της έννομης τάξης της Ένωσης. Αυτό σημαίνει την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της αντιμετώπισης των εξόχως απόκεντρων περιφερειών ως ευρωπαϊκών περιφερειών, με όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν απ’ αυτό, και της αναγνώρισης του ειδικού γεωπολιτικού και οικονομικού πλαισίου τους.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση λαμβάνει υπόψη την απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Δεκεμβρίου του 2015 8 , στην οποία διασαφηνίζεται το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 349 της ΣΛΕΕ.

Η Επιτροπή, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου 9 , και ιδίως τις διαδικασίες της σχετικά με τις εδαφικές επιπτώσεις, θα αξιολογεί όλες τις σημαντικές επιπτώσεις στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, ώστε να προσαρμόζει δεόντως τα προγραμματιζόμενα μέτρα πολιτικής και να λαμβάνει κατάλληλα μέτρα μετριασμού, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο. Ο εντοπισμός και η ανάλυση των εν λόγω επιπτώσεων, καθώς και η αξιολόγηση των επιπτώσεων της υφιστάμενης νομοθεσίας στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, εξαρτώνται από την ύπαρξη αξιόπιστων στοιχείων και από τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών που διαθέτουν την καλύτερη γνώση των ιδιαιτεροτήτων των εξόχως απόκεντρων περιφερειών.

Συνεπώς, η Eurostat και οι εθνικές στατιστικές υπηρεσίες ενθαρρύνονται να συνεργαστούν ώστε βελτιώσουν την αξιοπιστία των στοιχείων τους και να τελειοποιήσουν τις στατιστικές τους, οι οποίες σήμερα δεν αντικατοπτρίζουν πλήρως τις ιδιαιτερότητες των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, πράγμα που συνεπάγεται τον κίνδυνο μεροληπτικών αποτελεσμάτων. Επιπλέον, τα ενδιαφερόμενα μέρη καλούνται να συμμετέχουν στους μηχανισμούς διαβούλευσης και ανατροφοδότησης της Επιτροπής, προκειμένου να εκφράζουν τις απόψεις τους και να παρέχουν στοιχεία για τις επιπτώσεις στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες.

Η εκτίμηση των επιπτώσεων στις εν λόγω περιφέρειες είναι ιδιαιτέρως σημαντική όταν η ΕΕ συνάπτει και αναθεωρεί διεθνείς συμφωνίες. Τα συμφέροντα των εξόχως απόκεντρων περιφερειών μπορεί να είναι ιδιαιτέρως ευαίσθητα σε ορισμένες εμπορικές ή αλιευτικές συμφωνίες. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να εξασφαλίζεται συνεχής ενημερωτικός διάλογος και ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ της Επιτροπής, των κρατών μελών και των περιφερειών σε όλα τα στάδια των διαπραγματεύσεων. Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες ενθαρρύνονται να εκφράζουν τα συμφέροντα και τις ιδιαίτερες ανησυχίες τους μέσω όλων των διαθέσιμων εργαλείων, όπως οι διαβουλεύσεις που διεξάγονται στο πλαίσιο των εκτιμήσεων επιπτώσεων για την έναρξη διαπραγματεύσεων για εμπορικές συμφωνίες και οι εκτιμήσεις των επιπτώσεων στη βιώσιμη ανάπτυξη που διενεργούνται κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.

Εκτός από τα υφιστάμενα μέσα για να εκφράσουν οι περιφέρειες τα συμφέροντά τους, η Επιτροπή θα δημιουργήσει μια ad-hoc πλατφόρμα που θα επιτρέπει στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες και στους σχετικούς ενδιαφερόμενους φορείς να ανταλλάσσουν ευκολότερα απόψεις σε όλα τα στάδια της διαδικασίας χάραξης και εφαρμογής των πολιτικών της ΕΕ. Αυτό θα επιτρέψει στην Επιτροπή, όταν προκύπτουν συγκεκριμένα ζητήματα, να παρουσιάζει πρωτοβουλίες που αξιοποιούν καλύτερα τα πλεονεκτήματά τους και ανταποκρίνονται στις ανησυχίες τους. Και αναμένεται να συμβάλει στην επανεξέταση της αποτελεσματικότητας των συναφών επιτόπιων πολιτικών της ΕΕ καθώς και στον εντοπισμό ευκαιριών ανάπτυξης. Η εν λόγω πλατφόρμα θα προωθήσει τη συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής, των εθνικών αρχών και των αρχών των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, καθώς και άλλων σχετικών παραγόντων.

Πέρα από την ύπαρξη μιας ευρείας πλατφόρμας που θα συγκεντρώνει όλες τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, η Επιτροπή θα αναλάβει επίσης δράση για να στηρίξει μεμονωμένες περιφέρειες που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα ζητήματα. Όταν μια εξόχως απόκεντρη περιφέρεια εντοπίζει ένα τέτοιο πρόβλημα που απαιτεί την από κοινού δράση των σχετικών ενδιαφερόμενων φορέων, η Επιτροπή θα δημιουργεί, κατά περίπτωση, μια ειδική ομάδα δράσης για την αντιμετώπιση του εν λόγω προβλήματος και την παροχή βοήθειας μέσω κατάλληλων μέτρων.

2.Αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων των εξόχως απόκεντρων περιφερειών

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες έχουν μοναδικά πλεονεκτήματα, τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν καλύτερα για προηγμένη έρευνα και καινοτομία αιχμής σε τομείς όπως η βιοοικονομία 10 ή η κλιματική αλλαγή, καθώς και σχετικά με μέτρα για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου μέσω της δοκιμής λύσεων χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στις μεταφορές και ενεργειακά αποδοτικών λύσεων. Στα φυσικά πλεονεκτήματά τους περιλαμβάνονται ειδικότερα:

·η πλούσια βιοποικιλότητα —παράγοντας προφύλαξης από τις θύελλες και τις πλημμύρες, βάση για κρίσιμους οικονομικούς τομείς, όπως ο τουρισμός, η αλιεία, η δασοκομία και η γεωργία, καθώς και για αναπτυσσόμενους τομείς, όπως τα φυσικά βιολογικά προϊόντα, η βιοϊατρική και τα καλλυντικά·

·σημαντικές αποκλειστικές οικονομικές ζώνες που παρέχουν ευκαιρίες για την ανάπτυξη της γαλάζιας οικονομίας και αναδεικνύουν τις εν λόγω περιφέρειες σε σημαντικούς παράγοντες της διεθνούς διακυβέρνησης των ωκεανών·

·η τοποθεσία και το κλίμα, τα οποία ενδείκνυνται για δραστηριότητες στους τομείς του διαστήματος και της αστροφυσικής·

·η εγγύτητα με τις αγορές τρίτων χωρών, γεγονός που διευκολύνει τις συναλλαγές, συμπεριλαμβανομένων του εμπορίου και των επενδύσεων.

Επιπλέον, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες έχουν αξιόλογα κοινωνικά πλεονεκτήματα: πλούσια πολιτιστική κληρονομιά η οποία, σε συνδυασμό με τη βιοποικιλότητα και το φυσικό τους τοπίο, τις καθιστά ελκυστικούς τουριστικούς προορισμούς· ευρωπαϊκή τεχνογνωσία, η οποία προσφέρει στέρεη βάση για τις επιχειρήσεις τους, καθώς και ποιοτική εκπαίδευση.

Τα εν λόγω πλεονεκτήματα θα πρέπει να αξιοποιηθούν καλύτερα για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και επιχειρηματικών ευκαιριών· οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα πρέπει να επικεντρώσουν τις προσπάθειές τους σε τομείς όπου έχουν συγκριτικά πλεονεκτήματα, όπως επισημαίνεται στις στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσής τους, καθώς και σε παραδοσιακές δραστηριότητες που είναι σημαντικές για τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Η Επιτροπή ενθαρρύνει τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες να διερευνήσουν τις δυνατότητες κατάλληλης μεικτής χρηματοδότησης για επιχορηγήσεις και χρηματοδοτικά μέσα, με συνδυασμό διαφόρων εθνικών, περιφερειακών και ευρωπαϊκών πηγών χρηματοδότησης.

Για να εκμεταλλευτούν τα πλεονεκτήματά τους και να βελτιστοποιήσουν την ανάπτυξή τους μέσω νέων ευκαιριών, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα πρέπει να αξιοποιήσουν πλήρως τη διαθέσιμη χρηματοδοτική στήριξη, συμπεριλαμβανομένης εκείνης του Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων. Επιπλέον, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα πρέπει να αξιοποιήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τις δυνατότητες που προσφέρουν ο Ευρωπαϊκός Κόμβος Επενδυτικών Συμβουλών και η Ευρωπαϊκή Πύλη Επενδυτικών Έργων.

Γαλάζια οικονομία

Μια βιώσιμη γαλάζια οικονομία αναμένεται να συμβάλει στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη όλων των εξόχως απόκεντρων περιφερειών. Επί του παρόντος, η πρόοδος προς αυτή την κατεύθυνση είναι άνιση. Αν και η ένταση των δραστηριοτήτων είναι διαφορετική σε κάθε περιφέρεια, τα μοντέλα ανάπτυξης και οι ελλείψεις είναι παρόμοια. Οι παραδοσιακοί θαλάσσιοι και ναυτιλιακοί τομείς, όπως η αλιεία 11 , η ναυτιλία, ο παράκτιος τουρισμός και ο τουρισμός με κρουαζιερόπλοια, συμβάλλουν στην εξασφάλιση θέσεων εργασίας για τον τοπικό πληθυσμό, ενώ δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί επαρκώς νέοι τομείς όπως οι θαλάσσιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η υδατοκαλλιέργεια και η γαλάζια βιοτεχνολογία.

Η ανάπτυξη της γαλάζιας οικονομίας απαιτεί στρατηγικό σχεδιασμό και επενδύσεις. Για παράδειγμα, η σωστή διαχείριση της αλιείας θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του εισοδήματος των τοπικών αλιέων, με παράλληλη αξιοποίηση των πόρων σε βιώσιμα επίπεδα. Η αύξηση των τουριστικών ροών θα μπορούσε να συνοδεύεται από μέτρα εξοικονόμησης νερού και από την ανάπτυξη μονάδων αφαλάτωσης που θα λειτουργούν με ανανεώσιμη ενέργεια, ώστε να καλυφθεί η αυξανόμενη ζήτηση για νερό 12 . Θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν θαλάσσιοι πόροι για την ανάπτυξη γαλάζιας βιοτεχνολογίας πέραν των υφιστάμενων εξειδικευμένων αγορών· ειδικότερα, θα μπορούσαν να αυξηθούν τα έργα που χρησιμοποιούν φύκια για την παραγωγή καλλυντικών, τροφίμων ή βιοκαυσίμων.

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα πρέπει να θεσπίσουν στρατηγικές γαλάζιας οικονομίας για να βελτιώσουν τις συνέργειες μεταξύ των δημόσιων πολιτικών και επενδύσεων και θα πρέπει να διευκολύνουν την πρόσβαση των μικροεπιχειρηματιών σε χρηματοδότηση μέσω μικροπιστώσεων και χρηματοδοτικών μέσων (όπως δάνεια και ταμεία εγγυήσεων).

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εντείνουν τη συλλογή επιστημονικών δεδομένων και την παροχή στήριξης για την αλιεία και τη θαλάσσια έρευνα, να θεσπίσουν μέτρα διαχείρισης της αλιείας και να διερευνήσουν, όπου είναι εφικτό, τη δυνατότητα να έχουν δικαίωμα αλιείας εντός ζώνης 100 μιλίων μόνο τα σκάφη που είναι νηολογημένα στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες 13 . Θα πρέπει επίσης να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την καταπολέμηση της παράνομης αλιείας· η Επιτροπή θα εντάξει το εν λόγω θέμα στην ημερήσια διάταξη των σχετικών συμφωνιών συνεργασίας και οικονομικών συμφωνιών με τρίτες χώρες.

Γεωργία και αγροτική ανάπτυξη

Η γεωργία και η αγροτική ανάπτυξη αποτελούν σημαντικό μέρος της οικονομίας των εξόχως απόκεντρων περιφερειών. Το γεωργικό καθεστώς της ΕΕ για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες (POSEI) και τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης, που αντιπροσωπεύουν από κοινού το ήμισυ του συνόλου των πιστώσεων για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων 16 , συμβάλλουν στον εκσυγχρονισμό της γεωργικής παραγωγής με βιώσιμο τρόπο καθώς και στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας του τομέα των γεωργικών ειδών διατροφής.

Επιπλέον, τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης στηρίζουν δράσεις για την αποκατάσταση, τη διατήρηση και την ενίσχυση της βιοποικιλότητας στη γεωργία και στη δασοκομία και προωθούν την οικονομική ανάπτυξη των αγροτικών περιφερειών. Από κοινού με τις ευρωπαϊκές συμπράξεις καινοτομίας για την παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα της γεωργίας στηρίζουν την έρευνα και την καινοτομία. Επιπλέον, οι αναθεωρημένοι κανόνες της ΕΕ περί κρατικών ενισχύσεων και ο γενικός κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία 17 , ο οποίος καλύπτει πλέον και τη γεωργία, θα καταστήσουν ευκολότερη τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων στον εν λόγω τομέα, επιτρέποντας την πραγματοποίηση νέων επενδύσεων.

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα πρέπει να προωθήσουν τις επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες για τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη, καθώς και τη χρήση και ανάπτυξη των εργαλείων διαχείρισης κινδύνων (ασφάλιση έναντι των οικονομικών απωλειών, αμοιβαία κεφάλαια, σταθεροποίηση των εισοδημάτων) που παρέχονται από τον κανονισμό για το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) 18 . Θα πρέπει επίσης να αυξήσουν τον αριθμό των αναγνωρισμένων κοινοτικών ή εθνικών συστημάτων ποιότητας για τα γεωργικά προϊόντα και τρόφιμα, να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή γεωργών και ομάδων γεωργών στα εν λόγω συστήματα και να στηρίξουν την προώθηση των συγκεκριμένων προϊόντων, μεταξύ άλλων μέσω του λογότυπου των εξόχως απόκεντρων περιφερειών στις αγορές της ΕΕ και στις διεθνείς αγορές 19 .

Βιοποικιλότητα    

Η βιοποικιλότητα στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες αποτελεί μοναδική κληρονομιά για την Ευρώπη και τον κόσμο. Αρκετοί οικονομικοί τομείς των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, συμπεριλαμβανομένων του τουρισμού, της αλιείας, της δασοκομίας και της γεωργίας, εξαρτώνται άμεσα από τη βιοποικιλότητα. Επιπλέον, τα υγιή οικοσυστήματα παρέχουν ζωτικής σημασίας αγαθά στην κοινωνία όπως, για παράδειγμα, καθαρό αέρα και νερό, και συμβάλλουν στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στον μετριασμό των επιπτώσεών της.

Η κοινή γεωργική πολιτική της ΕΕ παρέχει σχετική στήριξη επιστρατεύοντας διάφορα μέσα όπως μέτρα για τη γεωργία, το περιβάλλον και το κλίμα ή παροχή στήριξης για βιώσιμη διαχείριση των δασών, με τη συγχρηματοδότηση του ΕΓΤΑΑ. Επιπλέον, από το 2010, η πρωτοβουλία BEST 21 προωθεί την προστασία της βιοποικιλότητας και τη βιώσιμη χρήση των υπηρεσιών οικοσυστήματος στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες και στις υπερπόντιες χώρες και εδάφη μέσω έργων μικρού μεγέθους που αποσκοπούν στην αξιοποίηση των τοπικών δυνατοτήτων. Από το 2012, αρκετά έργα για τη βιοποικιλότητα στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες χρηματοδοτήθηκαν επίσης στο πλαίσιο του χρηματοδοτικού μέσου για το περιβάλλον (LIFE).

Επιπλέον, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες και τα οικεία κράτη μέλη θα πρέπει να συνεργάζονται με εταίρους από τις υπερπόντιες χώρες και εδάφη και τις χώρες Αφρικής-Καραϊβικής-Ειρηνικού για την προώθηση κοινών στόχων σχετικά με τη βιοποικιλότητα στο πλαίσιο διεθνών συμφωνιών.

Κυκλική οικονομία

Η κυκλική οικονομία αποτελεί ελπιδοφόρο τομέα ανάπτυξης για τη στήριξη της ενδογενούς ανάπτυξης στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Η επίσπευση της μετάβασης σε κυκλική οικονομία είναι ιδιαιτέρως σημαντική σ’ αυτά τα μικρά και απομακρυσμένα εδάφη, τα οποία βασίζονται σε εισαγόμενους πόρους. Η διαχείριση των αποβλήτων μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα απαιτητική λόγω των περιορισμένων υποδομών επεξεργασίας των αποβλήτων και λόγω της έλλειψης οικονομιών κλίμακας για τη συλλογή, επεξεργασία και ανακύκλωση των αποβλήτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κατάσταση επιδεινώνεται λόγω του αυξανόμενου πληθυσμού και των περιόδων αιχμής του εποχικού τουρισμού που δημιουργούν μεγάλες ποσότητες αποβλήτων. Ως εκ τούτου, αρκετές εξόχως απόκεντρες περιφέρειες στέλνουν τα απόβλητά τους στην ενδοχώρα.

Η επιδίωξη της κυκλικής οικονομίας παρέχει επίσης επιχειρηματικές ευκαιρίες και προωθεί την καινοτομία και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Οι λύσεις που αναπτύσσονται από τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα μπορούσαν να εφαρμοστούν και σε άλλες περιφέρειες που αναζητούν αποτελεσματική χρήση των πόρων, συμπεριλαμβανομένων των νησιών. Ορισμένες εξόχως απόκεντρες περιφέρειες έχουν αναπτύξει ορθές πρακτικές και μεθόδους —όπως η χρήση βιολογικών αποβλήτων ως κομπόστ στα δημόσια πάρκα των Καναρίων Νήσων, η χρήση μορίων μπανάνας στα βιολογικά καλλυντικά στη Μαρτινίκα και η ανάπτυξη αναστρέψιμου συστήματος ανανεώσιμης ενέργειας για παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας στη Μαδέρα.

Τα κράτη μέλη και οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα πρέπει να αναλύσουν το δυναμικό της κυκλικής οικονομίας για τη δημιουργία ανάπτυξης και απασχόλησης στις περιφέρειες αυτές και να προσδιορίσουν έργα προτεραιότητας —συμπεριλαμβανομένου του βιώσιμου τουρισμού. Θα πρέπει να βελτιώσουν την ενδεδειγμένη διαχείριση των αποβλήτων, ώστε να αυξηθούν η χωριστή συλλογή των αποβλήτων, η ανάπτυξη τοπικών δυνατοτήτων λιπασματοποίησης βιολογικών αποβλήτων, η επαναχρησιμοποίηση προϊόντων, η επισκευή και η ανακύκλωση, καθώς και να ενθαρρυνθεί η πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων. Θα πρέπει να βελτιώσουν περαιτέρω την προώθηση φιλικών προς το περιβάλλον πρακτικών, μεταξύ των οποίων η βιολογική γεωργία και οι μέθοδοι βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων στη γεωργία και στη δασοκομία, με τη χρήση των μέσων της κοινής γεωργικής πολιτικής.

Κλιματική αλλαγή

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες είναι ιδιαιτέρως ευάλωτες σε μια σειρά από συγκεκριμένες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ιδίως στην αύξηση της στάθμης της θάλασσας και σε ακραία καιρικά φαινόμενα όπως ο τυφώνας Irma που έπληξε τον Άγιο Μαρτίνο 23 . Σε τέτοιες περιπτώσεις, το Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μπορεί να προσφέρει βοήθεια, μεταξύ άλλων μέσω του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ.

Το Ταμείο Αλληλεγγύης της ΕΕ 24 , το οποίο παρέχει στήριξη για την ανοικοδόμηση των περιφερειών που έχουν πληγεί από καταστροφές, προβλέπει ειδικές διατάξεις για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, οι οποίες επιτρέπουν τη χορήγηση χρηματοδότησης από χαμηλότερο κατώτατο όριο ζημιών. Η Επιτροπή θα αξιολογήσει τη δραστηριοποίηση του Ταμείου Αλληλεγγύης της ΕΕ στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες στο πλαίσιο της γενικότερης αξιολόγησης του Ταμείου, που θα ολοκληρωθεί το 2018.

Τα κράτη μέλη και οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα πρέπει να επικαιροποιούν τακτικά τις ειδικές ανάγκες, τους κινδύνους και τα τρωτά σημεία των εξόχως απόκεντρων περιφερειών που πρέπει να αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο περιφερειακών ή εθνικών προσεγγίσεων όσον αφορά τα ζητήματα της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και της διαχείρισης του κινδύνου καταστροφών, συμπεριλαμβάνοντας πιθανά μέτρα προσαρμογής. Θα πρέπει να υποστηρίξουν τη διεξαγωγή ασκήσεων, την κατάρτιση και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών στο πλαίσιο του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ, μεταξύ άλλων σε τομείς που αφορούν την πρόληψη και την ετοιμότητα και, κατά περίπτωση, να επιδιώξουν τη συμμετοχή γειτονικών χωρών των εξόχως απόκεντρων περιφερειών.

Ενέργεια

Συχνά οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες επωφελούνται από καλύτερους πόρους ανανεώσιμης ενέργειας σε σύγκριση με εκείνους της ηπειρωτικής Ευρώπης. Ωστόσο, οι πόροι αυτοί δεν αξιοποιούνται πλήρως λόγω τεχνικών, οικονομικών και νομοθετικών φραγμών 26 . Λόγω της μη σύνδεσής τους με τα ηπειρωτικά δίκτυα ενέργειας, οι περισσότερες εξόχως απόκεντρες περιφέρειες εξαρτώνται ακόμη από δαπανηρές εισαγωγές πετρελαίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας: αυτό απαιτεί επίσης επιδότηση για την αγορά πετρελαίου· διαφορετικά, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας θα ήταν υπερβολικά υψηλές. Λαμβανομένων υπόψη των συχνά περιορισμένων ενεργειακών συστημάτων τους, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες έχουν το δυναμικό να υπογραμμίσουν τον ρόλο τους ως πρωτοπόρων στη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια με την εφαρμογή βιώσιμων ενεργειακών λύσεων. Η αύξηση της ενεργειακής αυτάρκειας των εξόχως απόκεντρων περιφερειών θα τους αποφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη από την άποψη της ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας και της δημιουργίας τοπικών θέσεων εργασίας, ενώ, παράλληλα, θα συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της πολιτικής της ΕΕ για την ενέργεια και το κλίμα.

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες δημιούργησαν το 2014 ένα «ενεργειακό δίκτυο», προκειμένου να συνεργαστούν για βιώσιμες ενεργειακές λύσεις, και οι περισσότερες απ’ αυτές δοκιμάζουν και αναπτύσσουν επιλογές ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Αλλά απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες και επενδύσεις, ιδίως στις θαλάσσιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (θαλάσσια θερμική ενέργεια, ενέργεια κυμάτων, υπεράκτια αιολική ενέργεια) σε συνδυασμό με καινοτόμες τεχνολογίες αποθήκευσης, καθώς και εφαρμογή τεχνολογιών αυξημένης ενεργειακής απόδοσης και λύσεων για καθαρές μεταφορές, που όλα έχουν σημαντικές δυνατότητες για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες.

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες μπορούν πράγματι να δοκιμάσουν βιώσιμα ενεργειακά συστήματα και να προωθήσουν τις τοπικές ενεργειακές κοινότητες και τις κοινότητες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ωστόσο, μπορούν να αξιοποιήσουν πλήρως αυτές τις δυνατότητες μόνο αν τα αντίστοιχα κράτη μέλη προσαρμόσουν την οικεία νομοθεσία στις ανάγκες τους. Ειδικότερα, οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις επιτρέπουν στα κράτη μέλη να προβλέπουν καθεστώτα στήριξης για την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, τα οποία λαμβάνουν υπόψη το πραγματικό κόστος της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας αντί των εθνικών τιμών αναφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι η νομοθεσία και τα συστήματά τους στηρίζουν την ανάπτυξη ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και την ενεργειακή απόδοση σ’ αυτές τις περιφέρειες (π.χ. διοργάνωση δημοπρασιών ειδικά για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, τοπικά φορολογικά καθεστώτα, ανάπτυξη δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και ικανότητα αποθήκευσης). Οι εθνικές διατάξεις σχετικά με την ενεργειακή απόδοση στον κατασκευαστικό κλάδο, οι οποίες μεταφέρουν στο εθνικό δίκαιο την οδηγία για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων 27 , είναι δυνατόν να προσαρμόζονται ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι τοπικές συνθήκες 28 .

Επιπλέον, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα πρέπει να αναλάβουν ηγετικό ρόλο όσον αφορά τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια, σύμφωνα με την πρωτοβουλία για καθαρή ενέργεια για τα νησιά της ΕΕ 29 , η οποία δρομολογήθηκε με τη δέσμη μέτρων για καθαρή ενέργεια για όλους τους Ευρωπαίους.

Με τη στήριξη της ΕΕ, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες επενδύουν επίσης στη βελτίωση της ενεργειακής τους απόδοσής τους. Δεδομένου μάλιστα ότι οι μεταφορές αντιπροσωπεύουν ποσοστό μεγαλύτερο από το ήμισυ της κατανάλωσης ενέργειας, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες αρχίζουν να προωθούν την ηλεκτρική κινητικότητα. Η ενεργειακή νομοθεσία της ΕΕ, στην οποία περιλαμβάνονται ορισμένες από τις πρόσφατες προτάσεις 30 , προσφέρει ευκαιρίες και κίνητρα για να καταστούν οι εν λόγω περιφέρειες ενεργειακά αυτάρκεις. Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα πρέπει να διοργανώσουν εκστρατείες ενημέρωσης του πληθυσμού και των τοπικών κοινοτήτων σχετικά με την απόδοση των επενδύσεων στην ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές και στην ενεργειακή απόδοση.

3.Ενίσχυση της ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες έχουν θεσπίσει στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης 31 για τη στήριξη των επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία στο πλαίσιο των προγραμμάτων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης για την περίοδο 2014-2020. Οι εν λόγω στρατηγικές εντοπίζουν τα θετικά στοιχεία και τους ελπιδοφόρους τομείς που πρέπει να διερευνηθούν, λαμβανομένων υπόψη των πλεονεκτημάτων και των περιορισμών κάθε περιφέρειας, ιδίως του μικρού μεγέθους των επιχειρήσεών τους, του χαμηλού αριθμού ερευνητών και της περιορισμένης προσφοράς υπηρεσιών στήριξης.

Οι εν λόγω στρατηγικές επιτρέπουν στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες να επικεντρώσουν τις επενδύσεις τους σε βασικές περιφερειακές πρωτοβουλίες και σε τομείς με μεγάλες δυνατότητες, και να ενισχύσουν τη συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων, επιχειρήσεων και περιφερειακών κυβερνήσεων. Οι εν λόγω στρατηγικές θα πρέπει να αξιολογούνται τακτικά, με τη συμμετοχή των σχετικών ενδιαφερόμενων μερών, προκειμένου να επαναπροσανατολίζονται οι προτεραιότητες σύμφωνα με την τεχνολογική πρόοδο και την εμφάνιση νέων αγορών.

Έρευνα και καινοτομία

Η έρευνα και η καινοτομία, καθώς και οι μεταφορές τεχνολογίας, είναι καίριας σημασίας για να μπορέσουν οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες να πρωτοστατήσουν σε πολλούς ελπιδοφόρους τομείς. Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες φιλοξενούν ερευνητικά κέντρα παγκόσμιας εμβέλειας και επιχειρησιακά κέντρα, όπως το Ινστιτούτο Αστροφυσικής στις Καναρίους Νήσους και το Κέντρο Διαστήματος στη Γουιάνα, ή διοργανώνουν διεθνείς εκδηλώσεις υψηλού επιπέδου για θέματα όπως η βιοποικιλότητα 32 . Πειραματίζονται με αναδυόμενες δραστηριότητες που συνδέονται με την ωκεάνια ζωή, την ηφαιστειολογία, την ενέργεια και την τηλεϊατρική.

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες είναι σε άριστη θέση να επωφελούνται από τις εμπορικές αγορές για διαστημικές δραστηριότητες και πρέπει να αξιοποιούν τις νέες ευκαιρίες που παρουσιάζονται εν προκειμένω. Αυτό περιλαμβάνει τη διευρυνόμενη αγορά των μικροδορυφόρων, που επιδιώκει την ικανοποίηση αυξανόμενων αναγκών, ιδίως στους τομείς της βιντεοσκόπησης κοντινού διαστήματος, των δορυφόρων χαμηλής τροχιάς ή των τηλεπικοινωνιών.

Σύμφωνα με τη διαστημική στρατηγική για την Ευρώπη που θεσπίστηκε το 2016, η Επιτροπή θα υποστηρίξει την αφομοίωση από την αγορά, που περιλαμβάνει συνοδευτικές δραστηριότητες όπως η πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια και κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου. Θα στηρίξει επίσης τη συγκέντρωση της ζήτησης των ευρωπαϊκών εκτοξευτών για τα προγράμματα Galileo και Copernicus.

Ωστόσο, η συμμετοχή των περισσότερων εξόχως απόκεντρων περιφερειών στα ερευνητικά προγράμματα της ΕΕ εξακολουθεί να είναι ανεπαρκής και θα μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, πρέπει να αναληφθεί δράση σε διάφορα επίπεδα, μεταξύ άλλων μέσω της συμμετοχής στη διεθνή συνεργασία στο πλαίσιο των εν λόγω προγραμμάτων. Ως πρώτο βήμα, θα θεσπιστεί μια ειδική δράση συντονισμού και στήριξης με προϋπολογισμό 4 εκατ. EUR στο πλαίσιο του προγράμματος εργασίας «Ορίζοντας 2020» για την περίοδο 2018-2020, προκειμένου να ενισχυθεί η συμμετοχή των εξόχως απόκεντρων περιφερειών στο ερευνητικό πρόγραμμα της ΕΕ και η προβολή των δικών τους ικανοτήτων έρευνας και καινοτομίας και των προτεραιοτήτων της έξυπνης εξειδίκευσης με την αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων τους. Αυτό θα βοηθήσει επίσης να διερευνηθούν οι ειδικές προκλήσεις τους στις οποίες θα μπορούσαν να δώσουν λύσεις η έρευνα και η καινοτομία.

Η εν λόγω δράση θα επιτρέψει τη χαρτογράφηση των ικανοτήτων των εξόχως απόκεντρων περιφερειών στους οικείους τομείς ερευνητικής εμπειρογνωσίας και, στη βάση αυτή, τον συνδυασμό δυνητικών Ευρωπαίων και διεθνών εταίρων, ώστε να ενισχυθεί περαιτέρω η ικανότητά τους. Επίσης, θα τους παράσχει στήριξη στη σύσταση κοινοπραξιών για την κατάρτιση προτάσεων έργων. Κι αυτό θα πρέπει να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για τον σχεδιασμό του μελλοντικού προγράμματος-πλαισίου της ΕΕ για την έρευνα, προκειμένου να ενισχυθεί περαιτέρω η αποτελεσματική συμμετοχή τους.

Επιπλέον, για να επιταχυνθούν η έρευνα και η καινοτομία, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες και τα κράτη μέλη τους θα πρέπει να αξιολογήσουν τις ανάγκες των εν λόγω περιφερειών για μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Θα πρέπει επίσης να δημιουργήσουν σημεία επαφής σε κάθε εξόχως απόκεντρη περιφέρεια, τα οποία θα συνδέονται με τα εθνικά σημεία επαφής, για τη διάδοση πληροφοριών σχετικά με τις ευκαιρίες έρευνας και τη διοργάνωση εκστρατειών ευαισθητοποίησης.

Απασχόληση, εκπαίδευση και κατάρτιση

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες συγκαταλέγονται μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ με το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας, ιδίως μεταξύ των νέων 33 . Η Επιτροπή, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, παρέχει στήριξη σε άτομα από τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες προκειμένου να προσαρμόσουν τις δεξιότητές τους σε νέα συστήματα παραγωγής και τεχνολογίες, ιδίως στην ψηφιοποίηση της οικονομίας, μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης, καθώς και μέσω της πρωτοβουλίας για την απασχόληση των νέων.

Στη Ρεϊνιόν, για παράδειγμα, το E2C (École de la 2ème chance) αναπτύσσει τις προσωπικές ικανότητες, την αυτονομία και την αυτοπεποίθηση μειονεκτούντων ατόμων στο πλαίσιο συνεργασίας με επιχειρήσεις. Στο πλαίσιο προγράμματος στη Γαλλική Γουιάνα το οποίο επιδιώκει τους ίδιους στόχους, νέοι του τοπικού πληθυσμού συμμετείχαν για ένα έτος σε εργασίες κατασκευής για τους σκοπούς του έργου Ariane στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Διαστήματος.

Αλλά, θα πρέπει να ενισχυθούν σαφώς οι προσπάθειες εφοδιασμού των φοιτητών και των εργαζομένων αυτών των περιφερειών με τα κατάλληλα προσόντα σε σημαντικούς τομείς όπως η γαλάζια, η πράσινη ή η ψηφιακή οικονομία, ώστε να βρίσκουν θέσεις εργασίας στην περιφέρειά τους ή εκτός αυτής. Η αύξηση της κινητικότητας εκπαιδευόμενων και προσωπικού στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, ιδίως στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus+, θα αποφέρει πολλά οφέλη στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Το Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες για τους νέους να συμμετάσχουν και να στηρίξουν τις κοινότητες, αναπτύσσοντας, παράλληλα, δεξιότητες και αποκτώντας πολύτιμη ανθρώπινη και επαγγελματική πείρα.

Στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η Επιτροπή θα προωθήσει περαιτέρω τις υπάρχουσες ευκαιρίες για κινητικότητα και ανάπτυξη ικανοτήτων μέσω στοχευμένων εκστρατειών ευαισθητοποίησης που θα διοργανώνονται σε στενή συνεργασία με τους εθνικούς φορείς. Έχει ήδη αυξήσει σημαντικά τη χρηματοδοτική στήριξη για τους συμμετέχοντες που ταξιδεύουν από και προς τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες από την έναρξη του Erasmus+ και μετά, και θα αναπροσαρμόσει περαιτέρω την εν λόγω στήριξη, αρχίζοντας από τις προσκλήσεις για το 2018. Επιπλέον, για το Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης θα ισχύουν οι ειδικοί κανόνες χρηματοδότησης για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες που ισχύουν και στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus+. Αυτό συνεπάγεται αυξημένη στήριξη όσον αφορά τα έξοδα μετακίνησης για τους συμμετέχοντες που έρχονται από τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες ή πηγαίνουν σ’ αυτές. Η Επιτροπή θα διερευνήσει επίσης τις δυνατότητες επέκτασης της περιφερειακής συνεργασίας Erasmus+ στους σχετικούς τομείς για περαιτέρω ενθάρρυνση της κινητικότητας μεταξύ των εξόχως απόκεντρων περιφερειών και των γειτονικών τρίτων χωρών.

Τα κράτη μέλη και οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα πρέπει να εξετάσουν την ενίσχυση ή τη θέσπιση συστημάτων, ενδεχομένως παρόμοιων με το γαλλικό «Διεθνές Πρόγραμμα Πρακτικής Άσκησης», τα οποία θα επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να τοποθετούν προσωρινά νέους υποψηφίους στο εξωτερικό.

Ανταγωνιστικότητα, επιχειρηματικότητα και ενιαία αγορά

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, οι αγορές των οποίων είναι μικρές, βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις ανταλλαγές με την Ευρώπη και αντιμετωπίζουν έντονο ανταγωνισμό από τους γείτονές τους. Ωστόσο, σε πολλούς τομείς όπως η ενέργεια, η βιοτεχνολογία, η τεχνολογία πληροφοριών και οι υπηρεσίες, η τεχνογνωσία και οι ικανότητές τους θα πρέπει να τους επιτρέπουν να ανταγωνίζονται εντός των περιφερειακών αγορών τους.

Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες χρειάζεται να ενισχύσουν περαιτέρω την ικανότητα των επιχειρήσεών τους να δραστηριοποιούνται στην ενιαία αγορά και διεθνώς, να αποκομίζουν τα οφέλη της παγκοσμιοποίησης και να αξιοποιούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις ευκαιρίες εμπορικών συναλλαγών στις γεωγραφικές περιοχές τους.

Πρόσβαση στον ψηφιακό κόσμο

Η σύνδεση των εξόχως απόκεντρων περιφερειών με την ηπειρωτική Ευρώπη, τους γείτονές τους και τον υπόλοιπο κόσμο μέσω κατάλληλων και αξιόπιστων δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών, καθώς και η διασφάλιση του ότι οι πολίτες και οι επιχειρήσεις των εν λόγω περιφερειών μπορούν να αξιοποιήσουν τις ψηφιακές υπηρεσίες είναι καίριας σημασίας για την περαιτέρω ανάπτυξή τους.

Τα τελευταία έτη έχει μειωθεί σημαντικά το ψηφιακό χάσμα στις εν λόγω περιφέρειες, από τη συνδεσιμότητα και τη χρήση υπηρεσιών διαδικτύου μέχρι την ψηφιοποίηση των επιχειρήσεων και των δημόσιων υπηρεσιών —μολονότι το χάσμα εξακολουθεί να είναι σημαντικό στις αγροτικές περιφέρειες. Έχουν δημιουργηθεί φιλόδοξα εθνικά και περιφερειακά προγράμματα για τη στήριξη της εγκατάστασης υποδομών και της ανάπτυξης ψηφιακών υπηρεσιών. Οι πολίτες δέχτηκαν με προθυμία νέες ψηφιακές υπηρεσίες όπως η κινητή τηλεφωνία.

Ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται εμπόδια όπως η εξάρτηση από τα υποθαλάσσια καλώδια, το πρόσθετο κόστος της ανάπτυξης ψηφιακών υποδομών, το περιορισμένο μέγεθος των τοπικών αγορών και έργων, που μπορεί να καταστήσει δυσκολότερες τις ιδιωτικές επενδύσεις και την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων, που παρεμποδίζει την ψηφιακή τους αναβάθμιση, ή η δυσκολία διατήρησης και προσέλκυσης ψηφιακών δεξιοτήτων.

Οι τρέχουσες πρωτοβουλίες της Επιτροπής στον τομέα των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας αναμένεται να βοηθήσουν τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες να αντιμετωπίσουν τα συγκεκριμένα εμπόδια. Η ανάπτυξη ευρυζωνικών δικτύων θα υποστηριχθεί από την πρόταση νέων μέτρων στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού κώδικα ηλεκτρονικών επικοινωνιών 34 , με στόχο την προώθηση ανταγωνιστικών επενδύσεων σε δίκτυα υψηλής χωρητικότητας. Η Επιτροπή, κατόπιν αιτήματος των ενδιαφερόμενων κρατών μελών, θα εξακολουθήσει να αξιολογεί τον σχεδιασμό τοπικών ή εθνικών μέτρων κρατικών ενισχύσεων για την ανάπτυξη ευρυζωνικών δικτύων με στόχο τη σύνδεση τομέων όπου παρατηρείται ανεπάρκεια της αγοράς, εφαρμόζοντας τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της ευρυζωνικής επικοινωνίας. Το ταμείο ευρυζωνικών υπηρεσιών στο πλαίσιο του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», με την υποστήριξη του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων, μπορεί επίσης να συμβάλει στη χρηματοδότηση μικρότερων και πιο επισφαλών έργων, ώστε να προσελκύσουν επενδύσεις στην αγορά.

Επιπλέον, το δίκτυο αρμόδιων γραφείων ευρυζωνικότητας της ΕΕ, το οποίο δρομολογήθηκε από την Επιτροπή στις αρχές του 2017, θα πρέπει να ενισχύσει την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των εθνικών και περιφερειακών αρχών, μεταξύ άλλων όσον αφορά τις πηγές χρηματοδότησης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα εν λόγω γραφεία έχουν συσταθεί, ώστε να παρέχουν συνδρομή στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες σε θέματα ευρυζωνικής σύνδεσης. Οι οικείες εθνικές ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να εξακολουθήσουν να παρακολουθούν την κατάσταση των εξόχως απόκεντρων περιφερειών στις αναλύσεις αγοράς που διενεργούν και να εντοπίζουν περιορισμούς του ανταγωνισμού οι οποίοι δικαιολογούν τη θέσπιση ειδικών ρυθμιστικών μέτρων.

Δεδομένου ότι το 90 % των θέσεων εργασίας απαιτούν σήμερα τουλάχιστον ένα βασικό επίπεδο ψηφιακών δεξιοτήτων, η κατάρτιση και η επανειδίκευση του εργατικού δυναμικού, ιδίως των νέων, είναι καίριας σημασίας για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει ο ψηφιακός μετασχηματισμός της οικονομίας και της κοινωνίας. Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες ενθαρρύνονται να αξιοποιήσουν τις ορθές πρακτικές που επισημαίνονται από τον συνασπισμό για τις ψηφιακές δεξιότητες και τις θέσεις εργασίας 35 και να συμμετάσχουν σε έναν «εθνικό συνασπισμό».

Μεταφορές

Η ενίσχυση της κινητικότητας στον τομέα των μεταφορών είναι αναγκαία για τη μείωση του «χάσματος προσβασιμότητας» των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, το οποίο οφείλεται στη μεγάλη απόσταση που τις χωρίζει από την ηπειρωτική Ευρώπη, τον νησιωτικό χαρακτήρα τους (στις περισσότερες περιπτώσεις) και τη δύσκολη εδαφική μορφολογία τους. Οι τακτικές και αξιόπιστες συνδέσεις τόσο με την Ευρώπη όσο και εντός της εσωτερικής λεκάνης μπορούν να τονώσουν την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας μέσω της προσέλκυσης επιχειρήσεων, τουριστών και φορέων παροχής υπηρεσιών καθώς και μέσω της διευκόλυνσης των συναλλαγών. Επίσης, βελτιώνουν την ποιότητα ζωής και τις οικονομικές προοπτικές των κατοίκων, παρέχοντας πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και στην επαγγελματική κατάρτιση, στις υπηρεσίες υγείας και σε μια ευρύτερη αγορά εργασίας 36 .

Οι πολιτικές της ΕΕ, και ιδίως η πολιτική συνοχής, έχουν συμβάλει στη μείωση αυτού του χάσματος προσβασιμότητας και του κόστους που συνεπάγεται για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες και τους κατοίκους τους. Οι επενδύσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του Ταμείου Συνοχής 37 ήταν σημαντικές για την αναβάθμιση της υποδομής και των εγκαταστάσεων στον τομέα των μεταφορών. Επιπλέον, ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» στηρίζει έργα που συνδέονται, μεταξύ άλλων, με το πρόγραμμα για τις θαλάσσιες αρτηρίες και με την πράσινη ναυτιλία.

Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει επίσης η πολιτική ανταγωνισμού, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων για τις κρατικές ενισχύσεις και των κανόνων για τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας. Ως αποτέλεσμα της αναθεώρησης του γενικού κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες έχουν τη δυνατότητα να χρηματοδοτούν άμεσα και να υλοποιούν έργα λιμένων και αερολιμένων που πληρούν ορισμένα κριτήρια (μόνο τα έργα που δεν πληρούν τα εν λόγω κριτήρια εξακολουθούν να απαιτούν προηγούμενη έγκριση από την Επιτροπή).

Η τόνωση των εναέριων και θαλάσσιων μεταφορών καθώς και άλλων πλωτών μεταφορών, οι οποίες αποτελούν τον πρωταρχικό σύνδεσμο των εξόχως απόκεντρων περιφερειών με την Ευρώπη και με τις γειτονικές χώρες στη λεκάνη τους, είναι καθοριστικής σημασίας για τις περιφέρειες αυτές. Η εγγύτητά τους με σημαντικές θαλάσσιες διαδρομές, όπως η διώρυγα του Παναμά ή οι υπερατλαντικές διαδρομές, παρέχει στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες ευκαιρίες για δραστηριότητες ναυσιπλοΐας και μεταφόρτωσης. Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα μπορούσαν να γίνουν θαλάσσιοι κόμβοι στη λεκάνη τους και να χρησιμεύσουν, για παράδειγμα, ως σταθμοί ενεργειακού ανεφοδιασμού κατά μήκος των θαλάσσιων διαδρομών (συμπεριλαμβανομένου του υγροποιημένου φυσικού αερίου).

Η Επιτροπή θα εξετάσει με ποιον τρόπο η πολιτική για το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών (ΔΕΔ-Μ), συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος για τις θαλάσσιες αρτηρίες, μπορεί να εξυπηρετήσει καλύτερα τις ανάγκες των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, λαμβανομένης υπόψη της ειδικής γεωγραφικής θέσης τους. Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα πρέπει να ενσωματώνουν την ενωσιακή και την περιφερειακή προοπτική κατά την ανάπτυξη έργων συνδεσιμότητας.

Όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές, οι πτήσεις μεταξύ του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, όπως και όλες οι πτήσεις με τις τρίτες χώρες, εξαιρούνται σήμερα από το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ. Η ισχύς της συγκεκριμένης παρέκκλισης έληξε την 1η Ιανουαρίου 2017, αλλά η Επιτροπή υπέβαλε νομοθετική πρόταση 38 για τη διατήρησή της, εν αναμονή της ολοκλήρωσης των διεθνών διαπραγματεύσεων 39 σχετικά με τους κανόνες εφαρμογής του παγκόσμιου αγορακεντρικού μέτρου.

Όσον αφορά τις τοπικές μεταφορές, οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες πλήττονται από κυκλοφοριακή συμφόρηση στα αστικά κέντρα ή στις παράκτιες ζώνες και δύσκολη πρόσβαση σε αγροτικές περιφέρειες της ενδοχώρας. Προκειμένου να καταστούν οι μεταφορές περισσότερο βιώσιμες και καθαρές, εκπονούνται έργα που μπορούν να χρησιμεύσουν ως ορθές πρακτικές για άλλες περιφέρειες της ΕΕ και για τις γειτονικές τους χώρες. Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα πρέπει να συνεχίσουν τις δοκιμές και την ανάπτυξη λύσεων βιώσιμης κινητικότητας σε τοπικό επίπεδο.

4.Ενίσχυση της συνεργασίας των εξόχως απόκεντρων περιφερειών με τις γειτονίκεσ τους χωρεσ και περαν αυτων

Η προώθηση της περιφερειακής συνεργασίας και η ενίσχυση των δεσμών των εξόχως απόκεντρων περιφερειών με τις γειτονικές χώρες και τους περιφερειακούς οργανισμούς αποτελούν, από το 2004, βασικό πυλώνα της στρατηγικής της ΕΕ για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Η Επιτροπή έχει προωθήσει αυτή τη συνεργασία μέσω πολιτικού διαλόγου, προγραμμάτων εδαφικής συνεργασίας και συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης.

Οι κανονισμοί για το ΕΤΠΑ και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ), η συμφωνία του Κοτονού —η οποία διέπει τη σχέση μεταξύ της ΕΕ και των κρατών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ)— και η απόφαση για τη σύνδεση ΥΧΕ-ΕΕ σχετικά με τη σχέση της ΕΕ με τις υπερπόντιες χώρες και εδάφη διευκολύνουν ήδη την εν λόγω συνεργασία. Ωστόσο, αυτή θα πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω σε τομείς από τους οποίους προκύπτουν οφέλη για όλα τα μέρη. Θα πρέπει να επιδιωχθεί ο κοινός προγραμματισμός και σχεδιασμός των έργων, με αξιοποίηση όλων των συναφών μέσων συνεργασίας.

Σύμφωνα με τους ισχύοντες κανονισμούς, τα τελευταία έτη έχουν υλοποιηθεί στη λεκάνη της Καραϊβικής, τον Ινδικό Ωκεανό και τη Δυτική Αφρική έργα συνεργασίας με τη συμμετοχή των εξόχως απόκεντρων περιφερειών και άλλων περιφερειακών εταίρων. Ειδικότερα, το πιλοτικό έργο που διεξάγεται στην Καραϊβική με χρηματοδότηση του ΕΤΑ και του ΕΤΠΑ 40 αποτελεί θετικό βήμα για μεγαλύτερη συνέργεια στη χρήση των δύο μέσων.

Επιπλέον, η πρόσφατη καταστροφή που προκλήθηκε από τον τυφώνα IRMA στον Άγιο Μαρτίνο (Saint Martin — Sint Maarten) απαιτεί από την ΕΕ να ενώσει τις προσπάθειες ανοικοδόμησης με όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς και να συντονίσει την υποστήριξή της, προκειμένου να διευκολύνει τη συνεργασία και κοινά έργα προς όφελος όλων των κατοίκων του νησιού.

Με βάση τα διδάγματα που αντλήθηκαν, η Επιτροπή θα εξετάσει νέα μέσα για τη διευκόλυνση και την ενίσχυση πρωτοβουλιών συνεργασίας με βάση τις ανάγκες και τα πλεονεκτήματα των οικείων περιφερειών. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί επίσης στενά με αρμόδιες αντιπροσωπείες της ΕΕ προκειμένου να διευκολυνθούν οι ανταλλαγές και τα έργα μεταξύ των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, των γειτονικών χωρών και εδαφών και των περιφερειακών οργανισμών.

Η αύξηση των παγκόσμιων προκλήσεων και η μεγαλύτερη αλληλεξάρτηση απαιτούν από τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες να ενισχύσουν και να διευρύνουν τη συνεργασία πέραν της γειτονίας τους, με την προσέγγιση τρίτων χωρών και διεθνών εταίρων. Δεδομένης της γεωστρατηγικής θέσης τους, οι περιφέρειες αυτές μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στα διεθνή φόρουμ σχετικά με παγκόσμια ζητήματα όπως η διεθνής διακυβέρνηση των ωκεανών. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη τους όσον αφορά τη διερεύνηση συγκεκριμένων δράσεων για την προώθηση των σχετικών θεματολογίων στις αντίστοιχες γεωγραφικές περιοχές των εξόχως απόκεντρων περιφερειών.

Οι εταιρικές σχέσεις με περιφερειακούς και διεθνείς οργανισμούς που έχουν τεχνική τεχνογνωσία και εμπειρογνωσία θα προωθήσουν επίσης την ανάπτυξη δυνατοτήτων σε ελπιδοφόρους τομείς και θα διευκολύνουν την ανάπτυξη κοινών δράσεων σε τομείς κοινού συμφέροντος. Επιπλέον, η συμμετοχή σε πρωτοβουλίες όπως η πρωτοβουλία «Έξυπνα νησιά» 41 θα επιτρέψει στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες να προβάλουν την επικράτειά τους ως πεδίο πειραματισμού για νέες λύσεις.

Μετανάστευση

Η μεταναστευτική πίεση από γειτονικές χώρες την οποία αντιμετωπίζουν ορισμένες από τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, σε συνδυασμό με το υψηλό ποσοστό αύξησης του πληθυσμού, ιδίως στη Γαλλική Γουιάνα και τη Μαγιότ, δημιουργούν οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα, όπως προκύπτει από τις πρόσφατες εντάσεις στη Γαλλική Γουιάνα. Οι εν λόγω περιφέρειες θα πρέπει να λάβουν στήριξη για τη διαχείριση της μετανάστευσης με βιώσιμο τρόπο. Η κατάσταση διαφέρει σε άλλες εξόχως απόκεντρες περιφέρειες όπου είναι σημαντικό να διευκολυνθεί η κινητικότητα των πολιτών, των φοιτητών και των εργαζομένων που προέρχονται από γειτονικές χώρες, να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας και ευκαιρίες ανάπτυξης και να ενισχυθεί η περιφερειακή ολοκλήρωση των εξόχως απόκεντρων περιφερειών.

5.Συμπέρασμα

Η ενίσχυση των δυνατοτήτων των εξόχως απόκεντρων περιφερειών προκειμένου να καταστούν περισσότερο ανθεκτικές, να αξιοποιήσουν στο έπακρο τις δυνατότητες ανάπτυξής τους, να αποκομίσουν όλα τα οφέλη που συνεπάγεται η συμμετοχή τους στην ΕΕ και να τιθασεύσουν την παγκοσμιοποίηση απαιτεί πολιτική βούληση και ιεράρχηση προτεραιοτήτων, καθώς και συνεχείς προσπάθειες για την καλύτερη αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων τους και την εξεύρεση νέων πηγών ανάπτυξης.

Η παρούσα ανακοίνωση διατυπώνει μια νέα προσέγγιση για διαμόρφωση ισχυρής εταιρικής σχέσης. Αυτή βασίζεται σε μια προληπτική προσέγγιση, βάσει της οποίας τα συμφέροντα και οι ανησυχίες των εξόχως απόκεντρων περιφερειών θα υποβάλλονται σε διεξοδικό έλεγχο, που θα υποστηρίζεται από μια πλατφόρμα η οποία θα επιτρέπει τόσο σ’ αυτές όσο και στους σχετικούς ενδιαφερόμενους φορείς να ανταλλάσσουν απόψεις σε όλα τα στάδια χάραξης και εφαρμογής πολιτικών.

Η Επιτροπή θα συνεργαστεί στενά με τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες και τα αντίστοιχα κράτη μέλη τους, προκειμένου να διασφαλιστεί η εφαρμογή των συγκεκριμένων δράσεων που έχει προτείνει. Θα ενεργήσει προδραστικά για να διασφαλίσει εκ των προτέρων ότι οι πρωτοβουλίες της λαμβάνουν υπόψη τον αντίκτυπο και τις ευκαιρίες για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Επίσης, θα προτείνει, κατά περίπτωση, εξατομικευμένα μέτρα που θα λαμβάνουν υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά των εν λόγω περιφερειών.

Η προώθηση της ανάπτυξης των εξόχως απόκεντρων περιφερειών απαιτεί επίσης ισχυρές επενδύσεις και ανάληψη ευθύνης από τα αρμόδια κράτη μέλη και τις ίδιες τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Η Επιτροπή δεσμεύεται να ενισχύσει τη μακροχρόνια εταιρική σχέση με τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες και τα κράτη μέλη τους, για να δώσει τη δυνατότητα στα εδάφη της ΕΕ ανά τον κόσμο να ευημερήσουν.

(1)

     Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες είναι όλες νησιά, με εξαίρεση τη Γαλλική Γουιάνα.

(2)

     Programme d'Options Spécifiques à l'Éloignement et Insularité (POSEI) - Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 228/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Μαρτίου 2013, για τον καθορισμό ειδικών μέτρων για τη γεωργία στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της Ένωσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 247/2006 του Συμβουλίου (ΕΕ L 78 της 20.3.2013, σ. 23).

(3)

     Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες επωφελούνται από ειδική πρόσθετη χρηματοδότηση στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και από καθεστώς αποζημίωσης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ).

(4)

     Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ. Η μεταρρύθμιση των κρατικών ενισχύσεων του 2014, καθώς και η πρόσφατη μεταρρύθμιση του γενικού κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία, λαμβάνουν υπόψη την κατάσταση των εξόχως απόκεντρων περιφερειών. Για τις εν λόγω περιφέρειες θα ισχύουν πλέον έκτακτοι κανόνες όσον αφορά τις λειτουργικές και επενδυτικές ενισχύσεις σε όλους τους τομείς, καθώς και άλλες ρυθμίσεις για τα ειδικά καθεστώτα ενισχύσεων.

(5)

     Η γεωργία και η αλιεία συνεισφέρουν υπερδιπλάσιο ποσοστό στην οικονομία των εξόχως απόκεντρων περιφερειών σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ: 3,8 % της προστιθέμενης αξίας των εν λόγω περιφερειών έναντι ποσοστού 1,6 % σε επίπεδο ΕΕ.

(6)

     COM(2012) 287 final της 20.6.2012.

(7)

     Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 6ης Ιουλίου 2017 [2013/2178(INI)], εισηγητής: Younous Omarjee, και ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 27ης Απριλίου 2017 [2016/2016(INI], εισηγήτρια: Ulrike Rodust.

(8)

     Απόφαση C-132/14 του Δικαστηρίου, της 15ης Δεκεμβρίου 2015.

(9)

      https://ec.europa.eu/info/better-regulation-guidelines-and-toolbox_en

(10)

     Σύμφωνα με τη στρατηγική της ΕΕ για τη βιοοικονομία — COM(2012) 60 της 13.2.2012.

(11)

     Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες έχουν κυρίως μικρά αλιευτικά σκάφη. Αλιευτικοί στόλοι βιομηχανικής αλιείας και μεγάλων αποστάσεων έχουν επίσης τη βάση τους στις περιφέρειες αυτές και προμηθεύουν με πρώτες ύλες τις σημαντικές τοπικές βιομηχανίες επεξεργασίας αλιευμάτων.

(12)

     COGEA et al., Realising the potential of the Outermost Regions for sustainable blue growth, Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2017.

(13)

     Σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1380/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με την Κοινή Αλιευτική Πολιτική, την τροποποίηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1954/2003 και (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 και την κατάργηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 2371/2002 και (ΕΚ) αριθ. 639/2004 και της απόφασης 2004/585/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 354 της 28.12.2013, σ. 22).

(14)

     Αξιοποίηση, μεταξύ άλλων, των πορισμάτων της έκθεσης GOCEA et al. του 2017, βλ. υποσημείωση 12.

(15)

     Για κάθε χώρα της ΕΕ προβλέπεται όριο αλιευτικής ικανότητας του στόλου. Όσον αφορά τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, προβλέπεται ειδικό λεπτομερές σύστημα αλιευτικής ικανότητας του στόλου στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1380/2013. Η είσοδος νέων αλιευτικών σκαφών στον στόλο επιτρέπεται μόνο αφού αφαιρεθεί η ίδια αλιευτική ικανότητα.

(16)

     Η κοινή γεωργική πολιτική προβλέπει τη χορήγηση 6,1 δισ. EUR στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες μεταξύ 2014 και 2020.

(17)

     Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1084 της Επιτροπής, της 14ης Ιουνίου 2017, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 651/2014 όσον αφορά τις ενισχύσεις για τις λιμενικές και αερολιμενικές υποδομές, τα όρια κοινοποίησης για τις ενισχύσεις για τον πολιτισμό και τη διατήρηση της κληρονομιάς και για τις ενισχύσεις για αθλητικές υποδομές και πολυλειτουργικές ψυχαγωγικές υποδομές, καθώς και τα καθεστώτα περιφερειακών ενισχύσεων λειτουργίας για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές, και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 702/2014 όσον αφορά τον υπολογισμό των επιλέξιμων δαπανών (ΕΕ L 156 της 20.6.2017, σ. 1).

(18)

     Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1305/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 του Συμβουλίου (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 487).

(19)

     Κανονισμός (EE) αριθ. 1144/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2014, σχετικά με τις ενέργειες ενημέρωσης και προώθησης που αφορούν τα γεωργικά προϊόντα και εφαρμόζονται στην εσωτερική αγορά και σε τρίτες χώρες και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3/2008 του Συμβουλίου (ΕΕ L 317 της 4.11.2014, σ. 56).

(20)

     Βλ. υποσημείωση 2.

(21)

     Προαιρετικό σχέδιο για τη βιοποικιλότητα και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες στις εξόχως απόκεντρες περιοχές και στις υπερπόντιες χώρες και εδάφη της Ένωσης http://ec.europa.eu/best  

(22)

     Επί του παρόντος, αυτά χρηματοδοτούνται μέσω της πρωτοβουλίας BEST.

(23)

     Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος: «Climate change, impacts and vulnerability in Europe 2016» (Κλιματική αλλαγή, επιπτώσεις και τρωτότητα στην Ευρώπη το 2016):     https://www.eea.europa.eu/publications/climate-change-impacts-and-vulnerability-2016

(24)

     Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2012/2002 του Συμβουλίου, της 11ης Νοεμβρίου 2002, για την ίδρυση του Ταμείου Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ L 311 της 14.11.2002, σ. 3).

(25)

     Στρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2013:0216:FIN:EN:PDF  

(26)

     Βλ. την έκθεση εμπειρογνωμόνων, του 2017, σχετικά με την ενέργεια στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες:

http://ec.europa.eu/regional_policy/en/information/publications/reports/2017/expert-group-report-on-energy-for-the-eu-outermost-regions

(27)

     Οδηγία 2010/31/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Μαΐου 2010, για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων (ΕΕ L 153 της 18.6.2010, σ. 13).

(28)

     Σύμφωνα με το άρθρο 1 της εν λόγω οδηγίας.

(29)

     Πολιτική δήλωση της 18ης Μαΐου 2017 που υπεγράφη από την Επιτροπή και 14 κράτη μέλη της ΕΕ (Κροατία, Κύπρος, Δανία, Εσθονία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Ιταλία, Μάλτα, Πορτογαλία, Ισπανία και Σουηδία).

(30)

      https://ec.europa.eu/energy/en/news/commission-proposes-new-rules-consumer-centred-clean-energy-transition

(31)

     Βλ. ανακοίνωση με τίτλο «Ενίσχυση της καινοτομίας στις περιφέρειες της Ευρώπης: στρατηγικές για μια ανθεκτική, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη», COM(2017) 376 final της 18.7.2017.

(32)

     Διεθνή συνέδρια για τη βιοποικιλότητα, Ρεϊνιόν (2008), Γουαδελούπη (2014) – http://www.guadeloupe.developpement-durable.gouv.fr/IMG/pdf/communique_conference_bio.pdf

(33)

     Μεταξύ 17 και 27 % στη Μαρτινίκα, στη Γαλλική Γουιάνα, στη Γουαδελούπη, στη Ρεϊνιόν, στις Καναρίους Νήσους και στη Μαγιότ. Το ποσοστό ανεργίας των νέων υπερβαίνει το 40 % σε όλες τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες και το 50 % στις Καναρίους Νήσους και στη Μαγιότ (Eurostat 2016) καθώς και στη Μαδέρα (Eurostat 2014).

(34)

      http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=comnat:COM_2016_0590_FIN

(35)

      https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/digital-skills-jobs-coalition

(36)

     Έκθεση της ομάδας εμπειρογνωμόνων σχετικά με την προσβασιμότητα των μεταφορών για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες.

http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/policy/themes/outermost-regions/pdf/transport_report_en.pdf

(37)

      http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=comnat:COM_2016_0590_FIN

(38)

     Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ για τη συνέχιση των ισχυόντων περιορισμών του πεδίου εφαρμογής για τις αεροπορικές δραστηριότητες και την προετοιμασία για την εφαρμογή ενός παγκόσμιου αγορακεντρικού μέτρου από το 2021 — COM(2017) 54 final της 3.2.2017.

(39)

     Συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις στον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας σχετικά με τους κανόνες εφαρμογής παγκόσμιου αγορακεντρικού μέτρου και την επιχειρησιακή εφαρμογή του.

(40)

   Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, στο πλαίσιο «Convention de délégation» μεταξύ του περιφερειακού συμβουλίου της Γουαδελούπης και της αντιπροσωπείας της ΕΕ στη Γουιάνα, το περιφερειακό συμβούλιο θα διαχειρίζεται μέρος των κονδυλίων του ΕΤΑ από το περιφερειακό πρόγραμμα Καραϊβικής ΑΚΕ για τον καθορισμό και τη χρηματοδότηση κοινών έργων ΕΤΑ/ΕΤΠΑ.

(41)

      http://www.smartislandsinitiative.eu/en/index.php

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Στρασβούργο, 24.10.2017

COM(2017) 623 final

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Γενικός κατάλογος δράσεων

της

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

Ισχυρότερη και ανανεωμένη στρατηγική εταιρική σχέση με τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της ΕΕ

{SWD(2017) 349 final}

Γενικοσ καταλογος δρασεων

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει γενικό κατάλογο των δράσεων που πρέπει να αναληφθούν σε διάφορα επίπεδα: Επιτροπή, κράτη μέλη και εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, στις οποίες συγκαταλέγονται οι πιο σημαντικές δράσεις που αναφέρονται στο κείμενο της ανακοίνωσης.

Διακυβέρνηση

Γαλάζια οικονομία

Γεωργία και αγροτική ανάπτυξη

Βιοποικιλότητα

Κυκλική οικονομία

Κλιματική αλλαγή

Ενέργεια

Έρευνα και καινοτομία

Απασχόληση, εκπαίδευση και κατάρτιση

Ανταγωνιστικότητα, επιχειρηματικότητα και ενιαία αγορά

Πρόσβαση στον ψηφιακό κόσμο

Μεταφορές

Συνεργασία με τις γειτονικές χώρες των εξόχως απόκεντρων περιφερειών και πέραν αυτών

Εμπόριο

Μετανάστευση

(1)

      Συνεκτίμηση, μεταξύ άλλων, των πορισμάτων της έκθεσης GOCEA et al. του 2017, Realising the potential of the Outermost Regions for sustainable blue growth, Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2017.

(2)

     Για κάθε χώρα της ΕΕ προβλέπεται όριο αλιευτικής ικανότητας του στόλου. Όσον αφορά τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, προβλέπεται ειδικό λεπτομερές σύστημα αλιευτικής ικανότητας του στόλου στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1380/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με την Κοινή Αλιευτική Πολιτική, την τροποποίηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1954/2003 και (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 και την κατάργηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 2371/2002 και (ΕΚ) αριθ. 639/2004 και της απόφασης 2004/585/ΕΚ του Συμβουλίου. Σύμφωνα με το σύστημα αυτό, η είσοδος νέων αλιευτικών σκαφών στον στόλο επιτρέπεται μόνο αφού αφαιρεθεί η ίδια αλιευτική ικανότητα από τον στόλο.

(3)

     Σύμφωνα με την οδηγία 2014/89/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 2014, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό (ΕΕ L 257 της 28.8.2014, σ. 135).

(4)

     Σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1380/2013.

(5)

     Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 228/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Μαρτίου 2013, για τον καθορισμό ειδικών μέτρων για τη γεωργία στις εξόχως απόκεντρες περιοχές της Ένωσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 247/2006 του Συμβουλίου.

(6)

     Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1305/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 του Συμβουλίου.

(7)

     Κανονισμός (EE) αριθ. 1144/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2014, σχετικά με τις ενέργειες ενημέρωσης και προώθησης που αφορούν τα γεωργικά προϊόντα και εφαρμόζονται στην εσωτερική αγορά και σε τρίτες χώρες και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3/2008 του Συμβουλίου.

(8)

     Επί του παρόντος, τα προαναφερθέντα χρηματοδοτούνται μέσω της πρωτοβουλίας BEST.

(9)

     Οδηγία 2010/31/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Μαΐου 2010, για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων.

(10)

     Συγχρηματοδότηση περιφερειακών, εθνικών και διεθνών προγραμμάτων

(11)

     Με βάση τη θετική εμπειρία του έργου Net biome (2007-2016) για τη βιοποικιλότητα και το δίκτυο BiodivERsA μεταξύ των χρηματοδοτικών οργανισμών της ΕΕ.

(12)

     http://ec.europa.eu/internal_market/scoreboard/

(13)

     http://www.smartislandsinitiative.eu/en/index.php

(14)

     «Η προστασία των παιδιών-μεταναστών» — COM(2017) 211 final της 12.4.2017.